This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52018SC0125
COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT Guidance on sharing private sector data in the European data economy Accompanying the document Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European economic and social Committee and the Committee of the Regions "Towards a common European data space"
ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Κατευθύνσεις σχετικά με την κοινοχρησία δεδομένων του ιδιωτικού τομέα στην ευρωπαϊκή οικονομία δεδομένων που συνοδεύει το έγγραφο Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών «Προς έναν κοινό ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων»
ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Κατευθύνσεις σχετικά με την κοινοχρησία δεδομένων του ιδιωτικού τομέα στην ευρωπαϊκή οικονομία δεδομένων που συνοδεύει το έγγραφο Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών «Προς έναν κοινό ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων»
SWD/2018/125 final
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 25.4.2018
SWD(2018) 125 final
ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Κατευθύνσεις σχετικά με την κοινοχρησία δεδομένων του ιδιωτικού τομέα
στην ευρωπαϊκή οικονομία δεδομένων
που συνοδεύει το έγγραφο
Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών
«Προς έναν κοινό ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων»
{COM(2018) 232 final}
1. Εισαγωγή
H καινοτομία που βασίζεται στα δεδομένα αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη της ανάπτυξης και της απασχόλησης στην Ευρώπη. Η σημασία των δεδομένων που συλλέγονται επιγραμμικά, η αυξανόμενη σημασία των δεδομένων που παράγονται από αντικείμενα του διαδικτύου των πραγμάτων (IoT), η όλο και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα εργαλείων ανάλυσης μαζικών δεδομένων και η ανάδυση της ευρείας διαθεσιμότητας ορισμένων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν βασικούς τεχνικούς παράγοντες διευκόλυνσης. Η μη ανταγωνιστική φύση των δεδομένων καθιστά εφικτό τα ίδια δεδομένα να υποστηρίζουν διάφορα νέα προϊόντα ή υπηρεσίες ή νέες μεθόδους παραγωγής και σημαίνει, ως εκ τούτου, ότι μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα αποδοτική για τις εταιρείες η κοινοχρησία περισσότερων δεδομένων που βρίσκονται στην κυριότητά τους με άλλες εταιρείες, προκειμένου να αξιοποιείται στον μέγιστο δυνατό βαθμό η αξία που απορρέει από τα δεδομένα.
Τα νέα βασιζόμενα στα δεδομένα επιχειρηματικά μοντέλα που αξιοποιούν αυτούς τους τεχνικούς παράγοντες διευκόλυνσης αποτελούν ευκαιρία όχι μόνο για τις μεγάλες εταιρείες, αλλά και για τις ΜΜΕ και τις νεοφυείς επιχειρήσεις στην Ευρώπη. Ομοίως, ο δημόσιος τομέας αρχίζει να αξιοποιεί τις ευκαιρίες που προσφέρει η καινοτομία που βασίζεται στα δεδομένα. Οι επιχειρήσεις επωφελούνται ήδη από την πρόσβαση στις πληροφορίες του δημόσιου τομέα που διατίθενται ως ανοικτά δεδομένα 1 καθώς και από την μεταξύ τους κοινοχρησία δεδομένων. Ωστόσο, οι ΜΜΕ και οι νεοφυείς επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια τόσο κατά τη διάθεση των δεδομένων τους όσο και κατά την περαιτέρω χρήση δεδομένων από άλλες εταιρείες. Αυτό ισχύει ιδιαιτέρως στην περίπτωση των δεδομένων μη προσωπικού χαρακτήρα που παράγονται από μηχανές. Κατά τον ίδιο τρόπο, οι φορείς του δημόσιου τομέα πρέπει να εκσυγχρονίσουν τον τρόπο λειτουργίας τους και να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες των νέων πηγών δεδομένων, ώστε να βασίζονται σε μεγαλύτερο βαθμό στα δεδομένα και να αυξήσουν την αποδοτικότητά τους από οικονομική άποψη. Προσδοκάται ότι πολίτες και επιχειρήσεις, ιδίως δε οι ΜΜΕ, θα αποκομίσουν οφέλη από τον εν λόγω εκσυγχρονισμό. Ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συναφείς υπηρεσίες που βασίζονται σε δεδομένα μπορούν να αποκτηθούν στην αγορά, σε άλλες περιπτώσεις ο δημόσιος τομέας ενδέχεται να χρειαστεί να προβεί σε απευθείας ανάλυση δεδομένων που βρίσκονται στην κατοχή ιδιωτικής εταιρείας ή να θεσπίσει διαδικασία τακτικής απόκτησης δεδομένων, π.χ. για επίσημες στατιστικές. Η πρόσβαση του δημόσιου τομέα στα δεδομένα αυτά μπορεί να μην είναι πάντοτε εφικτή λόγω ανησυχιών για τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των δεδομένων ή λόγω εικαζόμενων κινδύνων για τα εμπορικά συμφέροντα των εταιρειών. Για αυτόν τον λόγο, τα ζητήματα της παροχής και της (περαιτέρω) χρήσης δεδομένων («κοινοχρησία δεδομένων») πρέπει να εξετάζονται σε δύο περιπτώσεις: μεταξύ επιχειρήσεων (B2B) και μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών/δημόσιου τομέα (B2G).
Η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει μέτρα που έχουν ως στόχο τη βελτίωση της διαθεσιμότητας των δεδομένων για τις επιχειρήσεις. Με την έκδοση του γενικού κανονισμού για την προστασία δεδομένων (ΓΚΠΔ) και της οδηγίας για την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών 2 η ΕΕ θεσμοθέτησε ένα σταθερό πλαίσιο για την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και των δεδομένων των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, προσβλέποντας στη δημιουργία ψηφιακής εμπιστοσύνης, η οποία αποτελεί βασικό προαπαιτούμενο για κάθε κοινοχρησία δεδομένων. Το πλαίσιο αυτό θέτει τα θεμέλια ώστε στο μέλλον οι επιχειρηματικοί παράγοντες της ΕΕ να διαθέτουν το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα να αξιοποιούν στον μέγιστο βαθμό τις τεχνολογίες δεδομένων. Επιπροσθέτως, η πρόταση κανονισμού για την ελεύθερη ροή των δεδομένων μη προσωπικού χαρακτήρα 3 θα διευκολύνει τη μεταφορά των εν λόγω δεδομένων εντός της ΕΕ.
Στην ανακοίνωση με τίτλο «Οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής οικονομίας δεδομένων» της 10ης Ιανουαρίου 2017 4 , η Επιτροπή έδωσε μια πρώτη περιγραφή των δυνητικών προβλημάτων που άπτονται της πρόσβασης στα δεδομένα, ιδίως όσον αφορά τα δεδομένα που παράγονται από μηχανές και τις σχέσεις μεταξύ πλατφορμών και επιχειρήσεων. Αναφέρθηκε επίσης στη σημασία της πρόσβασης σε δεδομένα του ιδιωτικού τομέα για λόγους δημόσιου συμφέροντος.
Η ανακοίνωση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την έναρξη εκτεταμένου διαλόγου με τα ενδιαφερόμενα μέρη. Ο διάλογος αυτός κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το εξεταζόμενο ζήτημα δεν δικαιολογεί οριζόντια νομοθετική παρέμβαση στην παρούσα φάση και ότι είναι πιο ενδεδειγμένη η έκδοση κατευθύνσεων 5 .
Στην ανακοίνωση την οποία συνοδεύει το παρόν υπηρεσιακό έγγραφο εργασίας 6 , η Επιτροπή προβλέπει μια σειρά βασικών αρχών οι οποίες πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, ώστε να εκτελούνται με ικανοποιητικό τρόπο για όλους τους εμπλεκομένους οι συναλλαγές δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων καθώς και μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών.
Επιπροσθέτως, το παρόν υπηρεσιακό έγγραφο εργασίας έχει ως στόχο να παράσχει μια εργαλειοθήκη για τις εταιρείες που είναι κάτοχοι δεδομένων, χρήστες δεδομένων, ή έχουν και τους δύο ρόλους ταυτόχρονα. Για τον σκοπό αυτόν, το παρόν έγγραφο περιλαμβάνει πρακτικό οδηγό για τις νομικές, επιχειρηματικές και τεχνικές πτυχές της κοινοχρησίας δεδομένων, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην πράξη κατά την εξέταση και την προετοιμασία μεταφορών δεδομένων μεταξύ εταιρειών που προέρχονται από τον ίδιο ή από διαφορετικούς κλάδους.
Οι κατευθύνσεις που περιέχονται στο παρόν έγγραφο προορίζονται για όλους τους κλάδους της οικονομίας. Λόγω της διαφορετικής διάρθρωσης των διαφόρων μεμονωμένων αγορών, οι εν λόγω κατευθύνσεις ενδεχομένως χρειαστεί να συμπληρωθούν με ειδικά ανά τομέα κλαδικά μέτρα.
Τέλος, το παρόν έγγραφο δεν συνιστά δεσμευτικό νομοθέτημα και δεν έχει επίπτωση στην ερμηνεία της ενωσιακής νομοθεσίας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Δεν δεσμεύει την Επιτροπή όσον αφορά την εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου, ιδίως όσον αφορά τους κανόνες ανταγωνισμού των άρθρων 101 και 102 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
2. Αρχές για την κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B) και μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G)
Η ανακοίνωση την οποία συνοδεύει το παρόν υπηρεσιακό έγγραφο εργασίας 7 ορίζει τις ακόλουθες αρχές για την εξασφάλιση δίκαιων αγορών για τα αντικείμενα του διαδικτύου των πραγμάτων (IoT) και για προϊόντα και υπηρεσίες που βασίζονται σε παραγόμενα από τα εν λόγω αντικείμενα δεδομένα:
α) Διαφάνεια: Οι σχετικές συμβατικές συμφωνίες θα πρέπει να προσδιορίζουν με διαφανή και κατανοητό τρόπο i) τα πρόσωπα ή τις οντότητες που θα έχουν πρόσβαση στα δεδομένα τα οποία παράγει το προϊόν ή η υπηρεσία, καθώς και το είδος των δεδομένων αυτών και τον βαθμό λεπτομέρειας· και ii) τους σκοπούς χρήσης των δεδομένων αυτών.
β) Δημιουργία κοινής αξίας: Οι σχετικές συμβατικές συμφωνίες θα πρέπει να αναγνωρίζουν ότι, όταν τα δεδομένα παράγονται ως παραπροϊόν της χρήσης ενός προϊόντος ή μιας υπηρεσίας, στη δημιουργία των δεδομένων έχουν συμβάλει πολλά μέρη.
