An córas AE um rialú ar iascach

PRÍOMHPHOINTÍ

• Is iad seo a leanas príomhchuspóirí an chórais um rialú:
  • a áirithiú nach ndéanfar ach méideanna ceadaithe acmhainní bitheolaíocha muirí a ghabháil nó a bhaint chun críocha tráchtála;
  • na sonraí riachtanacha a bhailiú chun deiseanna iascaireachta a bhainistiú;
  • róil Bhallstáit AE, an Choimisiúin Eorpaigh agus na Gníomhaireachta Eorpaí um Rialú ar Iascach a shoiléiriú;
  • a áirithiú go gcuirfear rialacha CBI i bhfeidhm, go rialófar agus go gcuirtear i bhfeidhm iad ar an mbealach céanna maidir le gach iascach agus gach oibreoir, agus go bhfuil smachtbhannaí comhchuibhithe ann ar fud AE;
  • a áirithiú go gcuirtear cosc ar gach táirge iascaigh agus dobharshaothraithe le linn an tslabhra soláthair¹, ón eangach go dtí an pláta, ag glacadh sna céimeanna iascaireachta nó bainte, saothraithe, próiseála, iompair agus margaíochta go léir.
• Tá feidhm ag an rialachán maidir le:
  • gach gníomhaíocht iascaireachta in uiscí AE;
  • gníomhaíochtaí iascaireachta ag báid AE agus saoránaigh AE in uiscí AE agus in uiscí neamh-AE;
  • iascaireacht tráchtála gan soitheach;
  • oibreoirí sa slabhra soláthair ina ndéileáiltear le bearta táirgí iascaigh agus dobharshaothraithe, a d'fhéadfadh a bheith allmhairithe nó allmhairithe isteach in AE;
  • iascaigh áineasa.

Rochtain ar uiscí agus ar acmhainní

• Chun acmhainní bitheolaíocha na mara a shaothrú ar bhonn tráchtála, ní mór ceadúnas bailí iascaireachta arna eisiúint ag Ballstát an chalafoirt a bheith ag soitheach iascaireachta. Ní mór don fhaisnéis atá sa cheadúnas a bheith cruinn agus comhsheasmhach leis an bhfaisnéis atá i gClár cabhlach an Aontais Eorpaigh.
• Ní fhéadfaidh soithí a oibríonn in uiscí AE gníomhaíochtaí iascaireachta a dhéanamh ach sa mhéid go bhfuil na gníomhaíochtaí sin léirithe in údarú bailí iascaireachta. D'fhéadfadh gníomhaíochtaí údaraithe a bheith faoi réir córas iarrachta iascaireachta, plean ilbhliantúil, limistéar srianta gabhála nó iascaireacht chun críocha eolaíochta.
• Tá rialacha mionsonraithe i bhfeidhm maidir le hárthaí iascaireachta agus a dtrealamh a mharcáil agus a aithint.
• Ní mór do gach Ballstát córas faireacháin soithí bunaithe ar limistéar an Atlantaigh a oibriú chun faireachán córasach a dhéanamh ar staideanna agus ar ghluaiseachtaí soithí. Ní mór do na soithí níos mó gléas limistéir atá suiteáilte ar bord a bheith acu; ní gá do shoithí níos lú faoi bhun 12 mhéadar ar fad feiste iompair a shuiteáil ach ní mór feiste ar bord a bheith orthu ionas go mbeidh siad lonnaithe agus aitheanta ag feiste rianaithe go rialta; tá soithí cósta níos lú áirithe faoi 9 méadar ar fad díolmhaithe ó cheanglas CBI go dtí an 31 Nollaig 2029.
• Ní mór do gach Ballstát ionad monatóireachta iascaigh a bhunú agus a fheidhmiú chun faireachán a dhéanamh ar ghníomhaíochtaí iascaireachta agus iarracht soithí a bhfuil a bratach ar foluain acu, mar aon le soithí de chuid Ballstát eile agus tíortha atá údaraithe chun gníomhaíochtaí iascaireachta a dhéanamh ina gcuid uiscí.

Rialú iascaigh

• Ní foláir nó go mbainfidh máistrí soithí iascaireachta úsáid as tuairisciú leictreonach maidir le soithí iascaireachta chun gníomhaíochtaí iascaireachta a thaifeadadh agus a thuairisciú, lena n-áirítear gabhálacha, foghabhálacha agus gabhálacha. Éileofar ar na soithí go léir na córais sin a bheith acu ó Iarscríbhinn 2028, cé go bhfuil eisceachtaí áirithe déanta maidir le soithí níos lú go dtí ansin.
• Sonraítear go mion sa rialachán an fhaisnéis atá le coinneáil sa logleabhar. Maidir le soithí níos mó, bainfear úsáid as uirlisí faireacháin leictreonacha cianda lena áirithiú nach ndéanfar gabhálacha de thaisme a chaitheamh i leataobh ar muir de shárú ar an oibleagáid gabhálacha a thabhairt i dtír.
• Ní mór do na Ballstáit na sonraí ábhartha ar fad maidir le gabhálacha agus iarracht iascaireachta a thaifeadadh agus iad sin a tharchur chuig an gCoimisiún. Tá siad freagrach as a áirithiú nach mbeidh an acmhainn iomlán a chomhfhreagraíonn do na ceadúnais iascaireachta a d'eisigh siad, tráth ar bith, níos airde ná an acmhainn uasta iascaireachta atá acu. Ní mór dóibh a chur in iúl don Choimisiún freisin gur cheart dóibh a dhearbhú go bhfuil 80% de chuóta ídithe nó go bhfuil 80% den leibhéal uasta iarrachta iascaireachta a bhaineann le trealamh iascaireachta nó iascach bainte amach.
• Ní mór do Bhallstáit an chósta córas leictreonach a chur i bhfeidhm chun faisnéis faoi ghabhálacha ó iascach áineasa a thaifeadadh agus a thuairisciú maidir le gabhálacha de thaisme ag daoine aonair a bhíonn ag iascaireacht ar speicis, ar stoic nó ar ghrúpaí stoc dá bhfuil deiseanna iascaireachta leagtha síos ag AE, atá cumhdaithe faoi phlean ilbhliantúil nó atá faoi réir go dtí an oibleagáid gabhálacha a thabhairt i dtír.

Rialú an tslabhra soláthair

• Tá na Ballstáit freagrach as a chinntiú go dtugtar urramú do rialacha CBI ina gcríoch ag gach céim de mhargaíocht táirgí iascaigh agus dobharshaothraithe, óna gcur ar an margadh go dtí a ndíol miondíola, iompar san áireamh. Ní mór dóibh a áirithiú go bhfuil úsáid táirgí iascaigh faoi bhun an íosmhéid tagartha caomhnaithe is infheidhme faoi réir na hoibleagáide gabhálacha a thabhairt i dtír atá leagtha amach i Rialachán (AE) Uimh. 1380/2013 teoranta do chríocha seachas lena gcaitheamh go díreach ag an duine.
• Ní mór do na Ballstáit a áirithiú nach gcuirfear na táirgí lena mbaineann comhchaighdeáin mhargaíochta ar fáil ar an margadh ach amháin má chomhlíonann siad na caighdeáin sin. Ní mór dóibh seiceálacha a dhéanamh chun comhlíonadh ag gach céim den slabhra soláthair a áirithiú, lena n-áirítear iompar agus faireachán.
• Sainítear comhdhéanamh táirge iascaigh nó birt de tháirge dobharshaothraithe a thagann faoi Chaibidil 3 den Ainmníocht Chomhcheangailte (AC), arna bhunú le Rialachán (CEE) Uimh. 2658/87, agus tá roinnt díolúintí ó na rialacha sin roimh na táirgí lena mbaineann a chur (iasc, crústaigh, moilisc agus orgáin uisceacha) ar an margadh.
• Ní mór d'oibreoirí a áirithiú go gcuirfear táirgí iascaigh agus dobharshaothraithe i gcéimeanna agus go mbeidh siad ábalta ag gach céim den táirgeadh, den phróiseáil agus den dáileadh, ó ghabháil nó ó bhaint go céim mhiondíola.
• Ní mór do na hoibreoirí córais agus nósanna imeachta a bheith i bhfeidhm acu lena áirithiú, maidir le gach beart táirgí iascaigh nó dobharshaothraithe a thagann faoi Chaibidil 3 de AC, go ndéanfar an fhaisnéis íosta inrianaitheachta a thaifeadadh agus a chur ar fáil go digiteach don oibreoir/do na hoibreoirí ar soláthraíodh na táirgí sin dó agus, ar iarratas, go na húdaráis inniúla.
• Sainítear an fhaisnéis íosta inrianaitheachta maidir le beart táirge iascaigh nó dobharshaothraithe a thagann faoi Chaibidil 3 de AC. Beidh rialacha maidir le bearta de tháirgí iascaigh nó dobharshaothraithe a thagann faoin gcaibidil seo de AC i bhfeidhm faoin 10 Eanáir 2026.
• Maidir le bearta táirge iascaigh nó dobharshaothraithe a thagann faoi cheannteidil 1604 agus 1605 de Chaibidil 16 de AC (ullmhóidí éisc, crústach, moileasc nó níocháin uisceacha eile) agus maidir le bearta táirgí iascaigh nó dobharshaothraithe a thagann faoi cheannteideal 1212 21 de Chaibidil 12 de AC (agus algaí eile), an ceann déanfar faisnéis íosta inrianaitheachta, lena n-áirítear na córais digiteacha atá le húsáid, a shocrú i ngníomhartha tarmligthe agus cuirfear i bhfeidhm í faoin 10 Eanáir 2029.
• Féadfaidh na Ballstáit méideanna beaga táirgí iascaigh a dhíoltar go díreach le tomhaltóirí a dhíolmhú ó na ceanglais inrianaitheachta sin, ar an gcoinníoll nach sáraíonn na táirgí sin ach le haghaidh tomhaltais príobháidí amháin agus nach sáraíonn na cainníochtaí 10 kg de tháirgí iascaigh in aghaidh an tomhaltóra in aghaidh an lae. I gcás sonrach Mhuir Bhailt, ní foláir nach mbeidh an teorainn sin níos mó ná dhá bhradán aonair in aghaidh an tomhaltóra in aghaidh an lae.

Faireachas agus cigireachtaí

• Leagtar amach rialacha mionsonraithe maidir le faireachas agus cigireachtaí ag cigirí AE ar féidir leo oibriú i gcríoch na mBallstát agus in uiscí AE, agus maidir le soithí iascaireachta AE lasmuigh d'uiscí AE.
• Tá na Ballstáit freagrach as an CBI a rialú agus a fhorfheidhmiú agus ní mór dóibh liosta oifigeach a bheith acu atá ar fáil chun cigireachtaí a dhéanamh.
• Ní mór iniúchtaí a dhéanamh ar bhealach nach bhfuil idirdhealaitheach ar muir, i gcalafoirt, le linn iompair, in áitribh phróiseála agus le linn margaíocht táirgí iascaigh.
• Leagtar amach leis an rialachán creat le haghaidh breathnóirí rialaithe AE ar bord soithí iascaireachta nach mór dóibh fíorú a dhéanamh ar chomhlíonadh na soithí maidir le rialacha CBI, lena n-áirítear rialacha maidir lena sábháilteacht agus lena neamhspleáchas ó oibreoirí.

Meastóireacht agus rialú ag an gCoimisiún

Déanfaidh an Coimisiún iniúchtaí, fíoruithe agus cigireachtaí neamhspleácha chun cur i bhfeidhm rialacha CBI na mBallstát a sheiceáil agus a mheasúnú.

Smachtbhannaí

• Ní mór do Bhallstáit bearta riaracháin iomchuí a ghlacadh amhail smachtbhannaí nó imeachtaí coiriúla sa chás go ndéantar na rialacha a shárú. I gcás sáruithe tromchúiseacha, ní mór dóibh córas pointí pionóis a chur i bhfeidhm chomh maith i leith sealbhóirí ceadanna iascaireachta agus máistrí soithí iascaireachta. Má fhaigheann duine méid áirithe pointí féadfar an cead a chur ar fionraí nó é a aistarraingt ar deireadh.
• Is féidir smachtbhannaí a chur ar na Ballstáit chomh maith má theipeann orthu rialacha an chomhbheartais iascaigh a chur i bhfeidhm i gceart, lena n-áirítear iascach a dhúnadh nó cuótaí a laghdú (i gcás cuótaí iascaireachta).

Bailiú sonraí

• Ceanglaítear ar na Ballstáit bunachar sonraí slán a bheith acu, a bheidh inrochtana ag an gCoimisiún, maidir leis an bhfaisnéis go léir a bhailítear agus a bhfreagrachtaí faoin rialachán á gcur i gcrích acu. Ní mór dóibh láithreán gréasáin oifigiúil a chur ar bun, lena n-áirítear faisnéis amhail calafoirt ainmnithe, dúnadh lánaimseartha, pointí teagmhála, liosta oibreoirí atá údaraithe chun meáchan agus sonraí eile a chur i gcrích.
• Tugtar isteach leis an rialachán chomh maith córas um chúnamh frithpháirteach, um chomhar riaracháin agus um mhalartú faisnéise idir na Ballstáit, an Coimisiún, Cónaidhm na nGnóthas Eorpach agus tíortha nach tíortha den Aontas Eorpach iad.

Comhordú

• Déanann an Ghníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach feachtais chomhrialaithe a eagrú, ina nglacann cigirí ó bhallstáit éagsúla AE páirt. Eagraítear na feachtais sin chun comhoibriú níos dlúithe a spreagadh, mar aon le dea-chleachtais a roinnt.

Rialacha maidir le cláir shonracha rialaithe agus cigireachta le haghaidh iascaigh áirithe

• Féadfaidh an Coimisiún rialacha a ghlacadh maidir le cláir shonracha rialaithe agus cigireachta le haghaidh iascaigh áirithe.. I mí na Nollag 2018, ghlac an Coimisiún Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2018/1986 ina leagtar amach cláir shonracha rialaithe agus cigireachta le haghaidh iascaigh áirithe, atá faoi rialú ag na Ballstáit lena mbaineann i gcomhpháirt le comhordú an Údaráis Eorpaigh Saothair faoi na pleananna um imscaradh comhpháirteach ábhartha.