ZAPROSZENIE DO ZGŁASZANIA UWAG

DOTYCZĄCYCH INICJATYWY (bez oceny skutków)

Niniejszy dokument ma na celu poinformowanie opinii publicznej i zainteresowanych stron o pracach Komisji, aby umożliwić im przekazanie informacji zwrotnych i skuteczny udział w konsultacjach.

Zwracamy się do tych grup o przedstawienie opinii na temat przyjętego przez Komisję podejścia do wskazanego problemu i możliwych rozwiązań oraz o przekazanie nam wszelkich istotnych informacji.

Tytuł inicjatywy

Sprawozdanie dotyczące foresightu strategicznego z 2025 r.

Wiodąca DG i odpowiedzialny dział

Sekretariat Generalny Komisji Europejskiej

Prawdopodobny rodzaj inicjatywy

Komunikat Komisji

Orientacyjny termin

III kwartał 2025 r.

Informacje dodatkowe

https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/strategic-foresight_pl

Dokument przeznaczony wyłącznie do celów informacyjnych. Nie przesądza on o ostatecznej decyzji Komisji co do tego, czy inicjatywa ta zostanie zrealizowana, ani o jej ostatecznej treści. Wszystkie opisane tu elementy inicjatywy, w tym jej harmonogram, mogą ulec zmianie.

A. Kontekst polityczny, określenie problemu i analiza zgodności z zasadą pomocniczości

Kontekst polityczny

Foresight strategiczny jest usystematyzowanym i opartym na współpracy sposobem analizowania różnych możliwych wersji przyszłości i wykorzystywania wniosków z tej analizy do podejmowania decyzji politycznych. Prowadzi ona do powstania wykonalnych zaleceń politycznych, które pomagają decydentom UE w wyznaczaniu ścieżek do korzystnych zmian w długoterminowej perspektywie.

Foresight strategiczny jest niezwykle ważny dla wzmocnienia kultury kształtowania polityki Komisji w sposób przewidujący i w oparciu o dowody, a także dla wspierania realizacji strategicznych priorytetów Komisji i zapewnienia ich spójności.

Kontynuując podejście ustanowione już w ramach kadencji 2019–2024, w rocznych sprawozdaniach dotyczących foresightu strategicznego wykorzystuje się analizę foresightową w celu uwypuklenia strategicznych skutków dla kształtowania polityki UE. Sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej z 2025 r. skupi się na kwestii odporności.

Problem, któremu ma zaradzić inicjatywa

UE i jej państwa członkowskie zmagały się ostatnio z szeregiem kryzysów – od brexitu po COVID-19 – które wystawiły na próbę ich odporność. Burzliwe czasy jednak jeszcze się nie skończyły. UE nadal stoi przed licznymi wyzwaniami w obecnym niestabilnym, niepewnym, złożonym i niejednoznacznym świecie.

Już teraz stara się sprostać tym wyzwaniom, wprowadzając szereg ambitnych nowych strategii, polityk i narzędzi. Ze względu na zwiększające się tempo zmian potrzebne jest jednak kompleksowe podejście do wzmacniania długoterminowej odporności UE we wszystkich kluczowych obszarach. Podejście to powinno pozwolić na łączenie wspólnych elementów różnych inicjatyw sektorowych, których celem jest zwiększenie odporności UE. Pomogłoby to usprawnić nasze działania i uniknąć ewentualnych tarć między nimi.

Odporność to zdolność do skutecznego radzenia sobie z wyzwaniami, niepoddawania się w obliczu przeciwności i zmieniania się w odpowiedzi na te wyzwania. Innymi słowy, odporność to nie tylko zdolność do odbudowy po komplikacjach, ale również do wyjścia z kryzysu silniejszym niż przedtem i lepiej przygotowanym do stawienia czoła niepewnej przyszłości. W przypadku UE odporność oznacza przewidywanie zakłóceń, ich amortyzację i zmienianie się w odpowiedzi na nie – bez szkody dla długoterminowych celów i priorytetów. A wszystko to w sposób zrównoważony, sprawiedliwy i demokratyczny.

Celem sprawozdania dotyczącego foresightu strategicznego z 2025 r. jest zwiększenie spójności i synergii między wszystkimi politykami UE, które są istotne dla wzmocnienia długoterminowej odporności. Ma ono zapewnić kompleksowe ramy długoterminowej odporności w zakresie wszystkich priorytetów politycznych, takich jak wykorzystanie globalnej potęgi Europy, trwały dobrobyt i konkurencyjność, utrzymanie jakości życia i ochrona demokracji. Sprawozdanie będzie zawierało zestaw zaleceń politycznych, które są wykonalne w praktyce.

Będzie się ono opierać na poprzednich sprawozdaniach dotyczących foresightu strategicznego (w szczególności na wydaniu z 2020 r., zatytułowanym „W kierunku bardziej odpornej Europy”, i na powiązanych opracowaniach na temat tabeli wskaźników odporności), a także na dowodach zebranych przez Wspólne Centrum Badawcze. Zostaną w nim wzięte pod uwagę niedawne i przyszłe inicjatywy, takie jak „Kompas konkurencyjności” i strategia na rzecz Unii gotowości, jak również jeden z priorytetów Komisji, jakim jest zapewnienie sprawiedliwości międzypokoleniowej. Treść sprawozdania będzie ponadto rozwinięciem rozmów z innymi instytucjami UE w ramach europejskiego systemu analiz strategicznych i politycznych.

W sprawozdaniu nakreślone zostanie ogólne podejście Komisji do prognoz strategicznych i ich wykorzystanie w nowej kadencji.

Ponieważ foresight strategiczny opiera się na zbiorowej inteligencji, Komisja dąży do pozyskania informacji opartych na dowodach, w szczególności w odniesieniu do następujących kwestii:

·Zakres: jakie są główne wyzwania dla długoterminowej odporności UE i jakie są mocne strony, w oparciu o które Europa może ją budować?

·Wyobraźmy sobie rok 2040: w jaki sposób scharakteryzowalibyśmy odporną UE w 2040 r.?

·Społeczeństwo i pokolenia: jak możemy zapewnić odporność społeczeństwa i sprawiedliwość międzypokoleniową?

·Długoterminowa odporność: jakie kluczowe działania polityczne należy podjąć dziś, aby wzmocnić odporność w UE do 2040 r.?

·Synergie i napięcia: jakie istotne synergie i napięcia, które mogą, odpowiednio, wesprzeć lub ograniczyć długoterminową odporność UE, można zidentyfikować w ramach różnych priorytetów UE? W jaki sposób możemy wzmocnić te synergie i złagodzić te napięcia?

·Wzmocnienie foresightu strategicznego: w jaki sposób Komisja Europejska mogłaby jeszcze bardziej udoskonalić swoje podejście do foresightu strategicznego, aby zwiększyć jego wpływ na kształtowanie polityki UE z myślą o pożądanych kierunkach rozwoju?

Podstawa działania UE (podstawa prawna i analiza zgodności z zasadą pomocniczości)

W piśmie określającym zadania komisarza Glenna Micallefa przewodnicząca Ursula von der Leyen powierzyła mu zadanie „poprowadzenia naprzód prac nad foresightem strategicznym w celu określenia tendencji rozwojowych i nowości w dziedzinie badań naukowych i technologii, które będą kształtowały nasze gospodarki i społeczeństwa i będą miały wpływ na przyszłe pokolenia”, a także „dalszego wzmocnienia kultury przewidywania i kształtowania polityki w oparciu o dowody oraz zapewnienia, aby nasza praca była zorientowana na przyszłość”.

Proces foresightu strategicznego będzie miał formę partycypacyjną i wielodyscyplinarną. Poprowadzą go służby Komisji w konsultacji z państwami członkowskimi (zwłaszcza za pośrednictwem ogólnounijnej sieci prognozowania), z unijną siecią międzyinstytucjonalną zajmującą się foresightem (europejski system analiz strategicznych i politycznych) oraz z szeregiem zainteresowanych stron i społeczeństwem obywatelskim.

Podstawa prawna

Jako komunikat Komisji inicjatywa ta będzie miała charakter nieustawodawczy.

Praktyczna potrzeba działania na poziomie UE

Sprawozdania dotyczące foresightu strategicznego wnoszą istotny wkład w politykę UE, ponieważ podkreślają, w jaki sposób krótko- i średnioterminowe decyzje polityczne mogą wpłynąć na szereg przyszłych długoterminowych scenariuszy w UE.

Ponieważ zdolność do reagowania na globalne wyzwania zależy w dużej mierze od polityki kształtowanej na szczeblu europejskim, opracowanie takiego sprawozdania na szczeblu UE zapewnia wyraźną wartość dodaną.

B. Co ma osiągnąć inicjatywa i w jaki sposób?

W sprawozdaniu dotyczącym foresightu strategicznego z 2025 r. określone zostaną kluczowe dziedziny, w których potrzebne są działania polityczne UE służące zapewnieniu długoterminowej odporności UE we wszystkich odpowiednich obszarach polityki. Sprawozdanie będzie się więc opierać na sprawdzonych metodach foresightowych, dostępnych dowodach i zbiorowej inteligencji.

Prawdopodobne skutki

Informacje zawarte w sprawozdaniu będą wykorzystywane przy tworzeniu przyszłych programów prac Komisji i w procesie programowania wieloletniego, a także przy opracowywaniu konkretnych inicjatyw Komisji.

Będzie to również źródło informacji dla decydentów i osób odpowiedzialnych za wyznaczanie kierunków polityki na różnych szczeblach. Zapewni im analizę foresightową na potrzeby decyzji strategicznych, które należy podjąć, aby w najbliższych dziesięcioleciach UE pozostała odporna w kluczowych dziedzinach.

Monitorowanie w przyszłości

W przyszłości będzie prowadzone monitorowanie inicjatyw Komisji, które zostały przygotowane w oparciu o ustalenia zawarte w sprawozdaniu.

C. Lepsze stanowienie prawa

Ocena skutków

Ocena skutków nie jest konieczna, ponieważ roczne sprawozdanie dotyczące prognozy strategicznej jest inicjatywą nieustawodawczą.

Sprawozdanie z 2025 r. ma stanowić wkład w kształtowanie polityki UE, ale nie wdraża bezpośrednio polityki UE ani nie prowadzi bezpośrednio do podejmowania przez Komisję decyzji politycznych. Nie będzie zatem miało żadnych bezpośrednich skutków gospodarczych, społecznych ani środowiskowych.

Strategia konsultacji 

Zgodnie z pluralistycznym procesem foresightu realizowanym przez Komisję niniejsze zaproszenie do zgłaszania uwag ma na celu zebranie spostrzeżeń od szerokiego grona zainteresowanych.

Biorąc pod uwagę zaangażowanie Komisji w opracowywanie strategii politycznych opartych na najlepszej dostępnej wiedzy, konsultacje skierowane zostaną w szczególności do: organizacji i środowisk akademickich, naukowców i stowarzyszeń naukowych.

Grupy te zostaną poproszone o przedłożenie odpowiednich danych, analiz i badań naukowych (zarówno opublikowanych, jak i jeszcze nieopublikowanych), w szczególności dokumentów podsumowujących obecny stan wiedzy w odpowiednich dziedzinach, w tym dostępnych analiz foresightowych.