1.

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 1 lit. c), art. 9 ust. 1 oraz art. 135 ust. 1 lit. b) i d) dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (zwanej dalej „dyrektywą VAT”) ( 2 ).

2.

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy A Oy, spółką prawa fińskiego, a keskusverolautakunta (centralną komisją podatkową, Finlandia) w przedmiocie traktowania pod względem podatku od wartości dodanej (VAT) różnych prowizji i honorariów pobieranych przez tę spółkę w ramach jej działalności faktoringowej.

3.

Dla przypomnienia, termin „faktoring” jest używany w celu określenia usług zarządzania finansowego umożliwiających przedsiębiorstwu (zwanemu dalej „klientem”) przeniesienie wierzytelności z tytułu niezapłaconych faktur (zwanych dalej „zafakturowanymi wierzytelnościami”), które posiada ono w stosunku do dłużników, na rzecz spółki faktoringowej (zwanej dalej „faktorem”) w celu uzyskania wcześniejszej zapłaty. W ramach świadczenia wzajemnego faktor podejmuje się, za wynagrodzeniem, ściągnięcia tych wierzytelności i, zgodnie z umową, oferuje ubezpieczenie przed brakiem zapłaty ( 3 ). Usługa ta umożliwia zatem klientowi poprawę jego płynności finansowej bez konieczności oczekiwania na terminy płatności przyznane dłużnikom na fakturze ( 4 ).

4.

O ile orzecznictwo Trybunału dostarcza użytecznych wskazówek co do traktowania usług faktoringu w kontekście podatku VAT ( 5 ), o tyle niniejsze odesłanie prejudycjalne umożliwi wyjaśnienie kwestii, czy niektóre elementy wynagrodzenia faktora w ramach świadczenia usług faktoringu należy uznać za wynagrodzenie za świadczenie usług objętych zakresem stosowania dyrektywy VAT, a jeśli tak, to czy usługi te stanowią transakcję „windykacji należności” podlegającą opodatkowaniu VAT na podstawie art. 135 ust. 1 lit. d). dyrektywy VAT, czy też transakcję „udzielania kredytów” zwolnioną z VAT na podstawie art. 135 ust. 1 lit. b) tej dyrektywy.

5.

Artykuł 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT przewiduje:

„1.   Opodatkowaniu VAT podlegają następujące transakcje:

[…]

6.

Artykuł 9 ust. 1 akapity pierwszy i drugi tej dyrektywy przewiduje:

„»Podatnikiem« jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności.

»Działalność gospodarcza« obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie. Za działalność gospodarczą uznaje się w szczególności wykorzystywanie, w sposób ciągły, majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu.

7.

Artykuł 135 ust. 1 lit. b) i d) tej dyrektywy przewiduje:

„Państwa członkowskie zwalniają następujące transakcje:

[…]

[…]

8.

Paragraf 1 akapit pierwszy pkt 1 arvonlisäverolaki 1501/1993 (ustawy nr 1501/1993 o podatku od wartości dodanej) z dnia 30 grudnia 1993 r. (zwanej dalej „AVL”), która transponuje do prawa fińskiego dyrektywę VAT, stanowi, że VAT jest pobierany na rzecz państwa od każdej sprzedaży towarów i usług dokonywanych w Finlandii w ramach działalności handlowej.

9.

Paragraf 18 akapit drugi tej ustawy definiuje jako „sprzedaż usługi” wykonanie lub inne świadczenie usługi za wynagrodzeniem.

10.

Zgodnie z § 41 tej ustawy sprzedaż usługi finansowej nie podlega opodatkowaniu VAT.

11.

Paragraf 42 akapit pierwszy pkt 2 i 3 tej ustawy stanowi, że udzielanie kredytów i wszelkie inne mechanizmy finansowania z jednej strony oraz zarządzanie kredytem przez kredytodawcę z drugiej strony uznaje się za usługi finansowe.

12.

A jest fińską spółką świadczącą usługi finansowe, w tym faktoring, który stanowi zasadniczą część jej działalności.

13.

Klienci spółki A prowadzą zazwyczaj działalność w sektorach, w których stopa rotacji wierzytelności jest niska. Korzystają oni z usług faktoringowych w celu, po pierwsze, niezwłocznego dysponowania środkami finansowymi spodziewanymi w związku z zafakturowanymi wierzytelnościami przed upływem terminu przewidzianego na zapłatę tych faktur, a po drugie, w celu zwolnienia się z czynności związanych z odzyskiwaniem należności za faktury i wysyłaniem wezwań. Wierzytelności z tytułu faktur będące przedmiotem faktoringu są wierzytelnościami wynikającymi z faktur wystawionych przez spółkę A dłużnikom, które zostały niezakwestionowane.

14.

Umowy faktoringowe zawarte między A a jej klientami należą do faktoringu w formie finansowania gwarantowanego fakturami (zwanego dalej „faktoringiem w drodze zastawu”) albo w formie sprzedaży wierzytelności (zwanego dalej „faktoringiem w drodze sprzedaży wierzytelności”).

15.

Po pierwsze, w ramach faktoringu w drodze zastawu spółka A, działając w charakterze faktora, przyznaje swojemu klientowi finansowanie, udzielając mu kredytu na podstawie niezapłaconych, zafakturowanych wierzytelności dłużników tego klienta, w granicach całkowitej kwoty określonej przez spółkę A w zależności od poziomu ryzyka działalności gospodarczej rzeczonego klienta, przy czym spółka A dokonuje wezwań do zapłaty i dobrowolnej windykacji wierzytelności stanowiącej przedmiot zastawu. W takim przypadku wierzytelności zafakturowane, które zostały wybrane przez A, nie są przenoszone z prawnego punktu widzenia, lecz służą jako zabezpieczenie przyznanego finansowania, w związku z czym, z jednej strony, dłużnicy otrzymują zawiadomienie o dokonaniu zastawu na wierzytelnościach na rzecz spółki A, na podstawie którego są zobowiązani do dokonania płatności bezpośrednio na jej rzecz w terminie wymagalności wierzytelności, a z drugiej strony, klient pozostaje wierzycielem w stosunku do dłużników i ponosi ryzyko strat z powodu niewykonania zobowiązań przez takich dłużników ( 6 ).

16.

Po drugie, w ramach faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności spółka A odkupuje zafakturowane wierzytelności od klienta według swojego wyboru w granicach maksymalnej kwoty, za którą zobowiązuje się nabyć je od tego klienta. Kwota ta opiera się na dokonanej przez spółkę A analizie ryzyka działalności gospodarczej klienta ( 7 ). Korkein hallinto-oikeus (naczelny sąd administracyjny, Finlandia) będący sądem odsyłającym wyjaśnia, że w odróżnieniu od faktoringu w drodze zastawu, w którym klient nadal ponosi ryzyko niewykonania zobowiązania, faktoring w drodze sprzedaży wierzytelności wiąże się z cesją wierzytelności, a zatem z przeniesieniem ryzyka braku zapłaty przez dłużników na spółkę, która je nabywa.

17.

Umowy faktoringowe wiążące spółkę A i jej klientów przewidują, że A pobiera różnego rodzaju honoraria i prowizje. W postanowieniu odsyłającym sąd odsyłający wskazał dziewięć rodzajów honorariów i prowizji, natomiast koncentruje się na najwyższych spośród nich, a mianowicie na prowizji za finansowanie i opłacie za wniosek ( 8 ):

18.

Spółka A złożyła do centralnej komisji podatkowej wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej traktowania do celów VAT prowizji i honorariów, które pobiera od swoich klientów w ramach jej działalności faktoringowej.

19.

Centralna komisja podatkowa skierowała do spółki A interpretację podatkową obejmującą okres od dnia 25 października 2022 r. do dnia 31 grudnia 2023 r., w której, po pierwsze, uznała ona, że prowizje i honoraria pobrane przez spółkę A z tytułu działalności faktoringowej, zastawu i sprzedaży wierzytelności były opodatkowane VAT w zakresie, w jakim stanowiły one wynagrodzenie za usługę zarządzania zafakturowanymi wierzytelnościami i ich windykacją ( 10 ), a po drugie, uznała, że między innymi prowizja finansowa i opłata za wniosek (przynajmniej częściowo) stanowią wynagrodzenie za usługę finansową zwolnioną z VAT. Dokładniej rzecz ujmując, w zakresie, w jakim spółka A zapewniała finansowanie swoim klientom w ramach właściwego im limitu, prowizja finansowa stanowiła, podobnie jak inne opłaty i honoraria ( 11 ), wynagrodzenie za usługę finansową udzielania kredytu zwolnioną z VAT na podstawie art. 41 AVL. Natomiast według centralnej komisji podatkowej opłata za wniosek powinna zostać podzielona na część podlegającą opodatkowaniu VAT i część zwolnioną z VAT, ponieważ stanowiły one wynagrodzenie za wdrożenie i uruchomienie mechanizmu finansowania zabezpieczonego zafakturowanymi wierzytelnościami, a zatem stanowiły wynagrodzenie za usługę częściowo podlegającą VAT i częściowo z niego zwolnioną.

20.

Spółka A odwołała się do sądu odsyłającego, o częściową zmianę wydanej mu interpretacji podatkowej, podnosząc, że wszystkie otrzymane prowizje i honoraria powinny podlegać VAT, korzystając w związku z tym z prawa do odliczenia. Dokładniej rzecz ujmując, uważa ona po pierwsze, że w ramach faktoringu w drodze zastawu prowizja za finansowanie oraz wszystkie inne opłaty i honoraria pobrane w ramach tego systemu ( 12 ), w tym opłata za wniosek, podlegają w całości VAT jako wynagrodzenie za usługę zarządzania zafakturowanymi wierzytelnościami i ich windykacją lub za inne usługi podlegające VAT. Podniosła ona, po drugie, w odniesieniu do faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności, że ten rodzaj faktoringu nie oznaczał udzielenia kredytu, a zatem nie mógł być z nim zrównany, ponieważ spółka A nabywała zafakturowane wierzytelności od swoich klientów, w związku z czym nie istniał stosunek zadłużenia między nią a jej klientami. Rozpatrywana usługa nie polega bowiem na udostępnieniu kapitału klientowi, w związku z czym wynagrodzenie pobrane za tę usługę należy pod każdym względem uznać za wynagrodzenie otrzymywane za usługę podlegającą opodatkowaniu VAT.

21.

Przed tym sądem Veronsaajien oikeudenvalvontayksikkö (urząd ds. ochrony praw odbiorców wpływów podatkowych, Finlandia) przystąpił do sprawy w charakterze interwenienta popierającego stanowisko centralnej komisji podatkowej. Zdaniem tego urzędu, po pierwsze, faktoring w drodze zastawu stanowi mechanizm, w ramach którego klient ma możliwość uzyskania kredytu od A w zamian za swoje własne zafakturowane wierzytelności, tak że prowizja za finansowanie i inne honoraria otrzymane przez spółkę A z tego tytułu stanowią wynagrodzenie za udzielenie kredytu, a po drugie, w odniesieniu do faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności, honorarium za zakup zafakturowanych wierzytelności stanowi wynagrodzenie za usługę podlegającą opodatkowaniu, w odróżnieniu od prowizji za finansowanie i innych honorariów, które z kolei stanowią wynagrodzenie za udostępnienie kapitału klientowi, czyli usługę odrębną od zakupu wierzytelności i zwolnioną z VAT.

22.

Sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, w jaki sposób należy traktować różne honoraria pobierane z tytułu faktoringu w drodze zastawu i faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności ( 13 ). W tym względzie wyjaśnia on, że jego wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym można uznać za ograniczony do prowizji za finansowanie i opłaty za wniosek, ponieważ analiza ich traktowania w świetle VAT wydaje się wystarczająca, aby umożliwić mu określenie sposobu, w jaki należy traktować inne opłaty i honoraria.

23.

W tych okolicznościach Korkein hallinto-oikeus (naczelny sąd administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

24.

Uwagi na piśmie zostały przedłożone Trybunałowi przez spółkę A, rząd fiński oraz Komisję Europejską.

25.

Poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 1 lit. c) i art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że w ramach wykonywania działalności faktoringowej w drodze sprzedaży wierzytelności, takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, prowizja za finansowanie i opłata za wniosek, które są pobierane z tytułu takiej działalności, należy uznać za składniki zapłaty stanowiące wynagrodzenie za świadczenie usług objętych zakresem stosowania tej dyrektywy.

26.

Wątpliwości wyrażone w tym względzie przez sąd odsyłający nie wydają się opierać na żądaniach stron w postępowaniu głównym, które uważają, że działalność ta jest wyraźnie objęta zakresem stosowania dyrektywy VAT, lecz raczej na wykładni wyroków w sprawach MKG i GFKL ( 14 ).

27.

W tym względzie należy na wstępie przypomnieć, że dyrektywa VAT ustanawia wspólny system VAT oparty w szczególności na jednolitej definicji transakcji podlegających opodatkowaniu ( 15 ). W tym kontekście, zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy opodatkowaniu VAT podlega odpłatne świadczenie usług przez podatnika działającego w takim charakterze. Artykuł 9 ust. 1 wspomnianej dyrektywy uściśla w tym względzie w akapicie pierwszym, że „podatnikiem” jest każda osoba prowadząca samodzielnie działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności. Zgodnie z akapitem drugim tego przepisu za „działalność gospodarczą” uznaje się w szczególności wszelką działalność usługodawców włącznie z „wykorzystywaniem w sposób ciągły wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu”. Co się tyczy pojęcia „wykorzystywania” w rozumieniu tego przepisu, pojęcie to odnosi się, zgodnie z wymogami zasady neutralności wspólnego systemu VAT, do wszystkich transakcji, niezależnie od ich formy prawnej, które mają na celu osiąganie z danego dobra stałego dochodu ( 16 ). Dyrektywa ta wyznacza zatem bardzo szeroki zakres zastosowania VAT, ponieważ działalność jest uznawana za „gospodarczą”, jeżeli ma ona charakter stały i jest wykonywana w zamian za wynagrodzenie otrzymywane przez podmiot dokonujący transakcji ( 17 ).

28.

To właśnie w świetle tych zasad zbadam w pierwszej kolejności, czy faktoring w drodze sprzedaży wierzytelności stanowi odpłatne świadczenie usług w rozumieniu wyżej wymienionych przepisów, a tym samym jest objęty zakresem stosowania dyrektywy VAT.

29.

W tym względzie Trybunał miał już okazję orzec, iż czynności faktoringowe należy analizować jako wchodzące w zakres stosowania VAT. W wyroku w sprawie MKG, który dotyczył tak zwanego „autentycznego” systemu faktoringowego – który charakteryzuje się wykupem przez faktora wierzytelności jego klienta, bez prawa dochodzenia od niego roszczeń w przypadku niewykonania zobowiązania przez dłużników – Trybunał orzekł pod rządami szóstej dyrektywy ( 18 ), że taka działalność stanowi odpłatne świadczenie usług objęte zakresem stosowania VAT. Aby dojść do tego wniosku, Trybunał wskazał w szczególności, że „stosunki pomiędzy faktorem a jego klientem są regulowane umową, w ramach której strony wymieniają świadczenia wzajemne”, przy czym polegają one konkretnie po stronie faktora na „zwolnieniu [klienta] z dokonywania windykacji wierzytelności i z ponoszenia ryzyka braku ich zapłaty”, a po stronie klienta na zapłacie w zamian za otrzymane w ten sposób usługi wynagrodzenia odpowiadającego „różnicy między wartością nominalną wierzytelności […] scedowanych na faktora a kwotą, którą [faktor wypłaca mu] tytułem zapłaty wierzytelności” ( 19 ).

30.

Uważam, że rozstrzygnięcie przyjęte w wyroku MKG, choć oparte na wykładni szóstej dyrektywy, jest nadal aktualne i w pełni znajduje zastosowanie do faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności, takiego jak w niniejszej sprawie, ponieważ faktoring ten posiada zasadniczo te same cechy co „autentyczny faktoring” rozpatrywany w wyroku MKG. W ramach umowy faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności faktor i jego klient zobowiązują się bowiem wzajemnie, w odniesieniu do pierwszego z nich, do odkupienia od klienta wymagalnych w przyszłości zafakturowanych wierzytelności w celu zwolnienia go z czynności windykacji, przejmując jednocześnie ryzyko braku zapłaty, a w odniesieniu do drugiego – do zapłaty różnych honorariów ustalonych w umowie faktoringu. Świadczenia uzgodnione w tej umowie są wzajemne, ponieważ świadczenie usług przez spółkę A jest uzależnione od zapłaty przez klientów uzgodnionych honorariów, a zapłata ta jest ze swej strony uzależniona od świadczenia przez spółkę A uzgodnionych usług na rzecz tych klientów.

31.

W konsekwencji skłaniam się do uznania, że usługi świadczone przez faktora na podstawie umowy faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności, takiej jak rozpatrywane postępowania głównym, stanowią świadczenie usług dokonywane „odpłatnie” w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. c) dyrektywy VAT.

32.

Wniosku tego nie podważa wyrok GFKL, na który powołuje się sąd odsyłający. Dla przypomnienia, sprawa ta dotyczyła wyodrębnionej sprzedaży wierzytelności uznanych za „wątpliwe”, a mianowicie wierzytelności związanych z 70 wypowiedzianymi umowami kredytowymi i uznanych za wymagalne, które wiązały się z przejęciem przez kupującego ciężaru windykacji oraz ryzyka niewykonania zobowiązania, a których cena wykupu odzwierciedlała nie wynagrodzenie za wykonaną usługę, lecz rzeczywistą wartość ekonomiczną zbywanych wierzytelności, która stała się niższa od ich wartości nominalnej. To właśnie w tym kontekście Trybunał orzekł, że podmiot, który na własne ryzyko nabywa wątpliwe wierzytelności po cenie niższej od ich wartości nominalnej, nie świadczy usługi odpłatnie i nie dokonuje tym samym czynności z zakresu działalności gospodarczej objętej zakresem stosowania szóstej dyrektywy, jeżeli różnica między wartością nominalną tych wierzytelności a ceną ich sprzedaży odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość owych wierzytelności w chwili sprzedaży ( 20 ).

33.

Niemniej jednak wydaje mi się jasne, że nie można dokonać żadnego porównania między z jednej strony faktoringiem w drodze sprzedaży wierzytelności wymagalnych w przyszłości, takim jak w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym, a z drugiej strony nabyciem już wymagalnych i „wątpliwych” wierzytelności będących przedmiotem sprawy, w której zapadł wyrok GFKL. Należy bowiem przede wszystkim stwierdzić, że te dwa rodzaje działalności mają inne cele z punktu widzenia klienta. W pierwszym przypadku klient stara się bowiem natychmiast pozyskać kapitał, nawet jeśli jego wierzytelności staną się wymagalne dopiero później, podczas gdy w drugim przypadku klient, stara się pozbyć wymagalnych już wierzytelności związanych z pewnym ryzykiem. Ponadto, w odróżnieniu od czynności faktoringowych, strony w ramach zakupu wymagalnych już wierzytelności nie uzgodniły prowizji z tytułu wynagrodzenia doliczanego do ceny zakupu z tytułu usługi świadczonej przez nabywcę wierzytelności. W przeciwieństwie do faktoringu autentycznego cesjonariusz wierzytelności nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia od zbywcy ( 21 ). Ponadto rzeczywista wartość ekonomiczna „wątpliwych” wierzytelności w chwili ich nabycia nie uwzględnia, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, usług, dzięki którym sprzedający wierzytelności został zwolniony z obciążenia związanego z windykacją zafakturowanych wierzytelności. Wreszcie faktoring w drodze sprzedaży wierzytelności nie wydaje się również porównywalny z nabyciem aktywów typu „udziały w spółce”, których właściciel otrzymuje pożytki ( 22 ), ponieważ faktor nie zachowuje się jak właściciel pasywny, lecz świadczy na rzecz swojego klienta usługę polegającą na przejęciu, za wynagrodzeniem, ryzyka niewykonania zobowiązania przez dłużnika.

34.

W drugiej kolejności, po ustaleniu, że faktoring w drodze sprzedaży wierzytelności wchodzi w zakres stosowania VAT, zbadam, czy pomimo okoliczności, które wskazuje sąd odsyłający ( 23 ), istnieje bezpośredni związek między działalnością faktoringu a świadczeniem wzajemnym pobieranym w formie prowizji za finansowanie i opłaty za wniosek, co pozwoli potwierdzić, że stanowią one wynagrodzenie za usługi objęte zakresem stosowania VAT.

35.

Z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający uważam, że wydaje się, iż ma to miejsce w niniejszej sprawie.

36.

Po pierwsze bowiem, jeśli chodzi o prowizję za finansowanie, uważam, że propozycja sądu odsyłającego, zgodnie z którą prowizję tę można uznać za korektę mającą na celu dostosowanie ceny zakupu wierzytelności do jej zdyskontowanej wartości bieżącej nie jest zasadna. Prowizja ta stanowi bowiem honorarium składające się z odsetka każdej nabytej zafakturowanej wierzytelności, przy czym kwota ta jest tym wyższa, im dłuższy jest termin płatności faktur, i im niższy jest rating odnośnych wierzytelności. W związku z tym odsetek ten nie ma żadnego związku z ustaleniem ceny zakupu wierzytelności, która może sięgać od wartości nominalnej do zmniejszonej części wierzytelności. W związku z tym wydaje się, że prowizja ta nie jest ustalana w następstwie oszacowania wartości ekonomicznej wierzytelności na fakturze w chwili cesji, jest natomiast bezpośrednio związana z wynagrodzeniem za usługi świadczone przez spółkę A. Ponadto z uwag przedstawionych przez spółkę A wynika, że ponieważ zbyte wierzytelności są wierzytelnościami wymagalnymi w przyszłości, nie ma żadnego powodu, aby uznać, że wartość nominalna wierzytelności nie odpowiada ich rzeczywistej wartości ekonomicznej lub że należałoby skorygować tę wartość nominalną wierzytelności, tak aby cena zapłacona za tę wierzytelność odpowiadała jej rzeczywistej wartości ekonomicznej, ponieważ nie ma żadnego powodu, aby zakładać, że dłużnicy nie zapłacą całości swoich niewymagalnych jeszcze długów. Ponadto, z zastrzeżeniem ostatecznych ocen, których dokonanie należy do sądu odsyłającego, wydaje się, że omawiana prowizja wpisuje się w długotrwałą usługę i że spółka A pobiera od swoich klientów stałe opłaty roczne lub miesięczne, w związku z czym twierdzenie, zgodnie z którym spółka A nie otrzyma wynagrodzenia po przeniesieniu wierzytelności, nie jest prawidłowe ( 24 ).

37.

Po drugie, co się tyczy opłaty za wniosek, z informacji dostępnych Trybunałowi wynika, że opłata te stanowi wynagrodzenie ryczałtowe wpłacane przez klienta na rzecz faktora w zamian za usługi związane z wdrożeniem systemu faktoringu, w tym w odniesieniu do przestrzegania obowiązków wynikających z przepisów o praniu pieniędzy. Oznacza to, że dopóki umowa faktoringu pozostaje w mocy, opłata ta może być uznana za wynagrodzenie za dostępność usług niezbędnych do świadczenia faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności. Wynika z tego, że uiszczenie tej opłaty jest również dokonywane na podstawie stosunku umownego niemającego związku z wartością wierzytelności lub z jej dostosowaniem. Przeciwnie, wydaje mi się, że świadczenie rozpatrywanych usług i uiszczenie opłaty za wniosek są od siebie współzależne, w związku z czym jeden z tych elementów jest spełniony tylko pod warunkiem, że spełniony jest również drugi element, i odwrotnie.

38.

W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania pierwsze i drugie odpowiedzieć, iż art. 2 ust. 1 lit. c) i art. 9 dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że w ramach działalności faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności, takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, zarówno prowizję za finansowanie, jak i opłatę za wniosek, które są pobierane przez faktora z tytułu tych usług należy uznać za wynagrodzenie za usługi objęte zakresem stosowania tej dyrektywy.

39.

Poprzez pytania trzecie i czwarte, które również należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że prowizja za finansowanie lub opłaty za wniosek pobierane przez faktora w ramach usług faktoringu w formie zastawu lub sprzedaży wierzytelności, takich jak będące przedmiotem postępowania głównego, stanowią wynagrodzenie za jedno niepodzielne świadczenie „windykacji należności”, które podlega opodatkowaniu VAT na podstawie tego przepisu, a jeśli nie, to czy oba te honoraria należy, przynajmniej częściowo, uznać za wynagrodzenie za świadczenie usług zwolnione z VAT jako świadczenie dotyczące „udzielania […] kredytów” lub „transakcji […] dotyczących […] płatności [i] długów” na podstawie art. 135 ust. 1, odpowiednio, lit. b) i d) tej dyrektywy.

40.

Z postanowienia odsyłającego wynika, że wątpliwości podniesione przez sąd odsyłający dotyczą głównie ewentualnego zakwalifikowania tych dwóch honorariów jako stanowiących łącznie wynagrodzenie za jedno niepodzielne świadczenie polegające na windykacji należności. Jej zdaniem można bowiem uznać, że usługa faktoringu obejmuje usługę finansowania mającą, przynajmniej w części, formę udzielenia kredytu, która nie jest związana z usługą windykacji należności ani pomocnicza w stosunku do takiej usługi, w związku z czym te dwie usługi nie mogą być traktowane do celów podatku VAT jako jedno i niepodzielne świadczenie. Ponadto zdaniem tego sądu analiza działalności faktoringowej jako działalności całkowicie opodatkowanej VAT mogłaby prowadzić do odmiennego traktowania do celów VAT różnych rodzajów działalności w zakresie finansowania i udzielania kredytu.

41.

W tym kontekście zajmę się najpierw kwestią, czy usługi faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności i zastawu można zakwalifikować jako transakcje „windykacji należności” w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT, a następnie, czy oba wskazane powyżej honoraria stanowią wynagrodzenie za jedno niepodzielne świadczenie faktoringowe, i wreszcie, czy honoraria te mogą stanowić, przynajmniej częściowo, wynagrodzenie za usługi „udzielania kredytu” lub „transakcji […] dotyczących […] płatności [lub] długów” na podstawie art. 135 ust. 1, odpowiednio, lit. b) i d) tej dyrektywy.

42.

W pierwszej kolejności, co się tyczy zakwalifikowania usług faktoringu jako „windykacji należności” w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT, przypominam, że przepis ten przewiduje, iż państwa członkowskie zwalniają „transakcje, łącznie z pośrednictwem, dotyczące rachunków depozytowych, rachunków bieżących, płatności, przelewów, długów, czeków i innych zbywalnych instrumentów finansowych, z wyłączeniem windykacji należności”.

43.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału zwolnienia z VAT, o których mowa w art. 135 ust. 1 tej dyrektywy, stanowią autonomiczne pojęcia prawa Unii, które mają na celu uniknięcie rozbieżności w stosowaniu systemu VAT w poszczególnych państwach członkowskich. Z orzecznictwa wynika także, iż określenia użyte do opisania tych zwolnień powinny być poddawane wykładni ścisłej, stanowią one bowiem odstępstwa od ogólnej zasady, zgodnie z którą podatkiem VAT objęta jest każda dostawa towarów i każda usługa świadczona odpłatnie przez podatnika. Jednakże taka wykładnia powinna być zgodna z celami tych zwolnień i spełniać wymogi zasady neutralności podatkowej, na której zasadza się wspólny system podatku VAT, w związku z czym nie może ona pozbawić ich skuteczności ( 25 ).

44.

W tym względzie należy zauważyć, że wobec braku definicji pojęcia „windykacji należności” w dyrektywie VAT należy umieścić art. 135 ust. 1 lit. d) tej dyrektywy w jego kontekście i interpretować go w świetle jego ducha oraz, bardziej ogólnie, systematyki tej dyrektywy ( 26 ). W związku z tym pojęcie to, jako wyjątek od przepisu stanowiącego odstępstwo od stosowania VAT, skutkujący tym, że transakcje, których dotyczy, podlegają opodatkowaniu stanowiącemu podstawową zasadę leżącą u podstaw dyrektywy VAT, należy interpretować szeroko ( 27 ). Trybunał, opierając się na takiej szerokiej wykładni orzekł w wyroku MKG, że pojęcie „windykacji należności” w rozumieniu tego przepisu należy interpretować jako odnoszące się do czynności finansowych mających na celu zapłatę długu pieniężnego ( 28 ). W zakresie istotnym dla niniejszej sprawy Trybunał wyjaśnił w istocie, że pojęcie to należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono wszystkie formy faktoringu, ponieważ z uwagi na swój obiektywny charakter faktoring ma zasadniczo na celu dochodzenie i pobranie wierzytelności od osoby trzeciej. W związku z tym, wedle stanowiska Trybunału faktoring należy po prostu uznać za podkategorię szerszej kategorii „windykacji należności”, bez względu na sposób, w jaki jest on wykonywany ( 29 ). W związku z tym wyjątek od zwolnienia z VAT w odniesieniu do „windykacji należności” należy rozumieć w ten sposób, że obejmuje zarówno „autentyczny faktoring”, jak i „nieautentyczny faktoring”, ponieważ zdaniem Trybunału nie istnieje żaden powód, który mógłby uzasadniać odmienne traktowanie tych dwóch kategorii faktoringu z punktu widzenia VAT. W obu przypadkach faktor świadczy na rzecz klienta odpłatnie usługi i w związku z tym prowadzi działalność gospodarczą ( 30 ).

45.

Rozumowanie to wydaje się mieć pełne zastosowanie w niniejszej sprawie.

46.

Po pierwsze, co się tyczy faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności, jak wynika z analizy przeprowadzonej w pkt 30 niniejszej opinii, posiada on te same cechy co faktoring autentyczny, którego dotyczył wyrok MKG. W wyroku tym Trybunał orzekł, że autentyczny faktoring stanowi działalność polegającą na windykacji należności w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT ( 31 ). W związku z tym stwierdzenie to powinno mieć również zastosowanie do faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności.

47.

Po drugie, co się tyczy faktoringu w drodze zastawu, należy stwierdzić, że jedyna różnica między tym rodzajem faktoringu a faktoringiem nieautentycznym, o którym mowa w wyroku MKG, polega na tym, że w tym drugim przypadku wierzytelności zostały z punktu widzenia prawnego przeniesione na faktora ( 32 ), podczas gdy w przypadku faktoringu w drodze zastawu wierzytelności nie są przenoszone, lecz służą jako zabezpieczenie przyznanego finansowania ( 33 ). Jednakże te dwa rodzaje faktoringu prowadzą do tego samego skutku windykacyjnego w postaci odzyskania należności, przy czym faktor nie ponosi ryzyka niewykonania zobowiązań przez dłużników. Ponieważ w wyroku MKG Trybunał uznał, że faktoring nieautentyczny również wchodzi w zakres wyjątku dotyczącego windykacji należności przewidzianego w art. 135 ust. 1 lit. d) tej dyrektywy VAT ( 34 ), faktoring w drodze zastawu także należy uznać za objęty tym wyjątkiem.

48.

Wynika z tego, że na podstawie analogicznego zastosowania wyroku MKG można stwierdzić, iż obie rozpatrywane usługi faktoringowe stanowią usługę windykacji należności w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT.

49.

W drugiej kolejności, co się tyczy niepodzielności lub odrębności różnych świadczeń oferowanych w ramach usługi faktoringowej, przypominam, że w niniejszej sprawie centralna komisja podatkowa uznała, że zarówno faktoring w drodze zastawu, jak i faktoring w drodze sprzedaży wierzytelności składają się ze świadczeń odrębnych i niezależnych, a mianowicie, po pierwsze, z „udzielenia kredytu”, które jest zwolnione z VAT, a po drugie, z „windykacji należności”, która podlega opodatkowaniu VAT. Należy zatem ustalić na płaszczyźnie podatkowej, czy oba rozpatrywane honoraria odnoszą się do elementu podlegającego opodatkowaniu, czy też do elementu wyłączonego z faktoringu.

50.

W tym względzie pragnę zauważyć, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż w przypadku gdy transakcja składa się z szeregu elementów i czynności, brak jest bezwzględnej zasady dotyczącej ustalania zakresu danego świadczenia z punktu widzenia VAT, a co za tym idzie, należy wziąć pod uwagę ogół okoliczności, w jakich ma miejsce dana transakcja, w celu ustalenia, w szczególności, czy dla celów VAT transakcja ta prowadzi do dwóch lub większej liczby odrębnych świadczeń lub do jednego świadczenia, przy czym co do zasady każde świadczenie należy uważać za odrębne i niezależne, jak wynika z art. 1 ust. 2 akapit drugi dyrektywy VAT ( 35 ). Jednakże w drodze wyjątku od tej ogólnej zasady, po pierwsze, transakcji złożonej z jednego świadczenia w aspekcie gospodarczym nie należy sztucznie rozdzielać, aby nie pogarszać funkcjonalności systemu VAT. W związku z tym jedno świadczenie występuje w przypadku, gdy co najmniej dwa elementy albo co najmniej dwie czynności dokonane przez podatnika na rzecz klienta są ze sobą tak ściśle związane, że tworzą obiektywnie tylko jedno nierozerwalne świadczenie gospodarcze, którego rozdzielenie miałoby charakter sztuczny ( 36 ). Po drugie, w pewnych okolicznościach formalnie odrębne świadczenia, które mogą być wykonywane oddzielnie, a zatem które mogą oddzielnie podlegać opodatkowaniu lub zwolnieniu, należy uważać za jedną transakcję, jeżeli nie są one od siebie niezależne. Jest tak w szczególności w sytuacji, gdy należy uznać, że co najmniej jeden element stanowi świadczenie główne, natomiast inne elementy stanowią jedno lub więcej świadczeń pomocniczych traktowanych z punktu widzenia podatkowego tak jak świadczenie główne. W szczególności świadczenie należy uważać za świadczenie pomocnicze w stosunku do świadczenia głównego, gdy dla klientów nie stanowi ono ostatecznego celu samego w sobie, lecz środek do korzystania na jak najlepszych warunkach z głównej usługi usługodawcy ( 37 ). Po trzecie, dla celów ustalenia, czy transakcja, która obejmuje liczne świadczenia, stanowi jedną transakcję dla celów VAT, Trybunał bierze pod uwagę cel ekonomiczny tej transakcji, jak również interes odbiorców usług ( 38 ).

51.

O ile do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy rozpatrywane usługi faktoringowe stanowią jedno świadczenie, i dokonanie całościowej oceny stanu faktycznego w tym względzie, o tyle zadaniem Trybunału jest dostarczenie wskazówek w zakresie wykładni prawa Unii, które mogą być użyteczne dla rozstrzygnięcia zawisłej przed nim sprawy ( 39 ).

52.

W tym względzie należy na wstępie podkreślić, że ogólnie rzecz biorąc, umowy faktoringowe nie pozwalają na proste określenie pojedynczej charakterystyki lub pojedynczego opisu, w szczególności z uwagi na to, że możliwe jest wyróżnienie co najmniej trzech głównych funkcji realizowanych przez takie umowy, a mianowicie: i) funkcji finansowania, która umożliwia klientowi uzyskanie płatności z góry na podstawie przeniesionej wierzytelności; ii) funkcji zarządzania fakturami i wierzytelnościami klientów; oraz iii) funkcji zabezpieczającej przed niewykonaniem zobowiązania przez dłużników w ramach umowy faktoringu autentycznego ( 40 ). Jednakże w niniejszej sprawie wątpliwości sądu odsyłającego dotyczą głównie pierwszej funkcji, czyli funkcji związanej z finansowaniem, która występuje we wszystkich umowach o świadczenie usług faktoringowych, takich jak umowy rozpatrywane w postępowaniu głównym i które wykazują podobieństwa do usług „udzielania kredytu”.

53.

W tym względzie uważam, że należy odróżnić analizę faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności od analizy faktoringu w drodze zastawu.

54.

Po pierwsze, co się tyczy faktoringu w drodze sprzedaży wierzytelności, należy stwierdzić, że ta forma faktoringu z definicji nie oznacza udzielania kredytów, ponieważ o ile klient dysponuje środkami wypłaconymi w związku z zafakturowanymi wierzytelnościami, o tyle środki te nie są przedmiotem pożyczki, lecz sprzedaży ostatecznej. W tym sensie usługa obejmuje jedynie odzyskanie należności i zarządzanie zafakturowanymi wierzytelnościami wraz z powiązanymi z nimi transakcjami. Tak więc ze względu na ostateczny charakter sprzedaży wierzytelności klient nie spłaca otrzymanych środków, a spółka A otrzymuje zapłatę od dłużnika w miejsce swojego klienta. W związku z tym nie istnieje stosunek kredytowy między spółką A a jej klientem, ponieważ klient ten nie spłaca udostępnionego mu kapitału. Innymi słowy, jeżeli spółka A musi zapewnić finansowanie wierzytelności w okresie od momentu ich wykupu od swojego klienta do momentu, w którym dłużnik zapłaci jej należność z faktury (wierzytelność), nie oznacza to, że przyznaje ona swojemu klientowi kredyt.

55.

Po drugie, jeśli chodzi o faktoring w drodze zastawu, który nie wiąże się z ostateczną sprzedażą wierzytelności, uważam, że do celów opodatkowania VAT raczej nie należy rozdzielać takiej usługi na poszczególne świadczenia.

56.

Przede wszystkim bowiem bezsporne jest, że faktoring, zarówno z punktu widzenia klienta, jak i faktora, stanowi co do zasady jedno świadczenie z gospodarczego punktu widzenia. Poszczególne usługi, które mogą być oferowane przez faktora, wydają się być ze sobą powiązane i tworzą jedno niepodzielne świadczenie gospodarcze, którego głównym celem jest to, aby klient nie musiał zajmować się windykacją swoich wierzytelności. W świetle tego celu gospodarczego rozdzielenie takiej usługi miałoby moim zdaniem charakter sztuczny.

57.

Następnie należy wskazać, że o ile prawdą jest, iż usługi finansowania i inne usługi mające na celu ułatwienie windykacji wierzytelności mogą z teoretycznego punktu widzenia być świadczone oddzielnie, o tyle w niniejszej sprawie wydaje się, że czynności te nie są świadczone w sposób niezależny. Usługa finansowania nie może bowiem być świadczona bez wykonania wszystkich innych usług związanych z ustanowieniem i wdrożeniem systemu faktoringu (objętych opłatą za wniosek), i odwrotnie, te drugie usługi nie miałyby racji bytu w braku usługi finansowania. W rzeczywistości główne świadczenie usług faktoringowych polega na „zwolnieniu [klienta] z czynności windykacji wierzytelności” ( 41 ), a w tym znaczeniu usługę finansowania należy uznać za jedno ze świadczeń pomocniczych, które z podatkowego punktu widzenia wchodzą w zakres świadczenia głównego. Dla klienta finansowanie nie jest celem samym w sobie, w szczególności dlatego, że istnieją inne możliwości finansowania zewnętrznego, takie jak kredyt bankowy, przy potencjalnie niższych kosztach, natomiast stanowi ono sposób skorzystania z wcześniejszego odzyskania należności.

58.

Ponadto stwierdzam, że rzeczywistość gospodarcza, odzwierciedlona co do zasady w rozpatrywanych umowach, stanowi podstawowe kryterium stosowania wspólnego systemu VAT. W związku z tym kwestia, czy różne świadczenia stanowią jedną złożoną transakcję, może zależeć od warunków, w jakich wynagrodzenie za te usługi staje się wymagalne. Do sądu odsyłającego należy zatem zbadanie, czy dziewięć rodzajów wynagrodzenia ( 42 ) stanowi świadczenie wzajemne za usługi, które w umowie stanowią jedną złożoną transakcję. W związku z tym należałoby zbadać, czy w niniejszym przypadku usługi te są świadczone w zamian za odrębną opłatę stałą, niezależnie od jakiegokolwiek świadczenia usług faktoringowych, co mogłoby wskazywać na to, że usługi te są odrębne i niezależne od świadczenia usługi faktoringowej ( 43 ).

59.

Wreszcie, wbrew temu, co twierdzi rząd fiński w swoich uwagach na piśmie, nie wydaje mi się problematyczne, aby te dwie formy faktoringu, takie jak rozpatrywane w niniejszej sprawie, były traktowane w całości jako usługi podlegające opodatkowaniu VAT. O ile prawdą jest, że stwierdzenie to oznaczałoby istnienie rynku, na którym finansowanie zwolnione z VAT byłoby dostępne w formie tradycyjnych kredytów, i na którym finansowanie podlegające opodatkowaniu VAT byłoby dostępne w formie faktoringu, co stawiałoby dostawców różnych form finansowania w odmiennej sytuacji, w związku z czym jedynie faktorzy mieliby prawo do odliczenia umożliwiające ich klientom odliczenie podatku zawartego w usłudze faktoringowej, tak że podatek ten nie stanowiłby kosztu dla tych klientów, o tyle wydaje mi się, że taki właśnie był zamierzony wybór prawodawcy Unii. Artykuł 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT dokonuje bowiem rozróżnienia między niektórymi usługami zwolnionymi z VAT a innymi usługami, które nadal podlegają temu zwolnieniu. Teoretycznie udzielanie kredytów jest uważane za czystą transakcję finansową, która nie obejmuje świadczenia usługi jako takiej i która polega na udostępnieniu środków pieniężnych, tak że odsetki otrzymane w zamian za kredyt są zrównane raczej z dochodami finansowymi niż z wynagrodzeniem za świadczenie podlegające opodatkowaniu ( 44 ). Ponadto w kontekście neutralności VAT opodatkowanie miałoby skutek inflacyjny i zaszkodziłoby finansowaniu gospodarki, ponieważ co do zasady VAT nie mógłby zostać odzyskany przez kredytobiorcę ( 45 ). Przeciwnie, „windykacja należności” nie jest zwolniona, zwłaszcza że z gospodarczego punktu widzenia chodzi o świadczenie usług na rzecz wierzyciela w zamian za prowizje i honoraria, które w związku z tym generują wymierną gospodarczą wartość dodaną ( 46 ).

60.

W trzeciej i ostatniej kolejności, w trosce o kompletność wywodu, pragnę odpowiedzieć na pytanie zadane przez sąd odsyłający, czy oba rozpatrywane honoraria mogą stanowić wynagrodzenie za usługi „udzielania kredytu” w rozumieniu art. 135 ust. 1 lit. b) dyrektywy VAT w świetle wyroków Franck i fundusz O, do których sąd ten się odnosi. Uważam, że wyroków tych nie można interpretować w sposób, który uzasadniałby rozdzielenie, do celów VAT, usług faktoringu.

61.

Po pierwsze, w wyroku Franck Trybunał wskazał, że zawarte w tym przepisie wyrażenie „udzielanie kredytów i pośrednictwo kredytowe” należy interpretować szeroko, tak że jego zakres nie może być ograniczony wyłącznie do pożyczek i kredytów udzielanych przez instytucje bankowe i finansowe ( 47 ), że takie udzielanie polega w szczególności na udostępnieniu kapitału za wynagrodzeniem i że takie wynagrodzenie może przybrać inne formy świadczenia wzajemnego niż zapłata odsetek ( 48 ). Jednakże szeroka wykładnia tego wyrażenia nie może sugerować, że w niniejszym przypadku wynagrodzenie, jakie spółka A otrzymywała od swoich klientów, stanowiło świadczenie wzajemne za udzielenie kredytu. Nie można bowiem pominąć kontekstu faktycznego, w jakim został wydany ten wyrok, który różni się pod wieloma względami od niniejszej sprawy. Dokładniej rzecz ujmując, w wyroku Franck kredytobiorca wykorzystał weksel jako instrument kredytowy w celu uzyskania pożyczki od spółki pośredniczącej, która sprzedała weksel spółce faktoringowej. W ten sposób spółka pośrednicząca, która nie była instytucją finansową, udostępniła środki finansowe kredytobiorcy, który w przeciwnym razie nie byłby w stanie pożyczyć środków od instytucji finansowych ze względu na niski rating kredytowy. Okoliczność, że jedna ze spółek uczestniczących w tej transakcji była spółką faktoringową, nie miała oczywiście znaczenia, a relacji pomiędzy kredytobiorcą a spółką pośredniczącą również nie można było uznać za „faktoring”, ponieważ weksel nie został wystawiony przez kredytobiorcę na podstawie usług faktoringowych świadczonych przez spółkę pośredniczącą ( 49 ). Tymczasem w sprawie rozpatrywanej w postępowaniu głównym nic nie wskazuje na istnienie trójstronnych stosunków umownych między spółką A, jej klientem i dłużnikami, na podstawie których spółka A miałaby udostępnić środki finansowe klientowi poprzez udzielenie mu kredytu. Ponadto dłużnicy nie są zobowiązani do zwrotu spółce A długu kredytowego lub odsetek klienta, lecz ich własne długi wynikające z zafakturowanych wierzytelności.

62.

Z drugiej strony, jeśli chodzi o wyrok w sprawie fundusz O, prawdą jest, że Trybunał orzekł, iż w ramach umowy o subpartycypację, na podstawie której subpartycypant (inwestor) zapewnia finansowanie inicjatorowi (fundusz niestandaryzowany) w zamian za przyszłe dochody generowane przez szczególne wierzytelności, podczas gdy wierzytelności te pozostają pod względem prawnym własnością inicjatora, okoliczność, że subpartycypant jest narażony na potencjalne straty i ponosi w ten sposób ryzyko kredytowe, jest nierozerwalnie związana z każdą transakcją udzielenia kredytu, niezależnie od tego, czy ryzyko to wynika z niewywiązania się przez dłużników ze spłaty wierzytelności, z których wpływy są mu przekazywane, czy z niewypłacalności jego bezpośredniego kontrahenta ( 50 ). Jednakże, poza kwestią własności wierzytelności i zarządzania ryzykiem, ten rodzaj usługi różni się od faktoringu tym, że jest to instrument finansowania wykorzystywany w ramach sekurytyzacji lub w ramach finansowania strukturalnego, które nie mogą być realizowane za pomocą pożyczek tradycyjnych i które w związku z tym są równoważne z udzielaniem kredytu, podczas gdy faktoring stanowi głównie usługę zarządzania windykacją należności. Wreszcie sam fakt, że transakcja wiąże się z ryzykiem finansowym, nie wystarcza do zwolnienia jej z VAT. Na przykład w ramach leasingu leasingodawca ponosi pewne ryzyko finansowe (np. w przypadku niewykonania zobowiązania przez leasingobiorcę lub obniżenia wartości przedmiotu leasingu), ale świadczona usługa wchodzi w zakres najmu, a nie transakcji finansowania zwolnionych z VAT.

63.

W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania trzecie i czwarte odpowiedzieć, iż art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że prowizja za finansowanie lub opłata za wniosek pobierane przez faktora w ramach usługi faktoringu w formie zastawu lub sprzedaży wierzytelności, takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, stanowią wynagrodzenie za jedno niepodzielne świadczenie „windykacji należności” w rozumieniu tego przepisu, które podlega opodatkowaniu VAT zgodnie z tym przepisem.

64.

Poprzez piąte pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy w przypadku gdyby musiał uznać, że wyjątek dotyczący „windykacji należności” przewidziany w art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT znajduje zastosowanie do usług faktoringu, przepis ten należy uznać za wystarczająco jasny i bezwarunkowy, aby uznać jego bezpośrednią skuteczność, tak aby można było powołać się na niego przed sądami krajowymi w celu odstąpienia od stosowania prawa krajowego niezgodnych z tym przepisem ( 51 ).

65.

Sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z przepisami krajowymi, a konkretnie z § 42 akapit pierwszy pkt 2 AVL, za zwolnione usługi finansowe uznaje się nie tylko udzielanie kredytów, ale również „wszelkie inne mechanizmy finansowania”, podczas gdy te ostatnie nie są wymienione w dyrektywie VAT. Gdyby jednak wyjątek od zwolnienia z VAT dotyczący „windykacji należności” miał mieć zastosowanie do dwóch honorariów rozpatrywanych w postępowaniu głównym jako wynagrodzenie za faktoring, sąd ten uważa, że wykładnia prawa krajowego w sposób w pełni zgodny z tą dyrektywą mogłaby nie być możliwa, ponieważ pojęcie „wszelkich innych mechanizmów finansowania” mogłoby obejmować również faktoring. W związku z tym sąd odsyłający zmierza do ustalenia, czy przepis zawarty w art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT jest bezpośrednio skuteczny, aby podatnik mógł się na niego bezpośrednio powoływać w celu odstąpienia od stosowania sprzecznego z nim prawa krajowego.

66.

W tym względzie, bez zajmowania stanowiska w przedmiocie wykładni prawa krajowego, która należy wyłącznie do sądu odsyłającego, przypominam, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału we wszystkich przypadkach, gdy przepisy dyrektywy są z punktu widzenia ich treści bezwarunkowe i wystarczająco precyzyjne, jednostki, w tym podatnicy VAT ( 52 ), mogą powoływać się na nie przed sądami krajowymi przeciwko państwu, w szczególności jeśli dokonało ono nieprawidłowej transpozycji ( 53 ). Zgodnie z tym samym orzecznictwem przepis prawa Unii jest bezwarunkowy, jeżeli ustanawia zobowiązanie niepoddane żadnym warunkom i nieuzależnione, w zakresie jego wykonania lub skutków, od wydania przez instytucje Unii Europejskiej lub państwa członkowskie jakiegokolwiek aktu, i jest wystarczająco precyzyjny, gdy przewidziany w nim obowiązek jest sformułowany w sposób jednoznaczny ( 54 ).

67.

W tym kontekście, po pierwsze, co się tyczy bezwarunkowego charakteru art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT, należy wskazać, że z samego brzmienia tego przepisu wynika, iż nie przyznaje on państwom członkowskim żadnego zakresu uznania w odniesieniu do zwolnienia lub opodatkowania danych transakcji, ponieważ w przeciwieństwie do innych transakcji, które mogą być przedmiotem zwolnienia na podstawie art. 135 ust. 1 ( 55 ) tej dyrektywy, nie pozwala on tym państwom członkowskim na określenie warunków i ograniczeń, jakim można by poddać korzystanie z tego zwolnienia. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem jasno, po pierwsze, że „windykacja należności” nie jest w żadnym wypadku objęta zakresem stosowania zwolnienia z VAT przewidzianego w tym przepisie, a po drugie, że ten wyjątek od zwolnienia nie jest obwarowany żadnym dodatkowym warunkiem ani nie jest uzależniony, w zakresie jego wykonania lub skutków, od wydania jakiegokolwiek aktu przez instytucje Unii Europejskiej lub państwa członkowskie. Stwierdzenie to jest tym bardziej trafne, że Trybunał potwierdził bezpośrednie stosowanie zwolnień podatkowych, nawet jeśli pozostawiają one państwom członkowskim zakres swobodnego uznania przy określaniu warunków ich stosowania ( 56 ).

68.

Po drugie, co się tyczy wystarczająco precyzyjnego charakteru art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT, o ile prawdą jest, że pojęcie „windykacji należności” nie zostało zdefiniowane w dyrektywie, o tyle pojęcie to nie jest ani niejasne, ani niejednoznaczne, a jak wykazał Trybunał, należy je interpretować szeroko, w związku z czym zarówno autentyczny, jak i nieautentyczny „faktoring” wchodzi w jego zakres ( 57 ). Ponadto z powodów przedstawionych w pkt 58–62 niniejszej opinii wspomniane pojęcie odnosi się do transakcji, która różni się od transakcji związanych z udzielaniem kredytów.

69.

W świetle powyższego proponuję, aby na pytanie piąte odpowiedzieć w ten sposób, że wyjątek od zwolnienia z VAT dotyczący „windykacji należności” przewidziany w art. 135 ust. 1 lit. d) dyrektywy VAT jest bezwarunkowy i wystarczająco precyzyjny, aby mógł być bezpośrednio skuteczny, tak aby można było powołać się na niego przed sądem krajowym w celu sprzeciwienia się stosowaniu niezgodnego z nim przepisu prawa krajowego.

70.

W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał Sprawiedliwości udzielił odpowiedzi na pytania prejudycjalne przedłożone przez Korkein hallinto-oikeus (naczelny sąd administracyjny, Finlandia) w następujący sposób: