ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Βρυξέλλες, 14.11.2018
COM(2018) 742 final
ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ
Σύνοψη των ετήσιων εκθέσεων υλοποίησης για τα επιχειρησιακά προγράμματα που συγχρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους το 2016
Σύνοψη των ετήσιων εκθέσεων υλοποίησης για τα επιχειρησιακά προγράμματα που συγχρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους το 2016
1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το Ταμείο Ευρωπαϊκής Βοήθειας προς τους Απόρους (ΤΕΒΑ) βοηθά στην ανακούφιση των χειρότερων μορφών φτώχειας στην ΕΕ, όπως είναι η στέρηση τροφής, η παιδική φτώχεια και η έλλειψη στέγης. Μολονότι η κατάσταση βελτιώθηκε το 2016, το ποσοστό των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού (23,5 %) και εκείνων που υποφέρουν από σοβαρή υλική στέρηση (7,5 %) παρέμεινε υψηλό. Το ΤΕΒΑ υποστηρίζει τις πλέον μειονεκτούσες ομάδες της κοινωνίας παρέχοντας τρόφιμα και βασικά καταναλωτικά αγαθά, όπως σχολικά είδη και είδη προσωπικής υγιεινής, ή διοργανώνοντας δραστηριότητες κοινωνικής ένταξης.
Το συνολικό διαθέσιμο ποσό του ΤΕΒΑ είναι 3,8 δισ. EUR σε τρέχουσες τιμές. Η ΕΕ παρέχει μέγιστη συμπληρωματική χρηματοδότηση ύψους 85 % για τη συμπλήρωση των πόρων που διαθέτουν τα κράτη μέλη, με αποτέλεσμα η συνολική αξία του Ταμείου να φτάνει περίπου τα 4,5 δισ. EUR.
Διασφαλίζει προστιθέμενη αξία παρέχοντας ειδική υποστήριξη σε μια ομάδα ανθρώπων η οποία δεν είναι ίσως σε θέση να έχει άμεση πρόσβαση σε άλλα χρηματοδοτικά μέσα της ΕΕ, π.χ. στα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά και επενδυτικά ταμεία
, και να ωφεληθεί από αυτά. Όσον αφορά τον σχεδιασμό των προγραμμάτων, τα κράτη μέλη μπορούν να επιλέξουν την ανάπτυξη ενός επιχειρησιακού προγράμματος για την παροχή επισιτιστικής βοήθειας και/ή βασικής υλικής συνδρομής (ΕΠ I) και/ή ενός επιχειρησιακού προγράμματος για την κοινωνική ένταξη (ΕΠ II). Έχουν επίσης την ελευθερία να καθορίσουν τις ομάδες στόχους, τους ειδικούς τύπους στήριξης που θα προσφέρουν και τη γεωγραφική κάλυψη των προγραμμάτων τους. Η επισιτιστική βοήθεια και/ή η βασική υλική συνδρομή πρέπει να συμπληρώνεται με συνοδευτικά μέτρα, π.χ. παραπομπή σε κοινωνικές υπηρεσίες.
Σύμφωνα με το άρθρο 13 παράγραφος 9 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 223/2014 (κανονισμός για το ΤΕΒΑ), η παρούσα σύνοψη βασίζεται στις πληροφορίες που περιέχουν οι εκθέσεις υλοποίησης για το 2016, όπως έγιναν αποδεκτές από την Επιτροπή. Όλα τα κράτη μέλη υπέβαλαν έκθεση υλοποίησης, με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η υλοποίηση του ταμείου δεν έχει αρχίσει ακόμη.
Δεδομένου του χρόνου που μεσολαβεί μεταξύ της υλοποίησης και της υποβολής της έκθεσης, η έκθεση περιλαμβάνει επίσης μεταγενέστερες εξελίξεις, εφόσον υπάρχουν οι σχετικές πληροφορίες.
2.ΠΡΟΟΔΟΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ
2.1.Γενικές εξελίξεις και εξελίξεις σε επίπεδο ΕΕ
Έως τα τέλη του 2016, η Επιτροπή είχε εγκρίνει το νομικό πλαίσιο και είχε δημοσιεύσει όλες τις εκτελεστικές και κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις. Ξεκίνησε την αναθεώρηση του δημοσιονομικού κανονισμού, συμπεριλαμβανομένων τροποποιήσεων του κανονισμού για το ΤΕΒΑ για την επέκταση της χρήσης απλουστευμένων επιλογών κόστους και τη διασφάλιση αυξημένης ευελιξίας. Η τροποποίηση περιλαμβάνει ασφαλιστική δικλίδα για τις επιχορηγήσεις προς τις οργανώσεις εταίρους. Η εν λόγω ασφαλιστική δικλίδα διασφαλίζει ότι η εφαρμογή δημοσιονομικής διόρθωσης στις δαπάνες αγορών ενός δημόσιου φορέα σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με το εφαρμοστέο δίκαιο δεν θα μειώνει τις επιλέξιμες δαπάνες των οργανώσεων εταίρων, υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για διαφορετικούς φορείς.
Έως τον Μάρτιο του 2015, η Επιτροπή είχε εγκρίνει όλα τα επιχειρησιακά προγράμματα (ΕΠ). Όλα τα εν λόγω προγράμματα βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο στάδιο της υλοποίησης, με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η υλοποίηση δεν έχει αρχίσει ακόμη. Επιπλέον, τα περισσότερα κράτη μέλη είχαν ολοκληρώσει τη διαδικασία ορισμού των αρχών έως το 2016. Αρκετά επιχειρησιακά προγράμματα τροποποιήθηκαν το 2016 προκειμένου να βελτιωθεί ο μηχανισμός προσδιορισμού των απόρων, επιλογής των οργανώσεων εταίρων (BG, HU) ή προσθήκης συμπληρωματικών μέτρων, όπως σχολικών γευμάτων (CZ).
Η ομάδα εμπειρογνωμόνων του ΤΕΒΑ, που αποτελείται από μέλη των διαχειριστικών αρχών, συναντήθηκε δύο φορές το 2016 για να συζητήσει θέματα σχετικά με την υλοποίηση του προγράμματος του ΤΕΒΑ. Κατά τη διάρκεια των εν λόγω συναντήσεων, τα κράτη μέλη παρουσίασαν επισκόπηση αρκετών θεμάτων, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίον θεσπίστηκαν κατευθυντήριες γραμμές για ισορροπημένη διατροφή σε εθνικό επίπεδο, καθώς και επισκόπηση της διανομής νωπών τροφίμων. Επίσης, συζητήθηκε η πιθανή εφαρμογή της χρήσης αποθεμάτων παρέμβασης στο πλαίσιο του κανονισμού για το ΤΕΒΑ. Επιπρόσθετα, η Επιτροπή οργάνωσε 11 συνεδριάσεις του δικτύου ΤΕΒΑ έως τον Ιούλιο του 2017. Το δίκτυο αποτελείται από ενδιαφερόμενα μέρη του ΤΕΒΑ, και ο ρόλος του συνίσταται στην ανταλλαγή εμπειριών και ορθών πρακτικών. Το 2016, οι συνεδριάσεις επικεντρώθηκαν σε διάφορες πτυχές του ΤΕΒΑ που σκοπό έχουν να συμβάλουν στη στήριξη της κοινωνικής ένταξης των απόρων. Οι συμμετέχοντες παρουσίασαν μελέτες περιπτώσεων και αντάλλαξαν εμπειρίες σχετικά με δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και λύσεις για θέματα κοινού ενδιαφέροντος όσον αφορά την υλοποίηση των προγραμμάτων του ΤΕΒΑ.
Στη συνάντηση με εκπροσώπους των οργανώσεων εταίρων σε επίπεδο ΕΕ που διεξήχθη στις 5 Δεκεμβρίου 2016, η Επιτροπή παρουσίασε την τρέχουσα κατάσταση του ΤΕΒΑ με βάση την προηγούμενη ετήσια έκθεση υλοποίησης, καθώς και μια σύντομη επισκόπηση των αλλαγών που προτείνονται στον κανονισμό για το ΤΕΒΑ. Παρουσιάστηκε επίσης ο τρόπος με τον οποίον συνέβαλε η κοινωνία των πολιτών στην κατάρτιση του κανονισμού για το ΤΕΒΑ. Ακολούθησε ανασκόπηση του πρώτου έτους λειτουργίας του δικτύου ΤΕΒΑ, με σκοπό τη διευκόλυνση της ανταλλαγής ορθών πρακτικών μεταξύ όλων των ενδιαφερόμενων μερών που εμπλέκονται στην υλοποίηση του κανονισμού για το ΤΕΒΑ.
Η Επιτροπή εξακολούθησε να σημειώνει πρόοδο όσον αφορά την ενδιάμεση αξιολόγηση του ΤΕΒΑ. Ολοκληρώθηκε η ανοικτή δημόσια διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη του ΤΕΒΑ και το ευρύ κοινό, και τα αποτελέσματά της συμπεριλήφθηκαν σε σχέδιο έκθεσης αξιολόγησης μαζί με τις δομημένες έρευνες που διενεργήθηκαν. Το σχέδιο έκθεσης παρουσιάστηκε στην ομάδα εμπειρογνωμόνων του ΤΕΒΑ. Η τελική έκδοση της ενδιάμεσης αξιολόγησης θα παρουσιαστεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2018.
2.2.Δημοσιονομική εκτέλεση
Συνολικά, η δημοσιονομική εκτέλεση των προγραμμάτων του ΤΕΒΑ είχε ήδη επισπευσθεί το 2015, και η ανοδική τάση διατηρήθηκε το 2016. Διατέθηκαν 508,6 εκατ. EUR για τη στήριξη πράξεων του ΤΕΒΑ σε 27 κράτη μέλη το 2016, ποσό αυξημένο έναντι των 470,0 εκατ. EUR που διατέθηκαν το 2015. Επομένως οι συνολικές διατεθείσες δαπάνες για την περίοδο 2014-2016 ανήλθαν σε 1 315,9 εκατ. EUR, ποσό που αντιστοιχεί στο 30 % των συνολικών πόρων του προγράμματος (ενωσιακή και εθνική συγχρηματοδότηση). Ομοίως, συνεχίστηκε η αύξηση των πληρωμών προς τους δικαιούχους, δεδομένου ότι καταβλήθηκαν 429,4 εκατ. EUR το 2016, έναντι 385,9 εκατ. EUR το 2015. Η ακριβής χρηματοδοτική κατανομή, επίσης ανά κράτος μέλος, παρουσιάζεται στο παράρτημα του πίνακα I.
Η πιο σημαντική πρόοδος σημειώθηκε όσον αφορά τις αιτήσεις πληρωμής που υποβάλλονται στην Επιτροπή. Το 2016, τα 24 κράτη μέλη δήλωσαν επιλέξιμες δημόσιες δαπάνες ύψους 353,8 εκατ. EUR, δηλαδή σημειώθηκε επταπλάσια και πλέον αύξηση έναντι του 2015 (46,3 εκατ. EUR). Επίσης, οι σωρευτικές πληρωμές ανήλθαν συνολικά σε 1.022 εκατ. EUR έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017, εκ των οποίων 603 εκατ. EUR αφορούσαν ενδιάμεσες πληρωμές.
2.3.Φυσική υλοποίηση
Το 2016, 23 συνολικά κράτη μέλη χορήγησαν επισιτιστική βοήθεια και υλική συνδρομή και στήριξαν την κοινωνική ένταξη των απόρων στην ΕΕ. Δεκαεννέα κράτη μέλη προσέφεραν επισιτιστική βοήθεια και/ή βασική υλική συνδρομή παράλληλα με συνοδευτικά μέτρα (ΕΠ I) και τέσσερα κράτη μέλη εφάρμοσαν προγράμματα κοινωνικής ένταξης στο πλαίσιο του ΕΠ II (βλ. διάγραμμα 1). Πέντε κράτη μέλη αντιμετώπισαν εμπόδια που δεν επέτρεψαν την υλοποίηση.
Εκτιμάται ότι σχεδόν 16 εκατομμύρια άτομα επωφελήθηκαν από την παροχή βοήθειας στο πλαίσιο του ΤΕΒΑ το 2016, σημειώνοντας σημαντική πρόοδο έναντι του 2015. Αυτό μπορεί να αναλυθεί ως εξής: 15,2 εκατομμύρια άτομα (96 %) που έλαβαν επισιτιστική στήριξη, περισσότερα από 662.000 άτομα (4 %) που έλαβαν βασική υλική συνδρομή και περίπου 23.000 που συμμετείχαν σε τοπικά προγράμματα κοινωνικής ένταξης (ΕΠ II).
Από το 2014 έως το 2016, το ΤΕΒΑ προσέφερε στήριξη περίπου σε 38 εκατομμύρια άτομα. Η υλοποίηση των ΕΠ I και ΕΠ II συνεχίστηκε το 2016, προσφέροντας στήριξη από το ΤΕΒΑ σε 2,2 εκατομμύρια περισσότερα άτομα από ό,τι το 2015. Τα 4 κράτη μέλη (GR, IE, MT, SK) που ξεκίνησαν την παροχή συνδρομής το 2016 χορήγησαν επισιτιστική βοήθεια σε 657 000 περισσότερα άτομα και άλλα 4 κράτη μέλη (BG, FI, FR, RO) βοήθησαν 1,5 εκατομμύριο περισσότερα άτομα από ό,τι το 2015. Τα 6 κράτη μέλη που προσέφεραν βασική υλική συνδρομή (AT, CZ, GR, LU, LV, SK) ανέφεραν ότι ο αριθμός των ατόμων που έλαβαν την εν λόγω βοήθεια ήταν σχεδόν εννεαπλάσιος από ό,τι το 2015.
Διάγραμμα 1: Είδος της συνδρομής που χορηγήθηκε το 2016
|
ΕΠ
|
Είδος συνδρομής
|
Κράτος μέλος
|
|
ΕΠ I
|
Επισιτιστική βοήθεια
|
BE, BG, EE, ES, FI, FR, IE, IT, LT, MT, PL, RO, SI (13)
|
|
|
Βασική υλική συνδρομή
|
AT (1)
|
|
|
Και τα δύο είδη
|
CZ, GR, LU, LV, SK (5)
|
|
|
|
|
|
ΕΠ II
|
Κοινωνική ένταξη
|
DE, DK, NL, SE (4)
|
ΕΠ I – Επισιτιστική βοήθεια και βασική υλική συνδρομή
Δεκαοκτώ κράτη μέλη χορήγησαν επισιτιστική βοήθεια το 2016. Πέντε χώρες χορήγησαν πάνω από το 90 % της επισιτιστικής βοήθειας (σε βάρος): ES, FR, RO, PL και IT. Διανεμήθηκαν συνολικά 377 500 τόνοι τροφίμων το 2016, ενώ η αντίστοιχη συνολική ποσότητα ανήλθε σε 939 600 τόνους για την περίοδο 2014-2016. Μολονότι η σύνθεση των ειδών τροφίμων παρέμεινε ως επί το πλείστον η ίδια με το προηγούμενο έτος, η συνολική ποσότητα επισιτιστικής βοήθειας που διανεμήθηκε μειώθηκε κατά 7 % έναντι του προηγούμενου έτους. Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι η IT ανέφερε λιγότερους τόνους τροφίμων από ό,τι το 2015, εν μέρει λόγω καθυστερήσεων στις σχετικές διαγωνιστικές διαδικασίες. Επιπροσθέτως, η διανομή τροφίμων στην PT διακόπηκε το 2016 εξαιτίας της αναθεώρησης του προγράμματος. Η ποσότητα της επισιτιστικής βοήθειας μειώθηκε ελαφρά στη LT, στο ΒΕ, στην PL και στη RO. Στις υπόλοιπες 13 χώρες η ποσότητα της επισιτιστικής βοήθειας αυξήθηκε, αλλά δεν αρκούσε για να αντισταθμίσει τη μείωση στα υπόλοιπα κράτη μέλη: σε απόλυτους όρους, σημειώθηκαν αυξήσεις κυρίως στην ES και στη FR (17 % και 8 % αντίστοιχα). Η χορήγηση επισιτιστικής βοήθειας άρχισε το 2016 στην GR, στη SK, στη MT και στην IE, ενώ αυξήθηκε σημαντικά στη BG και στην CZ (βλ. επίσης διάγραμμα 2). Η επισιτιστική βοήθεια σε 4 χώρες περιέλαβε δωρεές τροφίμων, αν και περιορισμένες.
Διάγραμμα 2: Επισιτιστική βοήθεια που χορηγήθηκε κατά την περίοδο 2014-2016 (σε χιλιάδες τόνους)
Πηγή: Κοινός δείκτης εκροών του ΤΕΒΑ (ID 11), 2014-2016
Δεκαεπτά κράτη μέλη προσέφεραν συσκευασίες τροφίμων, ενώ δέκα από αυτά προσέφεραν και έτοιμα γεύματα. Η συνολική ποσότητα των συσκευασιών τροφίμων ήταν παρόμοια με εκείνη του 2015. Σημειώθηκε αύξηση των γευμάτων κατά 14 % από έτος σε έτος. Η επισιτιστική βοήθεια που χορηγήθηκε στη BG, στη ES και στη MT χρηματοδοτήθηκε εξ ολοκλήρου από το ΤΕΒΑ. Στις υπόλοιπες χώρες, η επισιτιστική βοήθεια συμπληρώθηκε με προϊόντα τροφίμων που χρηματοδοτήθηκαν ή δωρήθηκαν από άλλες πηγές. Το 44 % των τροφίμων που διανεμήθηκαν στο LU αποτελούσαν δωρεές, οπότε το ΤΕΒΑ κάλυψε τα έξοδα μεταφοράς, αποθήκευσης και διανομής.
Έξι κράτη μέλη προσέφεραν βασική υλική συνδρομή, π.χ. σχολικά είδη και είδη προσωπικής υγιεινής. Με εξαίρεση την AT, όλα τα κράτη μέλη προσέφεραν την εν λόγω συνδρομή επιπροσθέτως προς την επισιτιστική βοήθεια. Περίπου το 80 % της συνολικής χρηματικής αξίας των διανεμηθέντων αγαθών αφορούσε την AT και την GR (7,6 εκατ. EUR). Η συνολική χρηματική αξία των αγαθών που διανεμήθηκαν το 2016 σημείωσε σημαντική αύξηση έναντι του 2015. Αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι η AT, η LV και το LU αναβάθμισαν την παροχή υλικής συνδρομής μεταξύ των ετών 2015 και 2016, ενώ η GR, η CZ και η SK ξεκίνησαν τη διανομή βασικής υλικής συνδρομής το 2016. Η AT και η LV χορήγησαν σχολικές τσάντες και άλλα σχολικά είδη (μεταξύ άλλων γραφική ύλη, τετράδια, στυλογράφους, είδη ζωγραφικής). Η LV και η SK διένειμαν πακέτα με βασικά είδη προσωπικής υγιεινής. Η CZ, η GR, το LU και η SK διένειμαν είδη προσωπικής υγιεινής τόσο σε παιδιά όσο και σε αστέγους (κουτιά πρώτων βοηθειών, σαπούνια, οδοντόβουρτσες, ξυράφια μιας χρήσης κ.λπ.).
Διάγραμμα 3: Συνολική χρηματική αξία της βασικής υλικής συνδρομής κατά την περίοδο 2014-2016 (σε εκατ. EUR)
Πηγή: Κοινός δείκτης εκροών του ΤΕΒΑ (ID 15), 2014-2016
Ο τρόπος χορήγησης της επισιτιστικής βοήθειας και/ή της βασικής υλικής συνδρομής διέφερε από το ένα κράτος μέλος στο άλλο. Μία από τις βασικές διαφορές αφορούσε το επίπεδο εμπλοκής κρατικών οργάνων (διαχειριστικών αρχών, ενδιάμεσων φορέων και/ή άλλων υπηρεσιών) στη σχετική διαδικασία (π.χ. στον προσδιορισμό επιλέξιμων δικαιούχων, στη διάδοση πληροφοριών, στην οργάνωση της υλικοτεχνικής υποστήριξης και της διανομής κ.λπ.). Αυτό συνάδει με τη νομική βάση του ΤΕΒΑ, δεδομένου ότι εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος να αποφασίσει για τον δικό του μηχανισμό χορήγησης. Στη SK, ο προσδιορισμός των επιλέξιμων δικαιούχων έγινε από το κράτος βάσει των διοικητικών δεδομένων κοινωνικής ασφάλισης και του προγραμματισμού χορήγησης της βοήθειας, σε στενή συνεργασία με τους τοπικούς δήμους. Άλλες χώρες επέλεξαν να εκχωρήσουν τη σχετική ευθύνη σε οργανώσεις εταίρους. Στην IE, μια εθνική μη κερδοσκοπική οργάνωση ανέλαβε την ευθύνη παραλαβής των τροφίμων (μέσω δωρεών και αγορών) και διοχέτευσής τους σε μικρότερες τοπικές φιλανθρωπικές οργανώσεις. Στη συνέχεια, οι οργανώσεις αυτές είχαν την ευθύνη να προσδιορίσουν τους δικαιούχους και να διανείμουν τα τρόφιμα. Στη FI, οργανώσεις εταίροι διοργάνωσαν ως επί το πλείστον «ανοικτές εκδηλώσεις διανομής» και προσέφεραν συνδρομή σε οποιονδήποτε τη ζητούσε. Οι φορείς στους οποίους ανατέθηκε η παροχή συνδρομής στους τελικούς αποδέκτες ήταν συνήθως μη κυβερνητικές οργανώσεις όλων των επιπέδων (τοπικές, περιφερειακές, εθνικές και διεθνείς). Σε ορισμένες χώρες δόθηκε στους τελικούς αποδέκτες μια συσκευασία με προεπιλεγμένα τρόφιμα ή άλλα είδη (BE, BG, LT, LU, LV, MT, PL, ES, SI, SK, RO). Σε άλλες χώρες, οι οργανώσεις που είχαν την ευθύνη της διανομής προσάρμοσαν τη συνδρομή ανάλογα με τις ανάγκες (FR, IE, CZ). Στην AT, δόθηκε στους τελικούς δικαιούχους η δυνατότητα επιλογής μεταξύ διάφορων συσκευασιών στο πλαίσιο της συνδρομής.
Χορηγήθηκε επισιτιστική βοήθεια σε 7,5 εκατομμύρια γυναίκες και βασική υλική συνδρομή σε 346 000 γυναίκες. Τα στοιχεία για συγκεκριμένες ομάδες-στόχους βασίζονται σε εκτιμήσεις και εν μέρει επικαλύπτονται. Από την επισιτιστική βοήθεια επωφελήθηκαν 4,4 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας έως 15 ετών, ενώ από τη βασική υλική βοήθεια επωφελήθηκαν περισσότερα από 246 000 παιδιά. Επωφελήθηκαν περίπου 1,7 εκατομμύρια ηλικιωμένοι και περισσότερα από 940 000 άτομα με αναπηρία, δηλαδή σημειώθηκε αύξηση 32 % και 21 % έναντι του 2015, αντίστοιχα. Οι ηλικιωμένοι ήταν επίσης μεταξύ των ομάδων που σημείωσαν τη μεγαλύτερη αύξηση το 2016 έναντι του 2015 και όσον αφορά τη βασική υλική συνδρομή (135 το 2015 έναντι 21 500 το 2016).
Το 2016, σημειώθηκε επίσης σημαντική αύξηση όσον αφορά τη βοήθεια σε αστέγους. Το 2015, 42 άστεγοι έλαβαν βασική υλική συνδρομή (βασικά αγαθά) σε 1 μόνο κράτος μέλος (LU), ενώ το 2016, ο αριθμός τους αυξήθηκε σε περισσότερα από 8 700 άτομα σε 4 κράτη μέλη (CZ, GR, LU και SK). Ωστόσο, σύμφωνα με τους δείκτες, ο συνολικός αριθμός των αστέγων που έλαβαν επισιτιστική βοήθεια ήταν σημαντικά χαμηλότερος το 2016 από ό,τι το 2015 (1,2 εκατομμύρια το 2015 έναντι 200 000 το 2016). Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι η FR δεν υπέβαλε έκθεση για τον αριθμό των αστέγων που έλαβαν επισιτιστική βοήθεια το 2016. Η CZ, η FI και η SI σημείωσαν σημαντική αύξηση στον αριθμό των αστέγων που έλαβαν βοήθεια, ενώ η GR, η IE και η SK άρχισαν να χορηγούν επισιτιστική βοήθεια στην εν λόγω ομάδα το 2016.
Οι μετανάστες (ή άτομα αλλοδαπής προέλευσης, μειονότητες) ήταν η τρίτη μεγαλύτερη ομάδα στόχος που έλαβε βασική υλική συνδρομή και η τέταρτη σε μέγεθος που έλαβε επισιτιστική βοήθεια το 2016. Ο συνολικός αριθμός μεταναστών που έλαβαν βασική υλική συνδρομή ήταν υπερδιπλάσιος από ό,τι το 2015 (17 800 το 2015 έναντι 40 000 το 2016). Ωστόσο, ο συνολικός αριθμός των ατόμων αυτής της ομάδας που έλαβαν επισιτιστική βοήθεια ήταν μικρότερος από ό,τι το 2015 (περίπου 2 εκατομμύρια το 2015 έναντι 1,6 εκατομμυρίων το 2016). Το BE, η ES, η IT, η LV, η PL και η SI ανέφεραν μικρότερους αριθμούς μεταναστών που έλαβαν βοήθεια, έναντι του 2015. Αντιθέτως, η BG, η CZ και η FI σημείωσαν μεγάλες αυξήσεις.
Τα κράτη μέλη εφάρμοσαν διάφορα συνοδευτικά μέτρα το 2016. Τα μέτρα αυτά περιλάμβαναν:
·συμβουλευτικές υπηρεσίες/ψυχοκοινωνική υποστήριξη (π.χ. EE, GR, FR, FI, LV, LT, SI, SK)·
·συμβουλές/πληροφορίες για τις κοινωνικές και ιατρικές υπηρεσίες (ES, FI, IE, IT, RO)·
·διαχείριση οικογενειακού προϋπολογισμού (BE, EE, GR, HR, LV, SK)·
·αθλητικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες (SI, LV)·
·υγιεινή/υγεία (HR, LV, RO, SK)·
·ημερίδες/πληροφορίες για μαγειρική/υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή (BE, BG, GR, FI, FR, HR, LV, PL, RO, SI)·
·παροχή βοήθειας σε έκτακτα περιστατικά/καταστροφές (BG)·
·εκπαίδευση σε κοινωνικές δεξιότητες (LV, SI)·
·αποφυγή τηλεφωνικής απάτης (BG)·
·πρόληψη της σπατάλης τροφίμων (PL)·
·καταλύματα για αστέγους (BG)· και
·προώθηση κοινωνικών συνεστιάσεων, εθελοντικής εργασίας (FI) και μαθημάτων γραμματισμού/γλώσσας (FR, SI).
Η EE προσέφερε επίσης ειδικά προγράμματα κατάρτισης για πρώην κρατουμένους και αλκοολικούς.
Τα κράτη μέλη εξήγησαν στις εκθέσεις τους ότι τα συνοδευτικά μέτρα βοήθησαν στην επίτευξη του στόχου κοινωνικής ένταξης που είχε τεθεί στο πλαίσιο του ΤΕΒΑ. Στην EE, το 72 % των δικαιούχων παρακολουθούσαν προγράμματα εκπαίδευσης και/ή συμμετείχαν στις προσφερόμενες υπηρεσίες. Επίσης, σχεδόν όλα τα άτομα ηλικίας κάτω των 16 ετών που έλαβαν επισιτιστική βοήθεια φοιτούσαν στο σχολείο/νηπιαγωγείο. Στην IT, τα συνοδευτικά μέτρα είχαν ενσωματωθεί πλήρως στις πράξεις του ΤΕΒΑ, και οι εθνικοί και τοπικοί φορείς έδωσαν μεγάλη έμφαση στην κοινωνική ένταξη. Στην CZ, κατέστη δυνατή η επιτυχής παραπομπή των αστέγων, γεγονός που τους επέτρεπε να επωφελούνται από τις υπηρεσίες των κέντρων ημέρας. Στη SK, οι δικαιούχοι εξέφραζαν ενδιαφέρον για πρόσθετες υπηρεσίες στήριξης έπειτα από κάθε διανομή, π.χ. συμβουλευτικές και άλλες ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες. Η LV ανέφερε ότι οι συμμετέχοντες στα συνοδευτικά μέτρα που εφαρμόστηκαν (συμβουλευτικές υπηρεσίες, παροχή συμβουλών σε θέματα διαχείρισης προϋπολογισμού, υγιεινής/υγείας, κατάρτιση στον τομέα των κοινωνικών δεξιοτήτων κ.λπ.) θεωρούσαν ότι είχαν λάβει χρήσιμες πληροφορίες και/ή ότι είχαν βελτιώσει τις κοινωνικές τους δεξιότητες. Τα κράτη μέλη αντιμετώπισαν και δυσκολίες. Στην EE, κανένας δικαιούχος δεν συμμετείχε στις δραστηριότητες κοινωνικής ένταξης που απευθύνονταν σε ενηλίκους με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Η IT εξέφρασε την άποψη ότι η αποτελεσματικότητα των μέτρων προώθησης της κοινωνικής ένταξης θα μπορούσε να βελτιωθεί μέσω αύξησης της στήριξης προς τους εθελοντές και ενίσχυσης του ρόλου των τοπικών υπηρεσιών. Μολαταύτα, η υποβολή αναφορών σχετικά με τα συνοδευτικά μέτρα ήταν γενικά περιορισμένη, εν μέρει λόγω καθυστερήσεων στην υλοποίηση.
ΕΠ II – Κοινωνική ένταξη
Το 2016, 4 χώρες χρησιμοποίησαν το ΕΠ II προκειμένου να υλοποιήσουν δραστηριότητες κοινωνικής ένταξης: η DE, η DK, οι NL και η SE. Η DE ήταν η μόνη χώρα που ξεκίνησε την εφαρμογή δραστηριοτήτων κοινωνικής ένταξης το 2015, ενώ η DK, οι NL και η SE ξεκίνησαν τις εν λόγω δραστηριότητες το 2016. Και οι 4 χώρες κάλυψαν συνολικά περίπου 23 000 άτομα το 2016. Όσον αφορά τις ομάδες στόχους (που επικαλύπτονται), οι πιο συχνοί χρήστες των προγραμμάτων κοινωνικής ένταξης (ΕΠ II) ήταν οι μετανάστες (ή άτομα αλλοδαπής προέλευσης, μειονότητες), οι γυναίκες και οι άστεγοι, με αυτή τη σειρά.
Συνολικά, το επίπεδο κάλυψης των ομάδων στόχων ήταν ικανοποιητικό. Η DE ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική ως προς την κάλυψη των νεοαφιχθέντων ενηλίκων και παιδιών από την ΕΕ (κυρίως Ρομά), καθώς και των αστέγων. Η DK βρίσκεται επίσης εντός στόχου, δεδομένου ότι έχει ήδη καλύψει το 34 % των 1 400 αστέγων που προβλέπει το σχετικό πρόγραμμα για την περίοδο 2016-2019, προσφέροντας κέντρα υποδοχής και συναντήσεις με κοινωνικούς λειτουργούς κατά το πρώτο έτος υλοποίησης. Περίπου το 30 % των ατόμων αυτών χρησιμοποίησαν και άλλες υφιστάμενες κοινωνικές υπηρεσίες μετά τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα κοινωνικής πρόνοιας. Οι NL κάλυψαν μόλις το 6 % των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω εξαιτίας της καθυστερημένης υλοποίησης του ΤΕΒΑ, η οποία ξεκίνησε το 2016. Η SE επικεντρώθηκε στους μετανάστες από την ΕΕ / τον ΕΟΧ, καλύπτοντας 581 άτομα μέσω δραστηριοτήτων που περιλάμβαναν την κοινωνική ένταξη, π.χ. οδηγίες για τη μετάβαση σε κέντρα υποδοχής, πληροφορίες για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις στην SE, μεταφραστικές υπηρεσίες και προαγωγή της υγείας.
Η DE ξεκίνησε 84 έργα το 2016 που επικεντρώθηκαν στη βελτίωση της πρόσβασης των: 1) μειονεκτούντων νεοαφιχθέντων από την ΕΕ σε τακτικά μέτρα παροχής συμβουλών και στήριξης· 2) νεοαφιχθέντων παιδιών σε μέτρα προσχολικής εκπαίδευσης και κοινωνικής ένταξης (π.χ. μαθήματα γλωσσών, δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου, υποδομές παιδικής μέριμνας)· και 3) αστέγων και ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο να μείνουν άστεγα σε τακτικά μέτρα παροχής συμβουλών και στήριξης.
Εμπόδια κατά την υλοποίηση
Αρκετά κράτη μέλη δεν κατάφεραν να διανείμουν βοήθεια το 2016 ή ξεκίνησαν τη χορήγησή της με καθυστέρηση. Οι περισσότερες καθυστερήσεις μπορεί ακόμη να αποδοθούν στον καθυστερημένο ορισμό των διαχειριστικών αρχών. Η CY είχε προγραμματίσει να ξεκινήσει τη χορήγηση βοήθειας το 2016, αλλά εξαιτίας πολλών παραγόντων το πρόγραμμα αναδιαρθρώθηκε και τροποποιήθηκε στη συνέχεια. Στην HR σημειώθηκαν καθυστερήσεις στην εκκίνηση, αν και υπογράφτηκαν συμβάσεις το 2016 για έργα που αφορούσαν τη διανομή επισιτιστικής βοήθειας σε σχολεία, καθώς και σε μεμονωμένα άτομα και οικογένειες που ζουν σε συνθήκες φτώχειας ή διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας. Στην PT το 2016 ξεκίνησε μόνο η επισιτιστική βοήθεια που χρηματοδοτήθηκε από τον εθνικό προϋπολογισμό, λόγω της ανάγκης τροποποιήσεων που θα διασφάλιζαν την ομαλή μετάβαση από το προηγούμενο πρόγραμμα για τους απόρους. Η HU προέβη σε ριζική τροποποίηση του προγράμματος βοήθειας, και ως εκ τούτου οι πράξεις ξεκίνησαν μόλις τον Δεκέμβριο του 2016. Σε όλα τα οικεία κράτη μέλη, 27 τον αριθμό αυτή τη στιγμή, η χορήγηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι το μόνο κράτος μέλος που δεν έχει ξεκινήσει ακόμη την υλοποίηση του επιχειρησιακού προγράμματος του ΤΕΒΑ.
Δεν έχουν αναφερθεί σοβαρά εμπόδια στα υπόλοιπα κράτη μέλη. Παρουσιάστηκαν ορισμένα προβλήματα όσον αφορά i) τη ζήτηση για μεταφορικές υπηρεσίες (FI, GR, LV), ii) τον περιφερειακό συντονισμό των ποσοτήτων τροφίμων (PL), iii) τις ανεπαρκείς δυνατότητες των οργανώσεων διανομής (GR, PL), iv) την περιπλοκότητα των διαδικασιών ανάθεσης δημόσιων συμβάσεων (HU), και v) άλλες καθυστερήσεις (ΒΕ, MT). Τα κράτη μέλη που υλοποιούν το ΕΠ II δεν ανέφεραν τυχόν σοβαρά εμπόδια. Στη SE, το πρόγραμμα επηρεάστηκε μόνον κατά την αρχική φάση υλοποίησης το 2016 από τον αργό ρυθμό πρόσληψης εργαζομένων και εθελοντών και από την ανάγκη προσαρμογής των προγραμματισμένων δραστηριοτήτων σε συγκεκριμένες κοινότητες. Εντούτοις, τα περισσότερα κράτη μέλη επισήμαναν ορισμένα γενικότερα εμπόδια που αφορούσαν την υλοποίηση. Η μεγαλύτερη ομάδα κρατών μελών ανέφερε ζητήματα που συνδέονταν με την προμήθεια αγαθών (κυρίως στην IT και την GR), καθώς και τη δημοσιονομική/χρηματοοικονομική διαχείριση και τις δυνατότητες των οργανώσεων εταίρων, που προκάλεσαν καθυστερήσεις στην υλοποίηση. Μια μικρότερη ομάδα κρατών μελών ανέφεραν διάφορα θέματα διοικητικής κυρίως φύσης. Συνολικά, τα περισσότερα από αυτά τα εμπόδια έχουν ξεπεραστεί, γεγονός που υποδηλώνει επιτάχυνση του ρυθμού υλοποίησης μετά το 2016.
Οριζόντιες αρχές
Τα περισσότερα κράτη μέλη εφαρμόζουν μηχανισμούς συντονισμού προκειμένου να διασφαλίσουν τη συμπληρωματικότητα με το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) και άλλες ενωσιακές πολιτικές, καθώς και την αποφυγή διπλής χρηματοδότησης. Τα κράτη μέλη διαθέτουν φορείς διαμεσολάβησης και ομάδες συντονισμού/εργασίας προκειμένου να διασφαλίσουν ότι τα έργα και οι οργανώσεις εταίροι δεν θα λαμβάνουν χρηματοδότηση τόσο από το ΕΚΤ όσο και από το ΤΕΒΑ, καθώς επίσης να διασφαλίσουν τον συντονισμό των δραστηριοτήτων. Αρκετά κράτη μέλη τόνισαν ότι η ανάθεση της ευθύνης τόσο του ΕΚΤ όσο και του ΤΕΒΑ στην ίδια διαχειριστική αρχή μπορεί να δημιουργήσει μια σταθερή βάση συντονισμού και να αποτρέψει την πιθανότητα διπλής χρηματοδότησης. Τα κράτη μέλη επισήμαναν ότι το ΕΚΤ και το ΤΕΒΑ αλληλοϋποστηρίζονται και ότι ούτε το ένα ούτε το άλλο μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα του κοινωνικού αποκλεισμού και της φτώχειας από μόνο του. Επομένως, αυτό που απαιτείται είναι η περαιτέρω ενοποίηση των εν λόγω δύο ταμείων, καθώς και συνέργειες. Ορμώμενη από το σημαντικό αυτό εύρημα, η Επιτροπή πρότεινε τη συγχώνευση των ταμείων για την περίοδο χρηματοδότησης μετά το 2020.
Για παράδειγμα, στη MT, τα κέντρα LEAP! παρέχουν κοινωνική στήριξη σε μειονεκτούσες κοινότητες και χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΚΤ. Η επιχειρησιακή υλοποίηση του έργου τροποποιήθηκε προκειμένου να επιτρέπει όχι μόνο τη διανομή συσκευασιών τροφίμων (με στήριξη από το ΤΕΒΑ), αλλά και την παροχή βοήθειας σε οικογένειες και μέλη των οικογενειών αυτών με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους και την αποδέσμευσή τους από τις κοινωνικές παροχές. Υπήρξαν επίσης δυσκολίες στο πλαίσιο του προγράμματος της Λιθουανίας όσον αφορά την προσέγγιση των ομάδων στόχων, οπότε έγινε προσπάθεια να χρησιμοποιηθεί το ΤΕΒΑ προκειμένου να προσεγγιστούν οι εν λόγω ομάδες και να παροτρυνθούν να λάβουν μέρος σε μέτρα χρηματοδοτούμενα από το ΕΚΤ.
Στις εκθέσεις τους, τα περισσότερα κράτη μέλη αναφέρθηκαν στην τήρηση των αρχών της ισότητας των φύλων και της εξάλειψης των διακρίσεων. Τα κράτη μέλη προώθησαν την ισότητα των φύλων και την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις διάφορες φάσεις του κύκλου του έργου. Η CZ επισήμανε ότι η βοήθεια χορηγήθηκε λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές ανάγκες των ομάδων στόχων, π.χ. συμπεριλαμβάνοντας συγκεκριμένα είδη που χρησιμοποιούν οι μόνες μητέρες ή οι μητέρες σε νυχτερινά καταλύματα. Η DE, η LV, η SE και η SK εξήγησαν ότι ελήφθη υπόψη το φύλο κατά την επιλογή των υπαλλήλων και των οργανώσεων εταίρων, καθώς και του είδους της βοήθειας που χορηγείται στις ομάδες στόχους. Η HU, η MT και η PL δήλωσαν ρητά ότι ελήφθησαν υπόψη οι ανάγκες των ατόμων με αναπηρία κατά τη διανομή τροφίμων και την επιλογή των τοποθεσιών διεξαγωγής των ημερίδων. Η SE ανέφερε ορισμένες δυσκολίες κατά την εφαρμογή της εν λόγω οριζόντιας αρχής, ιδίως σε περιπτώσεις γάμων σε παιδική ηλικία και άλλων ζητημάτων που συνδέονται με τη βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών. Οργανώθηκαν ημερίδες και συναντήσεις με ενδιαφερόμενα μέρη προκειμένου να μετριαστούν αυτά τα προβλήματα στο μέλλον.
Όσον αφορά την ισότητα των φύλων, η LV εξασφάλισε ότι οι χρόνοι παράδοσης των συσκευασιών τροφίμων παρέμειναν ευέλικτοι, ενώ συμπεριέλαβε τη δυνατότητα κατ’ οίκον παράδοσης και παράδοσης μετά τη δουλειά. Επίσης, συνοδευτικά μέτρα σχετικά με την παιδική φροντίδα προσαρμόστηκαν ώστε να έχουν απήχηση σε περισσότερο κόσμο. Παρέχονταν επίσης υπηρεσίες φύλαξης παιδιών στα σημεία διανομής.
Τα περισσότερα κράτη μέλη υπέδειξαν διάφορους τρόπους για τη μείωση της σπατάλης τροφίμων. Οι περισσότερες από τις προσεγγίσεις περιλάμβαναν τη διανομή τροφίμων με μεγάλη διάρκεια ζωής και την προσαρμογή των τροφίμων στις ανάγκες/προτιμήσεις των ομάδων στόχων, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η χορήγηση ανεπιθύμητων προϊόντων. Για παράδειγμα, η MT διασφάλισε την αποθήκευση και εκ νέου χρησιμοποίηση των μη παραδοθέντων τροφίμων. Η LV δημιούργησε ειδικούς χώρους όπου θα μπορούσε κανείς να αφήνει τα πλεονάζοντα είδη αντί να τα πετάει. Η PL εξασφάλισε τρόφιμα από παραγωγούς γαλακτοκομικών προϊόντων που δεν είχαν καταφέρει να πουλήσουν όλη την παραγωγή τους. Το καλοκαίρι και σε περιόδους καύσωνα, οι παραγωγοί γαλακτοκομικών προϊόντων δώριζαν επίσης προϊόντα για διανομή σε όσους είχαν ανάγκη. Όσον αφορά τις κλιματικές και περιβαλλοντικές πτυχές, τα κράτη μέλη χρησιμοποιούσαν οικολογικά υλικά που ήταν ανακυκλώσιμα και/ή βιοαποδομήσιμα, μειώνοντας επίσης τις εκπομπές από τα μέσα μεταφοράς στην αλυσίδα διανομής. Παραδείγματος χάρη, το BE χορηγούσε οικολογικά τρόφιμα και δημητριακά χωρίς ΓΤΟ, απέφευγε το φοινικέλαιο και προμήθευε προϊόντα δίκαιου εμπορίου και βιολογικής προέλευσης.
Σχεδόν όλα τα κράτη μέλη που συμμετείχαν στο ΕΠ I εξήγησαν πώς βοήθησαν τους δικαιούχους να επιτύχουν ισορροπημένη διατροφή. Σε γενικές γραμμές, οι χώρες προσέφεραν καλάθια με τρόφιμα που είχαν χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, αλάτι, ζάχαρη και λιπαρά και ήταν πλούσια σε πρωτεΐνες, φυτικές ίνες, βιταμίνες και ανόργανα συστατικά. Επίσης, 2 χώρες (ES και FI) χορηγούσαν τρόφιμα που μείωναν τις διατροφικές διαταραχές, π.χ. βρεφικές τροφές και γάλα σε σκόνη που περιείχαν βιταμίνη D. Το BE καθιέρωσε μια συνεργατική διαδικασία για την επιλογή της σύνθεσης των συσκευασιών τροφίμων και τη διασφάλιση ισορροπημένης διατροφής. Η εν λόγω διαδικασία επιλογής παρουσιάστηκε ως «ορθή πρακτική» στον κατάλογο με μελέτες περιπτώσεων του ΤΕΒΑ που δημοσίευσε το δίκτυο ΤΕΒΑ το 2017.
Αξιολογήσεις που διενεργήθηκαν
Το 2016, αρκετά κράτη μέλη (AT, IT, LV, MT και SE) διενήργησαν έρευνες, αξιολογήσεις και/ή μελέτες προκειμένου να εκτιμήσουν τον βαθμό απόδοσης των πράξεών τους και τον βαθμό ικανοποίησης των τελικών αποδεκτών από τη συνδρομή που τους χορηγήθηκε. Το 2016, η AT απέστειλε ένα ερωτηματολόγιο προς συμπλήρωση σε 10 000 άπορα νοικοκυριά. Τα αποτελέσματα της έρευνας ήταν ευνοϊκά, εφόσον το 86 % των νοικοκυριών έκρινε πως η σχολική τσάντα προσέφερε «πολύ καλή» στήριξη και το 13 % δήλωσε ότι ήταν «ικανοποιητική». Η SE αξιολόγησε τη διαχείριση του ΤΕΒΑ και τις αρχικές φάσεις υλοποίησης των έργων που εκτελέστηκαν από εξωτερικό ανάδοχο. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν ορισμένα ζητήματα που εντοπίστηκαν, η έκθεση αξιολόγησης περιλάμβανε ορισμένες συστάσεις, π.χ. σαφέστερους στόχους του προγράμματος για τους σκοπούς της εθνικής κοινωνικής πολιτικής και παρακολούθηση των αποτελεσμάτων των συμμετεχόντων. Η IT διενήργησε πιλοτική μελέτη για τη χορήγηση τροφίμων στο τέλος του 2015 και υπέβαλε τη σχετική έκθεση αποτελεσμάτων το 2016. Η μελέτη κατέδειξε ότι το 71 % των οργανώσεων εταίρων που χορηγούσαν επισιτιστική βοήθεια εφάρμοζαν και συνοδευτικά μέτρα, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί καλό ξεκίνημα.
Συμβολή για την επίτευξη των γενικών και ειδικών στόχων του ΤΕΒΑ
Τα κράτη μέλη θεωρούν ότι το ΤΕΒΑ συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για τη μείωση της φτώχειας και την κοινωνική ένταξη μέσω συνεργασίας με άλλες πολιτικές και άλλα προγράμματα σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο. Αυτό συνδέεται με τον γενικό στόχο του ΤΕΒΑ που είναι η προώθηση της κοινωνικής συνοχής, η ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης και η βοήθεια για την εξάλειψη της φτώχειας, προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» που προβλέπει τη διάσωση τουλάχιστον 20 εκατομμυρίων ανθρώπων από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Η EE ανέφερε ότι η επισιτιστική βοήθεια που χορηγείται από το ΤΕΒΑ – σε συνδυασμό με τις κρατικές πολιτικές για την αγορά εργασίας, την εκπαίδευση και την κοινωνική πρόνοια, τη μεταρρύθμιση της απασχόλησης που χρηματοδοτείται από το ΕΚΤ, την αύξηση των κοινωνικών παροχών, καθώς και τη γενικότερη ανάπτυξη της οικονομίας – είχε σημαντική επίπτωση στη φτώχεια, η οποία ακολουθεί φθίνουσα πορεία από το 2012. Στη DE, το ΤΕΒΑ βοήθησε τα άτομα που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας να ξεπεράσουν τον κοινωνικό αποκλεισμό. Τα βοήθησε επίσης να επιτύχουν υψηλότερο επίπεδο προσόντων για την αγορά εργασίας, διευκολύνοντας τη συμμετοχή σε κάποιο έργο του ΕΚΤ. Η συνολική εκτίμηση είναι ότι το ΤΕΒΑ μείωσε τη φτώχεια και ενίσχυσε την κοινωνική ένταξη.
Σχετικά με τον ειδικό στόχο 1 (συμβολή στην ανακούφιση των χειρότερων μορφών φτώχειας, παρέχοντας μη οικονομική βοήθεια στους απόρους), τα κράτη μέλη ανέφεραν τα εξής:
1) Το ΤΕΒΑ συνέβαλε στη μείωση της σοβαρής υλικής στέρησης: Δεδομένου ότι το ΤΕΒΑ συμβάλλει στη δημιουργία συνεργειών με άλλα εθνικά προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας, η PL ανέφερε ότι περίπου 13 000 άτομα έπαυσαν να είναι επιλέξιμα για την επισιτιστική βοήθεια που χορηγείται από το ΤΕΒΑ, διότι βελτιώθηκαν οι συνθήκες τους. Η GR επισήμανε ότι το ΤΕΒΑ είχε θετική επίδραση στη μείωση των χειρότερων μορφών φτώχειας στη χώρα, παρότι η έκταση και το βάθος της φτώχειας επιδεινώθηκαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Στη SK, η παροχή τροφίμων και/ή ειδών προσωπικής υγιεινής συνέβαλε στη διασφάλιση βασικών συνθηκών διαβίωσης για τους δικαιούχους, π.χ. βελτιώνοντας την ποικιλία και τη διατροφική αξία του διαιτολογίου τους και τις συνήθειες υγιεινής τους.
2) Το ΤΕΒΑ χορήγησε βοήθεια σε απόρους: Στη LV και τη BG, η παροχή τροφίμων βοήθησε τα νοικοκυριά να αποδεσμεύσουν πόρους από τον προϋπολογισμό τους προκειμένου να καλύψουν άλλες βασικές ανάγκες. Για παράδειγμα, στη LV, το 82 % των δικαιούχων που ρωτήθηκαν το 2016 δήλωσαν ότι το ΤΕΒΑ τούς είχε βοηθήσει να εξοικονομήσουν πόρους και είχε βελτιώσει την ευημερία της οικογένειας. Το 78 % δήλωσαν ότι είχαν χρησιμοποιήσει τους πρόσθετους πόρους που εξοικονόμησαν για να αγοράσουν περισσότερα τρόφιμα. Ορισμένα νοικοκυριά ξόδεψαν χρήματα για να καλύψουν τα έξοδα εξωσχολικών δραστηριοτήτων για τα παιδιά, γεγονός που συνέβαλε στη μείωση του κινδύνου κοινωνικού αποκλεισμού. Μολαταύτα, η FR επανέλαβε ότι, μολονότι οι συσκευασίες τροφίμων επέτρεψαν στους ανθρώπους να ξοδέψουν το εισόδημά τους για άλλα πράγματα, η επισιτιστική βοήθεια από μόνη της δεν κάλυπτε τις καθημερινές ανάγκες και δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως το μοναδικό μέσο καταπολέμησης της φτώχειας.
3) Το ΤΕΒΑ διευκόλυνε τους ανθρώπους στην προσπάθειά τους να απαλλαχθούν από τη φτώχεια: Οι οργανώσεις εταίροι στην CZ επισήμαναν τη σημαντική επίδραση που είχε η χορήγηση (προ)σχολικών γευμάτων, ιδίως ως προς τη βελτίωση της παρουσίας των μαθητών στο σχολείο, της φυσικής κατάστασης, της πνευματικής ευεξίας, της ικανότητας εκτέλεσης σχολικών δραστηριοτήτων και της συγκέντρωσης. Ανέφεραν επίσης ότι οι δικαιούχοι βελτίωσαν τη θέση τους μεταξύ των ομοίων τους, καθώς και τις κοινωνικές τους δεξιότητες. Στη DK διαπιστώθηκε ότι χάρη στη βελτίωση της πρόσβασης των αστέγων στις υφιστάμενες δημόσιες κοινωνικές υπηρεσίες, το πρόγραμμα αυξάνει τις δυνατότητες παροχής διαρκούς κοινωνικής στήριξης στους αστέγους, γεγονός που τους βοηθάει να απαλλαχθούν από τη φτώχεια.
Όσον αφορά τον ειδικό στόχο 2 (συμπλήρωση των βιώσιμων εθνικών πολιτικών εξάλειψης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού), τα κράτη μέλη θεωρούν ότι το ΤΕΒΑ συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές:
1) Προσφέροντας βοήθεια σε ομάδες που διαφορετικά δεν θα λάβαιναν καμία βοήθεια: Στη SE το ΤΕΒΑ προσέφερε στήριξη σε μετανάστες από την ΕΕ / τον ΕΟΧ οι οποίοι δεν είχαν πρόσβαση σε εθνικά προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας. Στη DE οι δραστηριότητες του ΤΕΒΑ προετοίμασαν το έδαφος προκειμένου οι ομάδες στόχοι να αξιοποιήσουν τακτικές κοινωνικές υπηρεσίες στις οποίες διαφορετικά δεν θα είχαν πρόσβαση. Στη FI το ΤΕΒΑ επέτρεψε τη συμπλήρωση της εθνικής κοινωνικής πρόνοιας για άτομα που χρειάζονται επισιτιστική βοήθεια και τα οποία δεν μπορούσαν να λάβουν τη βοήθεια αυτή από το κράτος δεδομένου ότι δεν υπάρχει άλλο κρατικά χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα χορήγησης τροφίμων.
2) Βελτίωση των υφιστάμενων εθνικών πρωτοβουλιών για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού: Η MT δήλωσε ότι το ΤΕΒΑ συμπληρώνει την «εθνική στρατηγική πολιτική για τη μείωση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού» και συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Η EE ανέφερε ότι το ΤΕΒΑ συμπληρώνει το σχέδιο ανάπτυξης για την κοινωνική πρόνοια (2016-2023) και τα μέτρα που χρηματοδοτούνται από το ΕΚΤ. Η IT ανέφερε ότι το πρόγραμμα ΤΕΒΑ επηρέασε νέες εθνικές πολιτικές, π.χ. τη Στήριξη για Ενεργή Ένταξη, που εφαρμόζεται τώρα ως πανεθνικό πρόγραμμα, και το Εθνικό Ταμείο για την Καταπολέμηση της Φτώχειας και του Κοινωνικού Αποκλεισμού.
Είναι σαφές ότι το ΤΕΒΑ λειτουργεί σε συνδυασμό με άλλες πολιτικές και άλλα προγράμματα σε ενωσιακό και εθνικό επίπεδο προκειμένου να συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για τη μείωση της φτώχειας και την κοινωνική ένταξη. Επομένως, η συνεισφορά του ΤΕΒΑ αυτού καθαυτού είναι περιορισμένη, αν και αποτελεί κρίσιμη συνιστώσα. Επίσης, υπάρχουν ορισμένες πτυχές των στόχων του ΤΕΒΑ που είναι δύσκολο να μετρηθούν και να προσδιοριστούν ποσοτικά, όπως η κοινωνική συνοχή. Γενικώς, τα κράτη μέλη δίστασαν να διατυπώσουν μια σαφή αιτιώδη σχέση μεταξύ του ΤΕΒΑ και της μείωσης της φτώχειας, προτιμώντας τη συσχέτιση των δύο αυτών στοιχείων. Ωστόσο, επιβεβαίωσαν ότι η συνεισφορά του ΤΕΒΑ είναι πολύτιμη.
3.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Ο βασικός παράγοντας επιτυχίας για την κάλυψη των ομάδων στόχων και την παροχή σχετικής βοήθειας ήταν η ενισχυμένη συνεργασία με τις οργανώσεις εταίρους. Οι οργανώσεις εταίροι διαθέτουν πείρα και γνωρίζουν ποιοι είναι άποροι στην οικεία κοινότητα. Γνωρίζουν τις ανάγκες των ατόμων αυτών και ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για τη χορήγηση βοήθειας. Η επισιτιστική βοήθεια και η υλική συνδρομή βοήθησαν τις οργανώσεις εταίρους σε διάφορα κράτη μέλη να δημιουργήσουν μια σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης με τους δικαιούχους, διευκολύνοντας έτσι την εφαρμογή συνοδευτικών μέτρων και άλλων παρεμβάσεων κοινωνικής ένταξης. Η ευελιξία του ταμείου και η δυνατότητα προσαρμογής του στις διαφορετικές καταστάσεις που επικρατούν στα διάφορα κράτη μέλη αποτελεί βασικό παράγοντα επιτυχίας και διακριτικό χαρακτηριστικό του ΤΕΒΑ. Σε πολλές χώρες, οι οργανώσεις εταίροι έχουν την ευελιξία να αποφασίζουν σε ποιους θα χορηγηθεί βοήθεια, καθώς και τον χρόνο και τον τόπο χορήγησης της βοήθειας αυτής, γεγονός που τους επιτρέπει να καλύπτουν τις ανάγκες των δικαιούχων αποτελεσματικότερα. Η διαρκής ανταλλαγή ορθών πρακτικών στο πλαίσιο του δικτύου ΤΕΒΑ και της ομάδας εμπειρογνωμόνων του ΤΕΒΑ, καθώς και οι διαβουλεύσεις των οργανώσεων εταίρων σε ενωσιακό επίπεδο έχουν συμβάλει στην περαιτέρω βελτίωση της εν λόγω πτυχής.
Υπάρχουν ορισμένες έμμεσες επιδράσεις του ΤΕΒΑ, που σχετίζονται με τη δημιουργία συνεργειών και την επίτευξη μόχλευσης. Το ΤΕΒΑ έχει συμβάλει στη μόχλευση πόρων και στην κινητοποίηση της συνδρομής που παρέχουν οι οργανώσεις εταίροι, λόγου χάρη με τη διανομή τροφίμων από άλλες πηγές (π.χ. από παραγωγούς γαλακτοκομικών προϊόντων που δεν κατάφεραν να πουλήσουν όλη την παραγωγή τους), εξασφαλίζοντας έτσι ευρύτερα περιβαλλοντικά οφέλη (εκπλήρωση οριζόντιων αρχών) και συνδέοντας παραγωγούς με άλλες αλυσίδες εφοδιασμού. Το ΤΕΒΑ έχει συμβάλει επίσης στην αύξηση της ευαισθητοποίησης μεταξύ των εθνικών και τοπικών φορέων όσον αφορά την πτυχή του προγράμματος που συνδέεται με την κοινωνική ένταξη. Αυτό, έχει ενισχύσει τον ρόλο και το δίκτυο των οργανώσεων εταίρων. Έχει επίσης προωθήσει αυξημένες συνέργειες μεταξύ των εθνικών και τοπικών φορέων υλοποίησης του προγράμματος.
Οι τομείς που επιδέχονται βελτίωση περιλαμβάνουν την επιτάχυνση της υλοποίησης σε ορισμένες χώρες, την ενσωμάτωση δωρηθέντων τροφίμων στην διαδικασία χορήγησης και τη βελτίωση της υποβολής εκθέσεων σχετικά με τα συνοδευτικά μέτρα. Έως τα τέλη του 2017, είχαν γίνει παραδόσεις σε όλα τα κράτη μέλη, με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο. Η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί την πρόοδο, ιδίως στα κράτη μέλη όπου η υλοποίηση του προγράμματος τελεί υπό αναθεώρηση ή έχει καθυστερήσει. Θα δώσει έμφαση στην περαιτέρω πρόοδο που σημειώνεται όσον αφορά την υλοποίηση της βασικής υλικής συνδρομής στο πλαίσιο των προγραμμάτων του ΕΠ II. Παρά τη σημαντική πρόοδο που σημειώθηκε το 2016, η υλοποίηση της επισιτιστικής βοήθειας εξακολουθεί να παρουσιάζει καθυστερήσεις. Διεξάγονται ειδικές ετήσιες συναντήσεις ανασκόπησης μεταξύ κάθε κράτους μέλους και της Επιτροπής με σκοπό την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών. Το ποσοστό των δωρηθέντων τροφίμων που ενσωματώνονται στο πρόγραμμα παραμένει χαμηλό. Προκειμένου να αντιμετωπίσει το ζήτημα αυτό, η Επιτροπή τροποποίησε τον κανονισμό για το ΤΕΒΑ μέσω του κανονισμού Omnibus που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο και τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2018. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη θα είναι σε θέση να καθορίζουν κατ’ αποκοπήν συντελεστές, κατ’ αποκοπήν ποσά ή κόστος ανά μονάδα (απλουστευμένες επιλογές κόστους) και να τα χρησιμοποιούν ως βάση για τις πληρωμές στις οργανώσεις εταίρους που συλλέγουν και διανέμουν τα δωρηθέντα τρόφιμα. Τα συνοδευτικά μέτρα αποτελούν βασικό στοιχείο του ταμείου, εφόσον αποσκοπούν στην αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού των απόρων. Εντούτοις, οι εκθέσεις που υπέβαλαν τα κράτη μέλη ήταν περιορισμένες, γεγονός που δεν επέτρεψε τη διενέργεια διεξοδικής εξέτασης. Αυτό οφειλόταν εν μέρει στις προαναφερθείσες καθυστερήσεις υλοποίησης. Ωστόσο δυσχέρανε τη δυνατότητα αξιολόγησης της συμβολής στην επίτευξη του στόχου του ΤΕΒΑ που αφορά την ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης.