Προστασία της φύσης

Η βιοποικιλότητα —η πλούσια ποικιλία ζωντανών οργανισμών στη Γη— απειλείται λόγω της μη βιώσιμης ανθρώπινης δραστηριότητας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) διαθέτει ένα ευρύ φάσμα ειδών ζώων και φυτών και ποικιλία φυσικών οικοτόπων. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, τα περισσότερα προστατευόμενα είδη στην Ευρώπη βρίσκονται σε μέτρια ή κακή κατάσταση διατήρησης. Η προστασία της φύσης είναι σημαντική για πολλούς λόγους:

• είναι καίριας σημασίας για την επιβίωση των ειδών και των οικοτόπων τους·
• είναι απαραίτητη για την ανθρώπινη ευημερία γιατί:
  • οι κοινωνίες και οι οικονομίες μας βασίζονται σε υπηρεσίες οικοσυστήματος όπως είναι το καθαρό νερό και ο αέρας, η επικονίαση, η ρύθμιση κλίματος και οι πηγές θρεπτικών συστατικών ή φαρμάκων,
  • τα εύρυθμα οικοσυστήματα προλαμβάνουν την εμφάνιση και εξάπλωση ζωονοσογόνων ασθενειών (λοιμώδεις νόσοι που μπορούν να μεταδοθούν από ζώα σε ανθρώπους)·
• είναι σημαντικό να προστατέψουμε την κοινή φυσική κληρονομιά μας.

Η ΕΕ έχει παίξει και εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε διεθνές επίπεδο στην προστασία και διατήρηση της φύσης. Είναι συμβαλλόμενο μέρος πολλών συμβάσεων, μεταξύ άλλων:

• της σύμβασης για τη διατήρηση των υγρότοπων, που ψηφίστηκε στο Ραμσάρ (1971)·
• της σύμβασης για το διεθνές εμπόριο των απειλούμενων με εξαφάνιση ειδών της άγριας πανίδας και χλωρίδας, γνωστής ως CITES, που ψηφίστηκε στην Ουάσινγκτον (1973)·
• της σύμβασης για τη διατήρηση των αποδημητικών ειδών της άγριας πανίδας, που ψηφίστηκε στη Βόννη (1979)·
• της σύμβασης περί της διατήρησης της άγριας ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος της Ευρώπης, που ψηφίστηκε στη Βέρνη (1982)·
• της σύμβασης για τη βιολογική ποικιλομορφία, που ψηφίστηκε στο Ρίο ντε Τζανέιρο (1992).

Η ΕΕ δεσμεύεται επίσης από τη Σύμβαση του Aarhus (1998), που καλύπτει τη δημόσια πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη.

Η ΕΕ έχει δεσμευτεί να προστατεύσει και να αποκαταστήσει τη βιοποικιλότητα. Η πρώτη νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία της φύσης ήταν η αρχική οδηγία για τα άγρια πτηνά, που ψηφίστηκε το 1979 και κωδικοποιήθηκε και αντικαταστάθηκε, το 2009, από την οδηγία 2009/147/ΕΚ. Η οδηγία προσφέρει ολοκληρωμένη προστασία σε όλα τα είδη άγριων πτηνών που ζουν εκ φύσεων στην ΕΕ. Το 1992 η οδηγία για τους οικοτόπους (οδηγία 92/43/ΕΟΚ) ψηφίστηκε για να συμβάλει στη διατήρηση της βιοποικιλότητας προστατεύοντας πάνω από 1 000 είδη ζώων και φυτών και πάνω από 200 είδη οικοτόπων, και θεσπίζοντας το δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 σε όλη την Ευρώπη. Οι ειδικές ζώνες διατήρησης και οι ειδικές ζώνες προστασίας του δικτύου Natura 2000 αντιστοιχούν επί του παρόντος (2021) στο 18 % της χερσαίας επιφάνειας της ΕΕ και στο 9 % των θαλασσών της ΕΕ.

Η νομοθεσία της ΕΕ σχετικά με τη φύση καλύπτει επίσης:

• τα χωροκατακτητικά ξένα είδη (ζώα και φυρά που εισάγονται κατά τύχη ή σκοπίμως σε φυσικό περιβάλλον, όπου συνήθως δεν συναντώνται, με σοβαρές αρνητικές συνέπειες για το νέο περιβάλλον τους)·
• την εμπορία άγριων ειδών (κανόνες για την εφαρμογή της CITES, που υπερβαίνουν τις απαιτήσεις της σύμβασης, εμπόριο προϊόντων φώκιας, και πρότυπα μη βάναυσης παγίδευσης)·
• τον ρόλο των ζωολογικών κήπων στη διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Από τα μέσα του 2000, η ΕΕ έχει υιοθετήσει μια σειρά σχεδίων δράσης και στρατηγικών για τη βιοποικιλότητα. Η πιο πρόσφατη, η στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, αποσκοπεί στην προστασία της φύσης και στην καταπολέμηση της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων. Η στρατηγική αποσκοπεί να θέσει τη βιοποικιλότητα της Ευρώπης σε τροχιά ανάκαμψης μέχρι το 2030, και περιλαμβάνει πάνω από 100 συγκεκριμένες δράσεις και δεσμεύσεις. Πρόκειται για την πρόταση όσον αφορά τη συνεισφορά της ΕΕ στις διεθνείς διαπραγματεύσεις για το παγκόσμιο πλαίσιο βιοποικιλότητας μετά το 2020. Ένα βασικό μέρος της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας θα είναι και η υποστήριξη μιας πράσινης ανάκαμψης μετά την πανδημία της νόσου COVID-19.