ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Βρυξέλλες, 10.12.2021

SWD(2021) 370 final

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

που συνοδεύει το έγγραφο

Πρόταση σύστασης του Συμβουλίου

για τους ατομικούς λογαριασμούς μάθησης

{COM(2021) 773 final} - {SEC(2021) 417 final} - {SWD(2021) 368 final} - {SWD(2021) 369 final}

Α. Ανάγκη ανάληψης δράσης σε επίπεδο ΕΕ

Γιατί; Ποιο είναι το πρόβλημα;

Οι δεξιότητες και η κατάρτιση είναι ζωτικής σημασίας προκειμένου να ενισχυθεί η βιώσιμη ανταγωνιστικότητα της ΕΕ, να στηριχθεί η ανάκαμψη από την πανδημία COVID-19 με τρόπο που θα διασφαλίσει άφθονες θέσεις εργασίας και να εξασφαλιστεί ότι η ψηφιακή και η πράσινη μετάβαση θα πραγματοποιηθούν με κοινωνικά δίκαιο τρόπο. Το σχέδιο δράσης για τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων, το οποίο έγινε δεκτό με ικανοποίηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αναγνωρίζει το γεγονός αυτό θέτοντας ως πρωταρχικό στόχο τουλάχιστον το 60 % του συνόλου των ενηλίκων να συμμετέχουν σε κατάρτιση κάθε χρόνο έως το 2030.

Ωστόσο, το ποσοστό συμμετοχής στην εκπαίδευση ενηλίκων ανήλθε μόλις σε 37,4 % το 2016 1 και δεν θα φτάσει τον στόχο για το 2030 αν συνεχιστούν οι πρόσφατες τάσεις. Επιπλέον, τα ποσοστά συμμετοχής των ενηλίκων στη μάθηση διαφέρουν μεταξύ των διαφόρων κρατών μελών και των διαφόρων ομάδων ενηλίκων και, ως εκ τούτου, εκείνοι που συμμετέχουν λιγότερο καθίστανται ολοένα και πιο ευάλωτοι, όντας αντιμέτωποι με τις επιταχυνόμενες αλλαγές στην αγορά εργασίας. Η χαμηλή και άνιση συμμετοχή των ενηλίκων στη μάθηση οφείλεται σε δύο βασικά προβλήματα:

-τα άτομα λαμβάνουν ανεπαρκή οικονομική στήριξη για κατάρτιση. Αυτό οφείλεται κυρίως στα χαμηλά επίπεδα επενδύσεων, στα κενά που υφίστανται όσον αφορά την κάλυψη ορισμένων ομάδων ενηλίκων και ειδών κατάρτισης, στα εμπόδια που δεν επιτρέπουν τη διάθεση χρόνου για κατάρτιση και στον κατακερματισμό της στήριξης· και

-σε ανεπαρκείς επιδιώξεις και κίνητρα που να ωθούν τα άτομα να συμμετέχουν σε κατάρτιση. Αυτό σχετίζεται με την περιορισμένη επίγνωση των πολιτών όσον αφορά τις δεξιότητες που χρειάζονται, την περιορισμένη διαφάνεια των προσφορών κατάρτισης, την αβεβαιότητα σχετικά με την ποιότητα και την αναγνώριση των προγραμμάτων κατάρτισης, καθώς και την ανεπαρκή προσαρμογή των διαθέσιμων προσφορών στις ανάγκες του κάθε ατόμου.

Τι αναμένεται να επιτευχθεί με την παρούσα πρωτοβουλία;

Γενικός στόχος της πρωτοβουλίας είναι να στηρίξει τις μεταρρυθμίσεις των κρατών μελών ώστε να δοθεί στους ενηλίκους η δυνατότητα να συμμετέχουν στην κατάρτιση, προκειμένου να αυξηθούν τα ποσοστά συμμετοχής και να μειωθούν οι ελλείψεις δεξιοτήτων. Ως εκ τούτου, η πρωτοβουλία συμβάλλει στον στόχο της ΕΕ για την προώθηση μιας άκρως ανταγωνιστικής κοινωνικής οικονομίας της αγοράς, με τελικό σκοπό την πλήρη απασχόληση και την κοινωνική πρόοδο. Συγκεκριμένα, η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί στα εξής:

-να καλύψει τα κενά στα υφιστάμενα συστήματα στήριξης, ώστε όλοι οι ενήλικες να έχουν πρόσβαση σε στήριξη για την κατάρτιση, μεταξύ άλλων για τις επαγγελματικές τους μεταβάσεις, και ανεξάρτητα από το εργασιακό ή επαγγελματικό καθεστώς τους·

-να αυξήσει τις επιδιώξεις και τα κίνητρα που ωθούν τα άτομα να αναζητούν κατάρτιση. Εντάσσεται στο ευρύτερο φάσμα δράσεων στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού θεματολογίου δεξιοτήτων.

Ποια είναι η προστιθέμενη αξία της δράσης σε επίπεδο ΕΕ;

Η δράση της ΕΕ δικαιολογείται από τον στόχο πολιτικής της ΕΕ να διαθέτει ειδικευμένο εργατικό δυναμικό με σκοπό την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και την καινοτομία για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα της οικονομίας μας σε ένα πλαίσιο επιταχυνόμενης πράσινης και ψηφιακής μετάβασης. Μια πρωτοβουλία της ΕΕ υποστηρίζει, συντονίζει και επιταχύνει τις εθνικές προσπάθειες μέσω της ανταλλαγής ορθών πρακτικών και της προώθησης καινοτόμων προσεγγίσεων για την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων. Συνεπικουρεί στη δημιουργία προσδοκιών βάσει των οποίων όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη θα συμβάλουν στην επίτευξη του κοινού πλεονεκτήματος που προκύπτει από το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό και θα επωφεληθούν από αυτό. Μπορεί να ενισχύσει την ποιότητα και τη διαφάνεια των αγορών κατάρτισης σε ολόκληρη την ΕΕ, ωφελώντας τα άτομα και τις επιχειρήσεις στην ενιαία αγορά και προωθώντας την ελεύθερη κυκλοφορία.

Β. Επιλογές πολιτικής

Ποιες νομοθετικές και μη νομοθετικές επιλογές πολιτικής έχουν εξεταστεί; Υπάρχει προτιμώμενη επιλογή ή όχι; Γιατί;

Στο πλαίσιο της αξιολόγησης εξετάστηκαν επιλογές πολιτικής που διέφεραν όσον αφορά τον τρόπο παροχής των δικαιωμάτων κατάρτισης (κουπόνια κατάρτισης ή προσωπικοί λογαριασμοί), το μέγεθος της ομάδας-στόχου και την ελευθερία των ατόμων να επιλέγουν ευκαιρίες κατάρτισης.

Η προτιμώμενη επιλογή είναι να παρέχονται σε όλους τους ενηλίκους που βρίσκονται σε ηλικία εργασίας δικαιώματα κατάρτισης με τη μορφή προσωπικών λογαριασμών, ενώ παράλληλα προσαρμόζονται τα σχετικά ποσά ανάλογα με τις ανάγκες υποστήριξης και δίνεται στα άτομα η δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα μεταξύ ευκαιριών κατάρτισης που χαρακτηρίζονται από επίπεδο ποιότητας, συνάφειας με την αγορά εργασίας και αναγνώρισης το οποίο διασφαλίζεται μέσω της ένταξής τους σε δημόσιο μητρώο. Η επιλογή αυτή είναι η πλέον αποτελεσματική για την επίτευξη των στόχων της πρωτοβουλίας, καθώς:

-μειώνει συνολικά τις ελλείψεις στήριξης·

-διασφαλίζει τη δυνατότητα μεταφοράς των δικαιωμάτων κατάρτισης· και

-αυξάνει την προσαρμογή της κατάρτισης στις ανάγκες του κάθε ατόμου.

Υπό το πρίσμα των στόχων της πρωτοβουλίας, της νομικής βάσης και της αρχής της επικουρικότητας, η προτιμώμενη νομοθετική πράξη είναι πρόταση για σύσταση του Συμβουλίου. Η εν λόγω πράξη καθιστά δυνατή την πρόταση για καθιέρωση ατομικών δικαιωμάτων κατάρτισης σε συνδυασμό με τον επαγγελματικό προσανατολισμό και τη διαμόρφωση συνθηκών για ένα υποστηρικτικό πλαίσιο (δημόσιο μητρώο αναγνωρισμένης κατάρτισης, επικύρωσης και επαγγελματικού προσανατολισμού, εκπαιδευτική άδεια μετ’ αποδοχών και αποτελεσματική διαχείριση για συνεχείς βελτιώσεις), ενώ παράλληλα αφήνεται στα κράτη μέλη η διακριτική ευχέρεια να εφαρμόζουν τα μέτρα σύμφωνα με τις οικείες εθνικές περιστάσεις.

