OPINIA RZECZNICZKI GENERALNEJ

TAMARY ĆAPETY

przedstawiona w dniu 16 lipca 2026 r.(1)

Sprawa C‑273/24 [Naski](i)

X.Y.

przy udziale:

Prokuratora Generalnego,

Rzecznika Praw Obywatelskich

[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Sąd Najwyższy (Polska)]

Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 267 TFUE – Właściwość – Dopuszczalność – Państwo prawne – Niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy – Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Odesłanie prejudycjalne skierowane do Trybunału przez jeden ze składów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego (Polska) – Zmiana tego składu po udzieleniu przez Trybunał odpowiedzi na pytanie prejudycjalne

I.      Wprowadzenie

1.        Lata erozji praworządności w Polsce pozostawiły po sobie – mimo istnienia po stronie tego państwa członkowskiego woli naprawienia sytuacji – trudną do zaleczenia ranę.

2.        Niniejsza sprawa stanowi niepokojący przykład napotykanych w tym zakresie trudności.

3.        Trybunał ma w niej orzec, nie po raz pierwszy, w przedmiocie pytań dotyczących wykładni wymogów Unii odnoszących się do niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, które zostały proklamowane w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”). Jednocześnie do Trybunału zwrócono się o wskazanie środków prawnych w przypadku naruszenia tych wymogów, w sytuacji gdy naruszenie ma charakter systemowy i oddziałuje na znaczną część wymiaru sprawiedliwości w Polsce, jednak nie było jeszcze przedmiotem skutecznych działań mających na celu usunięcie go w drodze procesów demokratycznych zachodzących w samym tym państwie członkowskim.

4.        Trudności te potęguje specyfika niniejszej sprawy, która – jak wyjaśnię nieco bardziej szczegółowo w dalszej części niniejszej opinii – znajduje swoje źródło we wniesionym przez byłego sędziego odwołaniu od decyzji nakazującej przeniesienie go do innego wydziału sądu okręgowego w Polsce, który to były sędzia jest obecnie ministrem sprawiedliwości tego państwa członkowskiego.

5.        O ile nie ulega wątpliwości, że zadaniem Trybunału w postępowaniu prejudycjalnym jest dokonywanie wykładni wymogów wynikających z zasady państwa prawnego, tak jak zostały one skonkretyzowane w art. 19 ust. 1 TUE i art. 47 Karty, aby udzielić sądowi odsyłającemu wskazówek pozwalających mu rozstrzygnąć, czy pewne przepisy lub sytuacje w krajowym wymiarze sprawiedliwości są sprzeczne z tymi wymogami, o tyle moim zdaniem do Trybunału nie należy podejmowanie decyzji o sposobach radzenia sobie z takimi ewentualnymi naruszeniami. Za doprowadzenie sądownictwa do stanu zgodności z tymi wymogami odpowiedzialne jest natomiast każde z państw członkowskich.

6.        Właśnie tak zasadniczo orzekł Trybunał w wydanym niedawno wyroku z dnia 24 marca 2026 r., Rzecznik Praw Obywatelskich  (Wyłączenie sędziego sądu powszechnego)(2). Trybunał stwierdził, nawiązawszy do wyroku pilotażowego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej „ETPC”) w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce(3), że problemy systemowe w polskim systemie sądownictwa wymagają zastosowania przez państwo polskie odpowiednich środków ustawodawczych i innych środków(4). Według mnie w tym wniosku kryje się również przesłanie, że to nie do Trybunału należy przedstawianie rozwiązań utrzymujących się nieprawidłowości o charakterze systemowym.

7.        W świetle powyższych uwag wstępnych wyjaśnię najpierw, w możliwie najkrótszy i najprostszy sposób, złożone okoliczności niniejszej sprawy. Następnie wskażę, dlaczego uważam, że rozpatrywany tu wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wykracza poza zakres właściwości Trybunału przyznanej mu w ramach procedury prejudycjalnej. Wreszcie, na wypadek gdyby Trybunał uznał jednak za konieczne wydanie orzeczenia w niniejszej sprawie, przeanalizuję pytanie prejudycjalne.

II.    Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

A.      Szerszy kontekst

8.        Sędziowie Trybunału są zaznajomieni z szerszym kontekstem sporu, którego charakterystycznym rysem jest pogorszenie się sytuacji niezależności sądownictwa w Polsce wskutek zmian legislacyjnych zainicjowanych przez poprzedni rząd. W szeregu wszczętych przez Komisję Europejską postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego Trybunał rozstrzygał o zgodności z prawem Unii różnych aspektów tych zmian, zaś w zapadłych w jeszcze większej liczbie orzeczeniach w trybie prejudycjalnym miał on okazję dokonać wykładni norm prawa Unii istotnych dla oceny prawidłowości tych zmian. Te zmiany zostały również ocenione w kilku wyrokach ETPC, spotkały się z szeroką krytyką na forum międzynarodowym, a nawet doprowadziły do wszczęcia przez Komisję, po raz pierwszy w historii, procedury przewidzianej w art. 7 ust. 1 TUE(5).

9.        Jak się wydaje, od czasu wprowadzenia tych zmian legislacyjnych powołanych zostało ponad 3000 sędziów(6).

10.      Niemniej jednak wygląda na to, że pomimo zmiany w grudniu 2023 r. władzy Polska nie podjęła jeszcze żadnych ogólnych działań w celu rozwiązania kwestii wadliwych powołań tych sędziów. W ostatnim czasie Polska zaproponowała na przykład podzielenie sędziów na trzy kategorie – zieloną (około 1200 nowo powołanych sędziów), żółtą (około 1100 osób) i czerwoną [około 350 osób w sądach powszechnych i 80 osób w Sądzie Najwyższym (Polska) i Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Polska)] – oraz zaradzenie problemowi wadliwości ich powołań różnymi metodami, to znaczy w drodze zalegalizowania niektórych powołań z mocy prawa, poddania części osób nowym procedurom powołania lub usunięcia niektórych osób ze stanowisk, na które zostały one powołane. Ta propozycja została przedłożona Komisji Weneckiej, która w marcu 2026 r. ustosunkowała się do niej w opinii nr 1238/2025(7), jednak jak dotąd państwo polskie nie zastosowało żadnych konkretnych środków ustawodawczych ani innych środków.

11.      To właśnie w ten kontekst wpisuje się niniejsza sprawa. Jak podczas rozprawy przed Trybunałem zauważył X.Y., obecnie doszło do paraliżu instytucjonalnego. Sędziowie powołani w procedurach obowiązujących przed wprowadzeniem zmian legislacyjnych nie chcą zasiadać w składach orzekających razem z osobami powołanymi na stanowiska sędziowskie w procedurach wprowadzonych w następstwie tych zmian, a tym samym legitymizować ich powołań. Jednocześnie obywatele i strony uczestniczące w postępowaniach sądowych przed sądami polskimi nie mają pewności, czy sprawa jest rozpoznawana przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy oraz czy postępowania te zakończą się wydaniem wiążących orzeczeń.

B.      Okoliczności poprzedzające powstanie sporu w niniejszej sprawie

12.      Aby zrozumieć niniejszą sprawę, musimy się cofnąć do lata 2018 r.

13.      X.Y., wcześniej określany jako W.Ż., był sędzią sądu okręgowego w Polsce. Decyzją z dnia 27 sierpnia 2018 r. prezes tego sądu postanowił, bez zgody X.Y., o przeniesieniu go z wydziału tego sądu, w którym dotąd orzekał, do innego wydziału tego sądu.

14.      Na podstawie odpowiednich przepisów prawa krajowego X.Y. wniósł od tej decyzji odwołanie do Krajowej Rady Sądownictwa (Polska, zwanej dalej „KRS”), która umorzyła postępowanie w przedmiocie tego odwołania (rozstrzygnięcie zwane dalej „uchwałą KRS”).

15.      W dniu 14 listopada 2018 r. X.Y. wniósł od uchwały KRS odwołanie do Sądu Najwyższego. Rozpoznanie tego odwołania należało do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych tego sądu (zwanej dalej „Izbą Kontroli Nadzwyczajnej”).

16.      W kontekście tego odwołania X.Y. złożył również wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów orzekających w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej, argumentując, że ze względu na sposób ich powołania nie spełniają oni wymogów niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Rozpoznanie tego wniosku należało do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego w składzie trzech sędziów.

17.      Tymczasem jednak w dniu 8 marca 2019 r. Izba Kontroli Nadzwyczajnej, orzekająca w składzie jednoosobowym, w którym zasiadał BD, wydała postanowienie o odrzuceniu wniesionego przez X.Y. odwołania od uchwały KRS (zwane dalej „postanowieniem BD”), mimo że akta sprawy znajdowały się wówczas w posiadaniu trzyosobowego składu Izby Cywilnej, a X.Y. nie został wysłuchany.