γ) Σεβασμός των αμοιβαίων εμπορικών συμφερόντων: Οι σχετικές συμβατικές συμφωνίες θα πρέπει να αντιμετωπίζουν την ανάγκη προστασίας τόσο των εμπορικών συμφερόντων όσο και των απορρήτων των κατόχων δεδομένων και των χρηστών δεδομένων.
δ) Διασφάλιση ανόθευτου ανταγωνισμού: Οι σχετικές συμβατικές συμφωνίες θα πρέπει να αντιμετωπίζουν την ανάγκη διασφάλισης ανόθευτου ανταγωνισμού κατά την ανταλλαγή εμπορικά ευαίσθητων δεδομένων.
ε) Ελαχιστοποίηση του «κλειδώματος» των δεδομένων: Οι εταιρείες που προσφέρουν ένα προϊόν ή μια υπηρεσία που παράγει δεδομένα ως υποπροϊόν θα πρέπει να επιτρέπουν και να παρέχουν τη δυνατότητα μεταφοράς των δεδομένων όσο το δυνατό περισσότερο 8 . Θα πρέπει επίσης να εξετάζουν το ενδεχόμενο, εφόσον είναι δυνατόν και σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά της αγοράς στην οποία δραστηριοποιούνται, να προσφέρουν το ίδιο προϊόν ή την ίδια υπηρεσία χωρίς ή με περιορισμένες μόνο μεταφορές δεδομένων, μαζί με προϊόντα ή υπηρεσίες που περιλαμβάνουν τέτοιες μεταφορές δεδομένων.
Η ανακοίνωση ορίζει επίσης ότι η τήρηση των ακόλουθων βασικών αρχών θα μπορούσε να ευνοήσει την παροχή δεδομένων του ιδιωτικού τομέα σε φορείς του δημόσιου τομέα, υπό προτιμησιακούς όρους, για περαιτέρω χρήση:
α) Αναλογικότητα στη χρήση δεδομένων του ιδιωτικού τομέα: Τα αιτήματα για την παροχή δεδομένων του ιδιωτικού τομέα, υπό προτιμησιακούς όρους, για περαιτέρω χρήση θα πρέπει να αιτιολογούνται από λόγους σαφούς και αποδεδειγμένου δημοσίου συμφέροντος. Το αίτημα για την παροχή δεδομένων του ιδιωτικού τομέα θα πρέπει να είναι κατάλληλο και σχετικό προς τον επιδιωκόμενο σκοπό δημοσίου συμφέροντος και ανάλογο όσον αφορά τις λεπτομέρειες, τη συνάφεια και την προστασία των δεδομένων. Το κόστος και η προσπάθεια που απαιτούνται για την παροχή και την περαιτέρω χρήση δεδομένων του ιδιωτικού τομέα θα πρέπει να είναι λογικά σε σύγκριση με τα αναμενόμενα δημόσια οφέλη.
β) Περιορισμός του σκοπού: Η χρήση δεδομένων του ιδιωτικού τομέα θα πρέπει να περιορίζεται σαφώς σε έναν ή περισσότερους σκοπούς που πρέπει να διευκρινίζονται όσο το δυνατόν σαφέστερα στις συμβατικές διατάξεις που θεσπίζουν τη συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων και των δημόσιων αρχών. Οι ρήτρες αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν περιορισμό της διάρκειας χρήσης των δεδομένων αυτών. Η εταιρεία του ιδιωτικού τομέα θα πρέπει να λαμβάνει συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις σύμφωνα με τις οποίες τα δεδομένα που λαμβάνονται δεν θα χρησιμοποιούνται για μη σχετικές διοικητικές ή δικαστικές διαδικασίες· οι αυστηρές νομικές και δεοντολογικές διατάξεις που διέπουν το στατιστικό απόρρητο στο ευρωπαϊκό στατιστικό σύστημα θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν εν προκειμένω ως υπόδειγμα.
γ) «Μη πρόκληση ζημίας»: Η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών στον τομέα των δεδομένων πρέπει να διασφαλίζει την τήρηση των νόμιμων συμφερόντων, ιδίως της προστασίας των εμπορικών απορρήτων και άλλων εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών. Η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών στον τομέα των δεδομένων θα πρέπει να επιτρέπει στις επιχειρήσεις να εξακολουθούν να είναι σε θέση να αποτιμούν τα συμπεράσματα που εξάγονται από τα εν λόγω δεδομένα σε σχέση με άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.
δ) Προϋποθέσεις για την περαιτέρω χρήση των δεδομένων: οι συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών στον τομέα των δεδομένων θα πρέπει να επιδιώκουν να είναι αμοιβαία επωφελείς, παρέχοντας συγχρόνως στον φορέα του δημόσιου τομέα προτιμησιακή μεταχείριση έναντι άλλων πελατών, λαμβανομένου υπόψη του στόχου του δημοσίου συμφέροντος.
Αυτό πρέπει να αντικατοπτρίζεται ιδίως στο επίπεδο της συμφωνηθείσας αποζημίωσης, το επίπεδο της οποίας θα μπορούσε να συνδέεται με τον επιδιωκόμενο σκοπό δημοσίου συμφέροντος.
Οι συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών στον τομέα των δεδομένων οι οποίες αφορούν τις ίδιες δημόσιες αρχές που εκτελούν τις ίδιες λειτουργίες θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με τρόπο που δεν εισάγει διακρίσεις.
Οι συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών στον τομέα των δεδομένων θα πρέπει να περιορίζουν την ανάγκη για άλλους τύπους συλλογής δεδομένων, όπως οι έρευνες. Με τον τρόπο αυτόν θα πρέπει να μειωθεί και η συνολική επιβάρυνση των πολιτών και των επιχειρήσεων.
ε) Μείωση των περιορισμών των δεδομένων του ιδιωτικού τομέα: Για να αντιμετωπιστούν οι δυνητικοί περιορισμοί των δεδομένων του ιδιωτικού τομέα, καθώς και τυχόν εγγενείς μεροληπτικές επιλογές, οι εταιρείες που παρέχουν τα δεδομένα θα πρέπει να παρέχουν εύλογη και αναλογική στήριξη για να επιτρέπουν την αξιολόγηση της ποιότητας των δεδομένων για τις χρήσεις που προβλέπονται, μεταξύ άλλων παρέχοντας τη δυνατότητα ελέγχου ή άλλης επαλήθευσης των δεδομένων, όταν αυτό κρίνεται σκόπιμο. Οι εταιρείες δεν πρέπει να υποχρεούνται να βελτιώνουν την ποιότητα των εν λόγω δεδομένων. Οι δημόσιοι φορείς, με τη σειρά τους, θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι τα δεδομένα που προέρχονται από διαφορετικές πηγές υποβάλλονται σε επεξεργασία κατά τρόπο ώστε να αποφεύγονται τυχόν «μεροληπτικές επιλογές».
στ) Διαφάνεια και κοινωνική συμμετοχή: η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών θα πρέπει να είναι διαφανής όσον αφορά τα μέρη της συμφωνίας και τους στόχους τους. Τα εξαγόμενα συμπεράσματα των δημόσιων οργανισμών και οι βέλτιστες πρακτικές συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών θα πρέπει να δημοσιοποιούνται υπό την προϋπόθεση ότι δεν θίγουν τον εμπιστευτικό χαρακτήρα των δεδομένων.
3. Πρακτικό οδηγός για την κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B)
Η παροχή και η περαιτέρω χρήση δεδομένων στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων (B2B) μπορούν να λάβουν πολλές μορφές όσον αφορά τους τεχνικούς μηχανισμούς, τα υποκείμενα επιχειρηματικά μοντέλα και το νομικό σχήμα που υποστηρίζει τη συμφωνία κοινοχρησίας δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B). Η παρούσα ενότητα περιγράφει αναλυτικότερα ορισμένες από αυτές τις μορφές.
3.1. Μοντέλα κοινοχρησίας δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B)
Τα υποκείμενα επιχειρηματικά μοντέλα κοινοχρησίας δεδομένων μπορεί να διαφέρουν ουσιαστικά και αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τύπο των εκάστοτε δεδομένων και το στρατηγικό επιχειρηματικό συμφέρον. Καλύπτουν το φάσμα από την προσέγγιση των ανοικτών δεδομένων έως τις αποκλειστικές εταιρικές σχέσεις στον τομέα των δεδομένων με ένα μόνο συμβαλλόμενο μέρος:
1)Προσέγγιση ανοικτών δεδομένων: η προσέγγιση ανοικτών δεδομένων, στο πλαίσιο της οποίας τα εκάστοτε δεδομένα διατίθενται από τον πάροχο δεδομένων σε ένα κατ’ αρχήν ανοικτό φάσμα (περαιτέρω) χρηστών με τους λιγότερους δυνατούς περιορισμούς και έναντι μηδενικής ή πολύ μικρής αμοιβής, μπορεί να επιλέγεται όταν ο πάροχος δεδομένων έχει ισχυρό συμφέρον για περαιτέρω χρήση των δεδομένων. Ενδεικτικά παραδείγματα είναι οι πάροχοι υπηρεσιών που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν το οικοσύστημα προγραμματιστών εφαρμογών τρίτου μέρους για να προσεγγίσουν τους τελικούς πελάτες.
2)Χρηματική αποτίμηση δεδομένων σε αγορά δεδομένων: η χρηματική αποτίμηση ή εμπορία δεδομένων μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω αγοράς δεδομένων η οποία λειτουργεί ως ενδιάμεσος φορέας στη βάση διμερών συμβάσεων και έναντι αμοιβής. Μπορεί να παρουσιάζει ενδιαφέρον για εταιρείες που δεν γνωρίζουν δυνητικούς περαιτέρω χρήστες για τα δεδομένα τους και αναλαμβάνουν εφάπαξ προσπάθειες χρηματικής αποτίμησης δεδομένων. Ο εν λόγω μηχανισμός ενδείκνυται όταν (1) υπάρχει περιορισμένος κίνδυνος παράνομης χρήσης των εν λόγω δεδομένων, (2) ο πάροχος δεδομένων μπορεί βάσιμα να εμπιστεύεται τον (περαιτέρω) χρήστη ή (3) ο πάροχος δεδομένων διαθέτει τεχνικούς μηχανισμούς για την αποτροπή ή τον εντοπισμό της παράνομης χρήσης. Η εκπόνηση υποδειγμάτων συμβατικών όρων μπορεί να μειώσει το κόστος κατάρτισης συμφωνιών χρήσης δεδομένων.
3)Ανταλλαγή δεδομένων σε κλειστή πλατφόρμα: η ανταλλαγή δεδομένων μπορεί να πραγματοποιείται σε κλειστή πλατφόρμα, η οποία δημιουργείται είτε από κεντρικό συμβαλλόμενο μέρος σε περιβάλλον κοινοχρησίας δεδομένων είτε από ανεξάρτητο ενδιάμεσο φορέα. Τα δεδομένα στην προκειμένη περίπτωση μπορούν να παρέχονται έναντι χρηματικής αμοιβής ή έναντι υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας, που παρέχονται, π.χ. εντός της πλατφόρμας. Η λύση αυτή επιτρέπει την προσφορά υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας και, συνεπώς, παρέχει μια πιο ολοκληρωμένη λύση για περισσότερο σταθερές εταιρικές σχέσεις στον τομέα των δεδομένων, καθώς και περισσότερους μηχανισμούς ελέγχου της πραγματοποιούμενης χρήσης των δεδομένων· η εκπόνηση υποδειγμάτων συμβατικών όρων μπορεί να μειώσει το κόστος κατάρτισης συμφωνιών χρήσης δεδομένων. Στις περιπτώσεις όπου η κοινοχρησία δεδομένων έχει αποκλειστικό χαρακτήρα, πρέπει να συμμορφώνεται με τους κανόνες ανταγωνισμού 9 .
Παραλλαγές ή συνδυασμοί αυτών των μοντέλων μπορούν να υπάρχουν και να προσαρμόζονται στην εκάστοτε συγκεκριμένη επιχειρηματική ανάγκη. Ο όρος «κοινοχρησία δεδομένων» χρησιμοποιείται για να περιγράψει όλες τις πιθανές μορφές και όλα τα πιθανά μοντέλα που διέπουν την πρόσβαση σε δεδομένα ή τη μεταφορά δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B).
3.2. Οι νομικές πτυχές της κοινοχρησίας δεδομένων: συμφωνίες χρήσης δεδομένων ή χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης δεδομένων
Η κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B) εφαρμόζεται συνήθως βάσει συμβάσεων. Στις συμφωνίες χρήσης δεδομένων ή χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης δεδομένων, τα μέρη συμφωνούν επί του αντικειμένου και της αξίας της σύμβασης, καθώς και επί όλων των λοιπών διευθετήσεων όπως διατυπώνονται στους όρους της σύμβασης. Οι συμφωνίες χρηματικής αποτίμησης δεδομένων, εκτός από διμερείς, μπορούν επίσης να συνάπτονται από περισσότερα του ενός μέρη.
Ο σχεδιασμός των σχετικών συμβατικών όρων για τις συμφωνίες χρήσης δεδομένων ή χορήγησης άδειας εκμετάλλευσης δεδομένων χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε, αφενός, να συμμορφώνεται με την ισχύουσα νομοθεσία, και ιδίως τη νομοθεσία που απαγορεύει την κοινοχρησία δεδομένων ή την υποβάλλει σε συγκεκριμένες προϋποθέσεις και, αφετέρου, να εξασφαλίζεται η προστασία των στρατηγικών συμφερόντων κάθε μέρους και του ανταγωνισμού.
Ήδη εκπονούνται υποδείγματα συμβατικών όρων για διάφορους τύπους συμφωνιών κοινοχρησίας δεδομένων και για ορισμένους κλάδους ή τύπους κοινοχρησίας δεδομένων. Η Επιτροπή προτίθεται να συλλέξει βέλτιστες πρακτικές, υφιστάμενα υποδείγματα συμβατικών όρων και καταλόγους σημείων ελέγχου, μέσω κέντρου υποστήριξης για την κοινοχρησία δεδομένων το οποίο πρόκειται να λειτουργήσει στις αρχές του 2019 10 .
Οι ακόλουθες παράμετροι μπορεί να φανούν χρήσιμες στις εταιρείες κατά την προετοιμασία και/ή διαπραγμάτευση συμφωνιών χρήσης δεδομένων:
1)Ποια δεδομένα θα διατεθούν;
-Περιγράψτε τα δεδομένα που επιθυμείτε να διαθέσετε προς κοινοχρησία όσο το δυνατόν πιο συγκεκριμένα και με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια (π.χ. δεδομένα Ε&Α, δεδομένα πελατών, διαγνωστικά δεδομένα), συμπεριλαμβανομένων των αναμενόμενων επιπέδων επικαιροποιήσεων στο μέλλον. Εάν μαζί με τα σύνολα δεδομένων διατίθενται προς κοινοχρησία ερμηνευτικοί πόροι που καθιστούν εφικτή την ανάλυση (π.χ. μέθοδοι, μοντέλα), οι πόροι αυτοί πρέπει να περιγράφονται.
-Ποια επίπεδα ποιότητας μπορούν να διασφαλιστούν για τα δεδομένα, και σε βάθος χρόνου; Τα δεδομένα σε κοινοχρησία πρέπει να είναι καλής ποιότητας, δηλαδή ακριβή, αξιόπιστα και, όταν χρειάζεται, επικαιροποιημένα. Μεριμνήστε ώστε τα δεδομένα να μην είναι ελλιπή, διπλά, μη δομημένα. Προσδιορίστε την πηγή/προέλευση των δεδομένων και τον τρόπο με τον οποίο συλλέχθηκαν/κατασκευάστηκαν. Επιτρέπεται η σύσταση μηχανισμού αναφοράς σφαλμάτων στα δεδομένα.
-Η κοινοχρησία δεδομένων αφορά σύνολο δεδομένων ή συνεχή ροή δεδομένων;
-Διασφαλίστε τη συμμόρφωση με νομικές υποχρεώσεις που μπορεί να απαγορεύουν την πρόσβαση στα εν λόγω δεδομένα ή τη μεταφορά των εν λόγω δεδομένων σε άλλους. Διασφαλίστε τον σεβασμό των δικαιωμάτων που μπορεί να έχουν άλλοι επί των δεδομένων. Εξακριβώστε αν υπάρχουν δικαιώματα επί του περιεχομένου που αντιπροσωπεύουν τα δεδομένα (δικαιώματα διανοητικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας).
-Διασφαλίστε την τήρηση της νομοθεσίας για την προστασία των δεδομένων. Βεβαιωθείτε, μεταξύ άλλων, ότι υφίσταται νομική βάση για την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα σύμφωνα με τον γενικό κανονισμό για την προστασία δεδομένων.
2)Ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση στα εν λόγω δεδομένα και να χρησιμοποιεί (περαιτέρω);
-Μεριμνήστε ώστε η σύμβαση να ορίζει με διαφανή, σαφή και κατανοητό τρόπο ποιος έχει δικαίωμα πρόσβασης, δικαίωμα (περαιτέρω) χρήσης και δικαίωμα διανομής των δεδομένων και υπό ποιες προϋποθέσεις. Προσδιορίστε εάν και με ποιον τρόπο μπορεί να χορηγηθεί άδεια για περαιτέρω χρήση των δεδομένων. Να είστε σαφείς όταν εξηγείτε τις προϋποθέσεις των αδειών για περαιτέρω χρήση και διανομή των δεδομένων. Πρέπει επίσης να υπάρξει πρόβλεψη για την χορήγηση παρεπόμενων αδειών: πρέπει είτε να απαγορεύεται ρητώς είτε να ορίζονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες επιτρέπεται και οι τύποι δεδομένων για τους οποίους επιτρέπεται.
-Το δικαίωμα πρόσβασης σε δεδομένα και (περαιτέρω) χρήσης των δεδομένων δεν χρειάζεται να είναι απεριόριστο. Η συμφωνία μπορεί να περιορίζει το δικαίωμα πρόσβασης: λόγου χάρη μόνο σε μέλη συγκεκριμένων επαγγελματικών ομάδων (π.χ. των αγροτών) ή να το συνδέει με ορισμένους σκοπούς χρήσης των δεδομένων (π.χ. για περιορισμένη εμπορική χρήση).
3)Πώς μπορεί ο (περαιτέρω) χρήστης να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα;
-Στις διαπραγματεύσεις για τη σύμβαση, ο (περαιτέρω) χρήστης θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο ειλικρινής και σαφής για τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των κατάντη μερών. Με τον τρόπο αυτόν, εξασφαλίζεται διαφάνεια και ενισχύεται η εμπιστοσύνη του παρόχου των δεδομένων.
-Προσδιορίστε την ακριβή επιτρεπόμενη χρήση των δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων επί των παράγωγων προϊόντων των δεδομένων (αναλύσεις).
-Ορίστε τους κανόνες περί τήρησης του απορρήτου για τα κατάντη συμβαλλόμενα μέρη.
4)Ορίστε τα τεχνικά μέσα για την πρόσβαση στα δεδομένα και/ή την ανταλλαγή δεδομένων, μεταξύ άλλων:
-τη συχνότητα της πρόσβασης στα δεδομένα και τα μέγιστα φορτία·
-τις απαιτήσεις ασφάλειας ΤΠ·
-τα επίπεδα εξυπηρέτησης όσον αφορά την υποστήριξη.
5)Ποια δεδομένα χρειάζονται προστασία και με ποιον τρόπο;
-Μεριμνήστε για τη θέσπιση κατάλληλων μέτρων για την προστασία των δεδομένων σας. Τα μέτρα αυτά πρέπει να εφαρμόζονται στις συναλλαγές κοινοχρησίας δεδομένων και στην αποθήκευση δεδομένων, καθώς τα δεδομένα μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενο κλοπής ή κατάχρησης από ομάδες του οργανωμένου εγκλήματος ή μεμονωμένους χάκερ. Υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο τυχαίας διαρροής δεδομένων, π.χ. λόγω ανθρώπινου σφάλματος ή τεχνικού προβλήματος. Τα δεδομένα μπορούν, τέλος, να αποτελέσουν αντικείμενο μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης ή δημοσιοποίησης ή απώλειας.
-Μεριμνήστε για την προστασία εμπορικών απορρήτων, ευαίσθητων εμπορικών πληροφοριών, αδειών, ευρεσιτεχνιών και δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας. Κανένα μέρος δεν πρέπει να επιδιώκει την ανάκτηση ευαίσθητων πληροφοριών από το άλλο μέρος ως αποτέλεσμα των ανταλλαγών δεδομένων.
6)Συμπεριλάβετε κανόνες σχετικά με την ευθύνη σε περίπτωση παροχής εσφαλμένων δεδομένων, διακοπών στη μεταφορά δεδομένων, ερμηνευτικής εργασίας χαμηλής ποιότητας, εφόσον διατίθεται προς κοινοχρησία με σύνολα δεδομένων, ή σε περίπτωση καταστροφής/απώλειας ή αλλοίωσης των δεδομένων (παράνομης ή τυχαίας) που μπορεί ενδεχομένως να προκαλέσει ζημίες.
7)Ορίστε τα δικαιώματα αμφότερων των μερών όσον αφορά τη διενέργεια ελέγχων με αντικείμενο την τήρηση των αμοιβαίων υποχρεώσεων.
8)Ποια είναι η προβλεπόμενη διάρκεια της σύμβασης; Ποια είναι τα προβλεπόμενα δικαιώματα καταγγελίας της σύμβασης; Ποια είναι η διαδικασία προειδοποίησης των εταίρων σας;
9)Συμφωνήστε όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο και τους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών.
3.3. Οι τεχνικές πτυχές της κοινοχρησίας δεδομένων
Υπάρχουν διάφοροι τεχνικοί μηχανισμοί για την κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων (B2B). Κάποιοι από αυτούς τους τεχνικούς μηχανισμούς μπορούν να παρέχουν κανόνες χρήσης των δεδομένων και να προσφέρουν αξιόπιστο και ασφαλές περιβάλλον για την ανταλλαγή συνόλων δεδομένων 11 .
Διακρίνονται τρεις τύποι μηχανισμών: α) ο κάτοχος δεδομένων καθιστά διαθέσιμα επιλεγμένα δεδομένα απευθείας σε μεγαλύτερο αριθμό περαιτέρω χρηστών, π.χ. μέσω διεπαφής προγραμματισμού εφαρμογών (API)· β) ο κάτοχος δεδομένων καθιστά διαθέσιμα επιλεγμένα δεδομένα μέσω ενδιάμεσου φορέα (αγορά δεδομένων) σε έναν ή περισσότερους περαιτέρω χρήστες με περιορισμένο έλεγχο επί της μεταγενέστερης χρήσης· γ) ο κάτοχος δεδομένων καθιστά διαθέσιμα επιλεγμένα δεδομένα μέσω ενδιάμεσου φορέα (χώρος ή πλατφόρμα δεδομένων) σε έναν ή περισσότερους περαιτέρω χρήστες σε περιβάλλον που επιτρέπει μεγαλύτερο έλεγχο και ιχνηλασιμότητα της μεταγενέστερης χρήσης.
1)Κοινοχρησία δεδομένων από έναν προς πολλούς χρήστες μέσω διεπαφής προγραμματισμού εφαρμογών (API) ή πλατφόρμας βιομηχανικών δεδομένων: Ορισμένες εταιρείες που συναλλάσσονται με τρίτους στον τομέα των δεδομένων χρησιμοποιούν μονομερείς μηχανισμούς για να καταστήσουν τεχνικά εφικτή την πρόσβαση σε δεδομένα, π.χ. API ή ειδικές πλατφόρμες τις οποίες έχουν δημιουργήσει για την αποθήκευση, την επεξεργασία και την ανταλλαγή δεδομένων.
Η παροχή πρόσβασης σε δεδομένα σε τρίτους μέσω δημόσιων API, δηλαδή API που είναι προσβάσιμες από ευρύτερο κοινό και όχι μόνο από χρήστες εντός του ίδιου οργανισμού, καθίσταται ολοένα και περισσότερο συνήθης. Ο αριθμός των API αυξήθηκε κατά πολύ από το 2010 έως σήμερα και η τάση αυτή συνεχίζεται 12 .
Οι API μπορούν να παρέχουν σε μικρότερες κυρίως εταιρείες τη δυνατότητα εύκολης χρήσης ή περαιτέρω χρήσης επιχειρηματικών δεδομένων. Οι φιλικές προς τους χρήστες και άρτια σχεδιασμένες API συμβάλλουν στη δημιουργία και τη διεύρυνση των οικοσυστημάτων με νέα και καινοτόμα προϊόντα τα οποία χρησιμοποιούν δεδομένα που έχουν ήδη συγκεντρωθεί.
Οι API έχουν τη δυνατότητα να διευκολύνουν τη διαλειτουργικότητα και να καθιστούν εφικτή την ανταλλαγή συνόλων δεδομένων και ροών δεδομένων μεταξύ εφαρμογών λογισμικού 13 . Οι API μπορούν εγγενώς να περιλαμβάνουν προδιαγραφές των συνόλων δεδομένων και τη διαχείριση των δικαιωμάτων πρόσβασης σε τεχνικό επίπεδο.
Σε αυτή τη βάση, η Επιτροπή ενθαρρύνει 14 τις εταιρείες ανά την Ευρώπη να εξετάσουν το ενδεχόμενο ευρύτερης χρήσης ανοικτών, τυποποιημένων και επαρκώς τεκμηριωμένων API. Στο πλαίσιο αυτό, θα μπορούσε να προβλεφθεί η διάθεση των δεδομένων σε μηχαναγνώσιμους μορφότυπους και η παροχή συναφών μεταδεδομένων.
|
Η TomTom είναι μια ολλανδική εταιρεία που παράγει προϊόντα στους τομείς της κυκλοφορίας, της ναυσιπλοΐας και της χαρτογράφησης. Σύμφωνα με τα πορίσματα μελέτης που χρηματοδοτήθηκε από την Επιτροπή 15 , τα περισσότερα έσοδα από τις δραστηριότητες της εταιρείας προέρχονται από τα δεδομένα (χάρτες και επιγραμμικές υπηρεσίες) που έχουν παραχωρηθεί με άδεια σε άλλες εταιρείες. Η TomTom προσφέρει διεπαφές προγραμματισμού εφαρμογών 16 για προγραμματιστές ως μέσο πρόσβασης στα δεδομένα. Σύμφωνα με την TomTom, αυτό παρουσιάζει τα ακόλουθα πλεονεκτήματα σε σύγκριση με άλλα τεχνικά μέσα κοινοχρησίας δεδομένων: -εύκολη και ταχεία πρόσβαση στα δεδομένα -παρακολούθηση της χρήσης των δεδομένων -εξακρίβωση παραβιάσεων της σύμβασης -ταχεία ανάληψη δράσης σε περιπτώσεις παράνομης χρήσης δεδομένων (δηλαδή διακοπή ή αναστολή της πρόσβασης στα δεδομένα). |
Οι εταιρείες, και ιδίως οι μεγαλύτερες εταιρείες, αναπτύσσουν επίσης εξειδικευμένες πλατφόρμες δεδομένων για τη διαχείριση των τακτικών συναλλαγών δεδομένων με τρίτους. Προσφέρουν πρόσθετες λειτουργίες όσον αφορά την ανταλλαγή δεδομένων, συγκεκριμένα για αμφίδρομη ανταλλαγή δεδομένων, για αποθήκευση εντός της πλατφόρμας και για πρόσθετες υπηρεσίες που παρέχονται επιπροσθέτως των δεδομένων (με βάση αναλύσεις δεδομένων).
|
Η Airbus είναι μια ευρωπαϊκή πολυεθνική εταιρεία που σχεδιάζει, κατασκευάζει και πωλεί προϊόντα στους τομείς της πολιτικής και της πολεμικής αεροπορίας. Αφού χρησιμοποίησε διάφορους τρόπους για τη διάθεση δεδομένων σε αρχές και επιχειρηματικούς εταίρους, τον Ιούνιο του 2017 η Airbus εγκαινίασε μια «ανοικτή ψηφιακή πλατφόρμα για την αεροπορία» με τίτλο Skywise 17 . Οι εταιρείες που ανήκουν στους πελάτες της Airbus καθιστούν διαθέσιμα δεδομένα έναντι υπηρεσιών βασιζόμενων σε αναλύσεις δεδομένων. Με βάση το λογισμικό Hadoop, το βασικό πλεονέκτημα αυτής της τεχνικής προσέγγισης είναι η απρόσκοπτη ενσωμάτωση στις υφιστάμενες υποδομές ΤΠ των αερογραμμών, γεγονός που διευκολύνει τους συμμετέχοντες να καθιστούν διαθέσιμα τα δεδομένα τους στην πλατφόρμα. Η Airbus μπορεί να χρησιμοποιεί το αρχικό μορφότυπο αρχείου και να υποβάλλει παρατηρήσεις επί αυτού μέσω της πλατφόρμας χρησιμοποιώντας κοινούς πίνακες και εργαλεία απεικόνισης. |
2)Χρηματική αποτίμηση δεδομένων μέσω αγοράς δεδομένων από πολλούς προς πολλούς χρήστες: Ο όρος «αγορά δεδομένων» χρησιμοποιείται εδώ για να αναφερθεί σε συγκεκριμένο τύπο ενδιάμεσου φορέα που μπορεί να εκτελεί τρεις βασικές λειτουργίες: 1) την αντιστοίχιση του πιθανού παρόχου δεδομένων με τον πιθανό αγοραστή δεδομένων· σε αυτήν μπορεί να περιλαμβάνονται ειδικές ρυθμίσεις με τις οποίες ο πιθανός πάροχος και ο πιθανός αγοραστής μπορούν να παραμείνουν ανώνυμοι στο πρώτο στάδιο της διαδικασίας προετοιμασίας της μεταφοράς δεδομένων, καθώς η πρόθεση παροχής ή αγοράς ενδέχεται ήδη να αποκαλύπτει απόρρητες εμπορικές πληροφορίες (μελλοντικές επιχειρηματικές στρατηγικές)· 2) την πραγματική μεταφορά των δεδομένων (και τη συμφωνηθείσα αποζημίωση), ιδίως δε τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης ότι το αντικείμενο της διαπραγμάτευσης δεν θα μεταβληθεί κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων· 3) λειτουργία πιστοποίησης ότι η συναλλαγή έχει όντως πραγματοποιηθεί, η οποία ενδεχομένως παρουσιάζει ενδιαφέρον για τους σκοπούς της καταχώρισης στον ισολογισμό της εταιρείας. Επιπροσθέτως, οι εν λόγω ενδιάμεσοι φορείς μπορούν να παρέχουν συμπληρωματικές υπηρεσίες όπως υποδείγματα συμβατικών ρητρών ή υπηρεσίες ανωνυμοποίησης (σε περίπτωση ανταλλαγής δεδομένων προσωπικού ή εμπιστευτικού χαρακτήρα). Ο ρόλος αυτού του τύπου ενδιαμέσου ολοκληρώνεται με τη μεταφορά των δεδομένων.
|
Η DAWEX 18 είναι μια γαλλική εταιρεία που αυτοπροσδιορίζεται ως «παγκόσμια αγορά δεδομένων» και ιδρύθηκε το 2015. Η Dawex δεν αγοράζει ούτε πωλεί δεδομένα. Αντί αυτού, η Dawex φέρνει σε επαφή εταιρείες που ενδιαφέρονται για τη χρηματική αποτίμηση και περαιτέρω χρήση δεδομένων, και ενθαρρύνει τη διαφάνεια μεταξύ παρόχων και χρηστών δεδομένων, εξασφαλίζοντας την μεταξύ τους επικοινωνία και την απευθείας διεξαγωγή της συναλλαγής στην πλατφόρμα. Η Dawex ανέπτυξε σειρά εργαλείων που βοηθούν τόσο τους προμηθευτές όσο και τους χρήστες δεδομένων να κατανοούν, να αξιολογούν και να επικοινωνούν σχετικά με τα δεδομένα. Τα εργαλεία απεικόνισης (π.χ. χάρτες θερμότητας, δενδροειδείς απεικονίσεις) παρέχουν στους χρήστες δεδομένων διάφορες πληροφορίες σχετικά με ένα ολοκληρωμένο σύνολο δεδομένων οι οποίες μπορούν να διατεθούν με ασφάλεια προς κοινοχρησία πριν από την ολοκλήρωση της συναλλαγής. Τα εργαλεία δειγματοληψίας παράγουν αυτομάτως αντιπροσωπευτικά δείγματα δεδομένων με βάση αλγόριθμους για την αποφυγή μεροληψίας. Οι χρήστες δεδομένων και οι πάροχοι δεδομένων επικοινωνούν χρησιμοποιώντας εργαλείο ανταλλαγής μηνυμάτων ενσωματωμένο στην πλατφόρμα. Επιπροσθέτως, η DAWEX υποστηρίζει τη διαπραγμάτευση της συμβατικής συμφωνίας με τη χρήση υποδείγματος όρων που μπορεί να παράγεται αυτόματα. |
3)Κοινοχρησία δεδομένων μέσω τεχνικού παράγοντα διευκόλυνσης: Οι εν λόγω τεχνικοί παράγοντες διευκόλυνσης είναι διαφορετικοί από τον τύπο ενδιαμέσου φορέα που περιγράφεται ανωτέρω και επικεντρώνονται ιδιαιτέρως στην παροχή υπηρεσιών επιπροσθέτως της ανταλλαγής δεδομένων, όπως η επεξεργασία δεδομένων κατάλληλων για την κάλυψη ορισμένων επιχειρηματικών αναγκών ή ζητημάτων. Κυρίως όμως, ο συγκεκριμένος τύπος ενδιάμεσου φορέα μπορεί να προσφέρει πρόσθετες λειτουργίες που επιτρέπουν στον πάροχο δεδομένων να ελέγχει την πραγματοποιούμενη χρήση των δεδομένων, ιδίως σε σχέση με τις διατάξεις της συμφωνίας μεταφοράς δεδομένων. Στις εν λόγω λειτουργίες μπορούν να περιλαμβάνονται μορφές εντοπισμού και παρακολούθησης της πραγματοποιούμενης χρήσης δεδομένων, π.χ. η καταγραφή όλων των πράξεων πρόσβασης και επεξεργασίας δεδομένων, ενδεχομένως με τη χρήση τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού (blockchain) ή την ανάπτυξη μορφών ψηφιακής υδατογράφησης. Ο ενδιάμεσος φορέας δύναται επίσης να αναπτύξει διαδικασίες αυτορρύθμισης εντός της κοινότητας χρηστών του χώρου ή της πλατφόρμας δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης ενδεχομένως δέσμης κυρώσεων για τους χρήστες δεδομένων που παραβιάζουν μεμονωμένες συμφωνίες μεταφοράς δεδομένων.
|
Η Nallian 19 ανέπτυξε πλατφόρμα υπολογιστικού νέφους η οποία παρέχει τη δυνατότητα κοινοχρησίας δεδομένων σε πραγματικό χρόνο και υποστηρίζει τον συγχρονισμό διεργασιών. Η εταιρεία χρησιμοποιεί ένα βασικό επίπεδο τεχνολογίας κοινοχρησίας δεδομένων με δυνατότητα εξατομίκευσης, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των χρηστών δεδομένων συγκεκριμένης κοινότητας ή τομέα (domain). Η πλατφόρμα βασίζεται στην τεχνολογία υπολογιστικού νέφους σε συνδυασμό με εργαλείο διαχείρισης κοινότητας. Οι σημερινοί χρήστες της τεχνικής λύσης της Nallian είναι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της εφοδιαστικής, σε κάθετες αλυσίδες εφοδιασμού και σε δίκτυα πολυτροπικών μεταφορών. Φαίνεται ότι για τις εταιρείες αυτές έχει καίρια σημασία η ικανότητα υπέρβασης των προβλημάτων κατακερματισμού και απρόσκοπτης κοινοχρησίας των δεδομένων. Η πλατφόρμα δέχεται ευρύ φάσμα εναλλακτικών επιλογών για την εισαγωγή δεδομένων στο νέφος: από απλές αποστολές αρχείων έως την ενσωμάτωση με βάση API. Η πλατφόρμα εμπλουτίζεται με API και εφαρμογές προστιθέμενης αξίας οι οποίες χρησιμοποιούν κοινό μοντέλο δεδομένων, ώστε να αξιοποιούνται όλα τα δεδομένα που είναι αποθηκευμένα στην πλατφόρμα και να παρέχονται χρήσιμα συμπεράσματα στους χρήστες. Τέλος, η πλατφόρμα δέχεται επίσης δεδομένα τα οποία διαβιβάζονται μέσω συνδεδεμένων συσκευών ή μηνύματα B2B που ανταλλάσσονται μέσω ηλεκτρονικής ανταλλαγής δεδομένων (EDI). Η πλατφόρμα παρέχει στους παρόχους δεδομένων τη δυνατότητα να ελέγχουν αναλυτικά ποιος έχει πρόσβαση σε ποια δεδομένα και για ποιον σκοπό. Ο έλεγχος αυτός καθίσταται εφικτός μέσω μηχανής εκχώρησης δικαιωμάτων ενσωματωμένης στην πλατφόρμα, η οποία παρέχει στους παρόχους δεδομένων τη δυνατότητα να καθορίζουν ρόλους και κανόνες κοινοχρησίας για τα διάφορα μέλη της κοινότητας έως το επίπεδο πεδίου, συμπεριλαμβανομένων των παρόχων εφαρμογών. Επιπροσθέτως, η πλατφόρμα διευκολύνει την ανωνυμοποίηση και τη συνάθροιση δεδομένων προκειμένου να πληροί τις αναγκαίες απαιτήσεις περί ιδιωτικότητας. |
4. Πρακτικός κατάλογος σημείων ελέγχου για την επιτυχή συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) στον τομέα των δεδομένων
Η παροχή και η περαιτέρω χρήση δεδομένων στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) μπορεί να λάβει πολλές μορφές όσον αφορά τους υποκείμενους μηχανισμούς και το νομικό σχήμα που τις υποστηρίζει. Η παρούσα ενότητα περιγράφει αναλυτικότερα ορισμένες από αυτές τις μορφές.
4.1. Μοντέλα κοινοχρησίας δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G)
1)Δωρεά δεδομένων: Η παροχή δεδομένων B2G μπορεί να λάβει τη μορφή της δωρεάς δεδομένων, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως μια μορφή εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Μια από τις πιθανές συνέπειες είναι ότι τα εν λόγω προγράμματα δωρεάς δεδομένων υποστηρίζονται από ειδική ομάδα που παρέχει συνδρομή σε τυχόν ενδιαφερόμενα μέρη για χρήση των δεδομένων.
Πρόγραμμα κοινωφελούς διάθεσης δεδομένων της Mastercard 20
Η Mastercard θεωρεί ότι οι οργανισμοί που έχουν ως αποστολή την ανακούφιση του ανθρώπινου πόνου — ανεξαρτήτως μεγέθους και επιρροής — πρέπει να έχουν στη διάθεσή τους τα εργαλεία και πόρους που χρειάζονται για την πρόσβαση σε δεδομένα και τη χρήση αυτών, με σκοπό την επίλυση προβλημάτων. Το κέντρο της Mastercard για ανάπτυξη χωρίς αποκλεισμούς (Center for Inclusive Growth) είναι προσηλωμένο στην προσπάθεια γεφύρωσης του χάσματος μέσω της κοινωφελούς διάθεσης δεδομένων με τους εξής τρόπους:
-κοινοχρησία δεδομένων, π.χ. παραχώρηση πρόσβασης στα ιδιόκτητα δεδομένα της εταιρείας — με τρόπο που προστατεύει πλήρως την ιδιωτικότητα των καταναλωτών — με στόχο τη συνδρομή στην έρευνα·
-κοινοχρησία γνώσεων σχετικά με τα δεδομένα, π.χ. αξιοποίηση της εσωτερικής εμπειρογνωσίας για διενέργεια ανάλυσης και δημοσίευση των πορισμάτων για ευρύτερη χρήση·
-αξιοποίηση εμπειρογνωσίας, π.χ. συνεργασία με τους εταίρους της για παροχή πρόσθετης εμπειρογνωσίας και ικανοτήτων.
2)Βραβεία: Για τους σκοπούς της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) μπορούν επίσης να θεσπιστούν βραβεία τα οποία ενθαρρύνουν άτομα και εταιρείες που ειδικεύονται στην ανάλυση δεδομένων να αναζητήσουν λύσεις σε συγκεκριμένη πρόκληση που άπτεται του δημόσιου συμφέροντος. Παραδείγματος χάρη, δημόσιος οργανισμός μπορεί να απευθύνει μια συγκεκριμένη πρόκληση με τη συνεργασία εταιρείας η οποία παρέχει τα δεδομένα του ιδιωτικού τομέα που απαιτούνται για την επίλυση της πρόκλησης.
Έπαθλο «Ορίζων» για τεχνολογίες μαζικών δεδομένων 21
Στο πλαίσιο του χρηματοδοτικού προγράμματος της ΕΕ «Ορίζων 2020», ανακοινώθηκε η θέσπιση βραβείου στον τομέα των τεχνολογιών μαζικών δεδομένων με στόχο την εξεύρεση τρόπων για βελτιστοποίηση της χρήσης των ενεργειακών δικτύων μέσω ακριβέστερου συστήματος προβλέψεων. Οι λύσεις που θα βραβευθούν θα πρέπει να αποδείξουν ότι διαθέτουν την ικανότητα ανάλυσης εξαιρετικά μεγάλων συλλογών δομημένων γεωχωρο-χρονικών συνόλων δεδομένων, χρονικών καταχωρίσεων καιρικών συνθηκών και άλλων δεδομένων με διάφορες παραμέτρους που χρησιμοποιούνται στη λειτουργία διαχείρισης των ενεργειακών δικτύων.
3)Εταιρικές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) στον τομέα των δεδομένων: Η συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) μπορεί να λάβει τη μορφή εταιρικών σχέσεων στον τομέα των δεδομένων. Φορείς του δημόσιου τομέα μπορούν να συνάπτουν συμφωνίες με ιδιωτικές εταιρείες, με αντικείμενο, μεταξύ άλλων, την αμοιβαία κοινοχρησία δεδομένων, σύμφωνα με την οδηγία ΠΔΤ 22 για τις πληροφορίες του δημόσιου τομέα που διατίθενται προς κοινοχρησία με τον ιδιωτικό τομέα. Αυτό μπορεί να συνεπάγεται οφέλη και για την ιδιωτική εταιρεία καθώς η τελευταία θα μπορεί να εξάγει συμπεράσματα από τη συσχέτιση των δεδομένων του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα.
«Αξιολόγηση της ποιότητας των δεδομένων κινητής τηλεφωνίας ως πηγής στατιστικών στοιχείων» - μελέτη της Στατιστικής Υπηρεσίας του Βελγίου και της Eurostat 23
Η Στατιστική Υπηρεσία του Βελγίου και η Eurostat διενήργησαν από κοινού μελέτη η οποία απέδειξε τις δυνατότητες που προσφέρουν τα δεδομένα δικτύου κινητής τηλεφωνίας για τους σκοπούς της εκτίμησης της πυκνότητας πληθυσμού. Στόχος της μελέτης ήταν η αξιολόγηση της ποιότητας των βελγικών δεδομένων κινητής τηλεφωνίας (από τον μεγαλύτερο πάροχο δικτύου, την εταιρεία Proximus) με βάση τον πραγματικό τρέχοντα πληθυσμό. Τα δεδομένα δικτύου κινητής τηλεφωνίας υποβλήθηκαν σε έλεγχο για εσωτερική συνοχή και παραβλήθηκαν με τα αποτελέσματα της βελγικής απογραφής πληθυσμού του 2011, τα οποία επικαιροποιούνται διαρκώς στο πλαίσιο του μητρώου πληθυσμού. Αμφότερα τα σύνολα δεδομένων συναθροίστηκαν για λόγους προστασίας της ιδιωτικότητας 24 .
Από τα αποτελέσματα της μελέτης επωφελήθηκαν αμφότερα τα μέρη. Αφενός, αποδείχθηκε ότι τα δεδομένα δικτύου κινητής τηλεφωνίας παρέχουν έγκυρες και ακριβείς πληροφορίες που μπορούν να συμπληρώνουν τα παραδοσιακά στατιστικά στοιχεία. Αφετέρου, οι πάροχοι δικτύων κινητής τηλεφωνίας θα μπορούσαν, π.χ. να αξιοποιήσουν τα στοιχεία σχετικά με τον μόνιμο πληθυσμό, ώστε να βελτιώσουν τις εκτιμήσεις κινητικότητας των κατοίκων για τις νέες εφαρμογές που προσφέρονται από τον εκάστοτε πάροχο δικτύου κινητής τηλεφωνίας.
4)Ενδιάμεσοι φορείς: Στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει προηγούμενη σχέση μεταξύ της εταιρείας και του φορέα του δημόσιου τομέα και, συνεπώς, δεν υφίσταται αμοιβαία εμπιστοσύνη, μπορεί να ανατίθεται σε ενδιάμεσο φορέα η εξαγωγή απαραίτητων συμπερασμάτων που εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.
Κέντρο έρευνας για τα δεδομένα καταναλωτών (Consumer Data Research Centre - CDCR UK) 25
Καθημερινά στο Ηνωμένο Βασίλειο παράγεται τεράστιος όγκος δεδομένων καταναλωτών, από τον οποίο μπορούν να εξάγονται χρήσιμα συμπεράσματα που βοηθούν τους οργανισμούς να λειτουργούν αποδοτικότερα. Σκοπός του CDRC είναι να εξασφαλίζει τη διάθεση δεδομένων από οργανισμούς σε αξιόπιστους ερευνητές, ώστε οι τελευταίοι να μπορούν να προτείνουν λύσεις που ωθούν την οικονομική ανάπτυξη και συμβάλλουν στη βελτίωση της κοινωνίας.
5)«Κοινοχρησία δεδομένων πολιτών»: Οι πολίτες μπορούν να ενθαρρύνονται να εξουσιοδοτούν φορείς του δημόσιου τομέα να επεξεργάζονται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα τους τα οποία στο παρελθόν επεξεργαζόταν ιδιωτική εταιρεία. Θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι σε αυτή την περίπτωση οι δημόσιες αρχές οφείλουν επίσης να συμμορφώνονται με τη νομοθεσία περί προστασίας των δεδομένων. Η επεξεργασία πρέπει να συνάδει με κατάλληλη νομική βάση (π.χ. συναίνεση βάσει του άρθρου 6 παράγραφος 1 στοιχείο α) ή εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον βάσει του άρθρου 6 παράγραφος 1 στοιχείο ε) 26 ). Αυτή η «κοινοχρησία δεδομένων πολιτών» είναι πιο πιθανό να λειτουργήσει επιτυχώς είτε σε περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει επαρκώς ισχυρός δεσμός ανάμεσα στον πολίτη και στον εκάστοτε φορέα του δημόσιου τομέα (π.χ. τον δήμο στον οποίο κατοικεί) ή όταν ο σκοπός δημόσιου συμφέροντος είναι ιδιαιτέρως πειστικός από τη σκοπιά του πολίτη (καταπολέμηση ορισμένων νόσων, διευκόλυνση των ροών επισκεπτών σε δημοφιλείς διοργανώσεις, κλπ.).
4.2. Νομικές και πρακτικές παράμετροι της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) στον τομέα της κοινοχρησίας δεδομένων
Οι ακόλουθες παράμετροι μπορεί να φανούν χρήσιμες σε δημόσιους φορείς και εταιρείες κατά την προετοιμασία και/ή τη διαπραγμάτευση συμφωνιών χρήσης δεδομένων:
1)Οι δημόσιοι φορείς πρέπει να καθορίσουν έναν σκοπό δημόσιου συμφέροντος, τα δεδομένα του ιδιωτικού τομέα και τον απαιτούμενο βαθμό λεπτομέρειας. Παραδείγματα δεδομένων του ιδιωτικού τομέα τα οποία εξυπηρετούν σκοπούς δημόσιου συμφέροντος μπορεί να είναι τα δεδομένα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα δεδομένα συναλλαγών ή του λιανικού εμπορίου. Οι εταιρείες μπορούν επίσης να εξετάσουν εάν τα δεδομένα τους μπορούν να συμβάλλουν σε σκοπό δημόσιου συμφέροντος και να κινήσουν τη διαδικασία διαπραγμάτευσης.
2)Τα μέρη πρέπει να εντοπίσουν τις εσωτερικές προκλήσεις και τους εσωτερικούς περιορισμούς που σχετίζονται με την κοινοχρησία δεδομένων.
-Οι δημόσιοι φορείς και οι εταιρείες ενδεχομένως χρειαστεί να επενδύσουν στη διαχείριση γνώσεων και τη διακυβέρνηση των δεδομένων.
-Οι εταιρείες που συστήνουν εταιρικά τμήματα υπεύθυνα για την κοινοχρησία δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της χρηματικής αποτίμησης δεδομένων σε περιβάλλοντα B2B, θα διαπιστώσουν ότι η κοινοχρησία δεδομένων B2G είναι λιγότερο δαπανηρή και παρουσιάζει λιγότερες προκλήσεις όσον αφορά τη διακυβέρνηση των δεδομένων, τις υποδομές και τη σύνταξη νομικών κειμένων. Καθώς η κοινοχρησία δεδομένων αποκτά μεγαλύτερη σημασία για περισσότερες εταιρείες, είναι πιθανό να μειωθεί το κόστος και ο φόρτος που συνεπάγεται κάθε μεμονωμένη συνεργασία.
-Οι εταιρείες και οι φορείς του δημόσιου τομέα πρέπει να μεριμνούν για τη συμμόρφωση με τις διατάξεις του ΓΚΠΔ και της νομοθεσίας για την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών (διασφαλίζοντας τη νομιμότητα της επεξεργασίας, συμπεριλαμβανομένης της ύπαρξης νομικής βάσης, όπως συναίνεση, κατάλληλη χρήση των τεχνικών ανωνυμοποίησης, εμπιστευτικότητα, τήρηση της αρχής της προστασίας δεδομένων εκ σχεδιασμού και εκ προεπιλογής, χρήση μεθόδων ανάλυσης που διαφυλάσσουν την ιδιωτικότητα, και εκτιμήσεις επιπτώσεων σχετικά με την προστασία δεδομένων όπου είναι αναγκαίο).
-Για να εξασφαλιστεί η αντιπροσωπευτικότητα των εξαγόμενων συμπερασμάτων και να αποφευχθούν τυχόν μεροληπτικές επιλογές, οι φορείς του δημόσιου τομέα πρέπει να διενεργήσουν προσεκτική ανάλυση των πιθανών πηγών δεδομένων και να εξακριβώσουν τους περιορισμούς ενός συγκεκριμένου παρόχου δεδομένων. Πρέπει να εξετάσουν επιμελώς την τριγωνοποίηση δεδομένων, τη διαρκή παρατήρηση και αναβαθμονόμηση των μοντέλων, καθώς και τον συνδυασμό, για παράδειγμα, με δημόσια διαβούλευση και εργαλεία με στόχο τη συγκέντρωση στοιχείων και απόψεων των ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να αμβλυνθούν οι κίνδυνοι και οι πιθανοί μεθοδολογικοί περιορισμοί των πηγών δεδομένων του ιδιωτικού τομέα.
3)Τα μέρη πρέπει να επιλέξουν τις τεχνικές ή πρακτικές διευθετήσεις για την κοινοχρησία δεδομένων οι οποίες είναι οι πλέον κατάλληλες για τις εσωτερικές προκλήσεις και τη διακυβέρνηση δεδομένων τους.
-Οι δημόσιοι φορείς πρέπει να προστατεύουν τα νόμιμα εμπορικά συμφέροντα (π.χ. εμπιστευτικές επιχειρηματικές πληροφορίες, εμπορικά απόρρητα) και να μεριμνούν για την ασφάλεια της τεχνικής διευθέτησης που αφορά την πρόσβαση στα δεδομένα του ιδιωτικού τομέα. Τα δεδομένα του ιδιωτικού τομέα που μεταφέρονται σε φορέα του δημόσιου τομέα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εμπιστευτικά δεδομένα. Πρέπει να καθίσταται σαφές στις σχετικές υποδομές επεξεργασίας δεδομένων με τη μορφή σχολίων και περιορισμών πρόσβασης ότι τα δεδομένα καλύπτονται από καθιερωμένες εξαιρέσεις, εάν ο φορέας του δημόσιου τομέα υπάγεται στη νομοθεσία περί πρόσβασης σε έγγραφα. Πρέπει να ληφθούν επαρκή μέτρα ώστε να επιτευχθεί ασφάλεια των συστημάτων δικτύου και πληροφοριών.
-Οι δημόσιοι φορείς μπορεί να χρειαστεί να διευρύνουν τις τεχνικές τους ικανότητες και το προσωπικό τους, προκειμένου να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες χρήσης δεδομένων του ιδιωτικού τομέα.
4)Η σύμβαση θα πρέπει να περιλαμβάνει τις προϋποθέσεις για την εφαρμογή, τους χρονικούς περιορισμούς και τα συγκεκριμένα σύνολα δεδομένων που θα χρησιμοποιηθούν.
-Οι δημόσιοι φορείς πρέπει να μεριμνούν ώστε το αίτημά τους για συγκεκριμένα δεδομένα του ιδιωτικού τομέα συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας και είναι αναγκαίο για την επίτευξη του καθορισμένου σκοπού δημόσιου συμφέροντος. Η συμφωνία πρέπει να ορίζει ότι μετά την επίτευξη του σκοπού ή την παρέλευση του χρονικού ορίου, τα μεταφερόμενα δεδομένα πρέπει να διαγράφονται. Η χρήση των ίδιων δεδομένων για άλλον σκοπό θα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο νέας ή τροποποιημένης συμφωνίας συνεργασίας.
-Τα μέρη πρέπει να καθορίσουν τις προϋποθέσεις σε επιχειρησιακό επίπεδο για τη μεταφορά δεδομένων: μορφότυπος των δεδομένων και των μεταδεδομένων, ποιότητα, βαθμός λεπτομέρειας, διάρκεια πρόσβασης και τρόπος πρόσβασης.
-Τα μέρη πρέπει να καθορίσουν την αποζημίωση. Ως προς αυτό, υπάρχουν διάφορες εναλλακτικές λύσεις, πιο συγκεκριμένα ο περιορισμός της αμοιβής σε αναλογική επιστροφή των δαπανών που προκύπτουν από την παραγωγή, τη διατήρηση και τη διάδοση των δεδομένων —συνδυαζόμενη μόνο κατ’ εξαίρεση με την πρόβλεψη εύλογης απόδοσης της επένδυσης— και ο περιορισμός της αμοιβής, κατά μέγιστον, στο κόστος που σχετίζεται με τη διάδοση των δεδομένων, δεδομένου ότι το κόστος παραγωγής και διατήρησης των δεδομένων, ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να έχει ήδη καλυφθεί από άλλες ροές εσόδων. Η επιλογή εναλλακτικής λύσης μπορεί να συνδέεται με τον επιδιωκόμενο σκοπό δημοσίου συμφέροντος και με τις ιδιαιτερότητες της κοινωνικής ανάγκης την οποία στοχεύει να καλύψει.
-Για να μπορούν οι δημόσιοι φορείς να διενεργήσουν την αναγκαία εκτίμηση ποιότητας προκειμένου να εξακριβώσουν την παρουσία πιθανών μεροληπτικών επιλογών ή άλλων περιορισμών στην ποιότητα οι οποίοι καθίστανται εμφανείς μόνο μετά τη σύναψη της συμφωνίας, οι εταιρείες που παρέχουν τα δεδομένα θα πρέπει να προσφέρουν, στο μέτρο των ικανοτήτων τους, εύλογη και αναλογική υποστήριξη ώστε να είναι εφικτή η εκτίμηση της ποιότητας των δεδομένων για τους καθορισμένους σκοπούς, μεταξύ άλλων, με τη δυνατότητα ελέγχου ή άλλης επαλήθευσης των δεδομένων, κατά περίπτωση.
5)Τα μέρη θα πρέπει να συμφωνήσουν επί κοινών κατευθυντήριων γραμμών για την παρακολούθηση της εφαρμογής της σύμβασης:
-Μπορούν να θεσπίσουν κώδικα δεοντολογίας ή να χρησιμοποιήσουν υφιστάμενους κανόνες δεοντολογίας, όπως ο Κώδικας ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές 27 , να συστήσουν συντονιστική επιτροπή ή να διορίσουν ανεξάρτητο ελεγκτή για την επίβλεψη της χρήσης των δεδομένων.
-Οι δημόσιοι φορείς θεσπίζουν τις αναγκαίες διασφαλίσεις με σκοπό την πρόληψη της παράνομης χρήσης των προσπελάσιμων δεδομένων για διαφορετικούς σκοπούς από εκείνους που καθορίζονται στη σύμβαση.
6)Η σύμβαση πρέπει να περιλαμβάνει κανόνες σχετικά με την ευθύνη σε περίπτωση παροχής εσφαλμένων δεδομένων, διακοπών στη μεταφορά των δεδομένων, ερμηνευτικής εργασίας χαμηλής ποιότητας, εφόσον διατίθεται προς κοινοχρησία με σύνολα δεδομένων, ή σε περίπτωση καταστροφής/απώλειας ή αλλοίωσης των δεδομένων (παράνομης ή τυχαίας) που μπορεί ενδεχομένως να προκαλέσει ζημίες.
7)Η σύμβαση θα πρέπει να καθορίζει το εφαρμοστέο δίκαιο και τους μηχανισμούς επίλυσης διαφορών.
Κάθε μέρος πρέπει να έχει την ευχέρεια να καταγγείλει τη σύμβαση όταν συντρέχει νομικός ή τεχνικός κίνδυνος όσον αφορά τη μεταχείριση ή τη χρήση των δεδομένων σε κοινοχρησία.
8)Οι δημόσιοι φορείς θα πρέπει να διαδίδουν τα αποτελέσματα/εξαγόμενα συμπεράσματα της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) και να εξασφαλίζουν μηχανισμούς υποβολής παρατηρήσεων από το κοινό, όταν είναι αναγκαίο ή σκόπιμο, χωρίς να υπονομεύεται ο εμπιστευτικός χαρακτήρας των δεδομένων του ιδιωτικού τομέα.
4.3. Τεχνικά μέσα για την εφαρμογή της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G)
Σε κάθε συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) πρέπει να αποφασίζεται ο τρόπος με τον οποίο θα εξάγονται συμπεράσματα από τα δεδομένα του ιδιωτικού τομέα για σκοπούς δημόσιου συμφέροντος. Αυτό μπορεί να συνεπάγεται πραγματική μεταφορά δεδομένων του ιδιωτικού τομέα στο περιβάλλον ΤΠ του εκάστοτε δημόσιου φορέα. Ωστόσο, αυτό δεν αποτελεί τη μοναδική δυνατότητα καθώς μπορούν επίσης να εξεταστούν άλλοι μηχανισμοί. Η παρούσα ενότητα παρουσιάζει μια επισκόπηση των τεχνικών μέσων που αποτελούν εναλλακτική λύση στη μεταφορά δεδομένων του ιδιωτικού τομέα στο περιβάλλον ΤΠ του δημόσιου φορέα. Οι εν λόγω τεχνικοί μηχανισμοί μπορούν να παρέχουν κανόνες πρόσβασης στα δεδομένα και χρήσης των δεδομένων και να προσφέρουν αξιόπιστο και ασφαλές περιβάλλον για την ανταλλαγή συνόλων δεδομένων.
1)Πλατφόρμες δεδομένων: Η δημιουργία πλατφορμών δεδομένων μπορεί να προσφέρει ένα ασφαλές περιβάλλον για την αποθήκευση και ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ εταιρειών και δημόσιων φορέων. Οι πλατφόρμες αυτές μπορούν να παρέχουν τυποποιημένα δεδομένα σε δημόσιους φορείς, ώστε αυτοί, σε συνεργασία με εταιρείες, να δημιουργούν πηγές δεδομένων ή συμπερασμάτων σε κοινοχρησία.
Κέντρο Στατιστικών Μαζικών Δεδομένων (Centre for Big Data Statistics), Κάτω Χώρες 28
Το Κέντρο Στατιστικών Μαζικών Δεδομένων (CBS) συνεργάζεται με διάφορους οργανισμούς του ιδιωτικού τομέα με σκοπό τη συγκέντρωση των αναγκαίων δεδομένων του ιδιωτικού τομέα για την παραγωγή απεικονίσεων δεδομένων υψηλής ποιότητας. Δεδομένου ότι το CBS είναι οργανισμός του δημόσιου τομέα, έχει επίσης πρόσβαση στο μεγάλο αποθετήριο κρατικών και αισθητηριακών δεδομένων των Κάτω Χωρών, τα οποία μπορεί να συνδυάζει με τις νέες αυτές πηγές δεδομένων για την εξαγωγή νέων συμπερασμάτων.
2)Εισαγωγή αλγορίθμου στα δεδομένα: Η εισαγωγή αλγορίθμου στα δεδομένα μπορεί να αποτελεί μια λύση για τις προκλήσεις που συνδέονται με την ασφάλεια, την προστασία και τον ιδιωτικό χαρακτήρα των δεδομένων. Συνάδει με μία από τις βασικές παραμέτρους για την εξασφάλιση της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ιδιωτικότητας, ήτοι την μικρότερη εφικτή μεταφορά δεδομένων. Η χρήση αυτής της λύσης σημαίνει ότι ο αλγόριθμος εγκαθίσταται εντός του περιβάλλοντος ΤΠ της ιδιωτικής εταιρείας και η ανάλυση πραγματοποιείται εκεί. Μόνον τα ανώνυμα συμπεράσματα που προκύπτουν από τον αλγόριθμο επιστρέφουν στον φορέα του δημόσιου τομέα. Η δυνατότητες της διεπαφής για υποβολή ερωτημάτων όσον αφορά τα δεδομένα των αναλύσεων μπορούν να σχεδιάζονται από κοινού από την εταιρεία και/ή τον εκάστοτε δημόσιο οργανισμό (ή από αξιόπιστο ενδιάμεσο φορέα).
Ανοικτοί Αλγόριθμοι (OPAL) 29
Το έργο αποτελεί μια κοινωνική και τεχνολογική καινοτομία που αναπτύχθηκε από την Data-Pop Alliance, το Imperial College του Λονδίνου, το Media Lab του MIT, την Orange και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, με στόχο την αξιοποίηση δεδομένων του ιδιωτικού τομέα για σκοπούς δημόσιου συμφέροντος «αποστέλλοντας τον κώδικα στα δεδομένα» με προβλέψιμο, συμμετοχικό, επεκτάσιμο και βιώσιμο τρόπο που διαφυλάσσει την ιδιωτικότητα. Ο σχεδιασμός του αλγορίθμου χρησιμοποιεί τα εισαγόμενα στοιχεία από τις τοπικές συμβουλευτικές επιτροπές για τον προσανατολισμό της ανάπτυξης και τη δεοντολογία (CODE), ώστε οι εν λόγω αλγόριθμοι να εξυπηρετούν τις τοπικές ανάγκες και να πληρούν τα τοπικά πρότυπα, αντί να επιβάλλουν εξωτερικές απόψεις και εμπειρογνωσία.
γ) Υπολογισμός που διαφυλάσσει την ιδιωτικότητα: Τα τελευταία χρόνια αναπτύχθηκαν αρκετά υπολογιστικά μοντέλα τα οποία επιτρέπουν την εκτέλεση πράξεων σε δεδομένα που πρέπει να παραμείνουν εμπιστευτικά. Τα μοντέλα αυτά παρέχουν τη δυνατότητα εξαγωγής των επιθυμητών δεδομένων εξόδου χωρίς να ταυτοποιούνται τα δεδομένα εισόδου. Έτσι, ο υπολογισμός δεδομένων μπορεί να πραγματοποιείται συλλογικά σε διαφορετικούς διοικητικούς τομείς (δημόσιους ή ιδιωτικούς) χωρίς να απαιτείται μεταφορά των δεδομένων εκτός της εταιρείας. Τα μοντέλα αυτά συνεπάγονται ριζική αλλαγή της προσέγγισης από την «κοινοχρησία δεδομένων» στην «κοινοχρησία υπολογισμού». Μεταξύ των υφιστάμενων υπολογιστικών μεθόδων που διαφυλάσσουν την ιδιωτικότητα, η κατηγορία του ασφαλούς πολυσυμμετοχικού υπολογισμού φαίνεται η πλέον ενδεδειγμένη για τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G) στον τομέα των δεδομένων. Ορισμένες απλές ασφαλείς πολυσυμμετοχικές υπολογιστικές τεχνικές είναι ιδιαιτέρως ισχυρές και επεκτάσιμες. Ορισμένες εταιρείες προσφέρουν ήδη την εν λόγω τεχνολογία και τις σχετικές πλατφόρμες. Έχουν διεξαχθεί μελέτες που χρησιμοποίησαν αυτή την τεχνική στη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών (B2G).
Ασφαλής πολυσυμμετοχικός υπολογισμός 30
Ο ασφαλής πολυσυμμετοχικός υπολογισμός είναι μια πρακτική μέθοδος κρυπτογράφησης για την επεξεργασία εμπιστευτικών δεδομένων. Η πρόοδος της έρευνας έχει οδηγήσει στη χρήση της μεθόδου στη στατιστική ανάλυση που διαφυλάσσει την ιδιωτικότητα. Το 2015 στατιστικοί επιστήμονες του εσθονικού Κέντρου Εφαρμοσμένης Έρευνας (CentAR) διεξήγαγαν μελέτη μαζικών δεδομένων αναζητώντας συσχετίσεις μεταξύ της εργασίας στη διάρκεια των πανεπιστημιακών σπουδών και της καθυστέρησης στην αποφοίτηση. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε με τη σύνδεση της βάσης δεδομένων της φορολογίας φυσικών προσώπων του εσθονικού Φορολογικού και Τελωνειακού Συμβουλίου με τη βάση δεδομένων των εκδηλώσεων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας και Έρευνας. Η συλλογή, προετοιμασία και ανάλυση των δεδομένων πραγματοποιήθηκαν με τη χρήση του ασφαλούς πολυσυμμετοχικού υπολογιστικού συστήματος Share-mind το οποίο πρόσφερε διατερματική κρυπτογραφική προστασία της ανάλυσης. Για την ανάλυση χρησιμοποιήθηκαν δέκα εκατομμύρια φορολογικά αρχεία και μισό εκατομμύριο εκπαιδευτικά αρχεία, και πρόκειται για τη μεγαλύτερη κρυπτογραφικά ιδιωτική στατιστική μελέτη που έχει διεξαχθεί μέχρι σήμερα σε πραγματικά δεδομένα.
Συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Πύλης Δεδομένων https://www.europeandataportal.eu .
Οδηγία 2002/58/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2002, σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία για την προστασία ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες) (ΕΕ L 201 της 31.7.2002, σ. 37). Βλ. επίσης: Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τον σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες και την κατάργηση της οδηγίας 2002/58/ΕΚ (κανονισμός για την ιδιωτική ζωή και τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες), COM(2017) 10 final της 10.1.2017.
COM(2017) 495 final.
COM(2017) 9 final.
COM(2018) 232.
COM(2018) 232.
Για παράδειγμα, τα δεδομένα που παράγονται από ρομπότ στο πλαίσιο των βιομηχανικών διεργασιών και μπορούν να χρησιμεύσουν για την παροχή υπηρεσιών μετά την πώληση (π.χ. επισκευή και συντήρηση), ή τα δεδομένα για τη βαθμολόγηση των παρόχων υπηρεσιών.
Πρβλ., π.χ., τις «Κατευθυντήριες γραμμές για τους κάθετους περιορισμούς» της Επιτροπής (ΕΕ C 130 της 19.5.2010, σ. 1) και τις «Κατευθύνσεις σχετικά με τις προτεραιότητες της Επιτροπής κατά τον έλεγχο της εφαρμογής του άρθρου 82 της συνθήκης ΕΚ [νυν άρθρο 102 ΣΛΕΕ] σε καταχρηστικές συμπεριφορές αποκλεισμού που υιοθετούν δεσπόζουσες επιχειρήσεις» (ΕΕ C 45 της 24.2.2009, σ. 7).
Πρβλ. Παράρτημα της εκτελεστικής απόφασης της Επιτροπής σχετικά με την έγκριση του προγράμματος εργασιών του 2018 και σχετικά με τη χρηματοδότηση του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» (CEF) - Τομέας τηλεπικοινωνιών, σ. 42.
Οι μηχανισμοί που περιγράφονται και τα παραδείγματα προέρχονται από μελέτη σχετικά με την κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ εταιρειών στην Ευρώπη, την οποία πραγματοποίησε η εταιρεία Everis για λογαριασμό της Επιτροπής (προσεχώς η έκθεση της μελέτης).
Πρβλ. τις λεπτομέρειες του εγγράφου οδηγιών σχετικά με τις API που εκπονήθηκε από το δίκτυο Share PSI με συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο του προγράμματος-πλαισίου για την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία: http://www.w3.org/TR/dwbp/#useanAPI .
COM(2017) 9 final.
Everis, Study on data-sharing between companies in Europe (Μελέτη σχετικά με την κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ εταιρειών στην Ευρώπη) (προσεχώς).
https://services.airbus.com/maintenance/expertise-and-other-services/skywise/skywise
https://mastercardcenter.org/action/call-action-data-philanthropy/
http://ec.europa.eu/research/horizonprize/index.cfm?prize=bigdata
Οδηγία 2003/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα (ΕΕ L 345 της 31.12.2003, σ. 90).
De Meersman κ.ά. (2016): Assessing the Quality of Mobile Phone Data as a Source of Statistics, https://ec.europa.eu/eurostat/cros/system/files/assessing_the_quality_of_mobile_phone_data_as_a_source_of_statistics_q2016.pdf
Οι στατιστικές υπηρεσίες τηρούν μητρώα τα οποία περιέχουν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και εταιρικά δεδομένα· τα εν λόγω μητρώα δεν μπορούν να διατίθενται προς κοινοχρησία με τρίτους, λόγω προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και περιορισμών του στατιστικού απορρήτου. Ωστόσο, δεδομένα από τον ιδιωτικό τομέα μπορούν να συνδέονται με δεδομένα μητρώου εφόσον διασφαλίζεται η ασφάλεια των δεδομένων. Στατιστικά αποτελέσματα συνάθροισης τα οποία δεν είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε ταυτοποίηση του υποκειμένου των δεδομένων μπορούν να δημοσιεύονται ως αποτέλεσμα αυτής της ανάλυσης.
Στην περίπτωση που οι δημόσιες αρχές βασίζονται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο ε) του ΓΚΠΔ («η επεξεργασία είναι απαραίτητη για την εκπλήρωση καθήκοντος που εκτελείται προς το δημόσιο συμφέρον»), η εν λόγω νομική βάση πρέπει να προβλέπεται από την ενωσιακή νομοθεσία ή τη νομοθεσία του κράτους μέλους. Επιπροσθέτως, σε περίπτωση «κοινοχρησίας δεδομένων πολιτών», τα υποκείμενα των δεδομένων θα πρέπει να είναι σαφώς ενημερωμένα, μεταξύ άλλων, για το δικαίωμα ανάκλησης της συγκατάθεσης και για τυχόν περαιτέρω επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τους από δημόσιες αρχές.
Στην περίπτωση συμφωνιών με στατιστικές υπηρεσίες, μπορεί να χρησιμοποιείται ο Κώδικας ορθής πρακτικής για τις ευρωπαϊκές στατιστικές (European Statistics Code of Practice), http://ec.europa.eu/eurostat/web/products-manuals-and-guidelines/-/KS-32-11-955
Bogdanov (et al.), Students and Taxes: a Privacy-Preserving Social Study Using Secure Computation, Proceedings on Privacy Enhancing Technologies, PoPETs, 2016 (3), σ. 117–135, 2016. (Πλήρης έκδοση, PDF).