Αποψίλωση και υποβάθμιση των δασών

ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ

Η αποψίλωση και η υποβάθμιση των δασών είναι το αποτέλεσμα της επέκτασης της γεωργικής γης, η οποία συνδέεται με την παραγωγή των βασικών προϊόντων που αναφέρονται στον παρόντα κανονισμό (βοοειδή, κακάο, καφέ, φοινικέλαιο, καουτσούκ, σόγια και ξυλεία). Ως σημαντικός καταναλωτής των εν λόγω βασικών προϊόντων, η ΕΕ μπορεί να μειώσει τη συμβολή της στην παγκόσμια αποψίλωση και υποβάθμιση των δασών διασφαλίζοντας ότι τα εν λόγω προϊόντα και η αλυσίδα εφοδιασμού τους θα είναι μηδενικής αποψίλωσης.

Δέουσα επιμέλεια

• Σύμφωνα με την εκτίμηση επιπτώσεων του κανονισμού, χωρίς αυτή την παρέμβαση η κατανάλωση και η παραγωγή στην ΕΕ των επτά βασικών προϊόντων και μόνο θα μπορούσε να οδηγήσει στην αποψίλωση σχεδόν 250 000 εκταρίων δάσους ετησίως έως το 2030.
• Ο κανονισμός, όπως τροποποιήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 2025/2650, διακρίνει μεταξύ φορέων εκμετάλλευσης, κατάντη φορέων εκμετάλλευσης και εμπόρων, προβλέποντας διαφοροποιημένες υποχρεώσεις κατά μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού.
• Ο κανονισμός θεσπίζει υποχρεωτικούς κανόνες δέουσας επιμέλειας για φορείς εκμετάλλευσης που διαθέτουν στην αγορά της ΕΕ ή εξάγουν από την ΕΕ τα συγκεκριμένα βασικά προϊόντα.
• Οι κανόνες εφαρμόζονται επίσης σε ορισμένα παράγωγα προϊόντα, όπως η σοκολάτα, τα έπιπλα, το τυπογραφικό χαρτί και ένα φάσμα προϊόντων που προέρχονται από το φοινικέλαιο (για παράδειγμα, προϊόντα προσωπικής περιποίησης).
• Οι φορείς εκμετάλλευσης υποχρεούνται να εξασφαλίζουν την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων που πωλούν ήδη από το γεωτεμάχιο όπου παράγονται και να δηλώνουν ότι έχουν ασκήσει τη δέουσα επιμέλεια. Οι πολύ μικροί ή μικροί πρωτογενείς φορείς εκμετάλλευσης μπορούν να εκπληρώνουν την απαίτηση αυτή μέσω μιας απλουστευμένης δήλωσης.
• Ο κανονισμός επιτρέπει στους φορείς εκμετάλλευσης να αναθέτουν σε εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο την υποβολή δήλωσης δέουσας επιμέλειας ή απλουστευμένης δήλωσης για λογαριασμό τους.
• Ο κανονισμός ορίζει ως καταληκτική ημερομηνία την 31η Δεκεμβρίου 2020, που σημαίνει ότι μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2020 μόνο προϊόντα που έχουν παραχθεί σε γη που δεν έχει υποστεί αποψίλωση ή υποβάθμιση δασών μπορούν να διατίθενται στην αγορά της ΕΕ ή να εξάγονται από την ΕΕ.
• Ένα σύστημα πληροφοριών θα είναι προσβάσιμο στους φορείς εκμετάλλευσης και, κατά περίπτωση, στους εξουσιοδοτημένους αντιπροσώπους τους, στους κατάντη φορείς εκμετάλλευσης και στους εμπόρους, καθώς και στις αρμόδιες αρχές και στις τελωνειακές αρχές, ώστε να μπορούν να εκπληρώνουν τις αντίστοιχες υποχρεώσεις τους, όπως ορίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) 2023/1115. Το σύστημα, που είναι μια εφαρμογή λογισμικού βασισμένη στην πλατφόρμα Traces, η οποία δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του κανονισμού (ΕΕ) 2017/625 σχετικά με την επιβολή των κανόνων της ΕΕ για την αγροδιατροφική αλυσίδα, έχει σχεδιαστεί ώστε να διευκολύνει τη διαβίβαση πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών και των τελωνειακών αρχών των κρατών μελών της ΕΕ. Θα υποστηρίζει την υποβολή τόσο δηλώσεων δέουσας επιμέλειας όσο και απλουστευμένων δηλώσεων. Μια εκτελεστική πράξη, ο κανονισμός (ΕΕ) 2024/3084, καθορίζει τους κανόνες λειτουργίας αυτού του συστήματος πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένων των κανόνων για την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την ανταλλαγή δεδομένων με άλλα συστήματα ΤΠ.

Κατάταξη του κινδύνου και έλεγχοι στα προϊόντα

• Ο κανονισμός περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός συστήματος συγκριτικής αξιολόγησης, που αποδίδει ένα επίπεδο κινδύνου σε σχέση με την αποψίλωση και την υποβάθμιση δασών (χαμηλό, σύνηθες ή υψηλό) στα κράτη μέλη της ΕΕ και σε τρίτες χώρες.
• Η κατηγορία κινδύνου καθορίζει το επίπεδο υποχρεώσεων των φορέων εκμετάλλευσης όσον αφορά τη δέουσα επιμέλεια, και των αρχών των κρατών μελών όσον αφορά τη διεξαγωγή επιθεωρήσεων και ελέγχων.
• Για να επαληθεύει την αποτελεσματική εκπλήρωση των υποχρεώσεών του, κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να διενεργεί ελέγχους στο:
  • 9 % των φορέων εκμετάλλευσης που εμπορεύονται προϊόντα από χώρες υψηλού κινδύνου, καθώς και στο 9 % των σχετικών βασικών και παράγωγων προϊόντων από χώρες υψηλού κινδύνου που διατίθενται στην αγορά του ή εξάγονται από αυτήν·
  • 3 % των φορέων εκμετάλλευσης που εμπορεύονται προϊόντα από χώρες συνήθους κινδύνου·
  • 1 % των φορέων εκμετάλλευσης που εμπορεύονται προϊόντα από χώρες χαμηλού κινδύνου.
• Η ΕΕ θα ενισχύσει τη συνεργασία με χώρες-εταίρους, ιδίως με όσες έχουν χαρακτηριστεί «υψηλού κινδύνου».

Ανθρώπινα δικαιώματα

Οι κανόνες λαμβάνουν επίσης υπόψη την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων που σχετίζονται με την αποψίλωση, με γνώμονα την αρχή της ελεύθερης, εκ των προτέρων και κατόπιν ενημέρωσης συναίνεσης των αυτοχθόνων πληθυσμών.

Κυρώσεις

Ο κανονισμός περιλαμβάνει διατάξεις για κυρώσεις, και τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι θα είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές. Οι κυρώσεις αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, πρόστιμα αναλογικά προς την οικολογική ζημία και προς την αξία των βασικών ή παράγωγων προϊόντων, τα οποία πρέπει να ανέρχονται τουλάχιστον στο 4 % του ετήσιου κύκλου εργασιών του φορέα εκμετάλλευσης στην ΕΕ, και προσωρινό αποκλεισμό από διαδικασίες σύναψης δημόσιων συμβάσεων και/ή δημόσια χρηματοδότηση. Εφαρμόζονται σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που ορίζει ο κανονισμός.