Ποιος υποστηρίζει την κάθε επιλογή;

Κατά τη δημόσια διαβούλευση, η πλειονότητα όσων απάντησαν από όλες τις κύριες ομάδες ενδιαφερομένων τάχθηκε υπέρ της παροχής δικαιωμάτων κατάρτισης σε όλους τους ενηλίκους που βρίσκονται σε ηλικία εργασίας και της παροχής στα άτομα της δυνατότητας να επιλέγουν ελεύθερα μεταξύ επιλέξιμων ευκαιριών κατάρτισης. Κατά τις στοχευμένες διαβουλεύσεις, οι κοινωνικοί εταίροι ζήτησαν να υπάρξει διαβεβαίωση ότι η εφαρμογή οποιασδήποτε από τις επιλογές πολιτικής δεν θα αποβεί εις βάρος της στήριξης για την παροχή κατάρτισης από τους εργοδότες. Εκπρόσωποι των εθνικών δημόσιων αρχών και των κοινωνικών εταίρων επισήμαναν την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι προσεγγίσεις που εφαρμόζονται κατά παράδοση σε κάθε χώρα για την οργάνωση της κατάρτισης.

Γ. Επιπτώσεις της προτιμώμενης επιλογής

Ποια είναι τα οφέλη της προτιμώμενης επιλογής;

Από αναλύσεις σεναρίων προκύπτει ότι η εφαρμογή της προτιμώμενης επιλογής θα μπορούσε να αυξήσει τη συμμετοχή στην κατάρτιση το 2030 σε επίπεδα πάνω από τον ενωσιακό στόχο του 60 % και να μειώσει τις διαφορές των επιπέδων συμμετοχής στα κράτη μέλη. Οι κυριότερες αναμενόμενες επιπτώσεις είναι η αύξηση των αποδοχών για τα άτομα, η αύξηση της παραγωγικότητας για τις επιχειρήσεις και η αύξηση του ΑΕΠ και της κοινωνικής συνοχής σε επίπεδο κοινωνικού συνόλου.

Ποιο είναι το κόστος της προτιμώμενης επιλογής;

Από τις αναλύσεις σεναρίων εκτιμάται ότι το άμεσο ετήσιο κόστος των δικαιωμάτων κατάρτισης ανέρχεται περίπου σε 17,6 –24,5 δισ. EUR. Προκύπτει πρόσθετο κόστος από την αυξημένη χορήγηση εκπαιδευτικών αδειών μετ’ αποδοχών και από τις δαπάνες δημιουργίας υποδομών και διαχείρισης, αλλά οι εν λόγω δαπάνες αναμένεται ότι θα είναι περιορισμένες δεδομένης της σημαντικής σχετικής υποδομής που υπάρχουν ήδη σε πολλά κράτη μέλη.

Πώς θα επηρεαστούν οι επιχειρήσεις και οι ΜΜΕ;

Οι επιχειρήσεις αναμένεται να επωφεληθούν από τη βελτίωση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού και από τη μείωση των ελλείψεων δεξιοτήτων, ενώ ιδιαίτερα οφέλη θα αποκομίσουν οι ΜΜΕ οι εργαζόμενοι των οποίων συμμετέχουν επί του παρόντος λιγότερο στην κατάρτιση.

Θα υπάρξουν σημαντικές επιπτώσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς και στις εθνικές διοικήσεις;

Η ρύθμιση της χρηματοδότησης επαφίεται στα κράτη μέλη λόγω των διαφορετικών προσεγγίσεων που εφαρμόζονται κατά παράδοση σε κάθε χώρα. Οι υπολογισμοί κόστους-οφέλους δείχνουν ότι, αν είναι ορθή η εφαρμογή, τα προαναφερθέντα οφέλη των ατομικών λογαριασμών μάθησης υπερτερούν σημαντικά του κόστους, και επομένως οι κατάλληλες ρυθμίσεις χρηματοδότησης και επιμερισμού του κόστους είναι δυνατόν να προωθήσουν τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.

Θα υπάρξουν άλλες σημαντικές επιπτώσεις;

Αναμένεται να υπάρξει σημαντικός θετικός αντίκτυπος όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα στο πλαίσιο του άρθρου 14 παράγραφος 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ («δικαίωμα στην εκπαίδευση και στην πρόσβαση στην επαγγελματική και συνεχή κατάρτιση»).

Δ. Παρακολούθηση

Πότε θα επανεξεταστεί η πολιτική;

Η Επιτροπή θα παρακολουθεί και θα αξιολογεί την πρόοδο όσον αφορά την εφαρμογή της σύστασης, σε συνεργασία με τα κράτη μέλη και αφού διαβουλευθεί με τα οικεία ενδιαφερόμενα μέρη, και θα υποβάλει σχετική έκθεση στο Συμβούλιο εντός 5 ετών από την ημερομηνία έγκρισής της.

(1)

Πηγή: Έρευνα για την εκπαίδευση ενηλίκων 2016 (Adult Education Survey 2016) (η πιο πρόσφατη), με εξαίρεση την καθοδηγούμενη κατάρτιση στη θέση εργασίας σύμφωνα με το πλαίσιο συγκριτικής αξιολόγησης της ΕΕ για την εκπαίδευση ενηλίκων.