Umowy o kredyt konsumencki (2023)

KLUCZOWE ZAGADNIENIA

Dyrektywa:

• ma zastosowanie do umów o kredyt, na podstawie których konsumenci pożyczają pieniądze na zakup towarów i usług;
• nie ma zastosowania do niektórych kategorii umów, w szczególności do:
  • umów o kredyt, który zabezpieczony jest hipoteką albo innym porównywalnym zabezpieczeniem na nieruchomości;
  • kredytów, których kwota przekracza 100 000 EUR;
  • umów o kredyt udzielany przez pracodawców swoim pracownikom, nieoprocentowany albo nisko oprocentowany;
  • płatności odroczonych, pod pewnymi warunkami;
  • umów najmu lub leasingu, jeżeli nie przewidują obowiązku lub opcji nabycia przedmiotu umowy;
• pozwala państwom członkowskim UE na wyłączenie ze stosowania unijnych przepisów niektórych umów, na przykład o kredyt w formie kart obciążeniowych, pod pewnymi warunkami;
• wymaga, by informacje udzielane konsumentom zgodnie z unijnymi przepisami były udzielane nieodpłatnie;
• wskazuje, że kredytodawcy udzielający kredytu konsumentom legalnie przebywającym w UE nie mogą ich dyskryminować ze względu na ich narodowość, miejsce zamieszkania lub z jakiejkolwiek przyczyny, takiej jak płeć, rasa lub kolor skóry, o której mowa w art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

Wymogi dotyczące informacji przed zawarciem umowy

Reklama i marketing

• Wszelkie komunikaty muszą być uczciwe i jasne oraz nie mogą wprowadzać w błąd.
• Reklamy muszą zawierać ostrzeżenie: „Uwaga! Zaciąganie pożyczek kosztuje” lub równoważne sformułowanie.
• Dyrektywa zakazuje reklamy wprowadzającej w błąd, która:
  • sugeruje, że kredyt poprawi sytuację finansową konsumenta;
  • podaje pozostałe do spłaty kredyty na mocy umów o kredyt lub bazy danych, które mają niewielki lub zerowy wpływ na ocenę wniosku o kredyt;
  • błędnie sugeruje, że kredyt prowadzi do zwiększenia zasobów finansowych, oszczędności lub poziomu życia konsumenta.

Państwa członkowskie mogą zakazać reklamy, która:

• podkreśla łatwość lub szybkość, z jaką można uzyskać kredyt;
• określa, że rabat jest uwarunkowany zaciągnięciem kredytu;
• oferuje okresy karencji dłuższe niż trzy miesiące na spłatę rat kredytu.

Standardowe informacje podawane w reklamie muszą:

• być wyraźnie czytelne lub wyraźnie słyszalne;
• określać w sposób jasny, zwięzły i wyraźny następujące elementy:
  • stopę oprocentowania kredytu wraz z wszelkimi opłatami,
  • całkowitą kwotę kredytu,
  • rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (sposób jej obliczania określono w załączniku III),
  • w stosownych przypadkach, okres obowiązywania umowy o kredyt,
  • w stosownych przypadkach, całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta oraz wysokość rat;
• podawać reprezentatywny przykład poszczególnych warunków.

Informacje ogólne muszą:

• być jasne i zrozumiałe oraz dostępne na papierze lub innym trwałym nośniku wybranym przez konsumenta;
• obejmować co najmniej poniższe elementy:
  • dane identyfikacyjne i kontaktowe podmiotu publikującego informacje,
  • cele, na które kredyt może zostać wykorzystany, okres obowiązywania umowy o kredyt i możliwe dalsze koszty,
  • dostępne stopy oprocentowania oraz przykład całkowitego kosztu ponoszonego przez konsumenta,
  • wachlarz dostępnych wariantów spłaty, opis warunków dotyczących przedterminowej spłaty i opis prawa do odstąpienia od umowy,
  • wskazanie jakichkolwiek usług dodatkowych wymaganych do uzyskania kredytu,
  • ogólne ostrzeżenie dotyczące możliwych konsekwencji niedotrzymania zobowiązań związanych z umową o kredyt.

Informacje udzielane przed zawarciem umowy muszą:

• zostać przekazane konsumentowi „w odpowiednim czasie” i zawierać wystarczające wyjaśnienia potrzebne do porównania różnych ofert w celu podjęcia świadomej decyzji przed związaniem się umową;
• obejmować wszystkie elementy standardowego europejskiego arkusza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego, określonego w załączniku I, z podaniem głównych informacji na pierwszej stronie;
• wykorzystywać standardowy europejski arkusz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego, określony w załączniku II, w przypadku umów zawieranych przez organizacje działające dla wzajemnych korzyści jej członków;
• informować klientów, jeżeli przedstawiana jest im oferta spersonalizowana na podstawie zautomatyzowanego przetwarzania danych osobowych.

Dyrektywa:

• zakazuje „sprzedaży wiązanej”, chyba że umowa o kredyt nie może być zaoferowana oddzielnie od danej usługi finansowej lub produktu finansowego;
• dopuszcza „sprzedaż łączoną”, jeżeli umowa kredytowa jest dostępna oddzielnie, ale niekoniecznie na takich samych warunkach, jak w przypadku łączenia z innymi oferowanymi produktami lub usługami;
• zezwala kredytodawcom na wymaganie od konsumenta otwarcia lub prowadzenia rachunku płatniczego lub oszczędnościowego w celu gromadzenia kapitału lub obsługi kredytu, lub posiadania stosownej polisy ubezpieczeniowej;
• zakazuje wykorzystywania jakichkolwiek danych osobowych dotyczących chorób nowotworowych do celów polisy ubezpieczeniowej po upływie 15 lat od zakończenia leczenia;
• wymaga od kredytodawców wyraźnego poinformowania konsumenta o tym, czy są lub mogą być na jego rzecz świadczone usługi dodatkowe; nie mogą oni domniemywać, że konsument wyraził zgodę na zawarcie dowolnej umowy o kredyt lub zakup usług dodatkowych przedstawionych za pomocą opcji domyślnych (np. domyślnie zaznaczonych pól);
• określa jasne zasady świadczenia usług doradczych;
• zakazuje wszelkiego udzielania kredytów konsumentom bez ich wcześniejszego wniosku i wyraźnej zgody.

Ocena zdolności kredytowej, bazy danych i umowy

Kredytobiorcy muszą przeprowadzić szczegółową ocenę i weryfikację zdolności kredytowej konsumenta na podstawie stosownych i dokładnych informacji o jego dochodach, wydatkach oraz innych warunkach finansowych i ekonomicznych.

Państwa członkowskie muszą w przypadku udzielania kredytu transgranicznego zapewnić kredytodawcom z innych państw członkowskich dostęp do baz danych wykorzystywanych w tym państwie członkowskim do oceny zdolności kredytowej konsumentów. Warunki dostępu do takich baz danych są niedyskryminujące.

Umowy o kredyt muszą zawierać informacje podobne do tych, które zostały dostarczone na etapie poprzedzającym zawarcie umowy, ale w sposób bardziej szczegółowy.

Kredytodawca musi poinformować konsumenta o:

• zmianach warunków umowy przed ich wprowadzeniem, a w stosownych przypadkach, o potrzebie uzyskania zgody konsumenta lub wyjaśnienia zmian wprowadzonych z mocy prawa³;
• zmianach stopy oprocentowania kredytu w odpowiednim czasie, zanim zmiany te wejdą w życie;
• każdym zmniejszeniu lub anulowaniu kredytu w rachunku bieżącym co najmniej 30 dni przed dniem, w którym faktyczne zmniejszenie lub anulowanie kredytu w rachunku bieżącym staje się skuteczne;
• szczegółach finansowych dotyczących możliwości przekroczenia⁴ uwzględnionych w umowie.

Konsument:

• może odstąpić od umowy bez podawania przyczyny w terminie 14 dni;.
• może w dowolnym momencie bez dodatkowych opłat rozwiązać umowę o kredyt odnawialny, chyba że strony uzgodniły okres wypowiedzenia, który nie może przekraczać jednego miesiąca;
• ma prawo do przedterminowej spłaty, pod warunkiem, że kredytodawca otrzyma sprawiedliwą i obiektywnie uzasadnioną rekompensatę.

Państwa członkowskie:

• wprowadzają środki zapobiegające nadużyciom i zapewniające, by konsumenci nie mogli być obciążani nadmiernie wysokimi stopami oprocentowania kredytu;
• wymagają, aby kredytodawca i pośrednik kredytowy działali uczciwie, rzetelnie, w sposób przejrzysty i profesjonalnie oraz uwzględniali prawa i interesy konsumentów;
• ustanawiają minimalne wymogi dotyczące wiedzy i kompetencji kredytodawców i ich personelu;
• promują edukację konsumentów w dziedzinie odpowiedzialnego zaciągania pożyczek i zarządzania długiem;
• wymagają od kredytodawców zastosowania, w stosownych przypadkach, rozsądnych działań restrukturyzacyjnych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego;
• zapewniają, by niezależne usługi doradcze w zakresie zadłużenia były dostępne dla konsumentów, którzy doświadczają trudności w wypełnieniu swoich zobowiązań finansowych;
• zapewniają, aby kredytodawcy i pośrednicy kredytowi podlegali procedurom dopuszczenia do działalności oraz mechanizmom rejestracji i nadzoru ustanowionym przez niezależny organ;
• zapewniają konsumentom dostęp do odpowiednich, szybkich i skutecznych procedur pozasądowego rozstrzygania sporów;
• wyznaczają organy w celu wdrożenia dyrektywy i ustanowienia kar w przypadku naruszenia.

Komisja Europejska:

• jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych;
• do 20 listopada 2025 r. oceni konieczność ochrony konsumentów zaciągających pożyczki i inwestujących za pośrednictwem platform finansowania społecznościowego, które nie działają w charakterze kredytodawców lub pośredników kredytowych, lecz ułatwiają udzielanie kredytów między konsumentami;
• do 20 listopada 2029 r., a następnie co cztery lata, przeprowadza ocenę niniejszej dyrektywy.

Niniejsza dyrektywa uchyla dyrektywę 2008/48/WE w sprawie umów o kredyt konsumencki z dniem 20 listopada 2026 r.