18.      Postanowienie BD doprowadziłoby do zakończenia postępowania odwoławczego, a razem z nim także postępowania wpadkowego, w którym orzeczenie miał wydać trzyosobowy skład Izby Cywilnej. Niemniej jednak skład trzech sędziów, uznawszy, że postanowienie BD zostało wydane z naruszeniem prawa, postanowił przedstawić do rozstrzygnięcia Izbie Cywilnej, w powiększonym składzie siedmiu sędziów, pewne zagadnienia prawne. Dotyczyły one między innymi skutków prawnych postanowienia BD w świetle sposobu powołania BD na stanowisko sędziego.

19.      Z kolei ów siedmioosobowy skład Izby Cywilnej postanowił zwrócić się w tej kwestii do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

20.      W sprawie tego wniosku wydany został wyrok z dnia 6 października 2021 r., W.Ż. (Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego – Powołanie)(8), w którym Trybunał dokonał wykładni prawa Unii, z której wynika zasadniczo, że z uwagi na okoliczności, w jakich został przeprowadzony proces powołania BD, postanowienia BD nie można uznać za wydane przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy(9). Trybunał doszedł zatem do wniosku, że skład siedmiu sędziów powinien, w odpowiedzi na pytania zadane przez skład trzech sędziów, stwierdzić, iż zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii postanowienie BD należy uznać za niebyłe(10).

C.      Niniejsza sprawa, pytanie prejudycjalne i postępowanie przed Trybunałem

21.      W następstwie wyroku W.Ż. siedmioosobowy skład Izby Cywilnej miał odpowiedzieć składowi trzech sędziów, że skład jednoosobowy Izby Kontroli Nadzwyczajnej nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, co pozwoliłoby składowi trzech sędziów na uznanie postanowienia BD za niebyłe.

22.      Jednak w okresie między złożeniem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (w dniu 21 maja 2019 r.) a ogłoszeniem przez Trybunał wyroku W.Ż. (w dniu 6 października 2021 r.) troje sędziów zasiadających w składzie siedmioosobowym Izby Cywilnej przeszło w stan spoczynku.

23.      Zarządzeniem z dnia 26 stycznia 2022 r. MB, jako Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą Izby Cywilnej (zwana dalej „Prezes Izby Cywilnej”), wyznaczyła nowy skład orzekający siedmiu sędziów, w którym miejsce trojga sędziów przechodzących w stan spoczynku zajęły nowe osoby, przy czym ze składu został usunięty także sędzia pełniący dotychczas funkcję przewodniczącego składu.

24.      W nowym składzie orzekającym zasiadają: JK, Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego, która jest przewodniczącą składu, KS, CV i RX, przy czym wszystkie te cztery osoby uzyskały powołania do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego już po wprowadzeniu zmian legislacyjnych dotyczących polskiego wymiaru sprawiedliwości. Troje pozostałych sędziów zasiadało w pierwotnym składzie. Są nimi KW, który pozostaje sędzią sprawozdawcą, PW i WZ. Tych troje sędziów zostało powołanych do Sądu Najwyższego przed wprowadzeniem owych zmian legislacyjnych.

25.      Powyższe informacje można przedstawić w formie tabeli.

26.      KW, sędzia sprawozdawca w składzie siedmiu sędziów, postanowił złożyć rozpatrywany tu wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, ponieważ powziął wątpliwości co do zgodności z prawem Unii zmiany tego składu.

27.      Sędzia ten podkreśla w szczególności, że zmiana składu została dokonana bez żadnych obiektywnych powodów oraz w sposób sprzeczny z dotychczasową praktyką Izby Cywilnej, polegającą na tym, iż zdekompletowany skład jest uzupełniany, a nie powoływany na nowo w całości. Ponadto większość składu stanowią nowe osoby, które zostały powołane dokładnie w takich samych okolicznościach jak te, w których został powołany BD. Tego rodzaju działania mogą być postrzegane jako zmierzające do wywarcia wpływu na rozstrzygnięcie składu orzekającego. Wrażenie to pogłębia fakt, że zmiana została dokonana przez MB jako Prezes Izby Cywilnej, która również została powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego w takich samych okolicznościach jak BD, oraz że przedmiotem oceny, która ma zostać dokonana przez ten skład, są właśnie okoliczności powołania BD. Oznacza to, że wydane ewentualnie przez ten skład rozstrzygnięcie będzie dotknięte dokładnie tymi samymi mankamentami co postanowienie BD.

28.      W postanowieniu odsyłającym wskazano też, że X.Y. złożył wnioski o wyłączenie czterech nowych członków składu, które to wnioski nie zostały rozpoznane do chwili wystąpienia z rozpatrywanym tu odesłaniem prejudycjalnym(11).

29.      W tych okolicznościach KW, jako sędzia sprawozdawca w składzie siedmiu sędziów, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

„[C]zy w sytuacji, w której sąd ostatniej instancji państwa członkowskiego (Sąd Najwyższy) – po uzyskaniu wykładni prawa Unii Europejskiej przez [Trybunał] co do skutków prawnych naruszenia podstawowych reguł prawa tego państwa dotyczących powoływania sędziów Sądu Najwyższego, polegającego na:

a)      wręczeniu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej aktów powołania do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego mimo uprzedniego zaskarżenia uchwały [KRS], obejmującej wniosek o powołanie do pełnienia urzędu, do właściwego sądu krajowego (Naczelnego Sądu Administracyjnego), wstrzymania przez Naczelny Sąd Administracyjny wykonania tej uchwały zgodnie z prawem krajowym oraz niezakończenia postępowania odwoławczego, po którego przeprowadzeniu Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnie uchylił zaskarżoną uchwałę [KRS] ze względu na jej niezgodność z prawem, trwale usuwając ją z porządku prawnego, przez co akt powołania do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego został pozbawiony podstawy wymaganej w art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w postaci wniosku [KRS] o powołanie do pełnienia urzędu sędziego,

b)      przeprowadzeniu postępowania przednominacyjnego z pominięciem zasad transparentności i rzetelności, przez organ krajowy ([KRS]), który – ze względu na okoliczności towarzyszące jego ukonstytuowaniu się w części sędziowskiej oraz sposób jego działania – nie spełnia wymagań konstytucyjnego organu stojącego na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, gdyż został ukształtowany w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o [KRS] oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3)

–        ma rozstrzygnąć przedstawione temu sądowi zagadnienie prawne stosując wykładnię prawa Unii Europejskiej przyjętą przez [Trybunał], przepisy art. 2, art. 6 ust. 1 i 3 oraz art. 19 ust. 1 drugi akapit [TUE] oraz art. 267 TFUE w związku z art. 47 [Karty] należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one udziałowi w składzie Sądu Najwyższego rozstrzygającego to zagadnienie prawne którejkolwiek z osób powołanych na urzędy sędziów Sądu Najwyższego z naruszeniem reguł prawa krajowego państwa członkowskiego opisanym w pkt 1 lit. a) lub b) powyżej, a także w ten sposób, że sprzeciwiają się one dokonywaniu zmian w składzie orzekającym sądu państwa członkowskiego, który wystąpił z pytaniem prejudycjalnym do [Trybunału] w sytuacji, w której zmiany takie nastąpiły po wydaniu wyroku przez [Trybunał] w odpowiedzi na to pytanie i nie były one uzasadnione przyczynami obiektywnymi (np. śmiercią, przejściem w stan spoczynku sędziego będącego członkiem składu orzekającego, który wystąpił z pytaniem prejudycjalnym),

–        oraz sprzeciwiają się podejmowaniu w sprawie obejmującej rozstrzygnięcie tego zagadnienia prawnego jakichkolwiek czynności decyzyjnych, w tym wydawaniu zarządzeń w szczególności co do składu orzekającego Sądu Najwyższego lub terminie jego posiedzenia przeznaczonym do załatwienia sprawy przez osobę powołaną na funkcję Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Cywilnej tego sądu, która została również powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego z naruszeniem reguł prawa krajowego państwa członkowskiego opisanym w pkt 1 lit. a) i b) powyżej lub przez każdą inną osobę powołaną na urząd sędziego Sądu Najwyższego także z naruszeniem reguł prawa krajowego państwa członkowskiego opisanym w pkt 1 lit. a) lub b), w związku z czym zarządzenia takie lub czynności decyzyjne należy uznać za pozbawione skutków prawnych,

–        oraz w ten sposób, że sędzia Sądu Najwyższego, przy którego powołaniu nie doszło do żadnego z uchybień opisanych w pkt 1 lit. a) lub b) powyżej, ma prawo i obowiązek – celem uniknięcia rozstrzygnięcia sprawy przez sąd niebędący sądem niezawisłym bezstronnym i ustanowionym uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu prawa Unii Europejskiej – odmówić udziału w kolegialnym składzie orzekającym Sądu Najwyższego, w którym większość stanowią osoby powołane na urząd sędziego Sądu Najwyższego z naruszeniem reguł prawa krajowego państwa członkowskiego opisanym w pkt 1 lit. a) lub b), a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na powyższe pytanie również w ten sposób, że powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego bez uchybień, o których mowa w pkt 1 lit. a) lub b) sędzia tego sądu będący sędzią sprawozdawcą w sprawie obejmującej przedmiotowe zagadnienie prawne jest uprawniony do wyznaczenia składu Sądu Najwyższego mającego rozstrzygnąć to zagadnienie z pominięciem przepisów prawa krajowego przyznających Prezesowi Sądu Najwyższego kierującemu pracą Izby Cywilnej tego sądu kompetencję do wyznaczania składów orzekających w sprawach rozpoznawanych w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego celem zapewnienia efektywności prawu Unii Europejskiej i jego wykładni przyjętej przez [Trybunał], jak również w ten sposób, że sprzeciwiają się one pełnieniu w Sądzie Najwyższym przez osoby powołane na urząd sędziego Sądu Najwyższego z naruszeniem reguł prawa krajowego państwa członkowskiego opisanym w pkt 1 lit. a) lub b) powyżej lub przez jakąkolwiek inną osobę powołaną na urząd sędziego Sądu Najwyższego z naruszeniem reguł prawa krajowego państwa członkowskiego opisanym w pkt 1 lit. a) lub b) powyżej jakichkolwiek funkcji kierowniczych w Sądzie Najwyższym (m.in. Prezesów tego sądu, w tym funkcji Pierwszego Prezesa tego sądu lub Przewodniczących Wydziałów w Izbach Sądu Najwyższego[)] oraz jakichkolwiek funkcji w organach Sądu Najwyższego (np. funkcji członka lub zastępcy członka Kolegium Sądu Najwyższego bądź funkcji Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego), które to funkcje pełnić mogą jedynie legalnie powołani sędziowie Sądu Najwyższego[,] oraz podejmowaniu przez wymienione osoby jakichkolwiek czynności wchodzących w zakres kompetencji sędziów Sądu Najwyższego pełniących wymienione funkcje z uwagi na ich możliwy faktyczny lub prawny wpływ na wykonywanie funkcji jurysdykcyjnych przez Sąd Najwyższy?”.

30.      Około miesiąca po złożeniu do Trybunału wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym X.Y. został przywrócony do orzekania w swoim macierzystym wydziale, zaś w dniu 24 lipca 2025 r. objął stanowisko Ministra Sprawiedliwości, w związku z czym tego samego dnia zrzekł się urzędu sędziego(12).

31.      Trybunał postanowił skierować do sądu odsyłającego wniosek o udzielenie kilku dodatkowych wyjaśnień(13), do którego ów sąd ustosunkował się w dniu 9 kwietnia 2025 r.

32.      Uwagi na piśmie w niniejszej sprawie zostały przedstawione Trybunałowi przez X.Y., Prokuratora Generalnego (Polska), Rzeczpospolitą Polską oraz Komisję.

33.      W dniu 16 marca 2026 r. odbyła się rozprawa, na której wysłuchano wystąpień wszystkich tych uczestników, z wyjątkiem Rzeczypospolitej Polskiej. Rzecznik Praw Obywatelskich (Polska) także wziął udział w tej rozprawie.

III. Analiza

A.      Uwagi wstępne

34.      Na potrzeby niniejszej sprawy należy przypomnieć, że w swoim orzecznictwie Trybunał wskazuje, iż proces powoływania sędziów stanowi w sposób konieczny nieodłączny element pojęcia „sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 47 akapit drugi Karty. W związku z tym niezawisłość sądu mierzy się w szczególności poprzez sposób, w jaki zostali powołani jego członkowie(14). Procedura powoływania sędziów rzutuje nie tylko na niezawisłość sądu jako takiego, lecz także na obsadzenie składu orzekającego w każdej sprawie(15).

35.      W Polsce sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej na wniosek KRS, która stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów(16). Począwszy od wprowadzenia ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. zmian legislacyjnych(17) Trybunał uznaje, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do niezależności KRS w roli, jaką odgrywa ona w procesie nominacyjnym sędziów(18).

36.      Niemniej jednak Trybunał przyjmuje również, że sama okoliczność, iż sędzia został powołany na wniosek KRS w nowym składzie, nie wystarcza do stwierdzenia naruszenia wymogów nieodłącznie związanych z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i art. 47 Karty(19).

37.      Aby móc rozstrzygnąć w przedmiocie niezawisłości danego sędziego, należy natomiast wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności towarzyszące jego powołaniu(20).

38.      Ponadto nie każde uchybienie, jakim może być dotknięta procedura powołania, prowadzi do sprzeczności składu z przepisami prawa; istotne są bowiem jedynie nieprawidłowości mające tak zasadniczy charakter, że przyczyniają się do powstania w przekonaniu jednostek poważnych i uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności sędziego na naciski zewnętrzne, w szczególności ze strony innych władz(21).

39.      Co istotniejsze, Trybunał uznał, w oparciu o taką całościową ocenę, że okoliczności, w jakich sędziowie zostali powołani w procedurach zapoczątkowanych uchwałami KRS nr 330/2018(22) i nr 331/2018(23), doprowadziły do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności osób powołanych na podstawie tych uchwał.

40.      Te okoliczności były zasadniczo tego rodzaju, że wykonanie wspomnianych uchwał KRS, w których Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej przedstawiono wniosek o powołanie owych osób do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego, zostało wstrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny (Polska) do chwili wydania przez Trybunał wyroku A.B(24)., że Prezydent powołał tych sędziów bez odczekania na prawomocne orzeczenie tego sądu oraz że w następstwie wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie A.B. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił sporne uchwały KRS(25).

41.      W tym miejscu warto przypomnieć, że w wyroku Krajowa Rada Sądownictwa(26) Trybunał, w kontekście rozstrzygania, czy izba złożona z sędziów, którzy zostali powołani w procedurach wzbudzających wątpliwości z punktu widzenia niezawisłości, ma status „sądu”, umożliwiający jej wystąpienie do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE, orzekł, iż nie można uznać, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej, do której wszyscy członkowie zostali powołani na podstawie uchwały KRS nr 331/2018, spełnia ten warunek, a tym samym obalił domniemanie, iż sąd krajowy spełnia wymogi konstytutywne „sądu” w rozumieniu art. 267 TFUE(27).

42.      W wyroku Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów(28) Trybunał stwierdził, że to domniemanie zostało obalone w odniesieniu do osoby powołanej na podstawie uchwały KRS nr 330/2018. Trybunał uznał, że nawet jeżeli Izba Cywilna nie jest, w odróżnieniu od Izby Kontroli Nadzwyczajnej, nowo ustanowioną izbą, to procedura powoływania sędziów do Izby Kontroli Nadzwyczajnej (zapoczątkowana uchwałą KRS nr 331/2018) i procedura powoływania sędziów do Izby Cywilnej (zapoczątkowana uchwałą KRS nr 330/2018) są dotknięte tymi samymi wadami, które są „same w sobie wystarczające, aby wzbudzić w przekonaniu jednostek uzasadnione i poważne wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tego sędziego”(29).

43.      Te procedury będę określać mianem „procedur uznanych za wadliwe”, ponieważ można stwierdzić, że zdaniem Trybunału sędziowie powołani w procedurach zapoczątkowanych uchwałami KRS nr 330/2018 i nr 331/2018 nie spełniają przewidzianych prawem Unii wymogów niezawisłości.

44.      Z postanowienia odsyłającego wynika, że cztery osoby wyznaczone do nowego składu siedmiu sędziów, mianowicie JK, KS, CV i RX, jak również MB, która wyznaczyła te osoby do owego składu, zostały powołane do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego Izby Cywilnej na podstawie uchwały KRS nr 330/2018.

45.      W tych okolicznościach poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zmierza zasadniczo do uzyskania wyjaśnień dotyczących trzech kluczowych kwestii: po pierwsze, czy prawo Unii stoi na przeszkodzie temu, by osoby powołane w procedurach uznanych za wadliwe były członkami składu orzekającego, który ma zastosować prawo Unii, tak jak zostało ono zinterpretowane przez Trybunał (w wyroku W.Ż.); po drugie, czy decyzję osoby powołanej do pełnienia funkcji Prezesa Izby Cywilnej w procedurze uznanej za wadliwą należy uznać za pozbawioną skutków prawnych; oraz po trzecie, w jaki sposób te nieprawidłowości wpływają na pozostałych sędziów będących członkami składu orzekającego, a także, w szczególności, czy ci sędziowie mogą odmówić zasiadania w takim składzie oraz czy sędzia sprawozdawca jest uprawniony do wyznaczenia innych sędziów do tego składu orzekającego.

46.      Moim zdaniem w niniejszej sprawie Trybunał nie jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na te pytania (śródtytuł B). Aby jednak zapewnić Trybunałowi wsparcie w przypadku, gdyby uznał on, że jest inaczej, dokonam również analizy tych pytań (śródtytuł C).

B.      Zarzuty proceduralne

47.      W niniejszej sprawie Rzecznik Praw Obywatelskich i Komisja podnieśli zasadniczo dwa zarzuty proceduralne.

48.      Pierwszy z nich dotyczy właściwości Trybunału. Ci uczestnicy twierdzą, że z uwagi na rozwój sytuacji oraz przywrócenie X.Y. do orzekania, a następnie objęcie przezeń stanowiska Ministra Sprawiedliwości, nie zachodzi potrzeba wydania przez Trybunał orzeczenia w niniejszej sprawie.

49.      Drugi zarzut dotyczy dopuszczalności pytania prejudycjalnego w świetle wyrażonych przez Komisję wątpliwości co do możliwości uwzględnienia przez sąd odsyłający orzeczenia wydanego przez Trybunał.

1.      W przedmiocie właściwości

50.      Zgodnie z art. 267 TFUE Trybunał jest właściwy wyłącznie do orzekania w przedmiocie pytań, na które odpowiedź jest niezbędna do rozstrzygnięcia zawisłego sporu. Innymi słowy, musi istnieć sprawa, w której sąd odsyłający ma wydać rozstrzygnięcie. Trybunał nie jest właściwy do wydawania opinii doradczych w przedmiocie pytań ogólnych i hipotetycznych, nawet jeżeli pytania te mogłyby się okazać użyteczne w pewnych innych sprawach(30).

51.      W niniejszej sprawie, jak wynika z pkt 12–29 niniejszej opinii, pytanie prejudycjalne zostało skierowane do Trybunału w postępowaniu wpadkowym, które ma charakter uboczny w stosunku do postępowania głównego. W tym postępowaniu wpadkowym skład siedmiu sędziów ma za zadanie udzielić składowi trzech sędziów wskazówek w przedmiocie istnienia w sensie prawnym postanowienia BD, które doprowadziło do zakończenia postępowania głównego, a razem z nim także postępowania wpadkowego.

52.      Przedmiotem postępowania głównego jest żądanie uchylenia uchwały KRS. Uwzględnienie tej skargi doprowadziłoby do przywrócenia X.Y. do orzekania w macierzystym wydziale sądu okręgowego. X.Y. został jednak tymczasem przywrócony do orzekania na poprzednim stanowisku w tym sądzie, a następnie, po objęciu stanowiska Ministra Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej, zrzekł się urzędu sędziego. W związku z tym, jak zasadniczo utrzymują Rzecznik Praw Obywatelskich i Komisja, to żądanie stało się bezprzedmiotowe.

53.      Niemniej jednak sąd odsyłający, w odpowiedzi na pytania zadane przez Trybunał (zob. pkt 31 niniejszej opinii), wyjaśnił, że nie poczynił żadnych ustaleń odnośnie do tego, czy X.Y. został przywrócony do pracy w wydziale sądu okręgowego, z którego został przeniesiony, ponieważ dokonywanie takich ustaleń pozostaje poza ramami jego właściwości. Zdaniem tego sądu w zakresie, w jakim odwołanie X.Y. od uchwały KRS nie zostało cofnięte, jego zadanie, polegające na rozstrzygnięciu w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziów w celu zapewnienia, że postępowanie główne będzie prowadzone przez prawidłowo ukształtowany skład, pozostaje niezmienione niezależnie od wszelkich zmian o charakterze faktycznym, które dotyczą postępowania głównego. Innymi słowy, wniosek X.Y. o wyłączenie sędziów Izby Kontroli Nadzwyczajnej pozostaje aktualny, w związku z czym nadal zachodzi konieczność jego rozpoznania i rozstrzygnięcia wszystkich związanych z nim zagadnień prawnych. Na rozprawie X.Y. potwierdził, że odwołanie zmierzające do uchylenia uchwały KRS nie zostało cofnięte.

54.      Prawdą jest, że Trybunał uznał, iż wskazanie przez sąd odsyłający, że sprawa w postępowaniu głównym jest nadal w toku, wiąże Trybunał i co do zasady nie może być kwestionowane przez strony postępowania głównego(31).

55.      Nie zmienia to jednak faktu, że to do Trybunału należy, w stosownych przypadkach, zbadanie okoliczności, w jakich sąd krajowy wystąpił do niego z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, w celu ustalenia swojej właściwości(32).

56.      Jak orzekł Trybunał, „[j]eżeli okaże się, że zadane pytanie w sposób oczywisty nie ma już znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu, Trybunał powinien orzec, że nie ma potrzeby orzekania w sprawie”(33).

57.      W rozpatrywanej sytuacji z jednej strony postępowanie główne, z którym związane jest postępowanie wpadkowe dotyczące wyłączenia sędziów, formalnie nadal jest w toku. Mogłoby to stanowić argument przemawiający za wydaniem przez Trybunał orzeczenia w niniejszej sprawie.

58.      Niemniej jednak z drugiej strony jest jasne i bezsporne, że X.Y. nie może już zostać przywrócony na dawne stanowisko sędziego sądu okręgowego w Polsce(34). W związku z tym postępowanie główne stało się bezprzedmiotowe dla X.Y. jako sędziego i strony wnoszącej odwołanie w tej sprawie.

59.      Na rozprawie X.Y. wskazywał zasadniczo, że z punktu widzenia ochrony interesu ogólnego obywateli na mocy prawa Unii nadal istnieje interes w prowadzeniu postępowania głównego. Zwrócił on uwagę na szerszy kontekst i wyjaśnił, że utrzymywanie się sytuacji, w której wadliwie powołani sędziowie zasiadają w składach orzekających, wiąże się z ryzykiem wyrządzenia stronom postępowania poważnej i nieodwracalnej szkody oraz skutkuje naruszeniem zasady skutecznej ochrony sądowej.

60.      Moim zdaniem z tych uwag zdaje się wynikać, że X.Y., jako Minister Sprawiedliwości, rzeczywiście postanowił nie cofać odwołania, które wniósł wówczas, gdy pełnił urząd sędziego, z myślą o uzyskaniu od Trybunału wykładni prawa Unii, która służyłaby leżącemu w interesie ogólnym celowi polegającemu na rozwiązaniu problemów, które w dalszym ciągu trapią polski wymiar sprawiedliwości.

61.      W postępowaniu prejudycjalnym Trybunał nie jest jednak właściwy do dokonywania wykładni prawa Unii w drodze wydawania opinii doradczych, nawet jeżeli udzielenie odpowiedzi stanowiłoby korzyść dla interesu ogólnego(35).

62.      Podobnie powodem wydania przez Trybunał orzeczenia w trybie prejudycjalnym nie może być ewentualne przyszłe powództwo o odszkodowanie. Nie toczy się żadne postępowanie w przedmiocie takiego powództwa(36), w związku z czym Trybunał ustosunkowywałby się do kwestii hipotetycznej(37), która mogłaby nigdy nie powstać przed sądem(38).

63.      Podsumowując: w okolicznościach niniejszej sprawy fakt, że postępowanie formalnie nadal jest w toku, nie może przeważyć nad zasadą, iż w postępowaniu prejudycjalnym Trybunał nie jest właściwy do wydawania opinii doradczych lub hipotetycznych, zwłaszcza w sytuacji, w której jest on świadomy, iż sprawa w postępowaniu głównym stała się bezprzedmiotowa(39).

64.      Moim zdaniem rola, jaką odgrywa Trybunał, gdy udziela sądom krajowym wskazówek w drodze wykładni prawa Unii w konkretnych przypadkach, ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania legitymizacji postępowania prejudycjalnego oraz zachowania przez Trybunał w tym postępowaniu charakteru organu pełniącego funkcję orzeczniczą, a nie doradczą.

65.      W związku z tym uważam, że Trybunał nie jest właściwy w niniejszej sprawie, ponieważ wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w sprawie, która stała się bezprzedmiotowa, byłoby równoznaczne z wykroczeniem poza granice pełnionej przez Trybunał funkcji orzeczniczej.

2.      W przedmiocie dopuszczalności

66.      Alternatywnie, na wypadek gdyby Trybunał uznał, że sprawa nadal pozostaje w toku, należy rozpatrzyć zarzut proceduralny dotyczący dopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie.

67.      W tym względzie Komisja, powołując się na wyrok G. i in. (Powoływanie sędziów sądów powszechnych w Polsce)(40), wyraża wątpliwości, czy sąd odsyłający może, zgodnie z przepisami prawa krajowego, uwzględnić wyrok Trybunału.

68.      W wyroku G. i in.(41) Trybunał uznał za niedopuszczalny wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez sędziego sprawozdawcę zasiadającego w trzyosobowym składzie sądu okręgowego w Polsce. Poprzez swoje pytania ów sędzia sprawozdawca zmierzał do ustalenia, czy zasiadający w tym samym składzie sędzia, który został powołany do orzekania w tym sądzie w określonych szczególnych okolicznościach, spełnia wymogi niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu prawa Unii.

69.      Trybunał podkreślił, że niezbędność, w rozumieniu art. 267 TFUE, dokonania wykładni oznacza, iż sąd krajowy, który postanawia wystąpić z odesłaniem prejudycjalnym do Trybunału, może sam wyciągnąć konsekwencje z tej wykładni, oceniając w jej świetle zgodność z prawem powołania innego sędziego z tego samego składu i w razie potrzeby wyłączając tego sędziego od rozpoznania sprawy. Niemniej jednak Trybunał uznał, że nie wydawało się, aby ten sędzia sprawozdawca mógł, na mocy przepisów prawa krajowego, sam postąpić w ten sposób(42).

70.      Moim zdaniem niniejszą sprawę można z łatwością odróżnić od sprawy, w której zapadł wyrok G. i in. W owej sprawie zagadnienie zakwestionowanej przez sąd odsyłający niezawisłości innego sędziego nie było jeszcze przedmiotem orzeczenia sądowego wydanego przez właściwy sąd krajowy, który mógłby ocenić prawidłowość procedury powołania tego sędziego.

71.      Niniejsza sprawa dotyczy z kolei osób, które zostały powołane do Izby Cywilnej w procedurze (zapoczątkowanej uchwałą KRS nr 330/2018), która została już uznana za wadliwą przez Trybunał w świetle wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i ETPC (zob. pkt 42 niniejszej opinii), przy czym ta wadliwość miała tak zasadniczy charakter, iż stała w sprzeczności z obowiązującymi w Unii wymogami niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. W związku z tym sąd odsyłający w niniejszej sprawie nie musi sam, w przeciwieństwie do sądu odsyłającego w sprawie zakończonej wydaniem wyroku G. i in., oceniać prawidłowości powołania niektórych członków składu siedmiu sędziów, lecz zasadniczo zwraca się z pytaniem o skutki, jakie na gruncie prawa Unii powstają w przypadku powołania danej osoby w procedurze uznanej za wadliwą.

72.      Uważam zatem, że jeśli Trybunał stwierdzi, iż sprawa nadal pozostaje w toku, wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny.

C.      Co do istoty

1.      W przedmiocie udziału w składzie orzekającym osób powołanych w procedurach uznanych za wadliwe

73.      W części pierwszej pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy wymogi dotyczące niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, gwarantowane przez art. 19 ust. 1 TUE w związku z art. 47 Karty, stoją na przeszkodzie udziałowi w składach orzekających mających rozstrzygać sprawy wymagające zastosowania prawa Unii osób powołanych na stanowiska sędziowskie w procedurach uznanych za wadliwe.

74.      W niniejszej sprawie skład siedmiu sędziów musi zastosować wyrok W.Ż. w celu udzielenia składowi trzech sędziów wskazówek odnośnie do skutków prawnych postanowienia BD, którym odrzucono wniesione przez X.Y. odwołanie od uchwały KRS.

75.      Moim zdaniem odpowiedzi na część pierwszą pytania sądu odsyłającego dostarcza sam wyrok W.Ż.

76.      W odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane w sprawie zakończonej wydaniem wyroku W.Ż. Trybunał wyjaśnił, że postanowienie BD należy uznać za niebyłe, jeżeli sąd odsyłający stwierdzi, iż sędzia, który je wydał, został powołany z naruszeniem obowiązujących w państwie członkowskim podstawowych reguł procedury powoływania sędziów. Trybunał wskazał, że osoba powołana w procedurze uznanej za wadliwą nie spełnia nieodłącznie związanych z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. Bezpośrednia skuteczność art. 19 ust. 1 TUE i zasada pierwszeństwa prawa Unii rodzą po stronie sądu krajowego obowiązek pominięcia postanowienia BD(43).

77.      Nawet jeżeli Trybunał nie posłużył się takimi sformułowaniami, uważam, że wydane przezeń rozstrzygnięcie oznacza, najprościej rzecz ujmując, iż postanowienie BD nie może wywoływać skutków prawnych w świetle prawa Unii, ponieważ na gruncie tego prawa osoba ta nie jest sędzią. Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE wymaga w szczególności, aby wszyscy sędziowie, którzy mogą stanąć w obliczu konieczności zastosowania prawa Unii, byli niezawiśli. Gwarancję niezawisłości stanowią między innymi procedury powoływania sędziów, które powinny być ukształtowane w taki sposób, aby nie przyczyniać się do powstania w przekonaniu jednostek uzasadnionych i poważnych wątpliwości co do podlegania osób powołanych do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego kontroli zewnętrznej, zwłaszcza ze strony innych władz. Osoby powołane na stanowiska sędziowskie w procedurze, która narusza obowiązujące w prawie krajowym podstawowe reguły proceduralne powoływania sędziów i która sama wzbudza wątpliwości odnośnie do tego, czy nie pozostaje pod kontrolą władzy ustawodawczej i wykonawczej, nie są sędziami. Ponieważ orzeczenia sądowe mogą być wydawane wyłącznie przez sędziów, orzeczenia osób powołanych w procedurach uznanych za wadliwe nie mogą wywoływać skutków prawnych.

78.      Sprawa, w której wydano wyrok W.Ż., dotyczyła postanowienia wydanego w jednoosobowym składzie, podczas gdy w niniejszej sprawie skład jest siedmioosobowy, przy czym czterech zasiadających w nim sędziów zostało powołanych w procedurze sprzecznej z art. 19 ust. 1 TUE w związku z art. 47 Karty. W tym względzie w wyroku AW „T”(44) Trybunał stwierdził, że „orzekł już, że obecność w danym organie choćby jednego sędziego powołanego w tych samych okolicznościach co rozpatrywane w sprawie zakończonej wydaniem [wyroku Krajowa Rada Sądownictwa] wystarczy, aby pozbawić ten organ jego statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty”.

79.      Wynika stąd, że mieszany skład orzekający, w którym zasiadają sędziowie powołani zarówno prawidłowo, jak i wadliwie, nie jest niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy, co oznacza, iż nie spełnia on wymogów określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty.

80.      Jak już wyjaśniłam (zob. pkt 37 niniejszej opinii), ustalenie, że procedura powołania była wadliwa w stopniu pozwalającym stwierdzić, iż powołana osoba nie jest sędzią, zależy od wszystkich okoliczności towarzyszących powołaniu, które muszą zostać ocenione przez sądy krajowe. Dokonanie takiej oceny nie należy do Trybunału, nawet jeżeli może on udzielić sądom krajowym wskazówek dotyczących elementów, które powinno się wziąć pod uwagę(45).

81.      Ponadto chociaż konkretne nominacje nie podlegają ocenie Trybunału, zwłaszcza w postępowaniu prejudycjalnym, Trybunał – jak już zresztą wyjaśniłam (zob. pkt 41 i 42 niniejszej opinii) – uznał, że pewne procedury, w których określone osoby zostały powołane na urząd sędziego Sądu Najwyższego, były wadliwe, ponieważ do takich wniosków doszły sądy krajowe i ETPC.

82.      W związku z tym moim zdaniem osoby włączone do nowego składu siedmiu sędziów, które zostały powołane na urząd sędziego Sądu Najwyższego w procedurze zapoczątkowanej uchwałami KRS nr 330/2018 lub nr 331/2018, czego zweryfikowanie należy do sądu odsyłającego, nie są sędziami i nie mogą zasiadać w składzie orzekającym, który ma zastosować prawo Unii zgodnie z wykładnią dokonaną przez Trybunał i którego członkami, jak przewiduje to prawo krajowe, powinni być sędziowie.

83.      Zgadzam się też z przedstawionym przez X.Y. argumentem, że w niniejszej sprawie oprócz problemu niezawisłości pojawia się również kwestia bezstronności sędziów. Osoby te, które zostały powołane do Sądu Najwyższego w tej samej procedurze co BD, orzekałyby w rzeczywistości we własnej sprawie. Sformułowany przez nie wniosek, że procedura powołania BD była wadliwa, miałby wpływ na ich status jako sędziów. Jak bowiem orzekł Trybunał, sędziowie orzekający w konkretnej sprawie muszą być nie tylko niezawiśli, lecz także bezstronni w tym sensie, że nie mają żadnego osobistego interesu w rozstrzygnięciu sporu(46). Jeżeli osoby, o których mowa, byłyby uznane za sędziów i mogłyby zostać powołane do składu orzekającego (quod non), ich udziałowi w tym konkretnym postępowaniu stałby na przeszkodzie wymóg bezstronności.

84.      Podsumowując, proponuję Trybunałowi, by na część pierwszą pytania prejudycjalnego udzielił następującej odpowiedzi: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie udziałowi w składzie orzekającym osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego z naruszeniem podstawowych reguł prawa krajowego rządzących procedurą powoływania sędziów, co wzbudzałoby w przekonaniu jednostek poważne i uzasadnione wątpliwości co do swojej niezależności.

