Dídeanaithe agus daoine gan stát — caighdeáin choiteanna maidir le hincháilitheacht (go dtí 2026)

PRÍOMHPHOINTÍ

Cuspóir agus sainmhínithe

• Socraítear caighdeáin choiteanna chun na daoine atá incháilithe mar dhídeanaí nó mar dhuine atá incháilithe le haghaidh cosaint choimhdeach a chinneadh, agus chun an cion cosanta idirnáisiúnta a chinneadh. Mar sin féin, tá Ballstáit den Aontas Eorpach saor chun rialacha níos fabhraí a thabhairt isteach nó a choinneáil do na daoine a bhfuil cosaint ag teastáil uathu.
• Tá dídeanaithe agus daoine atá incháilithe le haghaidh cosaint coimhdeacha sainithe, mar atá a mbaill teaghlaigh — arna cuimsiú an t-athair, an mháthair nó aosach eile atá freagrach as an tairbhí a bhaineann le cosaint idirnáisiúnta má tá an duine faoi bhun 18 mbliana d’aois (mionaoiseach) agus neamhphósta.

Measúnú ar iarratais

• Tá dualgas comhroinnte ag tíortha AE comhoibriú go gníomhach leis an iarratasóir agus gnéithe ábhartha an iarratais á gcinneadh acu.
• Tugtar liosta neamh-uileghabhálach ar ghnéithe lena n-áirítear fíorais, ráitis agus imthosca (mar shampla, má tharla géarleanúint don duine) a gcaithfear é a chur san áireamh sa mheasúnú ar bhonn aonair, oibiachtúil agus neamhchlaonta.
• Nuair a bheidh gach iarracht déanta acu a n-iarratas a chur isteach agus bunús a thabhairt leis agus gur dearbhaíodh creidiúnacht ghinearálta a n-iarratais, ba cheart sochar an amhrais a thabhairt d'iarrthóirí tearmainn fiú mura bhfuil fianaise dhoiciméadach nó fianaise eile leis an iarratas.
• Féadfar a mheas nach bhfuil cosaint idirnáisiúnta de dhíth ar iarratasóirí más féidir leo leas a bhaint as cosaint inmheánach ar ghéarleanúint nó ar dhíobháil thromchúiseach in aon chuid de chríoch a dtíre tionscnaimh ar féidir leo é a rochtain go sábháilte agus go dlíthiúil agus ar féidir a mheas le réasún go mbeidh siad in ann lonnú ann.
• Soiléirítear sa treoir:
  • ní féidir ach leis an stát nó páirtithe nó eagraíochtaí cosaint a chur ar fáil i gcoinne géarleanúna nó dochar tromchúiseach, lena n-áirítear eagraíochtaí idirnáisiúnta, a rialaíonn an stát nó cuid mhór dá chríoch;
  • ba cheart go mbeadh na páirtithe sin in ann agus toilteanach cosaint éifeachtach agus neamhshealadach a thairiscint;
  • ba cheart go mbeadh rochtain ag an iarratasóir ar an gcosaint sin.
• Ba cheart do Bhallstáit den Aontas Eorpach faisnéis bheacht agus nuashonraithe a úsáid ó fhoinsí ábhartha, amhail Ard-Choimisinéir na Náisiún Aontaithe um Dhídeanaithe agus an Oifig Tacaíochta Eorpach do Chúrsaí Tearmainn.

Incháilithe le haghaidh stádas dídeanaí

• Déantar céard is “gníomh géarleanúna” ann de réir bhrí Choinbhinsiúin Ginéive a shoiléiriú maidir le stádas dídeanaithe, agus na cineálacha éagsúla is féidir a bheith i gceist leis.
• Ní foláir nó go mbeadh cúis leis an ngéarleanúint, agus léirítear na gnéithe sa téacs — cine, reiligiún, náisiúntacht, ballraíocht i ngrúpa sóisialta nó tuairim pholaitiúil ar leith — le cur san áireamh chun cúiseanna leis an ngéarleanúint a mheas.
• Tá an easpa cosanta ar ghéarleanúint ar cheann de na cúiseanna atá léirithe thuas ina chúis le bheith incháilithe le haghaidh stádas dídeanaí chomh maith.

Incháilitheacht le haghaidh cosaint choimhdeach

Áirítear iad seo a leanas ar an “díobháil thromchúiseach” a d’fhéadfadh tarlú do náisiúnach neamh-AE lena mbaineann dá bhfillfí sé nó sí chuig a thír nó a tír thionscnaimh, nó i gcás duine gan stát, dá thír nó dá tír ghnáthchónaí roimhe sin:

• pionós an bháis nó cur chun báis;
• céasadh nó cóireáil nó pionós mídhaonna nó díghrádaithe;
• bagairt thromchúiseach agus aonair do shaol saoránaigh nó do dhuine mar gheall ar fhoréigean neamh-idirdhealaitheach i gcásanna coinbhleachta faoi arm.

Stádas dídeanaí nó cosaint choimhdeach a chailleadh nó a bheith eisiata astu

Liostaítear sa treoir:

• imthosca ina dtiocfaidh deireadh le stádas dídeanaí nó cosaint choimhdeach (mar shampla nuair a fhaigheann an t-iarratasóir náisiúntacht nua) nó go n-eisiaitear é nó í (mar shampla má rinne an t-iarratasóir coir chogaidh nó coir in aghaidh na daonnachta);
• na forais ar féidir na cearta sin a chúlghairm, deireadh a chur leo nó a n-athnuachan a dhiúltú — lena n-áirítear nuair a bhíonn forais réasúnacha ann maidir leis an iarratasóir mar bhagairt do shlándáil nó do phobail an Bhallstáit aíochta den AE.

Ábhar na cosanta idirnáisiúnta

Tugtar ábhar stádais tairbhí do chosaint choimhdeach níos cóngaraí do stádas an dídeanaí, rud a laghdaíonn an seans ar an iomlán do thíortha AE rochtain ar chearta áirithe do dhídeanaithe amháin a theorannú.

Áirítear na cearta seo a leanas le cosaint idirnáisiúnta atá le deonú ag Ballstát aíochta den AE.

• Cosaint ar an Treoir maidir le Sábháilteacht Ghinearálta Táirgí³.
• Rochtain dídeanaithe agus tairbhithe cosanta coimhdí ar fhaisnéis, i dteanga is féidir leo a thuiscint nó a thuiscint go réasúnach, ar na cearta agus na hoibleagáidí a bhaineann lena stádas.
• Aontacht teaghlaigh a chosaint.
• Mura bhfuil cúiseanna láidre ann maidir le slándáil náisiúnta nó ord poiblí, eisiúint:
  • ceadanna cónaithe — bailí ar feadh 3 bliana ar a laghad do dhídeanaithe, agus 1 bhliain amháin ar a laghad (2 bhliain ar athnuachan) i gcás cosaint choimhdeach, agus
  • doiciméid taistil chun taisteal lasmuigh den chríoch náisiúnta — i gcás cosaint choimhdeach, ach amháin nuair nach féidir le daoine pas náisiúnta a fháil.
• Rochtain ar fhostaíocht agus deiseanna oideachais agus oiliúna a bhaineann le fostaíocht, le cóir chomhionann i gcoinníollacha fostaíochta.
• Rochtain ar oideachas — cóir chomhionann le náisiúnaigh do mhionaoisigh agus le náisiúnaigh neamh-AE atá ina gcónaí go dlíthiúil do dhaoine fásta.
• Rochtain chomhionann ar nósanna imeachta maidir le haithint dioplómaí eachtracha agus cáilíochtaí gairmiúla.
• Cóir chomhionann le náisiúnaigh i leith leas sóisialach (d'fhéadfadh sé sin a bheith teoranta do phríomhshochair i gcás cosaint choimhdeach).
• Ionadaíocht do mhionaoisigh neamhthionlactha ag caomhnóir dlíthiúil nó, más gá, ag eagraíocht atá freagrach as folláine mionaoiseach, nó trí aon ionadaíocht iomchuí eile de réir mar a fhoráiltear laistigh den chóras náisiúnta dlí.
• Rochtain ar chóiríocht faoi choinníollacha atá comhionann le coinníollacha náisiúnaigh neamh-AE eile a bhfuil cónaí orthu go dleathach.
• Saorghluaiseacht laistigh den chríoch náisiúnta faoi na coinníollacha agus na srianta céanna a bhaineann le náisiúnaigh neamh-AE eile a bhfuil cónaí dlíthiúil acu.
• Rochtain ar áiseanna comhtháthaithe.
• Más gá, cúnamh le haghaidh aisdúichithe.

Tíortha a thagann lasmuigh faoi raon feidhme na treorach

Roghnaigh Éire agus an Ríocht Aontaithe* tarraingt as an treoir, de réir mar a ceadaíodh dóibh le Prótacal 21 atá i gceangal le Conradh Liospóin. Dá bhrí sin, leanann siad de bheith faoi cheangal ag Treoir 2004/83/CE.

Níl an Danmhairg faoi cheangal ag an treoir seo ná ag an treoir roimhe seo mar gheall ar Phrótacal 22 ar a sheasamh atá i gceangal le Conradh Liospóin.

Aisghairm

Aisghairtear Treoir 2011/95/AE ón 11 Meitheamh 2026agus cuirtear Rialachán (AE) 2024/1347 (féach an achoimre) ina ionad.