Zapobieganie handlowi ludźmi i zwalczanie tego procederu

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Definicja wyzysku

Dyrektywa definiuje wyzysk jako działanie obejmujące co najmniej:

• czerpanie korzyści z prostytucji innych osób lub innych form wykorzystywania seksualnego;
• pracę lub przymusowe pełnienie usług, w tym żebractwo, niewolnictwo lub praktyki podobne do niewolnictwa;
• służbę;
• czerpanie korzyści z działalności przestępczej;
• pobieranie narządów wewnętrznych;
• wykorzystywanie macierzyństwa zastępczego, przymusowych małżeństw lub nielegalnych adopcji.

Przestępstwa dotyczące handlu ludźmi

• Państwa członkowskie muszą podjąć niezbędne środki w celu zapewnienia karalności umyślnych działań polegających na werbowaniu, transporcie, przekazywaniu, ukrywaniu lub przyjmowaniu osób z użyciem siły w celu wyzysku.
• Czyny te obejmują groźbę lub użycie siły lub innych form przymusu, uprowadzenie, oszustwo, podstęp, nadużycie władzy lub bezbronności¹, a także wręczanie lub przyjmowanie płatności lub korzyści w celu uzyskania zgody osoby mającej kontrolę nad inną osobą, w celu wykorzystania.
• Zgoda ofiary handlu ludźmi na wyzysk, zamierzony lub rzeczywisty, nie ma znaczenia w przypadku użycia któregokolwiek z tych środków.
• Państwa członkowskie muszą podjąć niezbędne kroki w celu zapewnienia, że w przypadku umyślnego działania korzystanie z usług świadczonych przez ofiarę handlu ludźmi stanowi przestępstwo, jeżeli ofiara jest wykorzystywana do świadczenia takich usług, a korzystający z usług wie, że osoba świadcząca usługę jest ofiarą handlu ludźmi.

Sankcje

Dyrektywa określa maksymalną karę za te przestępstwa na co najmniej 5 lat pozbawienia wolności i co najmniej 10 lat w przypadku okoliczności obciążających lub jeśli przestępstwo, umyślnie lub w wyniku rażącego niedbalstwa, zagroziło życiu ofiary lub:

• dotyczy szczególnie bezbronnych ofiar (takich jak dzieci);
• zostało popełnione przez organizację przestępczą;
• zostało popełnione z użyciem przemocy lub spowodowało szczególnie poważną szkodę dla ofiary, w tym szkodę fizyczną lub psychiczną.

Państwa członkowskie muszą wprowadzić działania w celu zapewnienia, że następujące okoliczności, zgodnie z odpowiednimi przepisami prawa krajowego, są uznawane za okoliczności obciążające:

• fakt popełnienia przestępstwa przez funkcjonariuszy publicznych podczas wykonywania ich obowiązków;
• fakt ułatwienia lub popełnienia przez sprawcę przestępstwa rozpowszechniania materiałów o charakterze seksualnym z udziałem ofiary za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.

Państwa członkowskie muszą zapewnić, aby osoby prawne (np. spółki) były pociągane do odpowiedzialności za przestępstwa handlu ludźmi popełnione na ich korzyść przez jakąkolwiek osobę działającą indywidualnie lub jako część organu tej osoby prawnej. Muszą one podlegać skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym sankcjom lub środkom karnym lub innym niż karne.

Ściganie

Władze krajowe są uprawnione do nieścigania lub nienakładania kar na ofiary handlu ludźmi za ich udział w działaniach przestępczych lub innych działaniach niezgodnych z prawem, do których zostały zmuszone w bezpośredniej konsekwencji bycia ofiarą któregokolwiek z wyżej wymienionych aktów wyzysku.

Państwa członkowskie zapewnią, że:

• dochodzenia lub ściganie przestępstw nie są uzależnione od zgłoszenia lub oskarżenia przez ofiarę, a postępowanie karne może być kontynuowane, nawet jeśli ofiara wycofa swoje zeznania;
• osoby odpowiedzialne za prowadzenie dochodzeń lub ściganie przestępstw są odpowiednio przeszkolone i dysponują niezbędnymi narzędziami dochodzeniowymi, wiedzą specjalistyczną i środkami technologicznymi.

W przypadku ścigania przestępstw popełnionych poza terytorium danego państwa członkowskiego, każde państwo członkowskie musi zapewnić, że jego jurysdykcja nie podlega żadnemu z poniższych warunków:

• czyny te stanowią przestępstwo w miejscu ich popełnienia;
• ściganie może zostać wszczęte wyłącznie na podstawie doniesienia złożonego przez ofiarę w miejscu popełnienia przestępstwa lub doniesienia ze stanu, w którym przestępstwo zostało popełnione.

Wsparcie ofiar

Państwa członkowskie muszą zapewnić ofiarom specjalistyczne wsparcie w ramach podejścia skoncentrowanego na ofierze, uwzględniającego płeć, niepełnosprawność i dzieci przed postępowaniem karnym, w jego trakcie i po jego zakończeniu, tak aby mogły one korzystać z praw przyznanych im w ramach statusu ofiary w postępowaniu karnym. Pomoc ta może polegać na przyjęciu w schroniskach, zapewnieniu pomocy medycznej i psychologicznej lub zapewnieniu usług informacyjnych i tłumaczeń ustnych i nie może być uzależniona od gotowości ofiary do współpracy w dochodzeniu, ściganiu lub procesie karnym. Miejsca zakwaterowania powinny być przystosowane do przyjmowania ofiar o szczególnych potrzebach i szczególnych potrzeb dzieci, w tym dzieci będących ofiarami.

Państwa członkowskie muszą również zapewnić ofiarom handlu ludźmi możliwość skorzystania z prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową lub równoważny status krajowy, w tym w przypadku, gdy otrzymują one pomoc, wsparcie i ochronę jako domniemana lub zidentyfikowana ofiara handlu ludźmi.

Ochrona ofiar handlu ludźmi w dochodzeniach i postępowaniach karnych

Oprócz praw określonych w dyrektywie 2012/29/UE, państwa członkowskie muszą zapewnić ofiarom handlu ludźmi:

• możliwość bezzwłocznego uzyskania porady prawnej i zastępstwa procesowego, zapewnianych bezpłatnie w przypadku, gdy ofiara nie dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi;
• dostęp do programów ochrony świadków lub podobnych środków;
• dostęp do specjalnego leczenia mającego na celu zapobieganie wtórnej wiktymizacji.

Państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia ofiarom handlu ludźmi możliwości skorzystania z prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową lub równoważny status krajowy, w tym gdy ofiara otrzymuje pomoc, wsparcie i ochronę jako domniemana lub zidentyfikowana ofiara handlu ludźmi.

Państwa członkowskie muszą również dopilnować, aby procedury zgłaszania przestępstw były bezpieczne, przeprowadzane w sposób poufny zgodnie z prawem krajowym, opracowane i dostępne w sposób przyjazny dla dzieci oraz z użyciem języka dostosowanego do wieku i dojrzałości pokrzywdzonych dzieci.

Krajowi koordynatorzy ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważne mechanizmy i niezależne organy oraz plany działania

• Państwa członkowskie muszą podjąć niezbędne środki w celu ustanowienia krajowych koordynatorów ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważnych mechanizmów oraz zapewnienia im odpowiednich zasobów niezbędnych do skutecznego wykonywania ich funkcji. Krajowy koordynator ds. przeciwdziałania handlowi ludźmi lub równoważny mechanizm musi współpracować z odpowiednimi krajowymi, regionalnymi i lokalnymi organami i agencjami, w szczególności z organami ścigania, z krajowymi mechanizmami przekazywania spraw oraz z odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego działającymi w tej dziedzinie.
• Do 15 lipca 2028 roku państwa członkowskie muszą przyjąć krajowe plany działania przeciwko handlowi ludźmi, opracowane i wdrożone w porozumieniu z krajowymi koordynatorami ds. zwalczania handlu ludźmi lub równoważnym mechanizmem.
• Koordynator UE ds. przeciwdziałania handlowi ludźmi („ATC”) musi zapewnić koordynację z krajowymi koordynatorami ds. przeciwdziałania handlowi ludźmi lub równoważnymi mechanizmami, niezależnymi organami, agencjami UE i odpowiednimi organizacjami społeczeństwa obywatelskiego działającymi w tej dziedzinie, aby zapewnić spójne i kompleksowe podejście.

Gromadzenie danych i statystyka

Państwa członkowskie muszą zapewnić istnienie systemu rejestrowania, tworzenia i dostarczania zanonimizowanych danych statystycznych w celu monitorowania skuteczności ich systemów zwalczania przestępstw, o których mowa w niniejszej dyrektywie.

Zapobieganie

Państwa członkowskie muszą także podjąć działania w celu:

• osłabienia popytu sprzyjającego handlowi ludźmi;
• wprowadzenia mechanizmów mających na celu wczesne wykrywanie i identyfikację ofiar oraz pomoc i wsparcie dla zidentyfikowanych i domniemanych ofiar;
• uruchomienia kampanii szkoleniowych i uświadamiających.