2.      Skutki prawne decyzji Prezesa Izby Cywilnej

85.      W części drugiej pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że decyzje Prezesa Izby Cywilnej dotyczące składu orzekającego Sądu Najwyższego należy uznać za pozbawione skutków prawnych, jeżeli zostały one podjęte przez osobę powołaną na stanowisko sędziego w procedurze uznanej za wadliwą.

86.      Na wstępie wypada zauważyć, że Prezes Izby Cywilnej została powołana na urząd sędziego tego sądu w procedurze zapoczątkowanej uchwałą KRS nr 330/2018. Jak już wskazano, procedura ta została uznana przez Trybunał za wadliwą w stopniu pozwalającym podać w poważną wątpliwość niezawisłość powołanych w jej wyniku osób.

87.      W istocie ta część pytania prejudycjalnego ma dwa aspekty, z których pierwszy dotyczy tego, czy decyzja osoby powołanej wadliwie na stanowisko sędziego wywołuje skutki prawne, zaś drugi – tego, czy ewentualna wadliwość takiej decyzji automatycznie wpływa na zgodność z przepisami prawa składu orzekającego oraz orzeczeń wydawanych przez ten skład. Większość uczestników postępowania przed Trybunałem skupiła się na tym drugim aspekcie.

88.      W wyroku Daka(47) Trybunał dokonał rozróżnienia między decyzjami dotyczącymi wewnętrznej organizacji sądu a orzeczeniami sądowymi kończącymi postępowanie w sprawie. Następnie Trybunał stwierdził, że decyzja należąca do pierwszej kategorii, nawet jeżeli została podjęta przez osobę powołaną na stanowisko sędziego w procedurze uznanej za wadliwą, „nie jest sama w sobie wystarczająca, aby uzasadnić twierdzenie, że obsadzone w ten sposób składy orzekające rozpoznające te sprawy również należy uznać za niebędące niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu prawa Unii”(48). W związku z tym w wyroku Daka Trybunał dokonał wykładni, która pozostaje istotna w odniesieniu do drugiego ze wskazanych powyżej aspektów.

89.      Wniosek ten jest w istocie spójny z innymi rozstrzygnięciami Trybunału, w których podkreślił on, że ocena prawidłowości składu sądu lub składu orzekającego nie może zależeć od jednego czynnika, lecz musi uwzględniać wszystkie istotne okoliczności(49). W tym sensie, jak twierdzi Rzecznik Praw Obywatelskich, sama okoliczność, że skład został wyznaczony decyzją osoby, która została powołana na stanowisko sędziego w procedurze uznanej za wadliwą, nawet jeżeli okoliczność ta może zostać wzięta pod uwagę jako jeden element, sama w sobie nie powinna skutkować pozbawieniem tego składu statusu niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. Gdyby wszyscy sędziowie zasiadający w takim składzie byli sędziami i orzekali w sposób niezawisły zgodnie z przepisami prawa, orzeczenie takiego składu, nawet jeżeli zostałby on wyznaczony przez osobę wadliwie powołaną na stanowisko sędziego, nie byłoby nieważne.

90.      To zagadnienie różni się jednak od kwestii, czy decyzje osoby powołanej na stanowisko sędziego w procedurze uznanej za wadliwą można uważać za ważne w świetle prawa.

91.      Moim zdaniem rozstrzygnięcie tej kwestii zależy od tego, czy zgodnie z prawem krajowym pewne decyzje, które nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie w sprawie, lecz środkami organizacji postępowania, zostały zastrzeżone do kompetencji sędziów, czy też mogą być podejmowane przez osoby zajmujące stanowiska administracyjne w strukturze sądu.

92.      Jeżeli prawo krajowe przewiduje, że skład sądu jest wyznaczany przez sędziego, któremu powierzono pełnienie określonej funkcji w strukturze sądu, na przykład przez prezesa sądu lub izby, decyzja o wyznaczeniu składu nie wywołuje skutków prawnych, jeżeli osoba, która ją podjęła, nie jest sędzią z powodu stwierdzonych nieprawidłowości procedury, w której osoba ta została powołana na stanowisko sędziego. Prawo krajowe może jednak przewidywać, że składy są wyznaczane automatycznie, na przykład z wykorzystaniem algorytmów lub innych systemów przydziału, których efekt działania jest po prostu przekształcany w decyzję przez osobę pełniącą określoną funkcję w strukturze sądu. W takim przypadku nie ma znaczenia, czy osoba, która podjęła decyzję, jest sędzią.

93.      Jeżeli prawo krajowe zastrzega podejmowanie pewnych rodzajów decyzji dotyczących wewnętrznej organizacji sądu do kompetencji osoby będącej sędzią w celu zapewnienia poszanowania niezawisłości i bezstronności sędziów, decyzja tego rodzaju, która zostaje podjęta przez osobę niebędącą sędzią, nie jest ważna w świetle prawa.

94.      W ten właśnie sposób rozumiem linię argumentacji X.Y., którą zasadniczo podzielam i zgodnie z którą kryterium, jakie należy zastosować w odniesieniu do decyzji Prezesa Izby Cywilnej w niniejszej sprawie, nie jest kryterium wypracowane w wyroku Daka, lecz w wyroku Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii)(50). W tym wyroku Trybunał dokonał między innymi oceny obowiązków pełnionych przez prezesa Trybunału Konstytucyjnego (Polska). Podkreślił on, że podejmowane przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego decyzje o charakterze organizacyjnym niewątpliwie mogą wywierać wpływ na działalność tego sądu, co oznacza, iż muszą one być podejmowane przez osobę powołaną na podstawie przepisów, które nie budzą żadnych uzasadnionych wątpliwości dotyczących korzystania z prerogatyw i urzędu prezesa jako instrumentu wpływania na działalność orzeczniczą tego sądu lub kontroli politycznej tej działalności(51).

95.      Podsumowując, proponuję Trybunałowi, by na część drugą pytania prejudycjalnego udzielił następującej odpowiedzi: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że pozbawiają one skuteczności prawnej decyzji dotyczących wewnętrznej organizacji sądu, jeżeli takie decyzje zostały, na podstawie prawa krajowego, zastrzeżone do kompetencji sędziego, a osoba, która podejmuje taką decyzję, została powołana na stanowisko sędziego w procedurze naruszającej art. 19 ust. 1 TUE. Brak skuteczności prawnej takiej decyzji w sprawie wyznaczenia składu orzekającego nie może jednak automatycznie prowadzić do wniosku, że taki skład jest sprzeczny z przepisami prawa lub że wydane przez ten skład orzeczenie nie wywołuje skutków prawnych.

3.      Konsekwencje

96.      W części trzeciej pytania prejudycjalnego sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że stwierdzenie, iż skład siedmiu sędziów nie jest niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy, umożliwia sędziom zasiadającym w tym składzie odmówienie w nim udziału oraz czy w takim przypadku sędzia sprawozdawca może sam wyznaczyć skład orzekający.

97.      W wyroku W.Ż. Trybunał orzekł, powołując się na wyrok A.B., że „w przypadku potwierdzenia naruszenia art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że wymaga ona od sądu odsyłającego odstąpienia od stosowania tych przepisów na rzecz stosowania wcześniej obowiązujących przepisów krajowych oraz przeprowadzenia przez niego kontroli sądowej przewidzianej w tych ostatnich przepisach”(52).

98.      Dlatego też o ile bezpośrednia skuteczność art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z zasadą pierwszeństwa prawa Unii może prowadzić do odstąpienia od stosowania przepisów krajowych sprzecznych z tym postanowieniem, o tyle wypełnienie tak powstałych luk zależy od prawa krajowego.

99.      Moim zdaniem troje prawidłowo powołanych sędziów może odmówić orzekania w rozpatrywanym tu składzie siedmiu sędziów. Ci sędziowie mogą się powołać na pierwszeństwo prawa Unii dla uzasadnienia twierdzenia, że skład orzekający został wadliwie ukształtowany, oraz, w razie potrzeby, odstąpić od stosowania wszelkich przepisów prawa krajowego, które prowadziłyby do odmiennego wniosku. Nie wydaje się jednak, aby istniał przepis prawa krajowego zabraniający tym sędziom odmowy udziału w orzekaniu do czasu ukształtowania składu. A zatem nie powstaje potrzeba odstąpienia od stosowania jakiegokolwiek przepisu prawa krajowego. Ponadto możliwość odmowy udziału przez tych sędziów w takim składzie orzekającym nie stanowi prawa przyznanego przez prawo Unii, lecz wynika z faktu, iż owego składu nie tworzy siedmiu sędziów, a powołani sędziowie nie mogą w nim zasiadać dopóty, dopóki nie zostanie on tak ukształtowany.

100. Chociaż zasada pierwszeństwa pozwala sędziom uznać skład orzekający za nieistniejący, to nie może ona przesądzać o tym, jak należy doprowadzić do ukształtowania go w sposób zgodny z prawem. Ta kwestia powinna zostać rozstrzygnięta na podstawie prawa krajowego, które z kolei musi być zgodne z prawem Unii. W związku z tym jeżeli prawo krajowe nie przewiduje możliwości wyznaczenia składu orzekającego przez sędziego sprawozdawcę, w sytuacji gdy nie ma prawidłowo powołanego na stanowisko sędziego Prezesa Izby Cywilnej, który powinien wyznaczyć sędziów do tego składu, takiego prawa nie ustanawia także prawo Unii.

101. Innymi słowy, o ile art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE może być wystarczająco jasny, aby przyznać temu postanowieniu bezpośrednią skuteczność pozwalającą na sformułowanie wniosku o naruszeniu wymogu niezawisłości sędziów(53), o tyle nie można uznać, że jest on wystarczająco jasny, aby ustanawiać reguły dotyczące organizacji sądownictwa w państwie członkowskim, a tym samym przyznać sędziemu sprawozdawcy prawo do wyznaczenia składu orzekającego.

102. Artykuł 19 ust. 1 TUE może służyć jako kryterium oceny zgodności z prawem istniejących przepisów krajowych oraz odstąpienia od ich stosowania (rozstrzygnięcie negatywne), ale nie może zastępować ani kreować brakujących norm krajowych (rozstrzygnięcie pozytywne).

103. Rozwiązania kwestii wyznaczania składów orzekających powinno się zatem poszukiwać w drodze wykładni prawa krajowego(54), które z kolei musi być zgodne z prawem Unii(55). Brak możliwości znalezienia takiego rozwiązania może stanowić sygnał dla ustawodawcy, że tego rodzaju lukę, której nie można wypełnić w drodze wykładni sądowej, należy uzupełnić z wykorzystaniem środków ustawodawczych.

104. Podsumowując, proponuję Trybunałowi, by na część trzecią pytania prejudycjalnego udzielił następującej odpowiedzi: art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że umożliwiają one sędziom odmowę udziału w składzie orzekającym, w którym zasiadają osoby powołane na stanowiska sędziów w procedurze, która sama jest sprzeczna z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, do chwili ukształtowania tego składu w sposób zgodny z prawem. Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE nie przyznaje jednak sędziemu sprawozdawcy prawa do wyznaczenia składu w takich okolicznościach.

IV.    Wnioski

105. W świetle całości powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał orzekł, że nie jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane przez Sąd Najwyższy (Polska) w niniejszej sprawie.

Alternatywnie proponuję, aby na przedstawione mu pytanie Trybunał udzielił następującej odpowiedzi:

1.      Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej

należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie udziałowi w składzie orzekającym osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego (Polska) z naruszeniem podstawowych reguł prawa krajowego rządzących procedurą powoływania sędziów, co wzbudzałoby w przekonaniu jednostek poważne i uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości tych osób.

2.      Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych

należy interpretować w ten sposób, że pozbawiają one skuteczności prawnej decyzji dotyczących wewnętrznej organizacji sądu, jeżeli takie decyzje takie zostały, na podstawie prawa krajowego, zastrzeżone do kompetencji sędziego, a osoba, która podejmuje taką decyzję, została powołana na stanowisko sędziego w procedurze naruszającej z art. 19 ust. 1 TUE. Brak skuteczności prawnej takiej decyzji w sprawie wyznaczenia składu orzekającego nie może jednak automatycznie prowadzić do wniosku, że taki skład jest sprzeczny z przepisami prawa lub że wydane przez ten skład orzeczenie nie wywołuje skutków prawnych.

3.      Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych

należy interpretować w ten sposób, że umożliwiają one sędziom odmowę udziału w składzie orzekającym, w którym zasiadają osoby powołane na stanowiska sędziów w procedurze, która sama jest sprzeczna z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, do chwili ukształtowania tego składu w sposób zgodny z prawem. Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE nie przyznaje jednak sędziemu sprawozdawcy prawa do wyznaczenia składu w takich okolicznościach.

1      Język oryginału: angielski.

i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.

2      C‑521/21, zwanym dalej „wyrokiem Rzecznik Praw Obywatelskich”, EU:C:2026:242.

3      Wyrok ETPC z dnia 23 listopada 2023 r. (CE:ECHR:2023:1123JUD005084921).

4      Zobacz wyrok Rzecznik Praw Obywatelskich, w szczególności pkt 62.

5      Po zmianie władzy w grudniu 2023 r. oraz w świetle zasygnalizowanych przez nowy rząd zamiarów przywrócenia praworządności w Polsce Komisja, w dniu 29 maja 2024 r., wycofała swój uzasadniony wniosek w sprawie wszczęcia procedury przewidzianej w art. 7 ust. 1 TUE.

6      Zobacz na przykład wyrok Rzecznik Praw Obywatelskich, pkt 58.

7      Zobacz pilna wspólna opinia Komisji Weneckiej i Dyrekcji Generalnej ds. Praw Człowieka i Praworządności Rady Europy w sprawie projektu ustawy o statusie sędziów powołanych lub awansowanych w latach 2018–2025 oraz innych powiązanych kwestii [CDL‑AD(2026)002, 12 marca 2026 r.]. Polska przedstawiła również alternatywną propozycję, która spotkała się z krytyką. Zobacz Wspólna opinia Komisji Weneckiej i DGI Rady Europy nr 1276/2026 w sprawie projektu ustawy o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej [CDL‑AD(2026)020, 16 czerwca 2026 r.]. Aby zapoznać się z większą liczbą opinii na temat innych istotnych kwestii dotyczących Polski, zob. strona internetowa Komisji Weneckiej, dostępna pod adresem https://www.coe.int/en/web/venice-commission/poland.

8      C‑487/19, zwany dalej „wyrokiem W.Ż.”, EU:C:2021:798.

9      Zobacz wyrok W.Ż., w szczególności pkt 138–154, 161.

10      Zobacz wyrok W.Ż., pkt 155.

11      X.Y. zaznaczył jednak, że jego wnioski o wyłączenie tych czterech osób zostały w późniejszym czasie odrzucone przez sędziego, który – wedle twierdzeń X.Y. – również został powołany z rażącym naruszeniem prawa.

12      X.Y. potwierdził na rozprawie te okoliczności faktyczne.

13      Wyjaśnienia te dotyczyły zasadniczo, po pierwsze, kwestii, czy X.Y. został przywrócony do orzekania, jak również skutków tego faktu dla różnych toczących się postępowań, oraz po drugie, kwestii, czy sąd odsyłający jest w świetle prawa polskiego właściwy do oceny zgodności z prawem Unii powołania innego sędziego będącego członkiem tego samego składu, a także jego właściwości na podstawie prawa polskiego do dokonywania kontroli zgodności z prawem decyzji Prezesa Sądu Najwyższego o wyznaczeniu członków składów orzekających oraz dostępności środków odwoławczych od tych decyzji.

14      Zobacz na przykład wyrok Rzecznik Praw Obywatelskich, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo.

15      Zobacz na przykład wyrok Rzecznik Praw Obywatelskich, pkt 73 i przytoczone tam orzecznictwo.

16      Tak właśnie zapisano w art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dodatkowo jej art. 179 stanowi: „Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek [KRS], na czas nieoznaczony”.

17      Wśród tych zmian można wymienić przedwczesne zakończenie kadencji sędziów wchodzących w skład tego organu oraz zmianę mechanizmu powoływania nowych członków, z których większość była dotychczas wybierana przez sędziów, podczas gdy na podstawie nowych przepisów kompetencję te powierzono parlamentowi. Te zmiany, rozpatrywane w odpowiednim kontekście, takim jak równoległe nowelizacje ustawy o Sądzie Najwyższym, wzbudziły poważne wątpliwości co do niepozostawania procesu powoływania sędziów w Polsce pod kontrolą władzy ustawodawczej i wykonawczej. Zobacz podobnie wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 143. Zobacz także wyrok ETPC z dnia 8 listopada 2021 r. w sprawie Dolińska‑Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (CE:ECHR:2021:1108JUD004986819, §§ 309–312, 320).

18      Zobacz na przykład wyroki: z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów), C‑791/19, EU:C:2021:596, pkt 101–108; W.Ż., pkt 150.

19      Zobacz na przykład wyrok Rzecznik Praw Obywatelskich, pkt 83 i przytoczone tam orzecznictwo. Podobnie Trybunał przyjął, że brak prawa uczestników danej procedury nominacyjnej do skutecznego środka prawnego przed sądem sam w sobie również nie wystarcza do stwierdzenia, iż sąd lub skład sędziów powołanych w takiej procedurze nie spełnia wymogu sądu „ustanowionego uprzednio na mocy ustawy” w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty (zob. pkt 88 tego wyroku).

20      Zobacz na przykład wyrok Rzecznik Praw Obywatelskich, pkt 78, 91, i przytoczone tam orzecznictwo.

21      Zobacz na przykład wyroki: z dnia 26 marca 2020 r., (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada i HG/Komisja, C‑542/18 RX‑II i C‑543/18 RX‑II, EU:C:2020:232, pkt 75; Rzecznik Praw Obywatelskich, pkt 76, 77.

22      Uchwała KRS nr 330/18 z dnia 28 sierpnia 2018 r. (zwana dalej „uchwałą KRS nr 330/2018”) zawiera wniosek o powołanie do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego Izby Cywilnej siedmiu kandydatów, w tym pięciu osób, których dotyczy niniejsza sprawa (MB, JK, KS, CV i RX).

23      Uchwała KRS nr 331/2018 z dnia 28 sierpnia 2018 r. (zwana dalej „uchwałą KRS nr 331/2018”) zawiera wniosek o powołanie do pełnienia urzędu na stanowiskach sędziego Izby Kontroli Nadzwyczajnej 20 kandydatów, w tym BD, który wydał postanowienie wywołujące skutki leżące u podstaw niniejszej sprawy.

24      Wyrok z dnia 2 marca 2021 r., A.B. i in. (Powołanie sędziów Sądu Najwyższego – Odwołanie), C‑824/18, zwany dalej „wyrokiem A.B.”, EU:C:2021:153.

25      Zobacz na przykład wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze zajmowanie stanowiska sędziego), C‑718/21, zwany dalej „wyrokiem Krajowa Rada Sądownictwa”, EU:C:2023:1015, pkt 50–54.

26      Zobacz wyrok Krajowa Rada Sądownictwa, pkt 40–78. Zobacz także na przykład postanowienia: z dnia 9 kwietnia 2024 r., T. (Programy audiowizualne dla dzieci), C‑22/22, EU:C:2024:313; z dnia 21 czerwca 2024 r., Kancelaria B., C‑810/23, EU:C:2024:543.

27      To domniemanie zostało potwierdzone w wyroku z dnia 29 marca 2022 r., Getin Noble Bank (C‑132/20, EU:C:2022:235, w szczególności pkt 69, 72), w którym Trybunał wyjaśnił również, że domniemanie może zostać obalone wówczas, gdy prawomocne orzeczenie sądowe wydane przez sąd krajowy lub międzynarodowy prowadzi do uznania, iż sędzia orzekający jako sąd odsyłający nie jest sądem niezawisłym, bezstronnym i ustanowionym uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 akapit drugi Karty.

28      Zobacz wyrok z dnia 7 listopada 2024 r., C‑326/23, EU:C:2024:940, pkt 20–37. W tej sprawie Trybunał wziął pod uwagę wyrok ETPC z dnia 3 lutego 2022 r. w sprawie Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (CE:ECHR:2022:0203JUD00146920). Zobacz także postanowienie z dnia 3 marca 2025 r., Rabal i Drałka, C‑586/24 i C‑605/24, EU:C:2025:206.

29      Wyrok z dnia 7 listopada 2024 r., Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, C‑326/23, EU:C:2024:940, pkt 35.

30      Zobacz wyrok z dnia 16 lipca 1992 r., Meilicke, C‑83/91, EU:C:1992:332, pkt 25. Trybunał powtarzał to wielokrotnie. Zobacz na przykład wyrok z dnia 22 marca 2022 r., Prokurator Generalny (Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego – Powołanie), C‑508/19, EU:C:2022:201, pkt 60, 62.

31      Zobacz na przykład wyrok z dnia 2 lutego 2023 r., Towarzystwo Ubezpieczeń Ż (Wprowadzający w błąd wzorzec umowy ubezpieczenia), C‑208/21, EU:C:2023:64, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo.

32      Zobacz wyrok z dnia 16 grudnia 1981 r., Foglia, 244/80, EU:C:1981:302, pkt 18–21; zob. także na przykład wyrok z dnia 22 czerwca 2023 r., État belge (Okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji nakazującej powrót), C‑711/21 i C‑712/21, EU:C:2023:503, pkt 31.

33      Wyrok z dnia 19 listopada 2019 r., A.K. i in. (Niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego), C‑585/18, C‑624/18 i C‑625/18, EU:C:2019:982, pkt 70 i przytoczone tam orzecznictwo (podkreślenie moje).

34      Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył, że X.Y. nie może już zostać przywrócony do pracy w macierzystym wydziale sądu, w którym orzekał, ponieważ nie jest już sędzią.

35      Zobacz podobnie na przykład: wyrok z dnia 24 listopada 2022 r., Banco Cetelem, C‑302/21, EU:C:2022:919, w szczególności pkt 30–34; postanowienie z dnia 29 stycznia 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, C‑522/18, EU:C:2020:42, w szczególności pkt 26–35.

36      Na rozprawie X.Y. potwierdził, że z chwilą objęcia stanowiska Ministra Sprawiedliwości cofnął pozew o odszkodowanie. Oznacza to, że pozew ten nie jest obecnie rozpatrywany w żadnym postępowaniu.

37      Zobacz podobnie postanowienie z dnia 10 czerwca 2011 r., Mohammad Imran, C‑155/11 PPU, EU:C:2011:387, pkt 19, 20.

38      Dodatkowo Rzecznik Praw Obywatelskich wyjaśnił, że na gruncie prawa polskiego sąd rozpoznający powództwo o odszkodowanie byłby uprawniony do oceny zgodności z prawem uchwały KRS na potrzeby tej sprawy. W związku z tym uchylenie uchwały KRS nie jest konieczne do tego, aby sąd cywilny mógł w przyszłości orzec w przedmiocie powództwa o odszkodowanie wytoczonego przez X.Y.

39      W tym kontekście Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, że gdy przestaje istnieć przedmiot sporu, stosowaną przez Sąd Najwyższy praktyką jest umorzenie postępowania.

40      Zobacz wyrok z dnia 9 stycznia 2024 r., C‑181/21 i C‑262/21, zwany dalej „wyrokiem G. i in.”, EU:C:2024:1.

41      Zobacz wyrok G. i in., pkt 66–73.

42      Zobacz wyrok G. i in., pkt 69, 70.

43      Zobacz wyrok W.Ż., pkt 152–155.

44      Wyrok z dnia 4 września 2025 r., C‑225/22, EU:C:2025:649, pkt 57. Zobacz także na przykład wyrok z dnia 16 lipca 2026 r., Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego, C‑96/24, C‑103/24 i C‑112/24, pkt 84.

45      Trybunał faktycznie udzielił takich wskazówek sądowi odsyłającemu w pkt 134–155 wyroku W.Ż.

46      Zobacz na przykład wyrok z dnia 14 listopada 2024 r., S. (Zmiana składu sądu), C‑197/23, EU:C:2024:956, pkt 60. Zobacz także całkiem niedawne wyroki: z dnia 16 lipca 2026 r., Gekus (C‑748/23, w szczególności pkt 50–62) oraz z dnia 16 lipca 2026 r., Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego (C‑96/24, C‑103/24 i C‑112/24, w szczególności 67–79), w których Trybunał orzekł, powołując się na zasadę bezstronności, że członkowie składu orzekającego mający rozstrzygnąć o tym, czy udział sędziego w danym postępowaniu może naruszać wymogi dotyczące niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, sami nie mogą znajdować się w sytuacji identycznej do sytuacji sędziego, którego dotyczy rozpatrywana sprawa.

47      Zobacz wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Daka i in., C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 i C‑493/23, zwany dalej „wyrokiem Daka”, EU:C:2025:592, pkt 86.

48      Wyrok Daka, pkt 87.

49      Zobacz podobnie wyrok Rzecznik Praw Obywatelskich, pkt 78, 91 i przytoczone tam orzecznictwo.

50      Wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., C‑448/23, EU:C:2025:975.

51      Zobacz wyrok z dnia 18 grudnia 2025 r., Komisja/Polska (Kontrola ultra vires orzecznictwa Trybunału – Pierwszeństwo prawa Unii), C‑448/23, EU:C:2025:975, pkt 278, 279.

52      Wyrok W.Ż., pkt 144.

53      Jak niedawno orzekł Trybunał w wyroku Rzecznik Praw Obywatelskich (pkt 51): „art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE nakłada na państwa członkowskie jasny i precyzyjny obowiązek osiągnięcia rezultatu, który jest bezwarunkowy, jeśli chodzi o niezależność sądów mających dokonywać wykładni prawa Unii i je stosować” (podkreślenie moje).

54      Zobacz podobnie wyrok Rzecznik Praw Obywatelskich, pkt 63–65.

55      W tym względzie Rzecznik Praw Obywatelskich i Komisja wskazali na § 16 ust. 4 regulaminu Sądu Najwyższego, który mógłby zostać zastosowany przez analogię. W odpowiedzi na pytanie zadane na rozprawie X.Y. zaznaczył, że istnieje zwyczajowa zasada, zgodnie z którą do składu wyznaczany jest kolejny sędzia na liście, chyba że jego referat jest już nadmiernie obciążony. Kwestię, czy którakolwiek z tych zasad może znaleźć zastosowanie jako rozwiązanie problemu skompletowania składu, w przypadku gdy osoba wyznaczona do tego składu została powołana wadliwie, należy pozostawić do zweryfikowania przez sąd odsyłający.