Środki ograniczające wobec Iranu

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Artykuł 215 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i artykuł 29 Traktatu o Unii Europejskiej stanowią ogólne ramy dla sankcji unijnych nakładanych na Iran.

Decyzja 2010/413/WPZiB i rozporządzenie (UE) nr 267/2012

Decyzją i rozporządzeniem dokonuje się transpozycji sankcji ONZ w następstwie rezolucji RB ONZ zobowiązującej Iran do zaprzestania wzbogacania uranu na potrzeby rozprzestrzeniania broni jądrowej. Na mocy tych aktów prawnych na Iran nakłada się również szereg autonomicznych sankcji gospodarczych i finansowych Unii Europejskiej (UE), w tym wymienionych poniżej.

Handel różnymi towarami:

• zakaz wywozu broni do Iranu;
• zakaz wywozu towarów podwójnego zastosowania i towarów, które mogłyby znaleźć zastosowanie w ramach działań związanych ze wzbogacaniem materiału jądrowego;
• zakaz przywozu ropy naftowej, gazu ziemnego, produktów petrochemicznych i naftowych;
• zakaz sprzedaży lub dostarczania kluczowego sprzętu używanego w sektorze energetycznym;
• zakaz sprzedaży lub dostarczania złota, innych metali szlachetnych oraz diamentów;
• zakaz dotyczący określonego sprzętu morskiego;
• zakaz dotyczący określonego oprogramowania.

Sektor finansowy:

• zamrożenie aktywów Banku Centralnego Iranu i największych irańskich banków komercyjnych;
• ustanowienie mechanizmu zgłaszania i autoryzowania transferów środków finansowych powyżej pewnej kwoty do irańskich instytucji finansowych.

Sektor transportowy:

• brak dostępu do lotnisk w UE dla lotów towarowych wykonywanych z Iranu;
• zakaz serwisowania i obsługi irańskich samolotów towarowych i statków towarowych przewożących zakazane materiały lub towary;
• nałożenie ograniczeń dotyczących podróżowania i zamrożenie aktywów wobec innych osób i podmiotów objętych sankcjami.

20 lipca 2015 r. przyjęto rezolucję RB ONZ 2231 (2015), która została uzgodniona przez Iran i grupę E3/UE+3¹. W tej rezolucji:

• wyrażono poparcie dla wspólnego wszechstronnego planu działania;
• zezwolono na zastosowanie określonych wyłączeń ze stosowania istniejących środków ograniczających;
• określono harmonogram i uzgodniono zobowiązania podejmowane przez wszystkie strony w celu doprowadzenia do zniesienia środków ograniczających wobec Iranu.

16 stycznia 2016 r., czyli w dniu, w którym potwierdzono, że Iran zastosował wymagane środki, ONZ zniosła niektóre okołonuklearne środki ograniczające określone w rezolucji RB ONZ 2231 (2015), natomiast Rada Unii Europejskiej zniosła wszystkie okołonuklearne unijne sankcje gospodarcze i finansowe wobec Iranu. Niemniej jednak niektóre inne ograniczenia pozostają nadal w mocy.

Decyzja 2011/235/WPZiB i rozporządzenie (UE) nr 359/2011

W decyzji 2011/235/WPZiB przewidziano zakaz wjazdu na terytorium UE osób fizycznych odpowiedzialnych za poważne naruszenia praw człowieka w Iranie oraz osób z nimi powiązanych, a także zamrożenie środków finansowych² i zamrożenie zasobów gospodarczych³ należących do takich osób. Rozporządzenie (UE) nr 359/2011 umożliwia skuteczne stosowanie decyzji 2011/235/WPZiB we wskazanym poniżej zakresie.

Środki służące zwalczaniu represji wewnętrznych

• Zakazuje się sprzedaży, dostaw, przekazywania lub wywozu wymienionego poniżej sprzętu – niezależnie od tego, czy pochodzi on z UE, czy też nie – przeznaczonego dla jakichkolwiek osób lub organów w Iranie lub do użytku w tym państwie:
  • sprzętu, który mógłby zostać użyty do represji wewnętrznych, wymienionego w załączniku III;
  • sprzętu, technologii lub oprogramowania określonych w załączniku IV, bez uprzedniego zezwolenia właściwego państwa członkowskiego UE.
• Zakazuje się świadczenia pomocy technicznej, usług pośrednictwa lub udzielania finansowania na rzecz jakichkolwiek osób lub organów w Iranie lub do użytku w tym państwie, jeśli usługi są związane ze sprzętem, który może zostać użyty do represji wewnętrznych, wymienionym w załączniku III.
• Zakazuje się świadczenia jakichkolwiek usług w zakresie monitorowania lub przechwytywania połączeń telekomunikacyjnych lub internetowych rządowi, organom, przedsiębiorstwom lub urzędom publicznym Iranu lub jakimkolwiek osobom lub podmiotom działającym w ich imieniu.

Sankcje finansowe

• W rozporządzeniu (UE) nr 359/2011 przewidziano:
  • zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych należących do, będących własnością lub znajdujących się w posiadaniu osób fizycznych lub organów wymienionych w załączniku I;
  • zakaz udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych osobom fizycznym, podmiotom lub organom wymienionym w załączniku I;
  • zakaz podejmowania działań służących celowemu omijaniu powyższych środków.
• Załącznik I stanowi wykaz osób fizycznych, które – zgodnie z decyzją 2011/235/WPZiB – zostały wskazane przez Radę jako odpowiedzialne za poważne naruszenia praw człowieka w Iranie, oraz osób z nimi powiązanych.
• Państwa członkowskie mogą w drodze wyjątku zezwolić na odblokowanie zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych, jeśli są one niezbędne na przykład do pokrycia wydatków na podstawowe potrzeby, w tym opłat za środki spożywcze i leki oraz opłat za usługi użyteczności publicznej, jak również do pokrycia uzasadnionych kosztów honorariów.

Wyjątki ze względów humanitarnych

Decyzja (WPZiB) 2024/1795 zmienia decyzję 2011/235/WPZiB, wprowadzając wyłączenia ze względów humanitarnych w odniesieniu do środków ograniczających skierowanych przeciwko niektórym osobom i podmiotom w związku z sytuacją w Iranie. Ma to ułatwiać bezstronnym podmiotom zaangażowanym w działalność humanitarną prowadzenie opartych na zasadach działań humanitarnych w Iranie, a tym samym zezwalać na wyłączanie niektórych organizacji i agencji działających jako partnerzy humanitarni UE z zakazu udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych wskazanym osobom, podmiotom i organom, wyłącznie do celów humanitarnych w Iranie.

Rozporządzenie (UE) 2024/1796 zmienia rozporządzenie (UE) nr 359/2011, wprowadzając zmiany ustanowione decyzją (WPZiB) 2024/1795 w celu zapewnienia jednolitego stosowania tych zmian we wszystkich państwach członkowskich.