EUR-Lex Access to European Union law

Back to EUR-Lex homepage

This document is an excerpt from the EUR-Lex website

Document 52013DC0271

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση 2012 σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ

/* COM/2013/0271 final */

52013DC0271

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ Έκθεση 2012 σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ /* COM/2013/0271 final */


ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ, ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ, ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Έκθεση 2012 σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ

1.           Εισαγωγή

Στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων από την Ευρωπαϊκή Ένωση («ο Χάρτης»), η Επιτροπή ανήγγειλε ότι θα καταρτίζει ετησίως έκθεση σχετικά με τα συγκεκριμένα βήματα που έχουν γίνει για την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη[1]. Μέσω των εκθέσεων αυτών, η Επιτροπή ανταποκρίνεται στις μακροχρόνιες και εύλογες προσδοκίες, που εκφράζονται ειδικότερα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο[2], να τεθούν τα θεμελιώδη δικαιώματα στο επίκεντρο των πολιτικών της ΕΕ. Η συστηματική εφαρμογή του Χάρτη απαιτεί όχι μόνον αυστηρό νομικό έλεγχο, αλλά εξίσου και πολιτικό έλεγχο ώστε να αξιολογηθεί ο αντίκτυπος όλων των πρωτοβουλιών της ΕΕ για τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Η παρούσα ετήσια έκθεση αποτελεί τη βάση για τον αναγκαίο διάλογο μεταξύ όλων των θεσμικών οργάνων της ΕΕ και των κρατών μελών σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη. Ως εκ τούτου, αποτελεί μέρος της διαδικασίας πολιτικού διαλόγου και ελέγχου για να διασφαλιστεί ότι ο Χάρτης παραμένει σημείο αναφοράς για την ενσωμάτωση των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε όλες τις νομικές πράξεις της ΕΕ και κατά την εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου από τα κράτη μέλη. Παρουσιάζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται στην ΕΕ μια παιδεία θεμελιωδών δικαιωμάτων, με τη θέσπιση νέας νομοθεσίας, όπου η ΕΕ έχει αρμοδιότητα να δράσει, καθώς και μέσω της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης («το Δικαστήριο»). Με δεδομένο τον σημαντικό ρόλο που πρέπει να διαδραματίζουν τα δικαστήρια των κρατών μελών στην εξέταση της τήρησης του Χάρτη όταν τα κράτη μέλη εφαρμόζουν το ενωσιακό δίκαιο, η παρούσα έκθεση παρέχει επίσης για πρώτη φορά μια γενική επισκόπηση της νομολογίας των εθνικών δικαστηρίων σχετικά με τον Χάρτη.

Το έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που προσαρτάται στην παρούσα έκθεση περιλαμβάνει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη και δίνει παραδείγματα συγκεκριμένων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι ιδιώτες (βλ. παράρτημα Ι). Η πρόοδος που έχει σημειωθεί στην εφαρμογή της στρατηγικής για την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών (2010-2015) παρουσιάζεται σε ένα δεύτερο ξεχωριστό έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής (βλ. παράρτημα II).

2.           Δράσεις της ΕΕ για την προωθηση της αποτελεσματικης εφαρμογής του Χάρτη

Ο Χάρτης απευθύνεται, κατά πρώτο και κύριο λόγο, στα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Επομένως, αποτελεί πρωταρχική ευθύνη των θεσμικών οργάνων της ΕΕ η διασφάλιση της τήρησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ως νομικής απαίτησης με βάση τον δεσμευτικό Χάρτη.

Η στρατηγική της Επιτροπής έχει ως στόχο την πρακτική εφαρμογή του νομικά δεσμευτικού Χάρτη[3]. Τα συγκεκριμένα μέτρα που απαιτούνται για την εφαρμογή του Χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων διαμόρφωσαν ένα αντανακλαστικό θεμελιωδών δικαιωμάτων κατά την εκπόνηση εκ μέρους της Επιτροπής νέων προτάσεων νομοθετικών πράξεων και πολιτικών. Η προσέγγιση αυτή είναι σημαντική καθόλη τη διάρκεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων της ΕΕ, ακόμη και όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο επιφέρουν τροποποιήσεις στις προτάσεις που έχει καταρτίσει η Επιτροπή. Όλες οι πράξεις της ΕΕ υπόκεινται επίσης στον έλεγχο του Δικαστηρίου, που αποτελεί την τελική εγγύηση τήρησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων στις νομοθετικές εργασίες και όλες τις άλλες τις πράξεις της ΕΕ.

Όλες οι πολιτικές της ΕΕ προωθούν τα θεμελιώδη δικαιώματα. Η πολιτική της Επιτροπής για την υλοποίηση του καθεστώτος της ιθαγένειας της Ένωσης είναι συμπληρωματική της προώθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων εντός της ΕΕ. Τα περισσότερα θεμελιώδη δικαιώματα που προβλέπονται στον Χάρτη δεν ισχύουν μόνον για τους πολίτες της ΕΕ, αλλά έχουν μεγάλη σημασία για την προστασία του συνόλου των ατόμων που ζουν στην ΕΕ, είτε είναι πολίτες της Ένωσης είτε όχι.

2.1.        Η ενίσχυση της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων μέσω της νομοθεσίας της Ένωσης

Μια πραγματική παιδεία θεμελιωδών δικαιωμάτων δεν αποτελείται μόνον από τη διασφάλιση της συμμόρφωσης της νομοθεσίας προς τον Χάρτη. Όπου η ΕΕ έχει αρμοδιότητα για δράση, η Επιτροπή μπορεί επίσης να προτείνει νομοθετικές πράξεις που προσδίδουν συγκεκριμένο περιεχόμενο στα δικαιώματα και τις αρχές του Χάρτη. Αυτό αποτελεί καθοριστικό βήμα για την άσκηση των δικαιωμάτων των πολιτών βάσει του Χάρτη.

Για την πλήρη εφαρμογή του Χάρτη στην ψηφιακή εποχή, η Επιτροπή πρότεινε επίσης μια σημαντική μεταρρύθμιση των κανόνων της ΕΕ σχετικά με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα[4]. Η ιστορική πείρα της Ευρώπης σφυρηλάτησε μια κοινή αντίληψη στην Ευρώπη, σύμφωνα με την οποία η προστασία της ιδιωτικής ζωής αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ατομικής ελευθερίας. Είναι ο λόγος για τον οποίο ο Χάρτης αναγνωρίζει εξίσου το δικαίωμα του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής (άρθρο 7) και το δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα (άρθρο 8). Η Συνθήκη (άρθρο 16 της ΣΛΕΕ) παρέχει στην ΕΕ συμπληρωματική νομοθετική αρμοδιότητα για την έκδοση εναρμονισμένων κανόνων της ΕΕ στον τομέα της προστασίας των δεδομένων.

Οι προτάσεις της Επιτροπής επικαιροποιούν και εκσυγχρονίζουν τις αρχές οι οποίες διατυπώνονται στην οδηγία του 1995 για τη διασφάλιση του δικαιώματος προστασίας των προσωπικών δεδομένων στο μέλλον[5]. Η μεταρρύθμιση αυτή προβλέπει αυξημένη ευθύνη και υποχρέωση λογοδοσίας για όσους επεξεργάζονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και ενισχύει τον ρόλο των ανεξάρτητων εθνικών αρχών προστασίας των δεδομένων. Εισάγει το «δικαίωμα στη λήθη» που βοηθά τα φυσικά πρόσωπα να ελέγχουν καλύτερα τους κινδύνους που συνδέονται με τη διαδικτυακή προστασία των δεδομένων. Η μεταρρύθμιση επεκτείνει τις γενικές αρχές και τους κανόνες για την προστασία των δεδομένων στις εθνικές αστυνομικές αρχές καθώς και στις αρχές ποινικής δικαιοσύνης. Οι νέοι κανόνες έχουν συνταχθεί για την εξασφάλιση μιας προσεκτικής ισορροπίας μεταξύ όλων των θεμελιωδών δικαιωμάτων που μπορούν να επηρεάσουν, όπως η ελευθερία έκφρασης. Σημαντικό σχετικό παράδειγμα αποτελεί το ότι περιλαμβάνονται ειδικές εγγυήσεις στην πρόταση για τα δεδομένα που υπόκεινται σε επεξεργασία αποκλειστικά για δημοσιογραφικούς σκοπούς.

Το 2012, η Επιτροπή υιοθέτησε μια προορατική προσέγγιση για την επιτάχυνση της προόδου προς μια πιο ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στα διοικητικά συμβούλια των εισηγμένων στο χρηματιστήριο ευρωπαϊκών εταιριών[6]. Η νομοθετική πρόταση της Επιτροπής αποτελεί ορόσημο στη νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με την ισότητα των φύλων. Συμβιβάζει, αφενός, την απαίτηση της ίσης μεταχείρισης και, αφετέρου, τη δυνατότητα να αναληφθούν θετικές ενέργειες – προωθώντας το φύλο που υποεκπροσωπείται – για να επιτευχθεί de facto ισότητα.

Η πρόταση ορίζει τον στόχο του 40% ως ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής του υποεκπροσωπούμενου φύλου μεταξύ των μη εκτελεστικών μελών διοικητικών συμβουλίων των εταιριών αυτών μέχρι το 2020 (μέχρι το 2018 για τις εισηγμένες εταιρίες που είναι δημόσιες επιχειρήσεις). Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος του 40% υποχρεώνει τις εισηγμένες εταιρίες με χαμηλότερο ποσοστό του υποεκπροσωπούμενου φύλου μεταξύ των μη εκτελεστικών διοικητικών στελεχών να κάνουν διορισμούς στις θέσεις αυτές με βάση τη συγκριτική αξιολόγηση των προσόντων του κάθε υποψηφίου. Αυτό θα επιτευχθεί με την εφαρμογή προκαθορισμένων, σαφών, ουδέτερα διατυπωμένων και χωρίς αμφισημία κριτηρίων· και σε περίπτωση που διαθέτουν ισάξια προσόντα, δίνοντας προτεραιότητα στον υποψήφιο του υποεκπροσωπούμενου φύλου.

Η προστασία των δικονομικών δικαιωμάτων παραμένει προτεραιότητα για την ΕΕ. Η οδηγία σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών, που εκδόθηκε στις 22 Μαΐου 2012, ορίζει ότι κάθε πρόσωπο που συλλαμβάνεται πρέπει να ενημερώνεται σχετικά με τα δικαιώματά του σε γλώσσα που κατανοεί[7]. Επιπλέον, η νέα οδηγία για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων εγκληματικών πράξεων, η οποία εγκρίθηκε στις 25 Οκτωβρίου 2012, διασφαλίζει ότι χορηγούνται στα θύματα ελάχιστα αμερόληπτα δικαιώματα σε όλη την ΕΕ, ανεξάρτητα από την υπηκοότητα ή τη χώρα κατοικίας τους[8]. Εγγυάται ότι τα θύματα αναγνωρίζονται και αντιμετωπίζονται με σεβασμό στην επαφή με την αστυνομία, τους εισαγγελείς και τους δικαστές. Τους παρέχονται επίσης τα διαδικαστικά δικαιώματα ενημέρωσης, που θα υποστηρίζονται και θα προστατεύονται και τους διασφαλίζεται ότι θα μπορούν να συμμετέχουν ενεργά σε ποινικές διαδικασίες. Η οδηγία επικεντρώνεται στην υποστήριξη και προστασία των θυμάτων που είναι ευάλωτα σε επακόλουθη ή επαναλαμβανόμενη θυματοποίηση ή στον εκφοβισμό κατά τη διάρκεια των ποινικών διαδικασιών. Στις ευάλωτες αυτές ομάδες συμπεριλαμβάνονται επίσης τα παιδιά και τα θύματα βίας με βάση το φύλο, βίας στο πλαίσιο στενών σχέσεων, σεξουαλικής βίας ή εκμετάλλευσης, εγκλήματος μίσους, καθώς και τα θύματα με αναπηρίες.

Οι πολιτικές και η νομοθεσία της ΕΕ πρέπει να βασίζονται σε αντικειμενικά, αξιόπιστα και συγκρίσιμα δεδομένα σχετικά με την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ. Ο οργανισμός θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ο Οργανισμός») έχει συσταθεί για την παροχή τέτοιου είδους δεδομένων. Μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, θα έπρεπε να είναι σε θέση να εκτελεί τα καθήκοντά του σε όλους τους τομείς αρμοδιοτήτων της ΕΕ όπου διακυβεύονται τα θεμελιώδη δικαιώματα. Για να επιτευχθεί αυτό, η Επιτροπή πρότεινε να μπορεί ο Οργανισμός να εργαστεί στους τομείς της αστυνομικής συνεργασίας και της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις[9]. Το Συμβούλιο δεν ενέκρινε την πρόταση αυτή και αποφάσισε να αποκλείσει τους δύο αυτούς μείζονες τομείς αρμοδιότητας της Ένωσης από το πολυετές πλαίσιο του Οργανισμού, το οποίο καθορίζει τους θεματικούς τομείς στους οποίους ο Οργανισμός μπορεί να παρέμβει κατά την περίοδο 2013-2017. Η καθυστέρηση στη θέσπιση του νέου πολυετούς πλαισίου έθεσε επιπλέον σε κίνδυνο την καλή λειτουργία του Οργανισμού. Κατά συνέπεια, ο Οργανισμός δεν ήταν σε θέση να εκτελέσει τα καθήκοντά του υπό ομαλές συνθήκες και για να πραγματοποιηθεί αυτό βασίστηκε σε ένα αίτημα ad hoc, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στα τέλη του 2012. Το Συμβούλιο προέβη σε έγκριση του νέου πολυετούς πλαισίου στις 11 Μαρτίου 2013, αφού το Ηνωμένο Βασίλειο ήρε την κοινοβουλευτική του επιφύλαξη[10].

2.2.        Η διάσταση των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εξωτερικών δράσεων της ΕΕ

Ο Χάρτης εφαρμόζεται σε όλες τις δράσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και στον τομέα των εξωτερικών σχέσεων.

Με βάση την κοινή ανακοίνωση της ΕΥΕΔ και της Επιτροπής, το Συμβούλιο εξέδωσε ένα Στρατηγικό πλαίσιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη Δημοκρατία και ένα σχέδιο δράσης με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας και της συνοχής της πολιτικής της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα συνολικά κατά τα επόμενα έτη[11]. Ο διορισμός από το Συμβούλιο του κου Σταύρου Λαμπρινίδη στη θέση του ειδικού εντεταλμένου της ΕΕ (ΕΕΕΕ) για τα ανθρώπινα δικαιώματα[12] απετέλεσε ένα από τα πρώτα μέτρα που λήφθηκαν δυνάμει του νέου στρατηγικού πλαισίου της ΕΕ και του σχεδίου δράσης.

Σε μία υπόθεση δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων μιας εταιρίας και του μετόχου πλειοψηφίας της εταιρίας, που αποφασίστηκε από το Συμβούλιο στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, το Δικαστήριο ακύρωσε τα ληφθέντα μέτρα με το σκεπτικό ότι το Συμβούλιο δεν είχε υποβάλει κανένα αποδεικτικό στοιχείο ή πληροφορία. Με την ακύρωση αυτή, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι η αρχή της αποτελεσματικής ένδικης προστασίας (άρθρο 47 του Χάρτη) σήμαινε ότι ο λόγος ενός περιοριστικού μέτρου έπρεπε να κοινοποιηθεί στο ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο[13]. Η κοινοποίηση αυτή είναι αναγκαία τόσο για να επιτραπεί στους αποδέκτες του μέτρου να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους και στο Δικαστήριο να ελέγξει τη νομιμότητα του υπό εξέταση μέτρου. Η δικαστική αυτή επανεξέταση καλύπτει την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, καθώς και την επαλήθευση των αποδεικτικών στοιχείων και των πληροφοριών στις οποίες βασίστηκε η εκτίμηση αυτή.

Στις 4 Ιουλίου 2012, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε το σχέδιο της εμπορικής συμφωνίας καταπολέμησης της παραποίησης (ACTA) που αποσκοπούσε στη βελτίωση των παγκόσμιων προτύπων για την επιβολή των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, ώστε να υπάρξει πιο αποτελεσματική καταπολέμηση του εμπορίου των προϊόντων παραποίησης/ απομίμησης και των πειρατικών εμπορευμάτων. Με τον τρόπο αυτό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εφάρμοσε τον Χάρτη κατά την άσκηση των νέων του προνομίων στον τομέα των διεθνών εμπορικών συμφωνιών[14]. Το ΕΚ ανέφερε ειδικότερα την ανάγκη εξασφάλισης μιας κατάλληλης ισορροπίας στο σχέδιο εμπορικής συμφωνίας μεταξύ της ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης, αφενός, και του δικαιώματος ιδιοκτησίας, αφετέρου. Η Επιτροπή ήταν επίσης προσεκτική σχετικά με τα θέματα αυτά και είχε ήδη ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί σχετικά με τη συμβατότητα της ACTA με τον Χάρτη. Η Επιτροπή απέσυρε την αίτηση γνωμοδότησης που είχε υποβάλει στο Δικαστήριο, αφού το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέστησε σαφές ότι δεν μπορούσε να δεχθεί το σχέδιο συμφωνίας.

2.3.        Ο έλεγχος εκ μέρους του Δικαστηρίου της συμμόρφωσης των πράξεων της ΕΕ με τον Χάρτη

Στις αποφάσεις που εξέδωσε το Δικαστήριο το 2012, οι οποίες αφορούσαν τη συμμόρφωση των πράξεων της Ένωσης με τον Χάρτη, παρείχε καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα θεμελιώδη δικαιώματα στο νομοθετικό έργο της ΕΕ και όλες τις άλλες πράξεις της ΕΕ που παράγουν έννομα αποτελέσματα.

Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι ο Χάρτης πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν ο νομοθέτης αποφασίζει την ανάθεση εξουσιών στο Συμβούλιο ή στην Επιτροπή. Έτσι, ακύρωσε μια εκτελεστική απόφαση του Συμβουλίου για την επιτήρηση των εξωτερικών θαλάσσιων συνόρων της ΕΕ, με το σκεπτικό ότι η θέσπιση κανόνων σχετικά με την ανάθεση εκτελεστικών αρμοδιοτήτων στους συνοριοφύλακες συνεπαγόταν πολιτικές επιλογές οι οποίες ενέπιπταν στις αρμοδιότητες της νομοθετικής εξουσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι οι κανόνες αυτοί θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ατομική ελευθερία και τα θεμελιώδη δικαιώματα σε τέτοιον βαθμό ώστε να απαιτείται η συμμετοχή του νομοθέτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης[15].

Το Δικαστήριο εξέτασε επίσης κατά πόσον τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, κατά την πολιτική προσλήψεων, όντως τηρούν την αρχή της αμεροληψίας. Έτσι, ακύρωσε τις προκηρύξεις πολλών γενικών διαγωνισμών που διοργανώθηκαν για την πρόσληψη μελλοντικών υπαλλήλων από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης οι οποίες είχαν δημοσιευθεί πλήρως μόνον σε τρεις επίσημες γλώσσες[16]. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ένας δυνητικός υποψήφιος του οποίου η μητρική γλώσσα δεν ήταν μια από τις γλώσσες της πλήρους δημοσίευσης των αμφισβητούμενων προκηρύξεων διαγωνισμών είχε συγκριτικό μειονέκτημα σε σχέση με υποψήφιο του οποίου η μητρική γλώσσα ήταν μια από εκείνες τις τρεις γλώσσες. Το μειονέκτημα αυτό είχε ως συνέπεια δυσανάλογη διαφορετική μεταχείριση λόγω της γλώσσας, που απαγορεύεται από το άρθρο 21 του Χάρτη.

Το Δικαστήριο έλεγξε επίσης την αρχή της χρηστής διοίκησης από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ (άρθρο 41 του Χάρτη). Ακύρωσε την απόφαση της Επιτροπής για την απόρριψη μιας προσφοράς στο πλαίσιο πρόσκλησης υποβολής προσφορών για δημόσιες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, διότι η Επιτροπή δεν παρέσχε επαρκή αιτιολόγηση για την απόφασή της[17]. Το Δικαστήριο συνέδεσε το άρθρο 41 (χρηστή διοίκηση) και το άρθρο 47 (πρόσβαση στη δικαιοσύνη) του Χάρτη, εφόσον οι λόγοι που δίδονται από τη διοίκηση είναι αναγκαίοι ώστε να μπορεί ο ενδιαφερόμενος να αποφασίσει αν θα αμφισβητήσει την απόφαση ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων.

Κατά τα τελευταία έτη, πολλές αποφάσεις του Δικαστηρίου προκάλεσαν προσαρμογές της νομοθεσίας της ΕΕ. Ως προς αυτό, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή ενσωμάτωσαν τη νομολογία του Δικαστηρίου στις διαπραγματεύσεις για τον νέο κανονισμό του Δουβλίνου σχετικά με τις συνθήκες μεταφοράς των αιτούντων άσυλο στην ΕΕ[18]. Κατόπιν τούτου, βάσει των συμφωνηθέντων νέων κανόνων, οι αιτούντες άσυλο δεν μπορούν να σταλούν πίσω σε ένα κράτος μέλος όπου υπάρχει σοβαρός κίνδυνος παραβίασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους. Αντίθετα, το καθήκον να παρασχεθεί ταχεία πρόσβαση σε μια διαδικασία χορήγησης ασύλου θα πρέπει να ασκηθεί από άλλο κράτος μέλος.

Η Επιτροπή έχει επίσης ενσωματώσει τη νομολογία του Δικαστηρίου κατά την προετοιμασία της τροποποιημένης πρότασης σχετικά με τη δημοσίευση πληροφοριών για τους δικαιούχους κονδυλίων προερχόμενων από τα ευρωπαϊκά γεωργικά ταμεία[19]. Οι νέοι προτεινόμενοι κανόνες βασίζονται σε αναθεωρημένη λεπτομερή αιτιολόγηση, επικεντρωμένη στην ανάγκη για δημόσιο έλεγχο της χρήσης των ευρωπαϊκών γεωργικών ταμείων με σκοπό την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης. Απαιτούν την παροχή λεπτομερέστερων πληροφοριών σχετικά με τη φύση και την περιγραφή των μέτρων για τα οποία καταβάλλονται οι πόροι. Ωστόσο, κάτω από ελάχιστο όριο, το όνομα του δικαιούχου δεν θα δημοσιεύεται. Η διάταξη αυτή ακολουθεί το σκεπτικό της αναλογικότητας, δηλαδή μεταξύ του στόχου του δημοσίου ελέγχου της χρήσης των δημόσιων πόρων, αφενός, και του δικαιώματος των δικαιούχων στην ιδιωτική τους ζωή γενικά, καθώς και στην προστασία των δεδομένων τους προσωπικού χαρακτήρα, αφετέρου.

3.           Εφαρμογή του Χάρτη στα κράτη μέλη

Εντός της ΕΕ, η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων διασφαλίζεται από ένα διττό σύστημα: το εθνικό σύστημα που βασίζεται στα Συντάγματα των κρατών μελών και τις διεθνείς νομικές υποχρεώσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ)· και το σύστημα της ΕΕ με βάση τον Χάρτη, που τίθεται σε λειτουργία μόνον σε σχέση με ενέργειες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ ή όταν τα κράτη μέλη εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης. Ο Χάρτης συμπληρώνει τα ισχύοντα συστήματα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων αλλά δεν τα υποκαθιστά.

Τα όρια του πεδίου εφαρμογής του Χάρτη έχουν υπογραμμιστεί από το Δικαστήριο. Κήρυξε απαράδεκτη μια αίτηση προδικαστικής απόφασης από ένα βουλγαρικό διοικητικό δικαστήριο σχετικά με το δικαίωμα δικαστικής προσφυγής κατά αποφάσεων που επιβάλλουν ποινικές κυρώσεις για ορισμένες παραβάσεις των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, που αφορούν πάγια νομολογία, η οποία συνίσταται στο ότι οι απαιτήσεις που απορρέουν από την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων είναι δεσμευτικές για τα κράτη μέλη, όταν εφαρμόζουν τη νομοθεσία της ΕΕ[20].

Οι διατάξεις του Χάρτη απευθύνονται στα κράτη μέλη μόνον όταν αυτά εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ και ούτε ο Χάρτης ούτε η Συνθήκη δημιουργούν καμία νέα αρμοδιότητα της ΕΕ στον τομέα των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Στις περιπτώσεις που η εθνική νομοθεσία δεν συνιστά μέτρο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης ή δεν συνδέεται με κανέναν άλλο τρόπο με το δίκαιο της ΕΕ, η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου δεν υφίσταται[21].

Οι σημαντικότερες συνιστώσες του Χάρτη πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο του συνεχώς αυξανόμενου αριθμού αιτημάτων για έκδοση προδικαστικής απόφασης που υποβάλλουν τα εθνικά δικαστήρια στο Δικαστήριο. Για παράδειγμα, στον τομέα της παροχής ασύλου το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι, όταν υποβάλλεται μια αίτηση ασύλου στα σύνορα ή στο έδαφος κράτους μέλους, το εν λόγω κράτος μέλος είναι υποχρεωμένο να χορηγεί τις ελάχιστες συνθήκες υποδοχής των αιτούντων άσυλο οι οποίες προβλέπονται στη νομοθεσία της ΕΕ, ανεξαρτήτως του αν ένα κράτος μέλος είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης χορήγησης ασύλου σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ[22]. Ειδικότερα, η ανάγκη υποστήριξης των θεμελιωδών αρχών της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (άρθρο 1) και του δικαιώματος ασύλου (άρθρο 18) σημαίνει ότι η υποχρέωση βάσει του δικαίου της ΕΕ[23] να παρέχεται στον αιτούντα άσυλο στέγαση, τροφή, ρουχισμός και ένα βοήθημα για τα καθημερινά έξοδα, καθώς και το συναφές οικονομικό βάρος, βαρύνει το αιτούν κράτος μέχρις ότου ο αιτών άσυλο μεταφερθεί στο κράτος μέλος που είναι αρμόδιο για την εξέταση της αίτησής του.

3.1.        Ενέργειες που θεσπίζει η Επιτροπή για να εξασφαλιστεί η τήρηση του Χάρτη από τα κράτη μέλη

Η Επιτροπή, ως θεματοφύλακας των Συνθηκών, εξασφαλίζει την τήρηση του Χάρτη και είναι αποφασισμένη να παρέμβει για τον σκοπό αυτό, όπου αυτό είναι αναγκαίο, όταν έχει την εξουσία να το κάνει. Για πρώτη φορά, το 2012, η Επιτροπή κλήθηκε να προσφύγει στο Δικαστήριο με διαδικασίες επί παραβάσει, που αφορούσαν τη μη συμμόρφωση κράτους μέλους με βασικές διατάξεις του Χάρτη.

Κατά τα τελευταία έτη, η Ουγγαρία ενέκρινε μια σειρά νόμων – ορισμένοι εκ των οποίων, οι λεγόμενοι πειθαρχικοί κανόνες, ψηφίστηκαν απευθείας δυνάμει του νέου της Συντάγματος – που ήγειραν σημαντικά ζητήματα θεμελιωδών δικαιωμάτων και τα οποία εξέτασε επίσης το Συμβούλιο της Ευρώπης. Η Επιτροπή προέβη σε νομική ανάλυση των σημείων που συνδέονταν με το δίκαιο της ΕΕ, σύμφωνα με το πεδίο εφαρμογής του Χάρτη (άρθρο 51) και τον ρόλο της Επιτροπής ως θεματοφύλακα των Συνθηκών. Αφού πρώτα έστειλε προειδοποιητικές επιστολές στα τέλη του 2011, η Επιτροπή, στις 7 Ιουνίου 2012, αποφάσισε να κινήσει πολλές διαδικασίες επί παραβάσει ενώπιον του Δικαστηρίου. Κατ’ αρχάς, η Επιτροπή αμφισβήτησε τις παρεμβολές στην ανεξαρτησία της αρμόδιας ουγγρικής αρχής στον τομέα της προστασίας των δεδομένων, με το σκεπτικό ότι η «πλήρης ανεξαρτησία» των εθνικών αρχών προστασίας δεδομένων είναι απαίτηση που προβλέπεται από την οδηγία περί προστασίας δεδομένων του 1995 και αναγνωρίζεται ρητά στο άρθρο 16 της ΣΛΕΕ, καθώς και στο άρθρο 8 του Χάρτη. Στο πλαίσιο μιας δεύτερης διαδικασίας επί παραβάσει, η Επιτροπή αμφισβήτησε την πρόωρη συνταξιοδότηση περίπου 274 δικαστών και εισαγγελέων στην Ουγγαρία που προκλήθηκε από την απότομη μείωση της ηλικίας υποχρεωτικής συνταξιοδότησης για την άσκηση του συγκεκριμένου επαγγέλματος, από 70 σε 62 έτη. Η βάση για την προσφυγή της Επιτροπής στο Δικαστήριο ήταν η οδηγία 2000/78/ΕΚ για την ίση μεταχείριση στην εργασία, η οποία απαγορεύει τις διακρίσεις λόγω ηλικίας στον χώρο εργασίας. Αυτό καλύπτει επίσης την απόλυση για λόγους που συνδέονται με την ηλικία χωρίς αντικειμενική αιτιολόγηση. Η υπόθεση αυτή βοηθά να εφαρμοστεί η γενική απαγόρευση των διακρίσεων, μεταξύ άλλων λόγω ηλικίας, όπως διασφαλίζεται από το άρθρο 21 του Χάρτη. Η απόφαση του Δικαστηρίου της 6ης Νοεμβρίου 2012 επικύρωσε την εκτίμηση της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία η υποχρεωτική ηλικία συνταξιοδότησης για τους δικαστές, τους εισαγγελείς και τους συμβολαιογράφους μέσα σε πολύ σύντομη μεταβατική περίοδο είναι ασύμβατη με τη νομοθεσία της ΕΕ περί ίσης μεταχείρισης. Η Ουγγαρία θα πρέπει να αλλάξει τους κανόνες αυτούς ώστε να συμμορφωθεί με τη νομοθεσία της ΕΕ[24].

Η ελευθερία και η πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης απετέλεσαν επίσης τη βάση συζητήσεων μεταξύ της Επιτροπής και των ουγγρικών αρχών σχετικά με τη νέα νομοθεσία για τα μέσα ενημέρωσης όσον αφορά την υποχρέωση ισόρροπης κάλυψης και τους κανόνες για προσβλητικό περιεχόμενο. Συμφωνήθηκαν επίσης μεταξύ της Επιτροπής και των ουγγρικών αρχών ορισμένες τροποποιήσεις σε άλλες διατάξεις, οι οποίες σε διαφορετική περίπτωση θα μπορούσαν να συνιστούν παράβαση της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων και/ή των κανόνων για την ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών και την εγκατάσταση.

Όσον αφορά το ζήτημα της ανεξαρτησίας των δικαστικών αρχών στην Ουγγαρία γενικότερα, η Επιτροπή εξέφρασε τις ανησυχίες της σε μια σειρά επιστολών το 2012, ιδίως σχετικά με τις εξουσίες του Ούγγρου Προέδρου της Εθνικής Δικαστικής Αρχής να ανακατανέμει τις υποθέσεις από ένα δικαστήριο σε άλλο και να μετακινεί έναν δικαστή παρά την θέλησή του. Η Επιτροπή επισήμανε ότι τα μέτρα αυτά μπορούν να επηρεάσουν την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης στην Ουγγαρία και τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και των επιχειρήσεων στην αποτελεσματική άσκηση ενδίκου μέσου ενώπιον ανεξάρτητου δικαστηρίου, στο πλαίσιο υποθέσεων που βασίζονται στο ενωσιακό δίκαιο, όπως εγγυάται το άρθρο 47 του Χάρτη. Πραγματοποιήθηκαν επίσης συζητήσεις μεταξύ του Συμβουλίου της Ευρώπης (ιδίως της «επιτροπής της Βενετίας») και των ουγγρικών αρχών. Η Επιτροπή παρακολουθεί το μέτρο αυτό εκ του σύνεγγυς, ιδίως για την επαλήθευση της συμμόρφωσης με το δικαίωμα αποτελεσματικής άσκησης ενδίκου μέσου.

Επίσης, αμέσως μόλις ενημερώθηκε, τον Αύγουστο του 2012, σχετικά με τις εξελίξεις στη Γαλλία για τη διάλυση των καταυλισμών των Ρομά και για τις επιστροφές των Ρομά στη χώρα καταγωγής τους, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή προς τις γαλλικές αρχές και έτσι πραγματοποιήθηκαν συζητήσεις που επέτρεψαν να αποσαφηνιστούν τα πραγματικά περιστατικά και το νομικό πλαίσιο. Η κατάσταση έχει μεταβληθεί σημαντικά κατά τα τελευταία χρόνια. Μετά τη δράση της Επιτροπής του 2010 για τη διασφάλιση της εφαρμογής της οδηγίας για την ελεύθερη κυκλοφορία από όλα τα κράτη μέλη, καθώς και τη θέσπιση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για τις εθνικές στρατηγικές ένταξης των Ρομά, η Γαλλία τροποποίησε τη νομοθεσία της ώστε να συμμορφωθεί πλήρως στην εν λόγω οδηγία, ιδίως όσον αφορά τις διαδικαστικές εγγυήσεις που συνδέονται με απελάσεις πολιτών της ΕΕ και ενέκρινε την εθνική στρατηγική για την ένταξη των Ρομά. Με βάση τη νέα αυτή στρατηγική, πραγματοποιήθηκε στενή συνεργασία και ενισχύθηκαν οι προσπάθειες για την ένταξη των Ρομά με την ενεργό συμμετοχή της Γαλλίας.

Το 2012, η Επιτροπή κίνησε επίσης διαδικασία επί παραβάσει κατά της Μάλτας, σχετικά με τους λόγους της αδυναμίας της να εφαρμόζει σωστά τους κανόνες της ΕΕ για την ελεύθερη κυκλοφορία, και ειδικότερα το δικαίωμα συζύγων του ιδίου φύλου ή καταχωρισμένων συντρόφων να συναντούν στην Μάλτα πολίτες της ΕΕ και να διαμένουν εκεί μαζί τους. Μετά από την ενέργεια της Επιτροπής, η νομοθεσία της Μάλτας τροποποιήθηκε και είναι πλέον σύμφωνη με τους κανόνες της ΕΕ σχετικά με τα δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ για ελεύθερη κυκλοφορία και καταπολέμηση των διακρίσεων.

3.2.        Ανάπτυξη της εθνικής νομολογίας σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη από τα κράτη μέλη

Η κοινότητα δικαίου, στην οποία βασίζεται η Ένωση, στηρίζεται στα εθνικά δικαστήρια. Μόνον εάν οι εθνικοί δικαστές ασκούν πλήρως τις εξουσίες τους μπορούν να εξασφαλιστούν αποτελεσματικά τα δικαιώματα τα οποία παρέχει το δίκαιο της Ένωσης στους πολίτες. Τα εθνικά συνταγματικά και ανώτατα δικαστήρια έχουν ιδιαίτερη ευθύνη για τη συνεργασία με το Δικαστήριο, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη.

Τα στοιχεία που συνέλεξε η Ένωση συμβουλίων επικρατείας και ανωτάτων διοικητικών δικαστηρίων (ACA) δείχνουν ότι ο Χάρτης αναφέρεται πλέον σε πολλές αποφάσεις των διοικητικών δικαστηρίων των κρατών μελών της ΕΕ[25]. Οι διατάξεις του Χάρτη που αναφέρονται συχνότερα στις εκθέσεις είναι ο σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής (άρθρο 7), η ελευθερία έκφρασης και ενημέρωσης (άρθρο 11), το δικαίωμα ιδιοκτησίας (άρθρο 17), το δικαίωμα ασύλου (άρθρο 18), η απαγόρευση ομαδικών απελάσεων και η μη επαναπροώθηση (άρθρο 19), τα δικαιώματα του παιδιού (άρθρο 24), το δικαίωμα χρηστής διοίκησης (άρθρο 41) και το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτου δικαστηρίου (άρθρο 47).

Μέχρι σήμερα, η μετανάστευση και το δικαίωμα ασύλου αντιστοιχούν στον τομέα του δικαίου στον οποίο ο ρόλος του Χάρτη είναι εμφανέστερος[26]. Η ανάλυση των δεδομένων που υποβλήθηκαν από ορισμένα κράτη μέλη σχετικά με τη νομολογία που αφορά τον Χάρτη, την οποία πραγματοποίησε ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ δείχνει επίσης ότι η επίδραση του Χάρτη υπερβαίνει κατά πολύ τον τομέα αυτόν και αφορά πολύ διαφορετικούς τομείς, όπως οι χρηματοπιστωτικές αγορές, το εργατικό δίκαιο, η προστασία των καταναλωτών, το δίκαιο του περιβάλλοντος και η επιμέλεια των παιδιών[27].

Από την ανάλυση των δικαστικών αποφάσεων που αναφέρονται στον Χάρτη προκύπτει εξάλλου ότι οι εθνικοί δικαστές χρησιμοποιούν τον Χάρτη για να βασίζουν το σκεπτικό τους, ακόμη και όταν δεν υπάρχει κατ’ ανάγκη σύνδεση με τη νομοθεσία της ΕΕ. Ορισμένα στοιχεία δείχνουν επίσης ότι ο Χάρτης έχει ενσωματωθεί στα εθνικά συστήματα προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το Αυστριακό Συνταγματικό Δικαστήριο εξέδωσε μια απόφαση ορόσημο σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη στο πλαίσιο του εσωτερικού δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας[28]. Αναγνωρίζεται στην απόφαση ο πολύ ιδιαίτερος ρόλος του Χάρτη στο νομικό σύστημα της ΕΕ, καθώς και η διαφορετική του φύση σε σύγκριση με το σύνολο των δικαιωμάτων και αρχών που έχει αναπτύξει το Δικαστήριο της ΕΕ κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ετών. Σύμφωνα με το Αυστριακό Συνταγματικό Δικαστήριο, ο Χάρτης αντιτάσσεται στις διαδικασίες δικαστικού ελέγχου της εθνικής νομοθεσίας και, κατά συνέπεια, τα άτομα μπορούν να βασιστούν στα δικαιώματα και τις αρχές που αναγνωρίζονται στον Χάρτη όταν αμφισβητούν τη νομιμότητα της εθνικής νομοθεσίας. Το Αυστριακό Συνταγματικό Δικαστήριο προσδιόρισε σημαντικές ομοιότητες μεταξύ του ρόλου που διαδραματίζει ο Χάρτης στο νομικό σύστημα της ΕΕ και του ρόλου που διαδραματίζει η ΕΣΑΔ βάσει του αυστριακού Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο η ΕΣΑΔ έχει ισχύ συνταγματικού δικαίου.

4.           Η προσχώρηση της ΕΕ στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

Η συνθήκη της Λισαβόνας επέβαλε σαφή υποχρέωση στην ΕΕ να προσχωρήσει στην ΕΣΑΔ. Όλα τα κράτη μέλη συμφώνησαν σε αυτό όταν επικύρωσαν τη Συνθήκη της Λισαβόνας.

Οι διαπραγματεύσεις σχετικά με τη συμφωνία προσχώρησης είχαν σταματήσει κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους, καθώς ορισμένα κράτη μέλη είχαν εκφράσει επιφυλάξεις και είχαν θέσει ερωτήματα σχετικά με το σχέδιο συμφωνίας που συντάχθηκε σε τεχνικό επίπεδο τον Ιούνιο του 2011. Τελικά, επιτεύχθηκε συμφωνία στο Συμβούλιο τον Απρίλιο του 2012 και, κατά τον τρόπο αυτόν, οι διαπραγματεύσεις μπόρεσαν να αρχίσουν εκ νέου τον Ιούνιο του 2012 στη μορφή 47 + 1 (47 μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης και η Επιτροπή εξ ονόματος της ΕΕ).

Παράλληλα, έχουν αρχίσει εργασίες για τα βασικά στοιχεία των εσωτερικών κανόνων που διέπουν τη συμμετοχή της ΕΕ και των κρατών μελών σε διαδικασίες ενώπιον του Δικαστηρίου του Στρασβούργου, σε καταστάσεις όπου αμφισβητείται το δίκαιο της Ένωσης

Σε αυτό το πλαίσιο, η ομοφωνία που απαιτείται για τη σύναψη της συμφωνίας προσχώρησης στην ΕΣΑΔ και τα συνοδευτικά της μέτρα δεν θα πρέπει να χρησιμεύσει ως δικαιολογία για την καθυστέρηση της διαδικασίας, η οποία αποτελεί σαφή και υποχρεωτικό στόχο που κατοχυρώνεται στη Συνθήκη.

5.           Συμπέρασμα

Μετά από τρία μόλις έτη ισχύος ως πρωτογενές δίκαιο, η αφομοίωση του Χάρτη από τα εθνικά δικαστήρια, όταν εμπλέκεται το κοινοτικό δίκαιο, μπορεί να θεωρηθεί θετικό σημείο. Η αυξανόμενη αναφορά στον Χάρτη παρέχει μια πρώτη ένδειξη για την αποτελεσματική, αποκεντρωμένη εφαρμογή του Χάρτη στο πλαίσιο των εθνικών συνταγματικών τάξεων. Αυτό αποτελεί σημαντικό βήμα στην πορεία προς ένα συνεκτικότερο σύστημα για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, το οποίο εγγυάται το ίδιο επίπεδο δικαιωμάτων και προστασίας σε όλα τα κράτη μέλη όπου έχει τεθεί σε εφαρμογή η νομοθεσία της ΕΕ.

Στην ομιλία του για την κατάσταση της Ένωσης του 2012, ο Πρόεδρος Barroso υπογράμμισε ότι τα θεμέλια στα οποία έχει οικοδομηθεί η Ένωσή μας – ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων, το κράτος δικαίου και η δημοκρατία – θα πρέπει συνεχώς να προστατεύονται και να ενισχύονται[29]. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Επιτροπή έχει δεσμευτεί να δώσει το παράδειγμα, διασφαλίζοντας ότι όλες οι νομοθετικές πράξεις της ΕΕ συνάδουν προς τον Χάρτη. Η Επιτροπή παραμένει αποφασισμένη να λάβει δυναμικά μέτρα για να δώσει ουσιαστικό περιεχόμενο στον Χάρτη, όταν έχει τη σχετική αρμοδιότητα. Ομοίως, η Επιτροπή ανέλαβε τη δέσμευση να παρεμβαίνει, εφόσον απαιτείται, όταν τα κράτη μέλη εφαρμόζουν τη νομοθεσία της ΕΕ, προκειμένου να διασφαλίζει την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη, όπως και στην προσφυγή που άσκησε ενώπιον του Δικαστηρίου, αμφισβητώντας την πρόωρη συνταξιοδότηση των δικαστών και των εισαγγελέων στην Ουγγαρία.

Η Επιτροπή θα συνεχίσει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς την ανάπτυξη της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην ΕΕ, μεταξύ άλλων, την εξελισσόμενη νομολογία σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη, τόσο σε επίπεδο Ένωσης όσο και σε εθνικό επίπεδο[30], και καλεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο των Υπουργών να συζητήσουν λεπτομερώς την παρούσα έκθεση.

[1]               Ανακοίνωση της Επιτροπής της 19.10.2010 – Στρατηγική για την αποτελεσματική εφαρμογή του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων από την Ευρωπαϊκή Ένωση – COM (2010) 573 τελικό.

[2]               Έκθεση Voggenhuber του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – έγγραφο: A6-0034/2007.

[3]               Βλ. υποσημείωση 1.

[4]               α) Ανακοίνωση για τη διασφάλιση της ιδιωτικής ζωής σε έναν συνδεδεμένο κόσμο - Ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δεδομένων για τον 21ο αιώνα, COM (2012) 09 τελικό. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriSerκατά /LexUriSerκατά .do?uri=CELEX:52012DC0009:en:NOT; β) Πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, COM (2012) 11 τελικό. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriSerκατά /LexUriSerκατά .do?uri=COM:2012:0011:FIN:EN:DOC γ) Πρόταση οδηγίας για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα από αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της πρόληψης, διερεύνησης, ανίχνευσης ή δίωξης ποινικών αδικημάτων ή της εκτέλεσης ποινικών κυρώσεων, και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, COM (2012) 10 τελικό. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriSerκατά /LexUriSerκατά .do?uri=COM:2012:0010:FIN:EN:DOC

[5]               Οδηγία 95/46/ΕΚ για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών, ΕΕ L 281 της 23.11.1995, σ. 31-50.

[6]               Πρόταση οδηγίας σχετικά με τη βελτίωση της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων σε θέσεις μη εκτελεστικών διοικητικών στελεχών των εισηγμένων στο χρηματιστήριο εταιριών, COM (2012) 614 τελικό. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriSerκατά /LexUriSerκατά .do?uri=COM:2012:0614:FIN:en:PDF.

[7]               Οδηγία 2012/13/ΕΕ για το δικαίωμα πληροφόρησης κατά τις ποινικές διαδικασίες, ΕΕ L 142 της 1.6.2012, σ. 1-10.

[8]               Οδηγία 2012/29/ΕΕ για τη θέσπιση ελάχιστων προτύπων σχετικά με τα δικαιώματα, την υποστήριξη και την προστασία θυμάτων της εγκληματικότητας και για την αντικατάσταση της απόφασης πλαισίου 2001/220/ΔΕΥ του Συμβουλίου, ΕΕ L 315 της 14.11.2012, σ. 57-74.

[9]               Πρόταση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος πλαισίου του οργανισμού θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2013-2017, COM (2011) 880 τελικό. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://eurlex.europa.eu/LexUriSerκατά /LexUriSerκατά .do?uri=COM:2011:0880:FIN:EN:HTML.

[10]             Απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση πολυετούς προγράμματος πλαισίου για την περίοδο 2013-2017, για την ίδρυση Οργανισμού θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που εγκρίθηκε στις 11 Μαρτίου. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/12/st10/st10449.en12.pdf

[11]             Κοινή ανακοίνωση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία στο επίκεντρο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ – προς μια αποτελεσματικότερη προσέγγιση, COM (2011) 886 τελικό. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriSerκατά /LexUriSerκατά .do?uri=COM:2011:0886:FIN:EN:PDF. Έγγραφο του Συμβουλίου αριθ. 11417/12 EXT 1 της 28.6.2012 στρατηγικό πλαίσιο για τα δικαιώματα του ανθρώπου και τη δημοκρατία. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/12/st11/st11417-ex01.en12.pdf

[12]             Απόφαση του Συμβουλίου 2012/440/ΚΕΠΠΑ της 25.7.2012 για τον διορισμό ειδικού εντεταλμένου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ΕΕ L 200, σ. 21-23

[13]             ΔΕΕ, υπόθεση T-439/10 και T-440/10, Fulmen και F. Mahloudian κατά Συμβουλίου, 21.3.2012.

[14]             Σύσταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έγγραφο αριθ. A7-0204/2012, 22.6.2012.

[15]             ΔΕΕ, υπόθεση C-355/10, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου της ΕΕ, 5.9.2012.

[16]             ΔΕΕ, τμήμα μείζονος συνθέσεως, υπόθεση C-566/10 P, Ιταλική Δημοκρατία κατά Επιτροπής, 27.11.2012.

[17]             ΔΕΕ, υπόθεση T-183/10, Sviluppo Globale GEIE κατά Επιτροπής, 10.10.2012.

[18]             ΔΕΕ, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-411/10 και C-493/10, N.S. κατά Secretary of State for the Home Department και M.E. και λοιποί κατά Refugee Applications Commissioner, 21.12.2011. Πρόταση κανονισμού για τη θέσπιση των κριτηρίων και μηχανισμών για τον προσδιορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για την εξέταση αίτησης διεθνούς προστασίας που υποβάλλεται σε κράτος μέλος από υπήκοο τρίτης χώρας ή από απάτριδα, COM (2008) 820 τελικό. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2008:0820:FIN:EL:PDF

[19]             ΔΕΕ, συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-92/09 και C-93/09, Volker und Markus Schecke GbR & Hartmut Eifert κατά Land Hessen& Bundesanstalt für Landwirtschaft und Ernährung, 10.11.2010. Τροποποίηση της πρότασης της Επιτροπής, COM (2011) 628 τελικό/2 για κανονισμό για τη χρηματοδότηση, τη διαχείριση και την παρακολούθηση της κοινής γεωργικής πολιτικής, COM (2012) 551 τελικό. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/agriculture/funding/regulation/amendment-com-2012-551_en.pdf.

[20]             ΔΕΕ, υπόθεση C-27/11, Vinkov, 7.6.2012

[21]             Βλ. επίσης ΔΕΕ, υπόθεση C 370/12, Pringle κατά Ιρλανδίας, 27.11.2012

[22]             ΔΕΕ, υπόθεση C-179/11 Cimade and Groupe d’information et de soutien des immigrés (GISTI) κατά Ministre de l’Intérieur, de l’Outre-mer, des Collectivités territoriales et de l’Immigration, 27.09.2012

[23]             Οδηγία 2003/9/ΕΚ του Συμβουλίου σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων άσυλο στα κράτη μέλη, ΕΕ L 31 της 6.2.2003, σ. 18 – 25.

[24]             ΔΕΕ, υπόθεση C 286/12, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ουγγαρίας, 6.11.2012

[25]             Για λεπτομέρειες, ανατρέξτε στις εκθέσεις προς ACA Europa. Διατίθενται στη διεύθυνση: http://www.aca-europe.eu/en/colloquiums/colloq_en_23.html

[26]             Εκτός από την Ισπανία, την Ουγγαρία και την Αυστρία, ο Χάρτης αναφέρεται σε αυτόν τον τομέα του δικαίου σε καθεμία από τις χώρες που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο

[27]             Βλ. ειδικότερα: The Protection of Fundamental Rights Post Lisbon: the Interaction between the Charter of Fundamental Rights of the European Union, the European Convention on Human Rights and National Constitutions Vol I, ed. Laffranque, Julia, Reports of the FIDE Congress Tallinn 2012, University of Tartu

[28]             Αυστριακό Συνταγματικό Δικαστήριο, υποθέσεις U 466/11 και U 1836/11της 14.3.2012

[29]             Διατίθεται στη διεύθυνση: http://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-12-596_el.htm

[30]             Ομιλία της Αντιπροέδρου κας Viviane Reding στο XXV συνέδριο της FIDE (Fédération Internationale pour le Droit Européen), Tallinn, 31 Μαΐου 2012. Διατίθεται στη διεύθυνση: http://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-12-403_en.htm?locale=en

Top