Economische, sociale en territoriale samenhang

Vanaf het begin is het een belangrijke doelstelling van de Europese Unie (EU) geweest om de economische en sociale verschillen tussen haar zeer diverse regio’s terug te dringen door middel van haar cohesiebeleid. Het Verdrag van Lissabon voegde daar een derde dimensie aan toe: territoriale samenhang.

In het verdrag worden financiële middelen van de EU gebruikt om alle EU-lidstaten hulp te bieden bij hun economische en sociale ontwikkeling, en om specifieke problemen aan te pakken van bepaalde categorieën regio’s, zoals:

• regio’s met ernstige en permanente natuurlijke en demografische belemmeringen (zoals regio’s met een zeer geringe bevolkingsdichtheid, eilanden of grensoverschrijdende of bergregio’s);
• gebieden die getroffen worden door de groene en digitale transities, en
• landelijke gebieden.

Het beheer over de verstrekking van financiële middelen ten behoeve van samenhang wordt in het algemeen gevoerd in samenwerking tussen de Europese Commissie en de nationale of regionale overheden. Financiering is gericht op de EU-prioriteiten en wordt hoofdzakelijk beschikbaar gesteld vanuit:

• het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling,
• het Europees Sociaal Fonds,
• het Europees Cohesiefonds,
• het Fonds voor een rechtvaardige transitie.

Andere EU-fondsen die via hun investeringen aan samenhang bijdragen zijn:

• het Europees Fonds voor maritieme zaken en visserij,
• het Europees Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling,
• de Europese Investeringsbank.

De artikelen 174 tot en met 178 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie bieden de rechtsgrondslag voor het cohesiebeleid van de EU.