–

w imieniu AS – K. Pilawska i A. Zorski, adwokaci,

–

w imieniu BNP Paribas Bank Polska S.A. – T. Spyra i P. Węc, radcowie prawni, oraz D. Wróbel, adwokat,

–

w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – P. Kienapfel i A. Szmytkowska, w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29) oraz zasad skuteczności i proporcjonalności.

2

Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu między AS a bankiem BNP Paribas Bank Polska S.A. (zwanym dalej „bankiem BNP Paribas”) w przedmiocie skutków nieuczciwego charakteru niektórych warunków aneksu do umowy kredytu hipotecznego zawartej między AS a poprzednikiem prawnym banku BNP Paribas.

3

Motyw dwudziesty czwarty dyrektywy 93/13 ma następujące brzmienie:

„sądy i organy administracyjne państw członkowskich muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich”.

4

Artykuł 6 ust. 1 tej dyrektywy stanowi:

„Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”.

5

Artykuł 7 ust. 1 wspomnianej dyrektywy przewiduje:

„Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów, państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami”.

6

Na podstawie art. 58 § 1 ustawy – Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U. nr 16, poz. 93) (dalej „k.c.”), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym:

„Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy”.

7

Zgodnie z brzmieniem art. 3851 k.c.:

„§ 1.   Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

§ 2.   Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie”.

8

Artykuł 3852 k.c. stanowi:

„Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny”.

9

Zgodnie z art. 506 § 1 k.c. jeżeli w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej, zobowiązanie dotychczasowe wygasa.

10

W dniu 3 stycznia 2007 r. AS zawarła z poprzednikiem prawnym banku BNP Paribas umowę kredytu hipotecznego na kwotę 415144,09 PLN złotych polskich (PLN) (około 97000 EUR), przeznaczonego na finansowanie budowy nieruchomości, na okres do dnia 20 grudnia 2021 r. Oprocentowanie zostało ustalone w tej umowie na 4,7 % w oparciu o stawkę referencyjną WIBOR 3M (Warsaw Interbank Offered Rate 3‑month, warszawska międzybankowa stopa oferowana dla 3‑miesięcznego okresu), powiększoną o marżę banku.

11

W dniu 20 lutego 2008 r. strony tej umowy podpisały do niej aneks, na podstawie którego kwota kredytu podlegająca spłacie została podwyższona do 465144,09 PLN (około 108700 EUR).

12

W dniu 20 marca 2008 r. strony te podpisały drugi aneks do tej samej umowy (zwany dalej „aneksem nr 2”). Zgodnie z § 1 ust. 1 aneksu nr 2 kwota kredytu podlegająca spłacie została przewalutowana na franki szwajcarskie (CHF). W § 2 aneksu nr 2 uściślono, że oprocentowanie było ustalane w oparciu o stawkę referencyjną Libor 6M (London Interbank Offered Rate 6‑month, londyńska międzybankowa stopa oferowana dla 6‑miesięcznego okresu), powiększoną o marżę banku. Zgodnie z § 3 ust. 1 aneksu nr 2 wspomniany kredyt podlegał spłacie w PLN, a kwoty miesięcznych rat spłaty były obliczane na podstawie kursu sprzedaży waluty obowiązującego w tym banku w dniu spłaty danej raty miesięcznej. Ponadto § 3 ust. 2 aneksu nr 2 stanowił, że odsetki, opłaty i prowizje są naliczane w walucie kredytu i podlegają spłacie w PLN zgodnie z kursem sprzedaży waluty obowiązującym we wspomnianym banku w dniu tej spłaty. W § 3 ust. 5 aneksu nr 2 wskazano, że kredytobiorca został poinformowany o ponoszeniu ryzyka walutowego. Wreszcie w § 5 aneksu nr 2 ustalono nowy termin wymagalności kredytu na dzień 20 grudnia 2026 r.

13

Strony umowy kredytu hipotecznego będącej przedmiotem sporu w postępowaniu głównym zawarły w dniu 13 lutego 2015 r. aneks nr 3 do niej, zgodnie z którym AS została upoważniona do spłaty miesięcznych rat bezpośrednio we frankach szwajcarskich.

14

Spłaciwszy 350088,07 PLN i 83920,95 CHF (łącznie około 171800 EUR), w dniu 25 listopada 2022 r. AS wniosła do Sądu Okręgowego w Warszawie (Polska), który jest sądem odsyłającym, powództwo o ustalenie, że klauzule indeksacyjne zawarte w aneksie nr 2 są nieważne oraz, tytułem żądania ewentualnego, o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego będąca przedmiotem sporu w postępowaniu głównym jest nieważna w całości.

15

Sąd odsyłający uważa, że warunki umowne zawarte w §§ 1 i 3 aneksu nr 2 są nieuczciwe w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13, ponieważ obciążają w całości kredytobiorcę ryzykiem kursowym. Ponadto wskazuje on, że aneks nr 2 nie może obowiązywać po wyłączeniu z niego tych warunków umownych.

16

Sąd ten zauważa, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (Polska) nieważność aneksu do umowy kredytu hipotecznego skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków tej umowy, które zostały zmienione tym aneksem, bez kwestionowania ważności samej umowy.

17

Tak więc ustalenie nieważności samego aneksu wynikające z nieuczciwego charakteru jego warunków jest wystarczające do osiągnięcia celu w postaci ochrony konsumentów wynikającego z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, ponieważ te warunki umowne nie wiążą już danego konsumenta. W każdym razie nieważność całej umowy jako konsekwencja tego ustalenia byłaby nieproporcjonalna do tego celu.

18

Niemniej jednak sąd odsyłający wskazuje na ryzyko, jakie wiąże się z przywróceniem warunków pierwotnej umowy, a to z uwagi na skutek odstraszający, jaki powinno mieć usunięcie nieuczciwych warunków dla zachowania przedsiębiorców. Z jednej strony przedsiębiorca nie zostałby ukarany za stosowanie nieuczciwych warunków umownych, ponieważ w pewnych okolicznościach mógłby on nawet odnieść korzyść z zastąpienia nieuczciwych warunków umownych warunkami pierwotnej umowy. Z drugiej strony nieważność całej umowy pociągałaby za sobą skutki ekonomiczne korzystne dla danego konsumenta, w szczególności w sytuacji gdy wierzytelność kredytodawcy uległa przedawnieniu.

19

W tym względzie sąd odsyłający zastanawia się jednak, czy ustalenie nieważności umowy może być uzasadnione, gdy opiera się ono jedynie na ekonomicznej ocenie o charakterze ilościowym korzyści, jakie dany konsument czerpie z tej nieważności.

20

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Warszawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„Czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy [93/13], a także zasady skuteczności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej przepisów krajowych, zgodnie z którą w razie uznania, że w razie zawarcia w aneksie do umowy niedozwolonych postanowień umownych prowadzących do nieważności tego aneksu, aneks ten uważa się za nigdy niezawarty, a umowę uważa się za obowiązującą od początku w wersji niezmienionej?”.

21

Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz zasady skuteczności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym ustalenie – z powodu występowania w nim nieuczciwych warunków umownych – nieważności aneksu do umowy kredytu hipotecznego zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków tej umowy, które aneks ten miał zastąpić.

22

Bank BNP Paribas twierdzi, że zadane pytanie jest niedopuszczalne, ponieważ rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym zależy wyłącznie od zastosowania przepisów prawa polskiego.

23

W tym względzie w ramach postępowania przewidzianego w art. 267 TFUE do Trybunału nie należy dokonywanie wykładni i stosowanie prawa krajowego, ponieważ zadanie to należy wyłącznie do sądu odsyłającego (wyrok z dnia 26 października 2023 r., EDP – Energias de Portugal i in., C‑331/21, EU:C:2023:812, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo).

24

Niemniej jednak procedura ustanowiona w tym artykule jest instrumentem współpracy pomiędzy Trybunałem i sądami krajowymi, dzięki któremu Trybunał dostarcza sądom krajowym elementów wykładni prawa Unii, które są im niezbędne do rozstrzygnięcia zawisłych przed nimi sporów (wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Miasto Łowicz i Prokuratur Generalny, C‑558/18 i C‑563/18, EU:C:2020:234, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

25

Otóż choć art. 6 ust. 1 pierwszy człon zdania dyrektywy 93/13 wymaga, aby państwa członkowskie przewidziały, że nieuczciwe warunki nie wiążą konsumentów „na mocy prawa krajowego”, krajowe ramy prawne ochrony zagwarantowanej konsumentom przez tę dyrektywę nie mogą zmieniać zakresu i – w związku z tym – istoty tej ochrony [wyrok z dnia 30 kwietnia 2025 r., AxFina Hungary (Dalsze obowiązywanie umowy),C‑630/23, EU:C:2025:302, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo].

26

W niniejszej sprawie sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy stosowanie orzecznictwa krajowego w ramach zawisłego przed nim sporu może stanowić przeszkodę w osiągnięciu celu odstraszającego przewidzianego w dyrektywie 93/13 i w zapewnieniu skuteczności ochrony konsumentów gwarantowanej przez tę dyrektywę.

27

W konsekwencji rozstrzygnięcie sporu zawisłego przed sądem odsyłającym zależy od sposobu wykładni przepisów wspomnianej dyrektywy i zasady skuteczności, której ma dokonać Trybunał, w związku z czym zadane pytanie należy uznać za dopuszczalne.

28

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pierwszy człon zdania dyrektywy 93/13 nieuczciwe warunki w umowach zawieranych między przedsiębiorcą a konsumentem nie są wiążące dla konsumentów na mocy prawa krajowego państw członkowskich.

29

W tym względzie krajowe ramy prawne ochrony zagwarantowanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 nie mogą zmieniać zakresu i – tym samym – istoty tej ochrony [zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2025 r., AxFina Hungary (Dalsze obowiązywanie umowy),C‑630/23, EU:C:2025:302, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo].

30

W tym kontekście do państw członkowskich należy zapewnienie stosownych i skutecznych środków „mając[ych] na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami”, jak przewiduje to art. 7 ust. 1 tej dyrektywy [zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2025 r., AxFina Hungary (Dalsze obowiązywanie umowy),C‑630/23, EU:C:2025:302, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo].

31

O ile zatem do państw członkowskich należy określenie za pomocą prawa krajowego warunków, w ramach których następuje ustalenie nieuczciwego charakteru warunku zamieszczonego w umowie i w ramach których występują konkretne skutki prawne tego ustalenia, o tyle jednak takie ustalenie powinno umożliwić przywrócenie sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego nieuczciwego warunku, uzasadniając w szczególności prawo do zwrotu nienależnie nabytych ze szkodą dla konsumenta korzyści przez przedsiębiorcę w oparciu o wspomniany nieuczciwy warunek [zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2025 r., AxFina Hungary (Dalsze obowiązywanie umowy),C‑630/23, EU:C:2025:302, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo].

32

Co się tyczy sądów krajowych, są one zobowiązane do odstąpienia od stosowania nieuczciwych warunków umowy, aby warunki te nie wywierały, w braku sprzeciwu konsumenta co do tego, wiążących wobec niego skutków [zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2025 r., AxFina Hungary (Dalsze obowiązywanie umowy),C‑630/23, EU:C:2025:302, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo].

33

Z powyższego wynika, że uznany za nieuczciwy warunek umowny należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe ustalenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć co do zasady skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej znajdowałby się ten konsument w braku rzeczonego warunku [wyrok z dnia 30 kwietnia 2025 r., AxFina Hungary (Dalsze obowiązywanie umowy),C‑630/23, EU:C:2025:302, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo].

34

Z postanowienia odsyłającego wynika, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego nieważność aneksu nr 2 skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków umowy kredytu hipotecznego będącej przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, które to warunki zostały zastąpione tym aneksem. Takie przywrócenie pozwoliłoby na dalsze obowiązywanie tej umowy, podczas gdy zdaniem sądu odsyłającego nieważność tej umowy w całości byłaby nieproporcjonalna w stosunku do celu, jakim jest ochrona konsumentów.

35

Zgodnie z orzecznictwem jeżeli sąd krajowy uzna, iż zgodnie z odpowiednimi przepisami obowiązującego go prawa krajowego dalsze obowiązywanie umowy bez zawartych w niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 zasadniczo nie stoi na przeszkodzie ustaleniu jej nieważności, i to niezależnie od konkretnych skutków, jakie pociąga za sobą ta nieważność (wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH, C‑19/20, EU:C:2021:341, pkt 85 i przytoczone tam orzecznictwo).

36

W tym względzie należy przypomnieć, że możliwość utrzymania w mocy – zgodnie z przepisami prawa krajowego – umowy bez jej nieuczciwych warunków powinna zostać zbadana na podstawie obiektywnego podejścia. Tym samym sytuacja jednej ze stron tej umowy nie może zostać uznana za decydujące kryterium rozstrzygające o dalszym losie rzeczonej umowy [zob. podobnie wyrok z dnia 30 kwietnia 2025 r., AxFina Hungary (Dalsze obowiązywanie umowy),C‑630/23, EU:C:2025:302, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo].

37

W tych okolicznościach dalsze obowiązywanie umowy nie może zależeć od ewentualnie nieproporcjonalnych skutków nieważności umowy w stosunku do przyświecającego dyrektywie 93/13 celu, jakim jest ochrona konsumentów.

38

Zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 31 niniejszego wyroku skutki ustalenia nieuczciwego charakteru warunku znajdującego się w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem powinny w każdym wypadku pozwolić na przywrócenie sytuacji prawej i faktycznej, w jakiej znajdowałby się konsument w braku tego nieuczciwego warunku. W tym względzie, wymagając, ze względu na nieuczciwy charakter warunków aneksu do umowy, przywrócenia pierwotnych warunków tej umowy, które zostały zastąpione tym aneksem, orzecznictwo krajowe – takie jak to, o którym mowa w postanowieniu odsyłającym – prowadzi co do zasady do przywrócenia sytuacji prawnej, w jakiej znajdowałby się konsument w braku tych nieuczciwych warunków.

39

Należy jednak przypomnieć, że gdyby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się de facto do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania tych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one zostać unieważnione, to jednak umowa ta mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes tych przedsiębiorców (wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH, C‑19/20, EU:C:2021:341, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo).

40

Tymczasem przywrócenie warunków danej umowy, od związania którymi strony zamierzały się już uwolnić, może nie tylko podważyć skuteczność ochrony konsumentów gwarantowanej przez dyrektywę 93/13, ale także zagrozić osiągnięciu celu przewidzianego w art. 7 dyrektywy 93/13, polegającego na odstraszaniu od stosowania nieuczciwych warunków przez przedsiębiorcę, który to cel wynika z samego usunięcia tych nieuczciwych warunków.

41

Z jednej strony bowiem przywrócenie pierwotnych warunków wspomnianej umowy może pociągać za sobą dla konsumenta negatywne konsekwencje, które wynikają bezpośrednio z usunięcia nieuczciwych warunków. W niniejszej sprawie rząd polski wskazał w uwagach na piśmie, że przywrócenie wskaźnika mającego zastosowanie do oprocentowania uzgodnionego w pierwotnej umowie pociągałoby za sobą zwrot przez kredytobiorcę kwot odpowiadających różnicy między zastosowaniem wskaźnika ustalonego w aneksie nr 2 a wskaźnikiem ustalonym w pierwotnej umowie za okres przypadający po zawarciu tego aneksu. Ponadto, ponieważ strony umowy kredytu hipotecznego będącej przedmiotem sporu w postępowaniu głównym uzgodniły w aneksie nr 2 zmianę terminu wymagalności tego kredytu na korzyść kredytobiorcy, w szczególności w formie przedłużenia terminu spłaty, przywrócenie terminu wymagalności uzgodnionego w pierwotnej umowie mogłoby również okazać się niekorzystne dla konsumenta.

42

Z drugiej strony istnieje ryzyko, że przedsiębiorcy nie zostaną zniechęceni do stosowania nieuczciwych warunków, jeżeli pierwotne warunki umowy – które strony zamierzały zastąpić poprzez zawarcie aneksu zawierającego warunki, których nieuczciwy charakter został ustalony – mogłyby zostać przywrócone w miejsce nieuczciwych warunków zawartych w aneksie. Zwłaszcza w sytuacji gdy przedsiębiorca odnosi korzyść z takiego przywrócenia pierwotnych warunków, skutek odstraszający – w szczególności związany z obowiązkiem zwrotu konsumentowi nienależnie uzyskanych korzyści osiągniętych jego kosztem przez przedsiębiorcę na podstawie nieuczciwego warunku – może zostać częściowo zniwelowany.

43

W każdym wypadku do sądu krajowego należy zbadanie, jaka była wola stron umowy w momencie, gdy zmieniały jej treść poprzez zawarcie aneksu.

44

Wreszcie należy przypomnieć, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 zmierza do zastąpienia ustanowionej przez umowę formalnej równowagi praw i obowiązków stron umowy rzeczywistą równowagą, która przywraca równość tych stron (wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., Soledil, C‑320/24, EU:C:2025:993, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo).

45

W związku z tym do sądu krajowego należy upewnienie się, że przywrócenie pierwotnych warunków, zastąpionych aneksem, którego nieważność została ustalona ze względu na występowanie w nim nieuczciwych warunków, pozwala na ustanowienie takiej rzeczywistej równowagi gwarantującej skuteczną ochronę konsumenta, bez podważenia przy tym osiągnięcia celu odstraszającego przyświecającego art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13.

46

W świetle całości powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz zasady skuteczności i proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym ustalenie ze względu na istnienie nieuczciwych warunków nieważności aneksu do zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem umowy kredytu hipotecznego skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków tej umowy, które aneks ten miał zastąpić tymi nieuczciwymi warunkami, pod warunkiem że zostaną należycie uwzględnione wynikające z takiego przywrócenia tych pierwotnych warunków negatywne konsekwencje dla tego konsumenta i korzyści dla tego przedsiębiorcy, tak aby zagwarantować, że przywrócenie wspomnianych pierwotnych warunków pozwoli na ustanowienie rzeczywistej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, a tym samym na zapewnienie skutecznej ochrony konsumenta, bez podważenia przy tym osiągnięcia przyświecającego tej dyrektywie celu odstraszającego.

47

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz zasady skuteczności i proporcjonalności

należy interpretować w ten sposób, że:

nie stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym ustalenie ze względu na istnienie nieuczciwych warunków nieważności aneksu do zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem umowy kredytu hipotecznego skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków tej umowy, które aneks ten miał zastąpić tymi nieuczciwymi warunkami, pod warunkiem że zostaną należycie uwzględnione wynikające z takiego przywrócenia tych pierwotnych warunków negatywne konsekwencje dla tego konsumenta i korzyści dla tego przedsiębiorcy, tak aby zagwarantować, że przywrócenie wspomnianych pierwotnych warunków pozwoli na ustanowienie rzeczywistej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, a tym samym na zapewnienie skutecznej ochrony konsumenta, bez podważenia przy tym osiągnięcia przyświecającego tej dyrektywie celu odstraszającego.