Διεθνείς πολιτιστικές σχέσεις — μια στρατηγική της ΕΕ

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Ο πολιτισμός δεν περιορίζεται στις τέχνες ή τη λογοτεχνία. Καλύπτει ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, από τον διαπολιτισμικό διάλογο¹ έως τον τουρισμό, από την εκπαίδευση και την έρευνα έως τις δημιουργικές βιομηχανίες, από την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς έως την προώθηση νέων τεχνολογιών, και από τη βιοτεχνία έως τη συνεργασία για την ανάπτυξη.

Διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στην εξωτερική πολιτική της ΕΕ, όπου η πολιτιστική συνεργασία καταπολεμά τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις και ο διάλογος μπορεί να προλάβει συγκρούσεις και να προωθήσει τη συμφιλίωση. Συμβάλλει στην αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η ένταξη των προσφύγων, η αντιμετώπιση της βίαιης ριζοσπαστικοποίησης και η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς του κόσμου.

Ο πολιτισμός μπορεί επίσης να αποτελέσει εργαλείο για την παροχή σημαντικών κοινωνικών και οικονομικών οφελών, όπως η συμμετοχή των πολιτών και τα έσοδα από τον τουρισμό, εντός και εκτός ΕΕ.

Η στρατηγική αυτή αναπτύσσει και επικαιροποιεί προγενέστερες ανακοινώσεις για τον πολιτισμό και τις διεθνείς σχέσεις της ΕΕ, καθώς και για τον ρόλο του πολιτισμού στη συνεργασία της ΕΕ για την ανάπτυξη, και στοχεύει στην ενίσχυση της πολιτιστικής συνεργασίας σε τρία κύρια πεδία:

• στην προώθηση της βιώσιμης κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης μέσω της ενίσχυσης των πολιτιστικών και δημιουργικών βιομηχανιών και της στήριξης του ρόλου των τοπικών αρχών. Παραδείγματα αυτών των προσπαθειών στην πράξη αποτελούν:
  • το πρόγραμμα Creative Networks (Δημιουργικά Δίκτυα) του Ιδρύματος Ασία-Ευρώπη,
  • η στήριξη που η ΕΕ παρέχει στη νότια Μεσόγειο για ένα έργο που αποσκοπεί στην ανάπτυξη πόλων (clusters) στις πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες από κοινού με τον UNIDO (Οργανισμός Βιομηχανικής Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών),
  • ένα Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δημιουργικών Πλατφορμών, το οποίο περιλαμβάνει όλες τις χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη» (μεταξύ άλλων τη Σερβία, τη Μολδαβία, την Τουρκία, τη Γεωργία και την Ουκρανία)
• στην τόνωση των ειρηνικών σχέσεων ανάμεσα σε κοινότητες και λαούς με διαφορετικές θρησκευτικές πεποιθήσεις. Ο διάλογος μπορεί να συμβάλει στην προώθηση δίκαιων, ειρηνικών και χωρίς αποκλεισμούς κοινωνιών, οι οποίες σέβονται τα δικαιώματα του ανθρώπου και λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές ευαισθησίες, προσαρμόζοντας τη δράση στις συγκεκριμένες πολιτιστικές συνθήκες και τα πολιτιστικά ενδιαφέροντα. Οι εν λόγω προσπάθειες συμπεριλαμβάνουν:
  • προγράμματα που προωθούν τον πολιτισμό στο πλαίσιο της ανατολικής εταιρικής σχέσης, στην οποία συμμετέχουν η Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν, η Λευκορωσία, η Γεωργία, η Μολδαβία και η Ουκρανία
  • υποστήριξη του Ιδρύματος Anna Lindh και του δικτύου οργανώσεών του στις 42 χώρες της Ένωσης για τη Μεσόγειο.

• στη βελτίωση της συνεργασίας στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω της προώθησης της έρευνας, της καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών και της υποστήριξης της προστασίας των χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς. Η αποκατάσταση και η προώθηση της πολιτιστικής κληρονομιάς προσελκύουν τουρίστες και τονώνουν την οικονομική ανάπτυξη. Τα σχετικά παραδείγματα περιλαμβάνουν:
  • την έρευνα στο πλαίσιο του προγράμματος «Ορίζοντας 2020» για την εξεύρεση νέων τρόπων διατήρησης και διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς που κινδυνεύει από την κλιματική αλλαγή, στο οποίο μπορούν να συμμετάσχουν και χώρες εκτός ΕΕ
  • την καταπολέμηση της εμπορίας πολιτιστικής κληρονομιάς, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης τελωνειακών υπαλλήλων που διενεργούν τους συνοριακούς ελέγχους, προκειμένου να βοηθήσουν στον έγκαιρο εντοπισμό κλεμμένων πολιτιστικών αγαθών
  • τη συνεργασία με την UNESCO για τη δημιουργία μηχανισμού ταχείας αντίδρασης για την προστασία χώρων πολιτιστικής κληρονομιάς. Το Περιφερειακό Ταμείο της ΕΕ για την αντιμετώπιση της συριακής κρίσης θα συμβάλει επίσης στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την προαγωγή της πολιτισμικής πολυμορφίας.

Η συνεργασία της ΕΕ στον τομέα του πολιτισμού καλύπτει τόσο τις χώρες της ΕΕ όσο και τις αναπτυσσόμενες χώρες, και μπορεί να ενισχυθεί με τα εξής:

• συγκέντρωση πόρων και από κοινού εργασία σε χώρες εκτός ΕΕ
• καλύτερη συνεργασία με εθνικά πολιτιστικά ιδρύματα εντός ΕΕ
• αυξημένη χρήση των πρεσβειών της ΕΕ σε χώρες εκτός ΕΕ (αντιπροσωπείες)
• ίδρυση ευρωπαϊκών πολιτιστικών κέντρων που να παρέχουν υπηρεσίες στον τοπικό πληθυσμό, να συμμετέχουν σε κοινά σχέδια και να προσφέρουν υποτροφίες, πολιτιστικές και εκπαιδευτικές ανταλλαγές
• κοινές πολιτιστικές εκδηλώσεις της ΕΕ
• εστίαση στους διεθνείς στρατηγικούς εταίρους
• ανταλλαγές φοιτητών, ερευνητών και αποφοίτων μεταξύ χωρών εντός και εκτός ΕΕ.

Αυτή η πολιτιστική στρατηγική μπορεί να προωθηθεί με τη χρήση των υφιστάμενων πόρων, όπως:

• το Μέσο Εταιρικής Σχέσης (εργαλείο δράσης εκτός δομών της ΕΕ)
• το ευρωπαϊκό μέσο για τη δημοκρατία και τα δικαιώματα του ανθρώπου
• ο μηχανισμός συμβολής στη σταθερότητα και την ειρήνη
• το πρόγραμμα Δημιουργική Ευρώπη (για την προώθηση της πολιτιστικής κληρονομιάς)
• η πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ (η οποία συμπεριλαμβάνει πολιτιστικές πολιτικές)
• η ευρωπαϊκή πολιτική γειτονίας (σχέσεις με 16 γειτονικές χώρες)
• ο μηχανισμός αναπτυξιακής συνεργασίας
• η Συμφωνία του Κοτονού (συνεργασία της ΕΕ με τις χώρες της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού).