–

skargę złożoną w sekretariacie Sądu w dniu 24 maja 2023 r.,

–

pismo dostosowujące skargę złożone w sekretariacie Sądu w dniu 24 listopada 2023 r.,

1

Skarżący, Gennady Nikolayevich Timchenko, żąda w skardze z jednej strony, na podstawie art. 263 TFUE, stwierdzenia nieważności, po pierwsze, decyzji Rady (WPZiB) 2023/572 z dnia 13 marca 2023 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 75 I, s. 134), a także rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2023/571 z dnia 13 marca 2023 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 75 I, s. 1) (zwanych dalej łącznie „aktami z marca 2023 r.”), i po drugie, decyzji Rady (WPZiB) 2023/1767 z dnia 13 września 2023 r. zmieniającej decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2023, L 226, s. 104), a także rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) 2023/1765 z dnia 13 września 2023 r. wykonującego rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2023, L 226, s. 3) (zwanych dalej łącznie „aktami z września 2023 r.”), w zakresie, w jakim te akty (zwane dalej łącznie „zaskarżonymi aktami”) go dotyczą, a z drugiej strony, na podstawie art. 268 TFUE, zasądzenia zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej miał doznać w wyniku przyjęcia tych aktów.

2

Skarżący jest przedsiębiorcą mającym obywatelstwa rosyjskie i fińskie.

3

Niniejsza sprawa wpisuje się w kontekst środków ograniczających przyjętych przez Unię Europejską w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi.

4

W dniu 17 marca 2014 r. Rada Unii Europejskiej przyjęła na podstawie art. 29 TUE decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. 2014, L 78, s. 16).

5

W tym samym dniu Rada przyjęła na podstawie art. 215 TFUE rozporządzenie (UE) nr 269/2014 w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. 2014, L 78, s. 6).

6

W następstwie agresji wojsk Federacji Rosyjskiej na Ukrainę Rada przyjęła w dniu 25 lutego 2022 r. decyzję (WPZiB) 2022/329 zmieniającą decyzję 2014/145 (Dz.U. 2022, L 50, s. 1), w szczególności w celu poprawienia kryteriów, na podstawie których osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy mogą zostać poddane przedmiotowym środkom ograniczającym.

7

Artykuł 2 ust. 1 i 2 decyzji 2014/145 w brzmieniu zmienionym decyzją 2022/329 stanowi, co następuje:

„1.   Zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą:

[…]

[…]

oraz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów powiązanych z nimi, zgodnie z wykazem zamieszczonym w załączniku.

2.   Nie udostępnia się – bezpośrednio ani pośrednio – wymienionym w załączniku osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom, ani na ich rzecz, żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych”.

8

W dalszych ustępach tego artykułu określono szczegółowe zasady odnoszące się do zamrożenia środków finansowych.

9

Artykuł 1 ust. 1 lit. a) i b) decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329 zakazuje wjazdu na terytoria państw członkowskich lub przejazdu przez nie osobom fizycznym odpowiadającym kryteriom zasadniczo identycznym z kryteriami sformułowanymi w art. 2 ust. 1 lit. a) i d) tej decyzji.

10

Rozporządzenie nr 269/2014 w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem Rady (UE) 2022/330 z dnia 25 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022, L 51, s. 1) przewiduje obowiązek zastosowania środków w postaci zamrożenia środków finansowych i określa szczegółowe zasady tego zamrożenia w sposób co do istoty identyczny ze sposobem ich określenia w decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329. W szczególności art. 3 ust. 1 lit. a) i d) tego rozporządzenia zasadniczo powtarza bowiem kryteria sformułowane w art. 2 ust. 1 lit. a) i d) decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329 [zwane dalej, odpowiednio, „kryterium a)” i „kryterium d)”].

11

W dniu 28 lutego 2022 r. Rada przyjęła decyzję (WPZiB) 2022/337 zmieniającą decyzję 2014/145 (Dz.U. 2022, L 59, s. 1), a także rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/336 wykonujące rozporządzenie nr 269/2014 (Dz.U. 2022, L 58, s. 1) (zwane dalej „aktami z lutego 2022 r.”).

12

Na mocy tych aktów nazwisko skarżącego zostało umieszczone, odpowiednio, pod numerem 694 w wykazie załączonym do decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329 oraz pod tym samym numerem w wykazie stanowiącym załącznik I do rozporządzenia nr 269/2014 zmienionego rozporządzeniem 2022/330 (zwanych dalej „spornymi wykazami”), z następujących powodów:

„[Skarżący] [j]est wieloletnim znajomym prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina, ogólnie opisywanym jako jedna z jego zaufanych osób.

Czerpie korzyści z powiązań z rosyjskimi decydentami. Jest założycielem i udziałowcem »Grupy Wołga«, grupy inwestycyjnej o portfelu inwestycji w kluczowych sektorach rosyjskiej gospodarki. »Grupa Wołga« ma znaczący udział w rosyjskiej gospodarce i w istotny sposób przyczynia się do jej rozwoju.

Jest również udziałowcem Banku Rossija; bank ten jest uznawany za osobisty bank wyższych rangą urzędników Federacji Rosyjskiej. Od momentu bezprawnej aneksji Krymu Bank Rossija otworzył swoje oddziały na Krymie i w Sewastopolu, umacniając tym samym ich integrację z Federacją Rosyjską.

Ponadto Bank Rossija posiada istotne udziały w National Media Group, która z kolei kontroluje stacje telewizyjne aktywnie wspierające politykę rządu rosyjskiego polegającą na destabilizowaniu Ukrainy.

Jest w związku z tym odpowiedzialny za wspieranie działań i polityk podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy.

[Udziela on] również […] wsparcia, finansowego i materialnego, rosyjskim decydentom odpowiedzialnym za aneksję Krymu i destabilizację wschodniej Ukrainy oraz czerpie korzyści z powiązań [z nimi]”.

13

Pismem z dnia 25 marca 2022 r. skarżący zwrócił się do Rady o udzielenie mu dostępu do całości dotyczących go akt. Wniosek ten został uwzględniony i w dniu 13 kwietnia 2022 r. przekazano mu akta WK 2807/2022 INIT (zwane dalej „pierwotnymi aktami WK”).

14

W następstwie złożenia przez skarżącego w dniu 15 kwietnia 2022 r. wniosku o przekazanie dodatkowych dokumentów Rada w dniu 28 kwietnia 2022 r. przekazała mu dokumenty, które znajdowały się w aktach WK 12005/2019 INIT, a także dokumenty zawarte w wykazie MD 2015 293, 294, 296 i 297 Kovalchuk (zwane dalej „uzupełnieniem pierwotnych akt WK”).

15

Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 9 maja 2022 r. skarżący wniósł skargę dotyczącą stwierdzenia nieważności aktów z lutego 2022 r., która została zarejestrowana pod sygnaturą T‑252/22.

16

W dniu 14 września 2022 r. Rada przyjęła decyzję (WPZiB) 2022/1530 zmieniającą decyzję 2014/145 (Dz.U. 2022, L 239, s. 149) oraz rozporządzenie wykonawcze (UE) 2022/1529 wykonujące rozporządzenie nr 269/2014 (Dz.U. 2022, L 239, s. 1) (zwane dalej „aktami z września 2022 r.”), na mocy których nazwisko skarżącego pozostawiono w spornych wykazach.

17

W dniu 25 listopada 2022 r. skarżący, na podstawie art. 86 regulaminu postępowania przed Sądem, złożył w sprawie T‑252/22 pismo dostosowujące skargę, domagając się również stwierdzenia nieważności aktów z września 2022 r. w dotyczącym go zakresie.

18

Wyrokiem z dnia 6 września 2023 r., Timchenko/Rada (T‑252/22, niepublikowanym, odwołanie w toku, EU:T:2023:496) Sąd między innymi oddalił skargę o stwierdzenie nieważności aktów z lutego 2022 r. i aktów z września 2022 r.

19

W dniu 22 grudnia 2022 r. Rada poinformowała skarżącego, że zamierza utrzymać w mocy środki ograniczające, którymi został objęty, oraz przekazała mu akta WK 17609/2022 INIT (zwane dalej „aktami WK 1 dotyczącymi utrzymania w mocy środków ograniczających”) oraz akta WK 17683/2022 INIT.

20

Na mocy aktów z marca 2023 r. nazwisko skarżącego pozostawiono w spornych wykazach z następujących powodów:

„[Skarżący] [j]est wieloletnim znajomym prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina, powszechnie opisywanym jako jedna z jego zaufanych osób.

Czerpie korzyści z powiązań z rosyjskimi decydentami. Jest założycielem i udziałowcem Volga Group, grupy inwestycyjnej o portfelu inwestycji w kluczowych sektorach rosyjskiej gospodarki. Volga Group ma znaczący udział w rosyjskiej gospodarce i w istotny sposób przyczynia się do jej rozwoju.

Jest również udziałowcem Banku Rossija; bank ten jest uznawany za osobisty bank Władimira Putina i osób z nim powiązanych. Od momentu bezprawnej aneksji Krymu Bank Rossija otworzył swoje oddziały na Krymie i w Sewastopolu, umacniając tym samym ich integrację z Federacją Rosyjską.

Ponadto Bank Rossija posiada udziały w National Media Group – holdingu medialnym kontrolującym 28 przedsiębiorstw medialnych w Rosji, które aktywnie rozpowszechniają propagandę i dezinformację w związku z rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie.

Jest w związku z tym odpowiedzialny za wspieranie działań lub polityk podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy.

[Udziela on] również […] wsparcia, finansowego lub materialnego, rosyjskim decydentom odpowiedzialnym za aneksję Krymu i destabilizację wschodniej Ukrainy oraz uzyskuje od nich korzyści”.

21

W dniu 14 marca 2023 r. Rada poinformowała skarżącego, że zamierza pozostawić jego nazwisko w spornych wykazach, oraz udzieliła odpowiedzi na jego pisma z dnia 31 października 2022 r. i z dnia 20 stycznia 2023 r., wyjaśniając mu w istocie, że posiadanie przezeń udziałów w Banku Rossiya i National Media Group pozwala wnioskować, iż popiera on działania prowadzone przeciwko Ukrainie, oraz że środki, które skarżący kwestionuje, są proporcjonalne, ponieważ mogą wywierać wpływ na sytuację w Ukrainie oraz na podejmowanie decyzji przez władze rosyjskie.

22

Pismem z dnia 31 maja 2023 r. skarżący przekazał Radzie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

23

W dniu 5 czerwca 2023 r. Rada przyjęła decyzję (WPZiB) 2023/1094 zmieniającą decyzję 2014/145 (Dz.U. 2023, L 146, s. 20) oraz rozporządzenie (UE) 2023/1089 zmieniające rozporządzenie nr 269/2014 (Dz.U. 2023, L 146, s. 1).

24

Decyzja ta w następujący sposób zmieniła art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 [zwany dalej „zmienionym kryterium g)”]:

„1.   Zamraża się wszelkie środki finansowe i zasoby gospodarcze należące do lub będące w posiadaniu lub pod kontrolą:

25

W motywie 4 tej decyzji wskazano:

„Rada uznała, że między rządem Federacji Rosyjskiej a wiodącymi przedsiębiorcami działającymi w Rosji istnieje stosunek wzajemnych korzyści i wzajemnego wsparcia. W szczególności rząd Federacji Rosyjskiej systematycznie zezwala wiodącym rosyjskim przedsiębiorcom na gromadzenie majątku poprzez wykorzystywanie zasobów naturalnych i innych zasobów publicznych. Rada jest zdania, że z uwagi na tę współzależność między wiodącymi przedsiębiorcami a rządem Federacji Rosyjskiej kryteria umieszczania w wykazie powinny obejmować wiodących przedsiębiorców działających we wszelkich sektorach gospodarczych Rosji. Ponadto Rada jest zdania, że kryteria umieszczania w wykazie powinny zostać rozszerzone, tak by umożliwiały umieszczenie w wykazie stosownych innych przedsiębiorców, którzy są zaangażowani w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej, w celu zwiększenia presji na rząd Federacji Rosyjskiej, aby zakończył wojnę napastniczą przeciwko Ukrainie”.

26

Rozporządzenie nr 269/2014 zmienione rozporządzeniem 2023/1089 przewiduje zmiany o zasadniczo identycznym brzmieniu co zmiany wprowadzone do decyzji 2014/145 na mocy decyzji 2023/1094. Artykuł 3 ust. 1 lit. g) tego rozporządzenia zawiera bowiem zasadniczo powtórzenie kryterium, które zostało sformułowane w art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2023/1094.

27

W dniu 19 czerwca 2023 r. Rada poinformowała skarżącego, że zamierza pozostawić jego nazwisko w spornych wykazach w oparciu o zmienione powody umieszczenia w wykazie i nowe kryterium umieszczenia w wykazie. W dniu 10 lipca 2023 r. Rada przekazała mu nowy dokument roboczy, zatytułowany WK 5142/2023 INIT (zwany dalej „aktami WK 2 dotyczącymi utrzymania w mocy środków ograniczających”), do którego w dniu 18 sierpnia 2023 r. dołączyła dodatkowy dokument roboczy, zatytułowany WK 5142/2023 ADD 1 (zwany dalej „uzupełnieniem akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających”) (zwane dalej łącznie „dodatkowymi aktami WK 2 dotyczącymi utrzymania w mocy środków ograniczających”).

28

Pismami z dnia 27 czerwca i z dnia 21 lipca 2023 r. skarżący przekazał Radzie swoje uwagi dotyczące projektu przedłużenia stosowania wobec niego środków ograniczających.

29

W dniu 18 sierpnia 2023 r. Rada poinformowała skarżącego, że zamierza utrzymać w mocy zastosowane wobec niego środki ograniczające. W dniu 31 sierpnia 2023 r. skarżący przekazał swoje uwagi dotyczące tego projektu utrzymania w mocy środków ograniczających.

30

W dniu 13 września 2023 r. Rada przyjęła akty z września 2023 r.

31

Na mocy tych aktów Rada pozostawiła nazwisko skarżącego w spornych wykazach z następujących powodów:

„[Skarżący] [j]est wieloletnim znajomym prezydenta Federacji Rosyjskiej Władimira Putina, powszechnie opisywanym jako jedna z jego zaufanych osób.

Czerpie korzyści z powiązań z rosyjskimi decydentami. Jest założycielem i udziałowcem Volga Group, grupy inwestycyjnej o portfelu inwestycji w kluczowych sektorach rosyjskiej gospodarki. Volga Group ma znaczący udział w rosyjskiej gospodarce i w istotny sposób przyczynia się do jej rozwoju.

Jest również udziałowcem Banku Rossiya; bank ten jest uznawany za osobisty bank Władimira Putina i osób z nim powiązanych. Od momentu bezprawnej aneksji Krymu Bank Rossiya otworzył swoje oddziały na Krymie i w Sewastopolu, umacniając tym samym ich integrację z Federacją Rosyjską.

Ponadto Bank Rossiya posiada udziały w National Media Group – holdingu medialnym kontrolującym 28 przedsiębiorstw medialnych w Rosji, które aktywnie rozpowszechniają propagandę i dezinformację w związku z rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie.

Jest w związku z tym jednym z czołowych przedsiębiorców działających w Rosji i jest odpowiedzialny za wspieranie działań lub polityk podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy.

[Udziela on] również […] wsparcia, finansowego lub materialnego, rosyjskim decydentom odpowiedzialnym za aneksję Krymu i destabilizację wschodniej Ukrainy oraz uzyskuje od nich korzyści”.

32

W dniu 15 września 2023 r. Rada udzieliła odpowiedzi na pisma skarżącego z dnia 31 maja, 27 czerwca, 21 lipca i 31 sierpnia 2023 r., informując go w szczególności, że zmienione kryterium g) nie jest nieproporcjonalnie szerokie ani nie służy do przyjmowania arbitralnych środków.

33

Skarżący wnosi do Sądu o:

34

Rada wnosi do Sądu o:

35

Na poparcie skargi skarżący podnosi sześć zarzutów, z których pierwszy dotyczy oczywistego błędu w ocenie, drugi – naruszenia obowiązku uzasadnienia, trzeci – naruszenia prawa do bycia wysłuchanym, czwarty – naruszenia zasady proporcjonalności, piąty – naruszenia prawa podstawowego do swobodnego przemieszczania się, zapisanego w art. 21 TFUE, naruszenia art. 52 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) oraz wspólnych państwom członkowskim tradycji konstytucyjnych, a szósty – naruszenia prawa własności, art. 52 ust. 1 Karty, wspólnych państwom członkowskim tradycji konstytucyjnych oraz naruszenia prawa do życia prywatnego.

36

W piśmie dostosowującym skargę skarżący podnosi zarzut siódmy, dotyczący niezgodności z prawem zmienionego kryterium g) w zakresie, w jakim odnosi się ono do „wiodących przedsiębiorców działających w Rosji” [fragment zwany dalej „pierwszą częścią zmienionego kryterium g)”].

37

W ramach zarzutu drugiego skarżący podnosi, że Rada nie dopełniła ciążącego na niej na mocy art. 296 TFUE obowiązku uzasadnienia. Wskazuje on w związku z tym, że Rada, nie uzasadniając dotyczącej go decyzji o zamrożeniu środków finansowych i ograniczeniu prawa do swobodnego przemieszczania się w świetle celów decyzji 2014/145, nie wykazała, w jaki sposób stosowanie zaskarżonych aktów miałoby umożliwić osiągnięcie tych celów.

38

Rada kwestionuje tę argumentację.

39

Według orzecznictwa obowiązek uzasadnienia niekorzystnego aktu, ściśle związany z zasadą poszanowania prawa do obrony, ma na celu, po pierwsze, zapewnienie zainteresowanemu wskazówek wystarczających do ustalenia, czy akt jest zasadny lub ewentualnie czy nie zawiera wady pozwalającej na zakwestionowanie jego ważności przed sądem Unii, a po drugie, zapewnienie sądowi Unii możliwości kontroli zgodności z prawem tego aktu (zob. wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).

40

Uzasadnienie, jakiego wymaga art. 296 TFUE, powinno być dostosowane do charakteru danego aktu i kontekstu, w jakim został on wydany. Wymóg uzasadnienia należy oceniać w odniesieniu do okoliczności danej sprawy, w szczególności do treści aktu, charakteru powołanych zarzutów, a także interesu, jaki w uzyskaniu wyjaśnień mogą mieć adresaci aktu lub inne osoby, których dotyczy on bezpośrednio i indywidualnie. W szczególności nie ma wymogu, by uzasadnienie wyszczególniało wszystkie istotne okoliczności faktyczne i prawne ani by zawierało szczegółową odpowiedź na rozważania przedstawione przez zainteresowanego w trakcie konsultacji przed przyjęciem tego aktu, ponieważ ocena, czy uzasadnienie aktu jest wystarczające, winna nie tylko opierać się na jego brzmieniu, ale także uwzględniać okoliczności jego wydania, jak również całość przepisów prawa regulujących daną dziedzinę. W konsekwencji akt niekorzystny jest wystarczająco uzasadniony, jeżeli został wydany w okolicznościach znanych zainteresowanemu, pozwalających mu na zrozumienie treści przyjętych względem niego środków (zob. wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo).

41

W związku z tym stopień szczegółowości uzasadnienia decyzji musi być proporcjonalny do rzeczywistych możliwości, warunków technicznych i terminu, w jakim uzasadnienie ma być przedstawione (zob. wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo).

42

W orzecznictwie wyjaśniono, że uzasadnienie aktu Rady nakładającego środek ograniczający nie tylko powinno wskazywać jego podstawę prawną, ale także szczególne i konkretne powody, dla których Rada uznała w ramach przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych, że zainteresowany powinien zostać objęty takim środkiem (zob. wyrok z dnia 27 lipca 2022 r., RT France/Rada,T‑125/22, EU:T:2022:483, pkt 105 i przytoczone tam orzecznictwo).

43

Ponadto należy przypomnieć, że obowiązek uzasadnienia aktu stanowi istotny wymóg formalny, który należy odróżnić od kwestii zasadności uzasadnienia, która to kwestia odnosi się do materialnej zgodności spornego aktu z prawem (zob. podobnie wyrok z dnia 2 kwietnia 1998 r., Komisja/Sytraval i Brink’s France, C‑367/95 P, EU:C:1998:154, pkt 67). Uzasadnienie aktu polega bowiem na formalnym wskazaniu podstaw, na jakich opiera się ten akt. W przypadku gdy powody zawierają błędy, błędy te stanowią wadę naruszającą materialną zgodność z prawem rzeczonego aktu, ale nie obecność uzasadnienia, które może być wystarczające, nawet jeśli przedstawia niewłaściwe powody (zob. wyrok z dnia 18 czerwca 2015 r., Ipatau/Rada,C‑535/14 P, EU:C:2015:407, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).

44

W niniejszym przypadku należy podkreślić, że zarówno decyzja 2014/145, jak i rozporządzenie nr 269/2014 zawierają odniesienie do podstawy prawnej, na której są oparte, a mianowicie, odpowiednio, art. 29 TUE i art. 215 TFUE. Poza tym należy zauważyć, że w motywach zaskarżonych aktów przedstawiono ogólny kontekst, w którym Rada przyjęła zaskarżone akty.

45

Ponadto należy stwierdzić, że jeśli chodzi o kryterium a), Rada wskazała w uzasadnieniu zaskarżonych aktów przytoczonym w pkt 20 i 31 powyżej, w szczególności, po pierwsze, że skarżący jest udziałowcem Banku Rossiya, który to bank otworzył swoje oddziały na Krymie i w Sewastopolu, umacniając tym samym integrację tego regionu z Federacją Rosyjską, a po drugie, że jest on właścicielem Volga Group, która „ma znaczący udział w rosyjskiej gospodarce”. Rada wywnioskowała z tego, że skarżący „jest odpowiedzialny za wspieranie działań lub polityk podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy”.

46

Co się tyczy kryterium d), Rada wskazała w uzasadnieniu zaskarżonych aktów, że skarżący, po pierwsze, „[j]est wieloletnim znajomym prezydenta Federacji Rosyjskiej”, a po drugie, że Bank Rossiya, którego jest udziałowcem, „jest uznawany za osobisty bank […] Władimira Putina i osób z nim powiązanych”. Rada wywnioskowała z tego, że skarżący „[udziela] wsparcia, finansowego lub materialnego, rosyjskim decydentom odpowiedzialnym za aneksję Krymu i destabilizację wschodniej Ukrainy oraz uzyskuje od nich korzyści”.

47

Co się wreszcie tyczy zmienionego kryterium g), Rada wskazała w uzasadnieniu aktów z września 2023 r. w szczególności, po pierwsze, że skarżący jest wieloletnim znajomym prezydenta Federacji Rosyjskiej, a po drugie, że oprócz tego, iż jest on udziałowcem Banku Rossiya, „[j]est założycielem i udziałowcem Volga Group, grupy inwestycyjnej o portfelu inwestycji w kluczowych sektorach rosyjskiej gospodarki [która to grupa] ma znaczący udział w rosyjskiej gospodarce i w istotny sposób przyczynia się do jej rozwoju”. Rada wywnioskowała z tego, że jest on jednym z czołowych przedsiębiorców działających w Rosji.

48

Z motywu 4 decyzji 2014/145, motywów 3 i 4 rozporządzenia nr 269/2014 oraz z motywów 10 i 11 decyzji 2022/329 wynika, że Rada uznała, iż w odniesieniu do osób spełniających kryteria umieszczenia w wykazach przewidziane w decyzji 2014/145 zakaz wjazdu na terytorium Unii oraz zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych są środkami niezbędnymi do osiągnięcia celów wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB). Ponadto w motywach 10 i 11 decyzji 2022/329 oraz w motywach 3 i 4 decyzji 2023/1094 wskazano w istocie, że poszerzenie podmiotowego zakresu stosowania środków ograniczających zostało uznane za niezbędne w związku z ewolucją konfliktu i koniecznością postępującego i stopniowego reagowania na pogorszenie się sytuacji w Ukrainie, co ma ostatecznie na celu wywarcie możliwie największej presji na władze rosyjskie, aby zaniechały działań i polityk destabilizujących Ukrainę oraz agresji militarnej na to państwo.

49

Poza tym zarzut wywiedziony z tego, że Rada nie wykazała, w jaki sposób stosowanie przyjętych wobec skarżącego środków miałoby umożliwić osiągnięcie celów, do realizacji których zmierza ta instytucja poprzez decyzję 2014/145 i rozporządzenie nr 269/2014, gdyż nie uzasadniła powodu przyjęcia tych środków, należy oddalić, ponieważ zarzut ten sprowadza się do kwestionowania motywacji spornych środków, czyli ich zasadności, nie odnosi się natomiast do ich formalnego uzasadnienia (zob. pkt 43 powyżej).

50

Skoro zatem z powyższych elementów wynika, że zarówno kontekst, jak i uzasadnienie zaskarżonych aktów umożliwiły skarżącemu zidentyfikowanie podstawy prawnej zastosowanych wobec niego środków ograniczających, a także szczególnych i konkretnych powodów, dla których Rada uznała w ramach przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych, że zainteresowany powinien zostać objęty takimi środkami, zarzut drugi należy oddalić.

51

W ramach swojego zarzutu trzeciego skarżący wytyka Radzie, że nie uwzględniła argumentów, które podnosił w swoich poszczególnych pismach, w tym w piśmie z dnia 20 stycznia 2023 r.

52

Skarżący podkreśla, że Rada nie przedstawiła żadnego dowodu na okoliczność, że przekazała państwom członkowskim jego uwagi i jego wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy, i wywodzi z tego, że jego prawo do bycia wysłuchanym zostało potraktowane w sposób instrumentalny.

53

Jeśli chodzi o procedurę, która doprowadziła do przyjęcia aktów z września 2023 r., skarżący zarzuca Radzie, że wyznaczyła mu termin wynoszący jedynie 11 dni roboczych na przeanalizowanie akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających i dziewięciu dni roboczych na przeanalizowanie uzupełnienia akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających.

54

Wskazuje on, że w aktach tych nie zaznaczono fragmentów, na których Rada zamierzała się oprzeć w celu uzasadnienia zastosowania wobec niego zmienionego kryterium g). Podnosi on wreszcie, że bardzo krótki odstęp czasu między datą przekazania jego uwag na temat uzupełnienia akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających a datą przyjęcia aktów z września 2023 r. sam w sobie świadczy o tym, że Rada nie przeznaczyła wystarczającego czasu, aby należycie przeanalizować jego uwagi.

55

Rada kwestionuje tę argumentację.

56

Należy w tym względzie wskazać, że zapisane w art. 41 ust. 2 lit. a) Karty prawo do bycia wysłuchanym, będące integralną częścią poszanowania prawa do obrony, gwarantuje każdej osobie możliwość użytecznego i skutecznego przedstawienia jej stanowiska w trakcie postępowania administracyjnego i przed wydaniem jakiejkolwiek decyzji, która mogłaby niekorzystnie wpłynąć na jej interesy (zob. podobnie wyroki: z dnia 11 grudnia 2014 r., Boudjlida,C‑249/13, EU:C:2014:2431, pkt 34, 36; z dnia 18 czerwca 2020 r., Komisja/RQ,C‑831/18 P, EU:C:2020:481, pkt 65, 67 i przytoczone tam orzecznictwo).

57

W ramach postępowania dotyczącego przyjęcia decyzji o umieszczeniu lub pozostawieniu nazwiska osoby w wykazie ujętym w załączniku do aktu o zastosowaniu środków ograniczających poszanowanie prawa do obrony i prawa do skutecznej ochrony sądowej wymaga, by właściwy organ Unii poinformował zainteresowaną osobę o materiałach, którymi organ ten dysponuje przeciwko wspomnianej osobie do celów uzasadnienia swojej decyzji, po to, aby osoba ta mogła bronić swoich praw w najlepszych możliwych warunkach oraz w pełni świadome podjąć decyzję, czy celowe jest wniesienie sprawy do sądu Unii. Dokonując tego powiadomienia, właściwy organ Unii powinien umożliwić tej osobie użyteczne przedstawienie jej stanowiska w odniesieniu do przyjętych wobec niej powodów umieszczenia w wykazie (wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 111, 112; zob. również podobnie wyrok z dnia 12 grudnia 2006 r., Organisation des Modjahedines du peuple d’Iran/Rada,T‑228/02, EU:T:2006:384, pkt 93).

58

Artykuł 52 ust. 1 Karty dopuszcza jednakże ograniczenia w wykonywaniu praw w niej uznanych, o ile dane ograniczenie szanuje zasadniczą treść danego prawa podstawowego oraz – z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności – jest ono konieczne i rzeczywiście odpowiada celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię (zob. wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 101 i przytoczone tam orzecznictwo).

59

Ponadto istnienie naruszenia prawa do obrony należy oceniać przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności danej sprawy, w szczególności charakteru rozpatrywanego aktu, okoliczności jego przyjęcia oraz przepisów prawa regulującego daną dziedzinę (zob. podobnie wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 102 i przytoczone tam orzecznictwo). Prawo do bycia wysłuchanym przed wydaniem aktów pozostawiających nazwisko osoby lub nazwę podmiotu w wykazie osób lub podmiotów objętych środkami ograniczającymi powinno być przestrzegane, gdy Rada powoła się w decyzji o pozostawieniu nazwiska lub nazwy w tym wykazie na nowe okoliczności, a więc na okoliczności, które nie zostały uwzględnione w pierwotnej decyzji, na mocy której to nazwisko lub nazwa zostały umieszczone w tym wykazie (zob. wyrok z dnia 12 lutego 2020 r., Amisi Kumba/Rada,T‑163/18, EU:T:2020:57, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo; zob. również podobnie wyrok z dnia 7 kwietnia 2016 r., Central Bank of Iran/Rada,C‑266/15 P, EU:C:2016:208, pkt 33).

60

Ponadto w razie sformułowania przez zainteresowaną osobę uwag w przedmiocie uzasadnienia na właściwym organie Unii ciąży obowiązek starannego i bezstronnego zbadania zasadności podnoszonych powodów w świetle tych uwag i dołączonych do nich ewentualnych dowodów odciążających (wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 114).

61

Należy wskazać, że w niniejszym przypadku wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłożone przez skarżącego Radzie w dniu 31 maja 2023 r. odnośnie do aktów z marca 2023 r., a także pisma z dnia 27 czerwca i 21 lipca 2023 r., w których kwestionuje on zakomunikowany przez Radę zamiar utrzymania w mocy tych aktów, zostały przedłożone wszystkim delegacjom tej instytucji.

62

Ponadto Rada powiadomiła skarżącego w dniu 22 grudnia 2022 r. i w dniu 19 czerwca 2023 r., że zamierza utrzymać w mocy zastosowane wobec niego środki ograniczające. W swoich pismach z dnia 14 marca i 15 września 2023 r. Rada udzieliła w istocie odpowiedzi na wszystkie zastrzeżenia podniesione przez skarżącego, w szczególności odsyłając go do pism złożonych przez siebie w postępowaniu, które doprowadziło do wydania wyroku z dnia 6 września 2023 r., Timchenko/Rada (T‑252/22, niepublikowanego, odwołanie w toku, EU:T:2023:496), oraz odpowiadając w sposób bardziej uzasadniony na podniesione przez niego zarzuty bezzasadności zastosowanych wobec niego środków, w szczególności co się tyczy podnoszonego naruszenia prawa do bycia wysłuchanym oraz zasadności umieszczenia jego nazwiska w spornych wykazach na podstawie pierwszej części zmienionego kryterium g).

63

Jeśli chodzi o wyznaczone skarżącemu terminy na przeanalizowanie uzupełnienia akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających, przekazanego po poinformowaniu go przez Radę w dniu 19 czerwca 2023 r. o jej zamiarze umieszczenia jego nazwiska w spornych wykazach na podstawie pierwszej części zmienionego kryterium g), to niezależnie od obszerności tych 192‑stronicowych akt wyznaczony skarżącemu termin, wynoszący ponad dziesięć dni – od dnia 18 sierpnia 2023 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. – był wystarczający, aby umożliwić mu przeanalizowanie tych akt i przedstawienie uwag, co zresztą uczynił. To samo odnosi się również do akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających, ponieważ w piśmie z dnia 10 lipca 2023 r. Rada dała skarżącemu możliwość przedstawienia uwag w terminie do dnia 25 lipca 2023 r. Orzeczono już bowiem, że w ramach postępowania dotyczącego przedłużenia obowiązywania środków ograniczających termin 12 dni może być wystarczający w celu umożliwienia osobom lub podmiotom, wobec których zastosowano takie środki, przedstawienia uwag (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 8 lipca 2020 r., Ocean Capital Administration i in./Rada, T‑332/15, niepublikowany, EU:T:2020:308, pkt 191).

64

Należy ponadto zauważyć, że wbrew temu, co twierdzi skarżący, i jak wynika z pisma z dnia 15 września 2023 r., Rada udzieliła odpowiedzi na podniesione przez niego w piśmie z dnia 18 sierpnia 2023 r. zastrzeżenia, wskazując w szczególności, że informacje w aktach WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających „[zawierają] konkretne odniesienia [do skarżącego], które [potwierdzają] uwagi i argumenty przedstawione w sprawach T‑252/22 i T‑297/23”.

65

Skoro zatem żaden z dowodów przedstawionych przez skarżącego nie potwierdza naruszenia prawa do bycia wysłuchanym, zarzut trzeci należy oddalić.

66

Podniesiony przez skarżącego zarzut siódmy dotyczy niezgodności z prawem pierwszej części zmienionego kryterium g). Zarzut ten składa się z trzech części, z których pierwsza dotyczy w istocie braku dowodów uzasadniających przyjęcie pierwszej części zmienionego kryterium g) oraz oczywistego błędu w ocenie, którym obarczone jest przyjęcie tego kryterium, druga – naruszenia zasady pewności prawa i zasady legalności, a trzecia – naruszenia zasady proporcjonalności.

67

Rada kwestionuje tę argumentację.

68

Należy w tym względzie przypomnieć, że zgodnie z art. 277 TFUE każda strona może, w postępowaniu dotyczącym aktu o zasięgu ogólnym przyjętego przez instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną Unii, podnieść zarzuty określone w art. 263 akapit drugi TFUE w celu powołania się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej na niemożność stosowania tego aktu.

69

Artykuł 277 TFUE jest wyrazem zasady ogólnej gwarantującej każdej ze stron prawo do podważenia w trybie incydentalnym, celem uzyskania stwierdzenia nieważności aktu, który może ona zaskarżyć, ważności aktów o zasięgu ogólnym, stanowiących podstawę prawną zaskarżonego aktu, jeśli strona ta nie miała prawa wniesienia na podstawie art. 263 TFUE bezpośredniej skargi na taki akt, którego konsekwencje w ten sposób ponosi jednak bez uprzedniej możliwości żądania stwierdzenia jego nieważności. Akt o zasięgu ogólnym, którego niezgodność z prawem się podnosi, powinien móc być stosowany – w sposób bezpośredni albo pośredni – w sprawie będącej przedmiotem skargi, przy czym powinien istnieć bezpośredni związek prawny między zaskarżonym aktem a aktem o zasięgu ogólnym, którego zgodność z prawem jest kwestionowana [zob. wyrok z dnia 17 lutego 2017 r., Islamic Republic of Iran Shipping Lines i in./Rada, T‑14/14 i T‑87/14, EU:T:2017:102, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo; zob. również podobnie wyrok z dnia 12 lutego 2020 r., Amisi Kumba/Rada,T‑163/18, EU:T:2020:57, pkt 145 (niepublikowany) i przytoczone tam orzecznictwo].

70

Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że sądy Unii – zgodnie z kompetencjami, w które wyposażył je traktat FUE – powinny zapewnić co do zasady pełną kontrolę zgodności z prawem ogółu aktów Unii w świetle praw podstawowych stanowiących integralną część porządku prawnego Unii. Wymóg ten został wyraźnie określony w art. 275 akapit drugi TFUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 97 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 28 listopada 2013 r., Rada/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo).

71

Jednakże Radzie przysługuje szeroki zakres uznania w odniesieniu do ogólnego i abstrakcyjnego określenia kryteriów prawnych i trybu przyjmowania środków ograniczających (zob. podobnie wyrok z dnia 21 kwietnia 2015 r., Anbouba/Rada,C‑605/13 P, EU:C:2015:248, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo). W rezultacie normy o zasięgu ogólnym określające te kryteria i ten tryb, takie jak przepisy zaskarżonych aktów przewidujące kryterium, którego dotyczy zarzut niezgodności z prawem, podlegają ograniczonej kontroli sądowej, sprowadzającej się do badania zgodności z wymogami proceduralnymi i obowiązkiem uzasadnienia, dokładności ustaleń faktycznych, braku naruszenia prawa oraz braku oczywistych błędów w ocenie stanu faktycznego czy też nadużycia władzy [zob. podobnie wyroki: z dnia 29 kwietnia 2015 r., Bank of Industry and Mine/Rada,T‑10/13, EU:T:2015:235, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 12 lutego 2020 r., Amisi Kumba/Rada,T‑163/18, EU:T:2020:57, pkt 149 (niepublikowany)].

72

Wszystkie trzy części zarzutu siódmego zostaną przeanalizowane w świetle tych właśnie rozważań.

73

W ramach pierwszej części zarzutu siódmego skarżący podnosi, że z motywu 4 decyzji 2023/1094 wynika, iż Rada, przyjmując pierwszą część zmienionego kryterium g), wprowadziła domniemanie istnienia współzależności pomiędzy wiodącymi przedsiębiorcami a rządem rosyjskim.

74

Skarżący wskazuje, że dowody znajdujące się w dodatkowych aktach WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających nie mogą uzasadniać przyjęcia pierwszej części zmienionego kryterium g), między innymi dlatego, że uzupełnienie akt WK 2 dotyczące utrzymania w mocy środków ograniczających zostało sporządzone już po przyjęciu tego kryterium.

75

Dodaje on, że przyjęcie pierwszej części zmienionego kryterium g) jest wyrazem oczywistego błędu w ocenie popełnionego przez Radę, ponieważ dowody zawarte w uzupełnieniu akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających świadczą o tym, że od rozpoczęcia wojny w Ukrainie przedsiębiorcy bliscy prezydentowi Federacji Rosyjskiej nie wywierają już na niego żadnego wpływu.

76

Skarżący wnioskuje z tego, że domniemanie wprowadzone przez pierwszą część zmienionego kryterium g) nie jest poparte dowodami i jest bezpodstawne oraz że przyjmując takie domniemanie, Rada popełniła oczywisty błąd w ocenie.

77

Należy zauważyć, że kryterium g) przed zmianą odnosiło się wyłącznie do „wiodących przedsiębiorców […] zaangażowanych w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej”. Zmiana tego kryterium wynikająca z decyzji 2023/1094 skutkowała rozszerzeniem jego zakresu na „wiodących przedsiębiorców działających w Rosji”, które to kryterium kwestionuje skarżący, oraz na „przedsiębiorców prowadzących działalność w sektorach gospodarczych zapewniających istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej”.

78

W niniejszym przypadku skarżący, w oparciu o brzmienie motywu 4 decyzji 2023/1094, zakłada, że pierwsza część zmienionego kryterium g) wprowadza domniemanie powiązań na zasadzie współzależności między wiodącymi przedsiębiorcami a osobami sprawującymi władzę polityczną w Federacji Rosyjskiej.

79

Należy w tym względzie zauważyć, że zmienione kryterium g) zawiera powtórzenie pojęcia „wiodących przedsiębiorców”, które to pojęcie było stosowane przed zmianami, w związku z czym należy interpretować je w ten sam sposób, to znaczy jako odnoszące się do rangi tych przedsiębiorców w świetle – zależnie od przypadku – ich pozycji zawodowej, znaczenia ich działalności gospodarczej, wielkości posiadanego kapitału lub funkcji, jakie pełnią w jednym lub kilku przedsiębiorstwach, w ramach których prowadzą oni działalność (zob. podobnie wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 143).

80

Innymi słowy zmiana kryterium g) nie dotyczy definicji pojęcia „wiodących przedsiębiorców” jako takiego, lecz ma wyłącznie na celu rozszerzenie zakresu stosowania środków ograniczających tak, aby miały one zastosowanie do wszystkich wiodących przedsiębiorców, także tych, którzy prowadzą działalność w sektorach gospodarczych innych niż te, która zapewniają istotne źródło dochodów rządowi Federacji Rosyjskiej.

81

Powody, które uzasadniają rozszerzenie kryterium przewidzianego w art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329, zostały przedstawione w motywie 4 decyzji 2023/1094. W motywie tym opisano bowiem funkcjonowanie rosyjskiej gospodarki, której charakterystyczną cechą jest istnienie powiązań na zasadzie współzależności między wiodącymi przedsiębiorcami działającymi w Rosji a rządem Federacji Rosyjskiej. Kierując zatem środki ograniczające przeciwko tym przedsiębiorcom, Rada chce wykorzystać wpływ, jaki osoby należące do tej kategorii mogą wywierać na rosyjski reżim, nakłaniając je do wywarcia presji na ten rząd, aby zmienił on swoją politykę względem Ukrainy.

82

Co się tyczy argumentacji, zgodnie z którą przyjęcie pierwszej części zmienionego kryterium g) nie jest uzasadnione wystarczającym materiałem dowodowym, należy przypomnieć, po pierwsze, że przyjęcie kryterium umieszczenia danej osoby lub podmiotu w spornych wykazach jest aktem o zasięgu ogólnym, nakierowanym na osiągnięcie celu związanego z WPZiB, w niniejszym przypadku na zaprzestanie prowadzenia przez Rosję wojny napastniczej w Ukrainie, a po drugie, że Radzie przysługuje szeroki zakres uznania, jeśli chodzi o przyjmowanie takich kryteriów.

83

Wbrew temu, co twierdzi skarżący, wynika z tego, że Rada, aby przyjąć pierwszą część zmienionego kryterium g), nie miała obowiązku przedstawienia dowodów świadczących o istnieniu powiązań na zasadzie współzależności między rządem Federacji Rosyjskiej a wiodącymi przedsiębiorcami. To bowiem skarżący ma obowiązek przedstawić, na poparcie podniesionego przez siebie zarzutu niezgodności z prawem, wszelkie dowody, które mogą świadczyć o tym, że wniosek o istnieniu takich powiązań jest oczywiście błędny i w związku z tym pociąga za sobą niezgodność z prawem tej części kryterium.

84

Należy w tym względzie wskazać, że nawet gdyby dowody z dodatkowych akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających, na które to dowody powołuje się skarżący, kwestionując zasadność zmienionego kryterium g), mogły świadczyć o względnym osłabieniu wpływu wiodących przedsiębiorców na rząd Federacji Rosyjskiej w następstwie wojny w Ukrainie, dowody te nie mogą świadczyć tym, iż Rada popełniła oczywisty błąd, gdy uwzględniła istnienie powiązań na zasadzie współzależności między rządem rosyjskim a wiodącymi przedsiębiorcami, aby przyjąć pierwszą część zmienionego kryterium g).

85

Należy zatem oddalić argumentację skarżącego, zgodnie z którą pierwsza część zmienionego kryterium g) jest obarczona oczywistym błędem w ocenie. Z tych samych powodów co te przedstawione w pkt 83 powyżej należy również oddalić argument skarżącego, zgodnie z którym dowody z uzupełnienia akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających nie mogą uzasadniać przyjęcia pierwszej części zmienionego kryterium g), ponieważ akta te zostały sporządzone już po przyjęciu tego kryterium.

86

Ponadto należy zauważyć, że aby zastosować pierwszą część zmienionego kryterium g) do indywidualnej sytuacji każdej osoby, której nazwisko jest umieszczone w spornych wykazach, Rada musi wykazać, po pierwsze, iż daną osobę fizyczną można zakwalifikować jako wiodącego przedsiębiorcę w znaczeniu wskazanym w pkt 79 powyżej, a po drugie, że ta osoba fizyczna prowadzi działalność w Rosji. W tym względzie wymaga podkreślenia, że sam fakt przynależności do kategorii wiodących przedsiębiorców działających w Rosji jest wystarczający, aby uzasadnić przyjęcie środków ograniczających w oparciu o pierwszą część zmienionego kryterium g), bez potrzeby udowadniania związku między statusem wiodącego przedsiębiorcy a reżimem rosyjskim ani też związku między statusem wiodącego przedsiębiorcy a wspieraniem tego reżimu lub czerpaniem z niego korzyści (zob. analogicznie wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Haswani/Rada,C‑241/19 P, EU:C:2020:545, pkt 66; postanowienie z dnia 6 września 2022 r., Haikal/Rada, C‑113/21 P, niepublikowane, EU:C:2022:640, pkt 41).

87

Skoro zatem pierwsza część zmienionego kryterium g) ma wyłącznie na celu ustanowienie obiektywnego, niezależnego i wystarczającego kryterium pozwalającego uzasadnić umieszczenie nazwisk osób w spornych wykazach, które to kryterium wymaga, aby Rada udowodniła istnienie dwóch kumulatywnych okoliczności, a mianowicie, po pierwsze, że dana osoba jest wiodącym przedsiębiorcą, a po drugie, że osoba ta działa w Federacji Rosyjskiej, skarżący nie może twierdzić, iż ta część kryterium wprowadziła domniemanie (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., Haswani/Rada,C‑241/19 P, EU:C:2020:545, pkt 79 i przytoczone tam orzecznictwo).

88

Mając na względzie powyższe rozważania, pierwszą część zarzutu siódmego należy oddalić.

89

W ramach drugiej części zarzutu siódmego skarżący podnosi, że nawet gdyby założyć, iż zmienione kryterium g) można uznać za domniemanie wzruszalne, domniemanie takie zostało sformułowane w nieproporcjonalnie szeroki sposób, przez co narusza ono zarówno zasadę pewności prawa, jak i zasadę legalności zapisaną w art. 52 ust. 1 Karty.

90

W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o pierwszy zarzut szczegółowy, dotyczący naruszenia zasady pewności prawa przez pierwszą część zmienionego kryterium g), należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada pewności prawa, która jest jedną z zasad ogólnych prawa Unii, wymaga między innymi, aby przepisy prawa były jasne i precyzyjne oraz przewidywalne co do ich skutków, szczególnie jeżeli mogą mieć negatywne konsekwencje dla osób fizycznych i przedsiębiorstw. Sankcja, nawet niemająca charakteru karnego, może zostać wymierzona tylko wtedy, gdy opiera się na jasnej i jednoznacznej podstawie prawnej. Zasada pewności prawa oznacza między innymi, że każde uregulowanie Unii musi być jasne i dokładne, w szczególności w przypadku, gdy nakłada ono lub dopuszcza nałożenie sankcji, po to, aby zainteresowane osoby mogły jednoznacznie poznać wynikające z niego prawa i obowiązki, dzięki czemu będą mogły podjąć odpowiednie działania. Ów wymóg jasnej i precyzyjnej podstawy prawnej został również ustanowiony w dziedzinie środków ograniczających (zob. wyrok z dnia 16 lipca 2014 r., National Iranian Oil Company/Rada, T‑578/12, niepublikowany, EU:T:2014:678, pkt 112, 113 i przytoczone tam orzecznictwo).

91

Ponadto, zgodnie z orzecznictwem, zakres uznania przyznany Radzie w związku z kryterium ustanowionym w art. 2 ust. 1 lit. g) decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329 nie narusza wymogu przewidywalności, ponieważ wspomniane kryterium jest wystarczająco jasne i przewidywalne oraz wpisuje się w ramy prawne wyraźnie wyznaczone przez cele, jakie realizują przepisy regulujące rozpatrywane środki ograniczające, mianowicie – zważywszy na powagę sytuacji –zasadniczo konieczność wywarcia presji na władze rosyjskie, aby te położyły kres swoim działaniom i polityce destabilizującej Ukrainę oraz agresji wojskowej na ten kraj. Z tej perspektywy rozpatrywane środki ograniczające zostały uznane za zgodne z celem określonym w art. 21 ust. 2 lit. c) TUE polegającym na utrzymaniu pokoju, zapobieganiu konfliktom i umacnianiu bezpieczeństwa międzynarodowego, zgodnie z celami i zasadami Karty Narodów Zjednoczonych, podpisanej w San Francisco w dniu 26 czerwca 1945 r. W orzecznictwie uznano zatem, że kryterium to jest zgodne z zasadą pewności prawa (zob. podobnie wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 45–48 i przytoczone tam orzecznictwo).

92

W niniejszym przypadku, jeśli chodzi o pojęcie „wiodących przedsiębiorców” w rozumieniu pierwszej części zmienionego kryterium g), należy przypomnieć, że pojęcie to odnosi się do rangi tych przedsiębiorców w szczególności w świetle ich pozycji zawodowej, znaczenia ich działalności gospodarczej, wielkości posiadanego kapitału lub funkcji, jakie pełnią w jednym lub kilku przedsiębiorstwach, w ramach których prowadzą oni działalność (zob. pkt 79 powyżej).

93

Co się tyczy przesłanki odnoszącej się do prowadzenia przez tych przedsiębiorców działalności w Rosji, należy stwierdzić, że jest ona wystarczająco określona i zdefiniowana, w związku z czym nie narusza zasady pewności prawa.

94

Z pkt 92 i 93 powyżej wynika zatem, że przepisy pierwszej części zmienionego kryterium g) są wystarczająco jasne, precyzyjne i przewidywalne, aby określić osoby, w stosunku do których mają one być stosowane, oraz że wpisują się w przypomniane w pkt 91 powyżej ramy prawne wyraźnie wyznaczone celami, jakim służą przepisy regulujące rozpatrywane środki ograniczające. Ponadto zakres uznania przyznany Radzie na podstawie pierwszej części zmienionego kryterium g) jest zrównoważony obowiązkiem uzasadnienia i wzmocnionymi prawami proceduralnymi (zob. analogicznie wyroki: z dnia 16 lipca 2014 r., National Iranian Oil Company/Rada, T‑578/12, niepublikowany, EU:T:2014:678, pkt 122; z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 47).

95

W drugiej kolejności, jeśli chodzi o drugi zarzut szczegółowy, dotyczący naruszenia zasady legalności, należy stwierdzić, że pierwsza część zmienionego kryterium g) została wprowadzona decyzją 2023/1094, to znaczy aktem o zasięgu ogólnym przyjętym na podstawie art. 29 TUE. Skarżący nie może zatem twierdzić, że kryterium to narusza zasadę legalności.

96

Skoro zatem pierwsza część zmienionego kryterium g) nie narusza zasady pewności prawa i zasady legalności, drugą część zarzutu siódmego należy oddalić.

97

W ramach trzeciej części zarzutu siódmego skarżący podnosi, że zmienione kryterium g) narusza zasadę proporcjonalności.

98

Twierdzi on w tym względzie, po pierwsze, że pierwsza część zmienionego kryterium g) została sformułowana w bardzo szeroki sposób, tak że umożliwia arbitralne wskazanie znacznej liczby osób, w związku z czym nie można uznać, że przyjęte w ten sposób środki są ukierunkowane. Po drugie, wskazuje on, że ta część kryterium umożliwia przyjmowanie środków ograniczających bez uwzględnienia osobistej postawy zainteresowanych osób względem polityki prowadzonej w Ukrainie przez rosyjski rząd, mimo że z samego statusu wiodącego przedsiębiorcy nie wynikają żadne powiązania z tym rządem ani tym bardziej możliwość wywierania wpływu na ów rząd. Po trzecie, twierdzi on, że skoro przedstawione przez Radę dowody świadczą o tym, iż przedsiębiorcy, nawet wiodący, nie mają wpływu na rosyjski rząd, pierwsza część zmienionego kryterium g) jest oczywiście niewłaściwa do osiągnięcia zamierzonego przez Radę celu, tym bardziej że przez rezygnację z uwzględnienia okoliczności, iż wytypowane osoby zapewniają rządowi istotne źródło dochodów, to nowe kryterium jawi się jak pozbawione wszelkiej skuteczności.

99

Należy przypomnieć, że zasada proporcjonalności, która zalicza się do ogólnych zasad prawa Unii, wymaga, by środki prawne wynikające z zastosowania przepisów prawa Unii były odpowiednie do realizacji zgodnego z prawem celu zamierzonego przez dane regulacje i nie wykraczały w sposób oczywisty poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia (wyrok z dnia 13 marca 2012 r., Melli Bank/Rada,C‑380/09 P, EU:C:2012:137, pkt 52).

100

Ponadto Rada nie ma obowiązku przedstawiania dowodu na okoliczność, że ustanawiane przez nią środki ograniczające przyniosą efekty, jakim służy dane uregulowanie, lecz jedynie że środki te mogą doprowadzić do realizacji celu, jakiemu służy to uregulowanie (zob. podobnie wyrok z dnia 25 czerwca 2020 r., VTB Bank/Rada, C‑729/18 P, niepublikowany, EU:C:2020:499, pkt 66).

101

W niniejszym przypadku Rada przyjęła pierwszą część zmienionego kryterium g), ponieważ korzystając z przysługującego jej szerokiego zakresu uznania, zważywszy na pogorszenie się sytuacji w Ukrainie, doszła do wniosku, że aby wywrzeć presję na rząd Federacji Rosyjskiej, należy umożliwić umieszczanie w spornych wykazach wiodących przedsiębiorców działających w tym państwie.

102

Przede wszystkim należy zauważyć, że działanie Rady polegające na poszerzeniu kręgu osób, wobec których stosowane są rozpatrywane środki ograniczające, w związku z pogorszeniem się sytuacji w Ukrainie, po to by osiągnąć zamierzone cele, opiera się na stopniowalności naruszenia praw w zależności od skuteczności środków (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 25 stycznia 2017 r., Almaz‑Antey Air and Space Defence/Rada, T‑255/15, niepublikowany, EU:T:2017:25, pkt 104 i przytoczone tam orzecznictwo).

103

Następnie, jak wynika z pkt 81 powyżej, poprzez przyjęcie pierwszej części zmienionego kryterium g) Rada chce wykorzystać wpływ, jaki osoby należące do tej kategorii mogą wywierać na rosyjski reżim, nakłaniając je do wywarcia presji na ten rząd, aby zmienił on swoją politykę względem Ukrainy. Należy w tym względzie zauważyć, że wbrew temu, co twierdzi skarżący, pierwsza część zmienionego kryterium g) nie odnosi się w niezróżnicowany i ogólny sposób do wszystkich przedsiębiorców działających w Federacji Rosyjskiej, lecz jest ukierunkowana na wiodących przedsiębiorców działających w tym państwie. Należy zatem uznać, że przyjęcie pierwszej części zmienionego kryterium g) było odpowiednie do osiągniecia celów, jakim służą środki ograniczające.

104

Wreszcie należy wskazać, że pierwsza część zmienionego kryterium g) jest niezbędna do realizacji i wdrożenia celów, o których mowa w art. 21 TUE. Z motywu 4 decyzji 2023/1094 wynika bowiem, że poprzez rozszerzenie podmiotowego zakresu stosowania środków ograniczających i nakierowanie ich na wiodących przedsiębiorców, niezależnie od tego, w jakim sektorze rosyjskiej gospodarki prowadzą działalność, Rada mogła uznać, nie popełniając oczywistego błędu w ocenie, że wspomniane środki przyczynią się do zwiększenia presji na ten rząd, odpowiedzialny za inwazję na Ukrainę. Należy w tym względzie stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż alternatywne kryterium o bardziej ograniczonym zakresie, pozwoliłoby równie skutecznie osiągnąć cele, jakim służą środki ograniczające.

105

Poza tym nie można uwzględnić podniesionych przez skarżącego zastrzeżeń, które sprowadzają się do kwestionowania pierwszej części zmienionego kryterium g) z tego powodu, że kryterium to nie uwzględnia osobistej postawy przedsiębiorców objętych rozpatrywanymi środkami ograniczającymi oraz faktu, iż nie wywierają oni wpływu na rząd Federacji Rosyjskiej. Należy bowiem zauważyć, że skarżący nie wykazał, iż twierdzenie Rady dotyczące istnienia powiązań na zasadzie współzależności między wiodącymi przedsiębiorcami a rządem Federacji Rosyjskiej jest obarczone oczywistym błędem w ocenie (zob. pkt 84 powyżej). W efekcie skarżący nie wykazał także, iż osoby należące do tej kategorii nie są w stanie wywierać presji na rząd Federacji Rosyjskiej, aby ten zmienił swoją politykę wobec Ukrainy. Wynika z tego, że okoliczność, iż wiodący przedsiębiorcy prowadzący działalność w Rosji nie są odpowiedzialni za aneksję i inwazję na Ukrainę ani nie popierają tego konfliktu i nie czerpią z niego korzyści, nie dowodzi tego, że pierwsza część zmienionego kryterium g) jest oczywiście nieproporcjonalna dla osiągnięcia celów, jakim służą środki ograniczające.

106

Skoro zatem skarżący nie dowiódł, że wprowadzenie pierwszej części zmienionego kryterium g) może naruszać zasadę proporcjonalności, trzecią część zarzutu siódmego należy oddalić, a w związku z tym oddalić należy zarzut siódmy w całości.

107

W ramach zarzutu pierwszego skarżący podnosi, że Rada popełniła oczywisty błąd w ocenie, uznając w aktach z marca 2023 r., iż spełnia on kryteria a) i d), a w aktach z września 2023 r. – kryteria a), d) i g).

108

Rada wnosi o oddalenie tego zarzutu.

109

Sąd uważa, że w niniejszym przypadku należy przeanalizować zasadność umieszczenia nazwiska skarżącego w spornych wykazach w świetle wszystkich kryteriów zastosowanych wobec niego w zaskarżonych aktach, a mianowicie, po pierwsze, kryterium a), po drugie, kryterium d), jeśli chodzi o zaskarżone akty, a wreszcie kryterium g), jeśli chodzi o akty z września 2023 r.

110

Na wstępie należy wskazać, że zarzut pierwszy trzeba traktować jako dotyczący błędu w ocenie, a nie oczywistego błędu w ocenie. Chociaż jest z pewnością prawdą, że Rada dysponuje pewnym marginesem swobody przy ustalaniu, czy w konkretnym wypadku zostały spełnione kryteria prawne, na których opierają się zastosowane środki ograniczające, to jednak pozostaje również faktem, że sądy Unii powinny zapewnić co do zasady pełną kontrolę zgodności z prawem ogółu aktów Unii (zob. wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 121 i przytoczone tam orzecznictwo).

111

Należy również przypomnieć, że skuteczność kontroli sądowej gwarantowanej przez art. 47 Karty wymaga między innymi, by sąd Unii upewnił się, że decyzja o przyjęciu lub utrzymaniu w mocy środków ograniczających, która ma dla zainteresowanej osoby czy zainteresowanego podmiotu skutek indywidualny, opiera się na wystarczająco solidnej podstawie faktycznej. Oznacza to sprawdzenie okoliczności faktycznych podnoszonych w uzasadnieniu, które leży u podstaw wspomnianej decyzji, tak aby kontrola sądowa nie ograniczała się do oceny abstrakcyjnego prawdopodobieństwa przywołanych powodów, ale by dotyczyła tego, czy powody te – lub co najmniej jeden z nich, uważany za sam w sobie wystarczający do wsparcia tej decyzji – są wykazane (wyroki: z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 119; z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 122).

112

To bowiem do właściwego organu Unii należy – w razie zakwestionowania – wykazanie zasadności powodów wysuniętych przeciwko konkretnej osobie lub podmiotowi, a nie do tej osoby lub podmiotu przedstawienie zaprzeczającego dowodu braku zasadności wspomnianych powodów (wyroki: z dnia 18 lipca 2013 r., Komisja i in./Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P i C‑595/10 P, EU:C:2013:518, pkt 121; z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 123).

113

Ponadto oceny zasadności powodów zastosowania środków ograniczających należy dokonywać, rozpatrując dowody i informacje nie w sposób abstrakcyjny, lecz w kontekście, w jaki się wpisują. Rada wywiązuje się bowiem ze spoczywającego na niej ciężaru dowodu, jeśli przedstawia przed sądem Unii zbiór wystarczająco konkretnych, precyzyjnych i spójnych poszlak pozwalający na ustalenie istnienia wystarczającego związku między podmiotem podlegającym środkowi obejmującemu zamrożenie środków finansowych a reżimem lub, ogólnie, zwalczanymi sytuacjami (zob. wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 124 i przytoczone tam orzecznictwo).

114

Poza tym środki ograniczające mają charakter zabezpieczający oraz z definicji tymczasowy, a ich ważność jest uzależniona od trwania okoliczności faktycznych i prawnych, które spowodowały ich przyjęcie, a także od konieczności ich utrzymania w mocy w celu realizacji związanego z nimi celu. Zadaniem Rady w ramach okresowego przeglądu tych środków jest zatem dokonanie zaktualizowanej oceny sytuacji i podsumowanie wpływu tych środków ograniczających, tak aby ustalić, czy umożliwiły one osiągnięcie celów zakładanych przez pierwotne umieszczenie danych osób i podmiotów w spornych wykazach, czy też nadal możliwe jest sformułowanie takich samych wniosków w odniesieniu do tych osób i podmiotów (zob. wyrok z dnia 26 października 2022 r., Ovsyannikov/Rada, T‑714/20, niepublikowany, EU:T:2022:674, pkt 67 i przytoczone tam orzecznictwo).

115

W celu uzasadnienia pozostawienia nazwiska osoby w spornych wykazach nie jest zabronione, by Rada oparła się na tych samych dowodach, które uzasadniały pierwotne umieszczenie w wykazie, ponowne tam umieszczenie lub poprzednie pozostawienie nazwiska skarżącego w tych wykazach, pod warunkiem że, po pierwsze, powody umieszczenia w wykazie nie uległy zmianie, a po drugie, kontekst nie zmienił się w taki sposób, że dowody te stały się nieaktualne. Wspomniany kontekst obejmuje nie tylko sytuację państwa, w odniesieniu do którego system środków ograniczających został ustanowiony, lecz również szczególną sytuację danej osoby. Podobnie pozostawienie w spornych wykazach jest uzasadnione w świetle wszystkich istotnych okoliczności, a w szczególności w świetle faktu, że cele środków ograniczających nie zostały osiągnięte (zob. podobnie wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 169 i przytoczone tam orzecznictwo).

116

W tym kontekście Rada może postanowić o pozostawieniu nazwisk zainteresowanych osób w spornych wykazach, posługując się uzasadnieniem przyjętym we wcześniejszych decyzjach dotyczących tych osób odnoszącym się do faktów z przeszłości, o ile pozostawienie tych nazwisk w spornych wykazach jest uzasadnione w świetle wszystkich istotnych okoliczności, a w szczególności w świetle faktu, że cele środków ograniczających nie zostały osiągnięte (zob. analogicznie wyrok z dnia 8 marca 2023 r., Mutondo/Rada, T‑94/22, niepublikowany, EU:T:2023:120, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).

117

Argumenty podniesione przez skarżącego przeciwko zaskarżonym aktom zostaną przeanalizowane w świetle tych właśnie rozważań.

118

W niniejszym przypadku akty z marca 2023 r. zostały przyjęte na podstawie kryteriów a) i d). Skarżący podnosi, że w związku z nieprzedstawieniem przez Radę wystarczających dowodów, jeśli chodzi o niego, kryteria te nie są spełnione. W konsekwencji należy przeanalizować kolejno każde z tych kryteriów.

119

W niniejszym przypadku skarżący podnosi w istocie, że dowody znajdujące się w pierwotnych aktach WK oraz w uzupełnieniu pierwotnych akt WK, a także w aktach WK 1 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających i aktach WK 17683/2022 INIT (zob. pkt 19 powyżej), nie są wystarczające do wykazania, że osobiście i indywidualnie wspierał lub realizował prowadzone przez Federację Rosyjską działania lub polityki podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające.

120

Skarżący twierdzi w tym względzie, że wbrew termu, co orzekł Sąd w wyroku z dnia 6 września 2023 r., Timchenko/Rada (T‑252/22, niepublikowany, odwołanie w toku, EU:T:2023:496), nie można uznać go za osobę, która osobiście wspierała działania lub polityki podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy, a także stabilność i bezpieczeństwo na Ukrainie, lub im zagrażające, w okolicznościach takich jak niniejsze, kiedy owo wsparcie nie jest udzielane przez niego osobiście, lecz za pośrednictwem Banku Rossiya, w którym, po pierwsze, nie pełni on żadnej funkcji zarządczej, a po drugie, jest mniejszościowym udziałowcem pośrednim.

121

Skarżący wskazuje w tym względzie, że przyjęcie takiego rozumowania stanowi zaprzeczenie rzeczywistego charakteru osobowości prawnej spółek, przez co narusza „podstawową i powszechną zasadę prawa spółek”, ponieważ skarżący, jako mniejszościowy udziałowiec, może uczestniczyć w podejmowaniu ograniczonej liczby decyzji, a główne kierunki działalności spółki określa zarząd.

122

Dodaje on, że nie można przypisywać mu osobistej odpowiedzialności za założenie przez Bank Rossiya oddziałów na Krymie, gdyż taka decyzja należy do wyłącznych kompetencji zarządu tej spółki. Jeśli chodzi o powiązania kapitałowe między Bankiem Rossiya a grupą medialną National Media Group, skarżący wskazuje, że ponieważ udziały tego banku w kapitale tej grupy wynoszą 17 %, jego efektywny udział w kapitale grupy wynosi jedynie 1,7 %.

123

Rada kwestionuje tę argumentację.

124

Co się tyczy kryterium a), należy przypomnieć, że wymaga ono wykazania, iż istnieje bezpośredni lub pośredni związek między działalnością lub działaniami danej osoby lub danego podmiotu a sytuacją w Ukrainie leżącą u podstaw przyjęcia spornych środków ograniczających. Innymi słowy – te osoby lub podmioty powinny poprzez swoje zachowanie okazać się odpowiedzialne za działania lub polityki podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające (wyrok z dnia 30 listopada 2016 r., Rotenberg/Rada,T‑720/14, EU:T:2016:689, pkt 74).

125

W tym przypadku, jak wskazano w pkt 45 powyżej, należy zauważyć, że w uzasadnieniu zaskarżonych aktów elementy, które można połączyć z kryterium a), dotyczą okoliczności, że skarżący jest udziałowcem Banku Rossiya i że bank ten, po pierwsze, posiada znaczące udziały w National Media Group, która kontroluje stacje telewizyjne aktywnie wspierające politykę rządu Rosji, a po drugie, prowadzi aktywną politykę inwestycyjną na Krymie, zakładając swoje oddziały w tym regionie. Ponadto w uzasadnieniu tym jest mowa o Volga Group, która „w istotny sposób przyczynia się do […] rozwoju [gospodarki rosyjskiej]”. Mając na względzie te okoliczności, Rada uważa, że skarżący, za pośrednictwem wspomnianego banku, wspiera prowadzoną przez rosyjski rząd politykę zmierzającą do aneksji Ukrainy.

126

W niniejszym przypadku, aby uzasadnić pozostawienie nazwiska skarżącego w wykazie na podstawie kryterium a), Rada opiera się na dokumentach, które znajdują się w pierwotnych aktach WK oraz w uzupełnieniu pierwotnych akt WK, a także na dokumentach znajdujących się w aktach WK 1 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających, w szczególności na:

127

Wreszcie należy zauważyć, że Rada, aby ustalić, że skarżący spełnia kryterium a), oparła się na dwóch artykułach z dziennika The Guardian załączonych do odpowiedzi na skargę (załączniki B 19 A i B 19 B), z których pierwszy, niedatowany, zatytułowany był „Bank Rossiya, protegowany bank Kremla, zostanie wkrótce odcięty od dolara”, a drugi, z kwietnia 2016 r., zatytułowany był „Ujawniamy: tropy 2 miliardów dolarów offshore prowadzą do Władimira Putina”. Należy wskazać, że Rada z którą to stroną Rada zapoznała się tych dwóch artykułów przed przyjęciem aktów z marca 2023 r., ponieważ jest o nich mowa w pkt 82 i 83 wyroku z dnia 6 września 2023 r., Timchenko/Rada (T‑252/22, niepublikowany, odwołanie w toku, EU:T:2023:496).

128

W niniejszym przypadku należy od razu stwierdzić, że skarżący nie kwestionuje wartości dowodowej żadnego z dokumentów, o których mowa w pkt 126 i 127 powyżej.

129

Jeśli chodzi o ustalenie, czy Rada popełniła błąd w ocenie, uznając, że skarżący wspiera politykę zmierzającą do aneksji Ukrainy, a w konsekwencji podlega kryterium a), należy stwierdzić, że z dokumentów 5 i 6 zawartych w uzupełnieniu pierwotnych akt WK wynika, iż Bank Rossiya zainwestował na Krymie, zakładając sieć 13 oddziałów w tym regionie Ukrainy.

130

Ta polityka inwestycyjna Banku Rossiya w regionach Ukrainy zaanektowanych przez Federację Rosyjską jest potwierdzona, po pierwsze, informacjami zawartymi w dokumencie 1 z uzupełnienia pierwotnych akt WK, z których to informacji wynika, że Bank Rossiya w 2019 r. udzielił pożyczki krymskiej spółce kolejowej na kwotę 1 miliarda rubli (RUB) (około 14 milionów EUR), a po drugie, informacjami zawartymi w dokumencie 2 uzupełnienia pierwotnych akt WK. Z informacji tych wynika bowiem, że ów bank został udziałowcem portu lotniczego w Sewastopolu.

131

Otóż takie wydarzenia, które miały miejsce po inwazji Federacji Rosyjskiej na Krym, świadczą o tym, że inwestycje te przyczyniają się do realizacji prowadzonej przez Federację Rosyjską polityki aneksji Krymu.

132

Ponadto, odnośnie do ustalenia, czy z powodu polityki inwestycyjnej prowadzonej przez Bank Rossiya, przyczyniającej się do gospodarczej aneksji Krymu, można uznać, że skarżący wspiera działania lub polityki podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające w rozumieniu kryterium a), należy wskazać, że skarżący przyznaje, iż jest jedynym udziałowcem Volga Group, która posiada 100 % kapitału Transoil, która z kolei posiada 10,323 % kapitału Banku Rossiya.

133

Z takiej struktury kapitałowej wynika, że postawienie Transoil między skarżącym a Bankiem Rossiya nie ma wpływu na okoliczność, iż w rzeczywistości, mając na względzie 100‑procentowy udział kapitałowy skarżącego w Transoil, można uznać, że przysługuje mu 10,323 % akcji w Banku Rossiya, co czyni z niego drugiego co do wielkości udziałowca tego banku.

134

Należy w tym względzie zauważyć, że jak wynika z łącznej lektury dokumentu 7 z pierwotnych akt WK, dokumentu 8 z akt WK 1 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających oraz załącznika B 19 B, Bank Rossiya jest znany jako instytucja bankowa bardzo bliska otoczeniu W. Putina, co potwierdza skład akcjonariatu tego banku (Y. Kovalchuk ma 37 % udziału kapitałowego, N. Shamalov – 9,64 %, a S. Roldugin – 3,03 %). Jak wynika z dokumentu 4 z uzupełnienia pierwotnych akt WK, ten krąg osób od ponad dziesięciu lat stanowi stałą grupę udziałowców Banku Rossiya, którego kapitalizacja w 2010 r. wynosiła 231 miliardów RUB (około 3 miliardów EUR).

135

Otóż okoliczności te są wystarczające, by uznać, że skarżący jest jednym z największych udziałowców Banku Rossiya, a także że należy do stałej grupy historycznych udziałowców tego banku.

136

Skoro zatem skarżący jest znaczącym udziałowcem Banku Rossiya, a bank ten wspiera i realizuje działania i polityki rządu Federacji Rosyjskiej wymierzone przeciwko suwerenności i niezależności Ukrainy, należy uznać, że Rada wykazała w sposób wymagany prawem istnienie bezpośredniego lub pośredniego związku między działalnością lub działaniami skarżącego a sytuacją w Ukrainie w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 124 powyżej.

137

Należy w tym względzie podkreślić, że wbrew temu, co stwierdził skarżący na rozprawie, nie można uznać, iż okoliczności opisane w pkt 132–136 powyżej stoją w sprzeczności z wyrokami z dnia 10 kwietnia 2024 r., Aven/Rada (T‑301/22, niepublikowany, odwołanie w toku, EU:T:2024:214) i z dnia 10 kwietnia 2024 r., Fridman/Rada (T‑304/22, niepublikowany, odwołanie w toku, EU:T:2024:215). W obydwu tamtych wyrokach Sąd orzekł bowiem w istocie, że w przypadku braku jakichkolwiek okoliczności faktycznych pozwalających uznać, iż dany bank brał udział w działaniach podlegających kryteriom a) i d), nie można orzec o umieszczeniu nazwisk udziałowców takiego banku, nawet znaczących, w wykazach środków ograniczających.

138

Z powyższego wynika, że Rada, nie popełniając błędu w ocenie, mogła uznać, iż w dacie przyjęcia aktów z marca 2023 r. skarżący spełniał przesłanki określone w kryterium a).

139

Co się tyczy kryterium d), skarżący podnosi w istocie, że całość materiału dowodowego, na który powołuje się Rada, nie potwierdza, iż wspiera on materialnie lub finansowo prezydenta Federacji Rosyjskiej, a tym bardziej iż uzyskuje z tego korzyści.

140

Wskazuje on, że wbrew temu, co orzekł Sąd w wyroku z dnia 6 września 2023 r., Timchenko/Rada (T‑252/22, niepublikowanym, odwołanie w toku, EU:T:2023:496), żaden z dokumentów, na które powołuje się Rada, nie wskazuje konkretnie na wsparcie finansowego udzielone przez Bank Rossiya prezydentowi Federacji Rosyjskiej, przy czym okoliczności takiej nie można wywodzić z samego faktu, iż Bank Rossiya jest bankiem tego ostatniego.

141

Jeśli chodzi o twierdzenia Rady, zgodnie z którymi skarżący udziela wsparcia materialnego lub finansowego rosyjskim decydentom odpowiedzialnym za inwazję na Ukrainę, zarówno poprzez działania, które prowadził w czasie kryzysu związanego z COVID‑19, jak i poprzez swój udział w radzie do spraw rosyjsko‑chińskich, wskazuje on, że działa wyłącznie w imię interesów handlowych, które nie muszą być aranżowane przez państwo, oraz że, jak zawsze twierdził, nigdy nie stosował się do wytycznych kierowanych do niego przez władze rosyjskie.

142

Rada kwestionuje tę argumentację.

143

Należy w tym względzie wskazać, że w dokumencie 8 z akt WK 1 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających, a mianowicie w artykule pozyskanym ze strony internetowej „eastwest.eu”, jest mowa między innymi o tym, iż analiza Panama Papers ujawniła techniki finansowania wykorzystywane przez Bank Rossiya w celu przekierowywania „strumieni” dolarów do osób z otoczenia W. Putina.

144

Informację tę potwierdza załączony do załącznika B 19 B artykuł z dziennika The Guardian, zatytułowany „Tropy 2 miliardów dolarów offshore prowadzą do Władimira Putina”, który to artykuł, w wyniku pracy śledczej prowadzonej przez kilku dziennikarzy na podstawie Panama Papers, ujawnia, w jaki sposób środki majątkowe, które pierwotnie miały formę pożyczek i były przenoszone między spółkami offshore oraz przy pomocy Banku Rossiya, trafiały do prezydenta Federacji Rosyjskiej i jego przyjaciół, Y. Kovalchuka i S. Roldugina.

145

Należy w tym względzie wskazać, że związek między grupą stałych udziałowców Banku Rossiya, a w konsekwencji między tym bankiem, a prezydentem Federacji Rosyjskiej jest potwierdzony dokumentem 7 znajdującym się w uzupełnieniu pierwotnych akt WK, a mianowicie artykułem w Novaya Gazeta, zatytułowanym „15 lat najbardziej mętnego »jeziora« na świecie”. Mimo że ten artykuł prasowy powstał przed inwazją Federacji Rosyjskiej na Krym, zawiera on istotne informacje. Ujawnia on okoliczność, że powiązania osób należących do kręgu bliskich przyjaciół prezydenta Federacji Rosyjskiej, określanego powszechnie jako „krąg spółdzielni »Jezioro«”, do którego przynależą lub któremu są bliscy w szczególności skarżący, a także Y. Kovalchuk i N. Shamalov, opierają się na dawnych przyjaźniach, co jest charakterystyczne dla struktury całego rosyjskiego kapitalizmu od prawie 30 lat. Jeśli chodzi o S. Roldugina, został on opisany w artykule w dzienniku Guardian wspomnianym w pkt 139 powyżej jako najlepszy przyjaciel prezydenta Federacji Rosyjskiej.

146

Z okoliczności opisanych w pkt 143–145 powyżej wynika, że Bank Rossiya udziela wsparcia finansowego prezydentowi Federacji Rosyjskiej.

147

Wynika z tego, że Rada nie popełniła błędu w ocenie, gdy uznała, że skarżący, jako znaczący udziałowiec Banku Rossiya, wspiera finansowo prezydenta Federacji Rosyjskiej, i wywiodła z tego, że spełnia on przesłanki ustanowione w kryterium d).

148

W świetle powyższego należy oddalić żądanie stwierdzenia nieważności aktów z marca 2023 r.

149

Co się tyczy aktów z września 2023 r., należy wskazać, że żądanie stwierdzenia nieważności tych aktów składa się z dwóch części, z których pierwsza dotyczy braku wartości dowodowej dokumentów zgromadzonych w dodatkowych aktach WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających, a druga – popełnienia przez Radę błędu w ocenie, jeśli chodzi o umieszczenie nazwiska skarżącego w spornych wykazach na podstawie kryteriów a), d) i zmienionego kryterium g).

150

Co się tyczy podważania wartości dowodowej dokumentów zawartych w dodatkowych aktach WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających, skarżący podnosi w istocie, że dokumenty te nie są analizami lub raportami sporządzonymi przez Radę, lecz ułożonymi kolejno zwykłymi kompilacjami dokumentów, zrzutami ekranu i wyciągami, w związku z czym nie jest on w stanie określić, co konkretnie Rada zamierza udowodnić za pomocą tych dokumentów, ani ustalić, jakie wnioski z nich wyciąga.

151

Należy w tym względzie przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w swoich działaniach sądy Unii kierują się zasadą swobodnej oceny dowodów, zaś jedynym kryterium oceny wartości przedstawionych dowodów jest ich wiarygodność. W tym względzie w celu dokonania oceny wartości dowodowej danego dokumentu należy sprawdzić prawdopodobieństwo informacji w nim zawartych oraz uwzględnić zwłaszcza pochodzenie dokumentu, okoliczności jego sporządzenia i jego adresata i zastanowić się, czy w świetle jego treści wydaje się on rozsądny i rzetelny [zob. wyroki: z dnia 31 maja 2018 r., Kaddour/Rada,T‑461/16, EU:T:2018:316, pkt 107 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 12 lutego 2020 r., Amisi Kumba/Rada,T‑163/18, EU:T:2020:57, pkt 95 (niepublikowany) i przytoczone tam orzecznictwo].

152

W braku uprawnień do prowadzenia dochodzeń w państwach trzecich ocena dokonywana przez organy Unii powinna faktycznie opierać się na publicznie dostępnych źródłach informacji, sprawozdaniach, artykułach prasowych, raportach tajnych służb lub innych podobnych źródłach informacji (wyroki: z dnia 14 marca 2018 r., Kim i in./Rada i Komisja, T‑533/15 i T‑264/16, EU:T:2018:138, pkt 107; z dnia 1 czerwca 2022 r., Prigozhin/Rada, T‑723/20, niepublikowany, EU:T:2022:317, pkt 59).

153

Ponadto należy zauważyć, że sytuacja konfliktu, w który zaangażowane są Federacja Rosyjska i Ukraina, w praktyce czyni szczególnie utrudnionym dostęp do niektórych źródeł, wyraźne wskazanie pierwotnego źródła niektórych informacji, a także ewentualne zebranie zeznań od osób, które zgadzają się na ujawnienie swej tożsamości. Wynikające z tego trudności w prowadzeniu dochodzenia stanowią przeszkodę dla dostarczenia dokładnych dowodów i obiektywnych informacji (zob. podobnie wyrok z dnia 15 listopada 2023 r., OT/Rada,T‑193/22, EU:T:2023:716, pkt 116 i przytoczone tam orzecznictwo).

154

W niniejszym przypadku należy wskazać, że jeśli chodzi o akty z września 2023 r., do analizy zasadności środków ograniczających zastosowanych wobec skarżącego użyteczne są fragmenty raportu przygotowanego przez Iwonę Wiśniewską, opublikowanego w październiku 2018 r., zatytułowanego „Priceless Friendship” („Bezcenna przyjaźń”), z którym to raportem Rada zapoznała się w kwietniu 2023 r., które to fragmenty znajdują się na stronach 227–232 akt WK 2 dotyczących utrzymania w mocy środków ograniczających.

155

Należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku skarżący nie powołuje się na żadną obiektywną okoliczność, która mogłaby podważyć wartość dowodową tego dokumentu, z którego lektury wynika, że przeprowadzona w nim analiza opiera się na obiektywnych i ważkich okolicznościach, których skarżący nie kwestionuje.

156

Ponadto, w świetle rozważań przeprowadzonych w pkt 152 i 153 powyżej, nie można zarzucać Radzie, że w niniejszym przypadku, aby dowieść zasadności umieszczenia nazwiska skarżącego w spornych wykazach, posłużyła się raportami o sytuacji w Federacji Rosyjskiej.

157

W tym względzie należy odrzucić podniesiony przez skarżącego argument, zgodnie z którym Rada powinna była oprzeć się na własnej analizie sytuacji istniejącej w Federacji Rosyjskiej, ponieważ takiej analizy nie można byłoby uznać za dowód, w sytuacji gdy nie pochodzi ona od osoby trzeciej.

158

W świetle tych okoliczności należy oddalić zarzuty szczegółowe skarżącego dotyczące wartości dowodowej dokumentu, o którym mowa w pkt 154 powyżej.

159

Co się tyczy kryterium a), należy zauważyć, że skarżący nie dowiódł, iż jego sytuacja osobista uległa zmianie w zakresie, w jakim pozostaje on znaczącym pośrednim udziałowcem Banku Rossiya, podobnie jak nie dowiódł on tego, że ów bank zaniechał swojej polityki mającej na celu uczestnictwo w aneksji gospodarczej Krymu.

160

Należy zatem stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż wskazanie jego osoby na podstawie kryterium a) było obarczone błędem w ocenie.

161

Co się tyczy kryterium d), należy wskazać, że skarżący nie dowiódł, iż jego sytuacja osobista uległa zmianie w zakresie, w jakim pozostaje on znaczącym pośrednim udziałowcem Banku Rossiya, podobnie jak nie dowiódł on tego, że ów bank zaprzestał udzielania wsparcia finansowego prezydentowi Federacji Rosyjskiej.

162

Ponadto z fragmentów wspomnianego w pkt 154 powyżej raportu zatytułowanego „Priceless Friendship” („Bezcenna przyjaźń”) wynika, że w następstwie nałożonych na niego sankcji skarżący, w kwietniu 2017 r., został beneficjentem ustawy określanej przez niektórych „ustawą Timczenki”, na mocy której skorzystał ze zwolnień podatkowych. Z fragmentów tego samego raportu wynika ponadto, że spółki Novatek i Sachatrans otrzymały pomoc od rządu Federacji Rosyjskiej, odpowiednio, w 2015 r. w kwocie 150 miliardów RUB (wówczas około 2,2 miliarda EUR) oraz w 2016 r. w kwocie 1,5 miliarda RUB (wówczas około 20 milionów EUR). Tymczasem z dokumentu 6 z pierwotnych akta WK wynika, że skarżący, poprzez Volga Group, w której jego udział kapitałowy wynosi 100 %, jest udziałowcem zarówno jednej, jak i drugiej z tych spółek, w których jego udział kapitałowy wynosi, odpowiednio, 23 % i 89 %, przy czym nie wykazał on, że informacje te nie są prawdziwe.

163

Okoliczności te świadczą zatem o tym, że skarżący uzyskuje korzyści, w rozumieniu kryterium d), od rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy.

164

Skoro zatem okoliczności wspomniane już w pkt 143–148 powyżej nadal trwały w dacie przyjęcia aktów z września 2023 r., a ponadto Rada wykazała, że skarżący uzyskuje korzyści od rosyjskich decydentów odpowiedzialnych za aneksję Krymu lub destabilizację Ukrainy, Rada nie popełniła błędu, gdy uznała, przyjmując wspomniane akty, że skarżący spełnia przesłanki określone w kryterium d).

165

Jak wynika z pkt 92 i 93 powyżej, pierwsza część zmienionego kryterium g) wymaga spełnienia dwóch przesłanek, a mianowicie, po pierwsze, aby zainteresowanego można było zakwalifikować jako „wiodącego przedsiębiorcę”, co zakłada jego istotną rangę w rosyjskiej gospodarce w szczególności w świetle jego pozycji zawodowej, znaczenia jego działalności gospodarczej, wielkości posiadanego kapitału lub funkcji, jakie pełni w jednym lub kilku przedsiębiorstwach, w ramach których prowadzi on działalność, a po drugie, aby zainteresowany prowadził działalność w Federacji Rosyjskiej.

166

Jeśli chodzi o pierwszą przesłankę, należy wskazać, że w niniejszym przypadku skarżący jest przedsiębiorcą posiadającym udziały w szeregu rosyjskich spółek za pośrednictwem spółki holdingowej Volga Group, której jest jedynym udziałowcem.

167

Należy w tym względzie zauważyć, że z dokumentu 6 z pierwotnych akt WK oraz ze skargi wynika, iż skarżący, po pierwsze, posiada – głównie za pośrednictwem Volga Group – 100 % udziału kapitałowego Transoil, 10,323 % udziału kapitałowego Bank Rossiya, 89 % udziału kapitałowego Sachatrans, 23 % udziału kapitałowego Novatek oraz 12,5 % udziału kapitałowego Sogaz, a po drugie, że spółki tworzące tę grupę, które zatrudniają 90000 osób, osiągają roczny skonsolidowany przychód stanowiący równowartość 116 miliardów USD.

168

Skoro zatem skarżący nie przedstawił dowodów, które podważałyby prawdziwość i aktualność informacji przytoczonych w pkt 167 powyżej, należy stwierdzić, że Rada udowodniła okoliczność, iż ze względu na wielkość posiadanego kapitału jest on wiodącym przedsiębiorcą.

169

Jeśli chodzi o drugą przesłankę, odnoszącą się do prowadzenia działalności w Federacji Rosyjskiej, należy zauważyć, że jest ona spełniona, ponieważ wszystkie przedsiębiorstwa wymienione w pkt 167 powyżej mają siedziby w Federacji Rosyjskiej i tam prowadzą działalność.

170

Wynika z tego, że Rada nie popełniła błędu w ocenie, gdy uznała, przyjmując akty z września 2023 r., że skarżący spełnia przesłanki wymagane na podstawie pierwszej część zmienionego kryterium g).

171

Wynika z tego, że zarzut pierwszy należy oddalić w całości.

172

W ramach zarzutu piątego skarżący podnosi, że zastosowane wobec niego środki ograniczające naruszają postanowienia art. 21 TFUE oraz art. 45 ust. 1 i art. 52 ust. 1 Karty.

173

Wskazuje on, że z powodu braku przepisu szczególnego nie jest możliwe na podstawie art. 29 TUE ograniczenie zakresu stosowania art. 21 TFUE, odnoszącego się do swobodnego przemieszczania się obywateli Unii.

174

Skarżący podnosi w tym względzie w istocie, że wbrew temu, co orzekł Sąd w wyroku z dnia 5 listopada 2014 r., Mayaleh/Rada (T‑307/12 i T‑408/13, EU:T:2014:926), środków ograniczających przyjmowanych na podstawie art. 29 TUE nie można uważać za lex specialis oraz odstępstwo od aktów normatywnych przyjmowanych na podstawie art. 21 TFUE, w tym między innymi od dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG, 68/360/EWG, 72/194/EWG, 73/148/EWG, 75/34/EWG, 75/35/EWG, 90/364/EWG, 90/365/EWG i 93/96/EWG (Dz.U. 2004, L 158, s. 77), której art. 27 pozwala ograniczyć swobodę przemieszczania się, z zachowaniem zasady proporcjonalności oraz wyłącznie ze względów porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub zdrowia publicznego.

175

Ponadto podnosi on, że z analizy ustawodawstwa poszczególnych państw Unii wynika, iż istnieje wspólna dla państw członkowskich tradycja konstytucyjna, zgodnie z którą swobodę przemieszczania się można ograniczyć wyłącznie ze względów porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego i zdrowia publicznego, przy czym podlega to ścisłej kontroli sądowej.

176

Skarżący wnioskuje z tego, że sprzeczność między praktyką Unii a rzeczoną tradycją konstytucyjną powoduje, iż zaskarżone akty naruszają art. 21 TFUE oraz art. 45 i 52 Karty.

177

Rada kwestionuje tę argumentację.

178

Na wstępie należy zauważyć, że skarżący, pytany o to podczas rozprawy, wskazał i potwierdził, iż nie podnosi zarzutu niezgodności z prawem art. 1 decyzji 2014/145 w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że państwa członkowskie zakazują osobom objętym środkami ograniczającymi wjazdu na swoje terytoria lub przejazdu przez nie. Dodał on, że kwestionuje natomiast zgodność z prawem zastosowanych wobec niego środków w szczególności w zakresie, w jakim naruszają one zasadę proporcjonalności.

179

Należy wskazać, że prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, zapisane w art. 45 ust. 1 Karty, zgodnie z jej art. 52 ust. 2 jest wykonywane na warunkach i w granicach określonych w traktatach. Jak wynika z wyjaśnień dotyczących Karty (Dz.U. 2007, C 303, s. 17), prawo zagwarantowane w art. 45 ust. 1 Karty to prawo zagwarantowane w art. 20 ust. 2 lit. a) TFUE. Zakres tego prawa jest zatem określony w art. 21 TFUE.

180

Zgodnie z art. 21 ust. 1 TFUE prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich jest wykonywane z zastrzeżeniem ograniczeń i warunków ustanowionych w traktatach i w środkach przyjętych w celu ich wykonania. Skoro wspomniane zastrzeżenie, sformułowane w drugiej części zdania art. 21 ust. 1 TFUE, odnosi się do traktatów w liczbie mnogiej, obejmuje ono również traktat UE i przepisy przyjęte w celu jego wykonania. Wynika z tego, że ograniczenia w korzystaniu z uznanego w art. 45 ust. 1 Karty prawa obywateli Unii do swobodnego przemieszczania się i pobytu mogą zostać wprowadzone na mocy decyzji wydawanych w dziedzinie WPZiB przyjmowanych na podstawie art. 29 TUE, takich jak decyzje 2023/572 i 2023/1767 (zob. podobnie i analogicznie wyroki: z dnia 5 listopada 2014 r., Mayaleh/Rada,T‑307/12 i T‑408/13, EU:T:2014:926, pkt 195, 196; z dnia 4 grudnia 2015 r., Sarafraz/Rada, T‑273/13, niepublikowany, EU:T:2015:939, pkt 194, 195).

181

Należy w tym względzie zauważyć, że w dziedzinie WPZiB art. 29 TUE, który został sformułowany bardzo szeroko, przyznaje Radzie kompetencje do przyjmowania decyzji, które określają podejście Unii do danego problemu o charakterze geograficznym lub przedmiotowym, zmierzających do celów określonych w art. 21 ust. 2 TUE, nawet jeżeli wynika z nich ograniczenie swobody przemieszczania się obywateli Unii na terytorium państw członkowskich innych niż państwa, których są obywatelami. Oznacza to, że na podstawie tego artykułu swoboda ta może podlegać ograniczeniom z powodów innych niż przewidziane w dyrektywie 2004/38.

182

Otóż tak jest w niniejszym przypadku, ponieważ rozpatrywane środki ograniczające mają na celu wywarcie presji na władze rosyjskie, aby zaprzestały one prowadzenia działań i polityk destabilizujących Ukrainę. Chodzi w istocie o jeden z celów interesu ogólnego realizowanych w ramach WPZiB i wskazanych w art. 21 ust. 2 lit. b) i c) TUE, takich jak umacnianie i wspieranie demokracji, państwa prawnego, praw człowieka i zasad prawa międzynarodowego, a także utrzymanie pokoju, zapobieganie konfliktom i umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego oraz ochrona ludności cywilnej (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 30 listopada 2016 r., Rotenberg/Rada,T‑720/14, EU:T:2016:689, pkt 176).

183

Jednakże aby ograniczenia w korzystaniu z praw ustanowionych w art. 45 ust. 1 Karty były zgodnie z prawem Unii, muszą one spełniać przesłanki określone w jej art. 52 ust. 1, co znaczy, że muszą być przewidziane ustawą i szanować istotę rzeczonych praw, służyć celom interesu ogólnego uznawanym za takie przez Unię oraz być proporcjonalne. To stwierdzenie ma również zastosowanie do praw uznanych w Karcie, które są przedmiotem postanowień traktatów (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2015 r., Delvigne,C‑650/13, EU:C:2015:648, pkt 46; opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie Agenzia delle dogane e dei monopoli i Ministero dell’Economia e delle Finanze, C‑452/20, EU:C:2021:855, pkt 60). W związku z tym ustanawiane w ramach WPZiB ograniczenia w korzystaniu z prawa zapisanego w art. 45 ust. 1 Karty muszą spełniać te przesłanki.

184

W niniejszym przypadku, po pierwsze, ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do swobodnego przemieszczania się na terytorium państw członkowskich wynikające z decyzji 2023/572 i 2023/1767 są „przewidziane ustawą”, ponieważ zostały sformułowane w akcie mającym w szczególności zasięg ogólny, a mianowicie w decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329, oraz mają wyraźną podstawę prawną w prawie Unii, a mianowicie w art. 29 TUE.

185

Po drugie, aby ustalić, czy ograniczenia, o których mowa w pkt 184 powyżej, szanują „istotę” przysługującego skarżącemu prawa do swobodnego przemieszczania się na terytorium państw członkowskich, należy uwzględnić charakter i zakres rozpatrywanych środków ograniczających (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 27 lipca 2022 r., RT France/Rada,T‑125/22, EU:T:2022:483, pkt 153).

186

Należy w tym względzie stwierdzić, że ograniczenia, o których mowa w pkt 184, powyżej szanują „istotę” przysługującego skarżącemu prawa do swobodnego przemieszczania się na terytorium państw członkowskich. Przede wszystkim, zgodnie z art. 1 ust. 2 decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329, wspomniane ograniczenia respektują bowiem zasadę prawa międzynarodowego, w myśl której państwo nie może odmówić swoim obywatelom prawa wjazdu na swoje terytorium i pobytu na nim. Następnie, na mocy art. 6 decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329, sporne wykazy są przedmiotem okresowych przeglądów, tak aby nazwiska osób niespełniających już kryteriów umieszczenia w nich zostały z nich wykreślone. Wreszcie wspomniane ograniczenia nie podważają tego prawa jako takiego, ponieważ skutkują w przypadku niektórych osób, w specyficznych okolicznościach i zależnie od ich indywidualnej sytuacji, tymczasowym zawieszeniem przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się na terytorium państw członkowskich, jeżeli rzeczone przesłanki nadal pozostają spełnione (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 6 października 2015 r., Delvigne,C‑650/13, EU:C:2015:648, pkt 48).

187

Po trzecie, ograniczenia, o których mowa w pkt 184 powyżej, mają na celu wywarcie presji na władze rosyjskie, aby zaprzestały one prowadzenia działań i polityk destabilizujących Ukrainę. Chodzi tu o jeden z celów interesu ogólnego realizowanych w ramach WPZiB i wskazanych w art. 21 ust. 2 lit. b) i c) TUE, takich jak umacnianie i wspieranie demokracji, państwa prawnego, praw człowieka i zasad prawa międzynarodowego, a także utrzymanie pokoju, zapobieganie konfliktom i umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego oraz ochrona ludności cywilnej (zob. analogicznie wyrok z dnia 30 listopada 2016 r., Rotenberg/Rada,T‑720/14, EU:T:2016:689, pkt 176).

188

Po czwarte, co się tyczy zasady proporcjonalności, należy przypomnieć, że jako zasada ogólna prawa Unii wymaga ona, by akty instytucji Unii nie wykraczały poza to, co jest odpowiednie i konieczne do osiągnięcia celów danej regulacji. Tak więc tam, gdzie istnieje możliwość wyboru spośród większej liczby odpowiednich środków, należy zastosować środek najmniej dotkliwy, a wynikające z tego niedogodności nie mogą być nadmierne w stosunku do zamierzonych celów (zob. wyrok z dnia 30 listopada 2016 r., Rotenberg/Rada,T‑720/14, EU:T:2016:689, pkt 178 i przytoczone tam orzecznictwo).

189

Jeśli chodzi o to, czy ograniczenia, o których mowa w pkt 184 powyżej, są konieczne, należy stwierdzić, że skarżący nie zdołał wykazać, iż Rada mogła rozważyć przyjęcie środków mniej dotkliwych, lecz równie odpowiednich jak te, które zostały przyjęte. Ponadto stosowaniu rozpatrywanych środków ograniczających towarzyszy system odstępstw, o którym mowa w art. 1 ust. 6 decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329, który to system upoważnia państwa członkowskie do przyznawania zwolnień od nałożonych środków, między innymi w przypadku, gdy podróż jest uzasadniona pilną potrzebą humanitarną.

190

Ponadto przyznając, że stosowanie rozpatrywanych środków ograniczających pociąga za sobą dla skarżącego opisywane przez niego negatywne skutki, należy stwierdzić, iż ze względu na wagę celów, jakim służą wspomniane środki, ograniczenia wskazane w pkt 184 powyżej nie są nadmierne (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 14 października 2009 r., Bank Melli Iran/Rada,T‑390/08, EU:T:2009:401, pkt 71).

191

Należy w tym względzie podkreślić, że okoliczność, iż skarżący, z powodu nałożonego na niego ograniczenia swobody przemieszczania się, nie może korzystać z nieruchomości, które posiada w Unii, nie stanowi nadmiernego ograniczenia w świetle wagi celów, jakim służą wspomniane środki (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 14 października 2009 r., Bank Melli Iran/Rada,T‑390/08, EU:T:2009:401, pkt 71).

192

Ponadto należy zauważyć, że wbrew temu, co twierdzi skarżący, wspólne państwom członkowskim tradycje konstytucyjne nie przewidują prawa obywateli Unii do przemieszczania się na terytorium państwa innego niż to, którego są obywatelami. Wynika z tego, że skarżący nie ma podstaw, by twierdzić, że wspomniane tradycje mogą ograniczać kompetencje Rady w zakresie przyjmowania w ramach WPZiB ograniczeń swobody przemieszczania się obywateli z powodów innych niż porządek publiczny, bezpieczeństwo publiczne i zdrowie publiczne.

193

Wynika z tego, że ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich spełniają wymogi przewidziane w traktatach.

194

Mając na względzie powyższe, zarzut piąty należy oddalić.

195

W ramach zarzutu szóstego skarżący podnosi, że zastosowane wobec niego środki ograniczające naruszają art. 7 i 17 Karty, które chronią prawo własności i prawo do poszanowania życia prywatnego.

196

Wskazuje on, że naruszenie prawa własności jest tym większe, że na mocy rozporządzenia (UE) 2022/1273 z dnia 21 lipca 2022 r. dotyczącego zmiany rozporządzenia nr 269/2014 (Dz.U. 2022, L 194, s. 1) Rada włączyła do rozporządzenia nr 269/2014 nowy art. 9, którego ust. 2 i 3 nakładają na osoby, których nazwiska są umieszczone w spornych wykazach, obowiązek zgłaszania podlegających jurysdykcji państwa członkowskiego środków finansowych lub zasobów gospodarczych do nich należących, będących ich własnością lub będących w ich posiadaniu lub pod ich kontrolą, przy czym brak tego zgłoszenia uznawany jest za obejście środków ograniczających.

197

Skarżący wskazuje, że stosowanie przepisów art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 269/2014 zmienionego rozporządzeniem 2022/1273 wraz z przepisami art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 zmienionego rozporządzeniem Rady (UE) 2022/880 z dnia 3 czerwca 2022 r. (Dz.U. 2022, L 153, s. 75) może stwarzać ryzyko konfiskaty jego mienia i aktywów.

198

Podnosi on, że naruszenie prawa własności przez środki ograniczające stanowi w świetle wspólnych państwom członkowskim tradycji konstytucyjnych ingerencję niezgodną z prawem.

199

Wskazuje on w związku z tym, że prawa krajowe zezwalają na zamrożenie mienia i aktywów wyłącznie w przypadku, gdy istnieje związek przyczynowy między postępowaniem danej osoby a zamrożonym mieniem lub aktywami, co może mieć miejsce przykładowo w sytuacji, gdy dany składnik aktywów posłużył do dokonania przestępstwa lub pochodzi z przestępstwa.

200

Ponadto podnosi on, że zastosowane wobec niego środki ograniczające naruszają jego dobre imię i w konsekwencji skutkują naruszeniem prawa do poszanowania życia prywatnego, ponieważ obciążenie go odpowiedzialnością za wspieranie działań i polityk, które podważają integralność terytorialną Ukrainy, zniesławia jego osobę z powodu czynów, za które nie jest odpowiedzialny.

201

Na wstępie należy zauważyć, że skarżący nie podnosi zarzutu niezgodności z prawem przepisów rozporządzenia nr 269/2014 i decyzji 2014/145 przewidujących zamrożenie mienia i aktywów osób, których nazwiska są umieszczone w spornych wykazach, oraz odstępstwa od zamrożenia środków finansowych, a także nie kwestionuje za pomocą zarzutu niezgodności z prawem przepisów art. 9 ust. 2 rozporządzenia nr 269/2014 zmienionego rozporządzeniem 2022/1273 i przepisów art. 15 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 zmienionego rozporządzeniem 2022/880.

202

Skoro zatem skarżący nie podniósł zarzutu niezgodności z prawem tych przepisów, Sąd nie może stwierdzić nieważności zastosowanych wobec niego środków ograniczających na tej podstawie, że przepisy, na których oparte są te środki, są niezgodne z prawem.

203

Ponadto, jeśli chodzi o naruszenie prawa do życia prywatnego i prawa własności spowodowane środkami ograniczającymi zastosowanymi wobec skarżącego, należy stwierdzić, że rozpatrywane środki ograniczające są środkami zabezpieczającymi, których celem nie jest pozbawienie zainteresowanych osób tych praw zapisanych, odpowiednio, w art. 7 i 17 Karty. Jednakże środki te niezaprzeczalnie ograniczają korzystanie ze wspomnianych praw podstawowych (zob. podobnie i analogicznie wyrok z dnia 12 marca 2014 r., Al Assad/Rada,T‑202/12, EU:T:2014:113, pkt 115 i przytoczone tam orzecznictwo).

204

Jednakże, jak przypomniano w pkt 183 powyżej, aby ograniczenia w korzystaniu z praw ustanowionych w Karcie były zgodnie z prawem Unii, muszą one spełniać przesłanki określone w jej art. 52 ust. 1, co znaczy, że muszą być przewidziane ustawą i szanować istotę rzeczonych praw, służyć celom interesu ogólnego uznawanym za takie przez Unię oraz być proporcjonalne.

205

Otóż należy stwierdzić, że w niniejszym przypadku te cztery przesłanki są spełnione.

206

Po pierwsze, należy stwierdzić, że ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa własności oraz naruszenie jego prawa do poszanowania życia prywatnego są „przewidziane ustawą”, ponieważ zostały sformułowane w aktach mających w szczególności zasięg ogólny, a mianowicie w decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329 oraz w rozporządzeniu nr 269/2014 zmienionym rozporządzeniem 2022/330, oraz mają wyraźną podstawę prawną w prawie Unii, a mianowicie, odpowiednio, art. 29 TUE i art. 215 TFUE.

207

Po drugie, zważywszy że zaskarżone akty mają zastosowanie przez okres sześciu miesięcy i są przedmiotem stałego przeglądu, jak stanowi art. 6 decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329, ograniczenia wskazane w pkt 206 powyżej są czasowe i odwracalne. Należy zatem uznać, że nie naruszają one istoty prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz prawa własności. Poza tym zaskarżone akty przewidują możliwość przyznania zwolnień dotyczących zastosowanych środków ograniczających. W szczególności jeśli chodzi o zamrożenie środków finansowych, art. 2 ust. 3 i 4 decyzji 2014/145 zmienionej decyzją 2022/329 oraz art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 269/2014 zmienionego rozporządzeniem 2022/330 przewidują możliwość z jednej strony zezwolenia na korzystanie z zamrożonych środków finansowych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb lub wywiązania się z pewnych zobowiązań, a z drugiej strony – wydania szczególnych zezwoleń na odblokowanie środków finansowych, innych aktywów i zasobów gospodarczych.

208

Po trzecie, ograniczenia, o których mowa w pkt 206 powyżej, służą celowi interesu ogólnego wskazanemu w pkt 187 powyżej.

209

Po czwarte, jeśli chodzi o kwestię odpowiedniego charakteru tych ograniczeń, przede wszystkim należy wskazać, że są one zdatne do osiągnięcia celu interesu ogólnego, o którym mowa w pkt 187 powyżej, ponieważ przyczyniają się do jego realizacji. Następnie, co się tyczy ich niezbędności, należy stwierdzić, że skarżący nie określa alternatywnych, mniej dotkliwych środków, które umożliwiłyby osiągnięcie zamierzonych celów w równie skuteczny sposób. Wreszcie są to ograniczenia czasowe i odwracalne, od których przewidziane są odstępstwa. Należy zatem stwierdzić, że niedogodności dla skarżącego nie są nadmierne w stosunku do wagi celów, jakim służą te akty.

210

Należy ponadto oddalić argumentację skarżącego opartą na istnieniu wspólnych państwom członkowskim tradycji konstytucyjnych odnoszących się do prawa własności. Poza okolicznością, że skarżący opiera się na ograniczonej liczbie analiz prawa krajowego państw członkowskich, należy bowiem zauważyć, iż nie wykazał on, że te prawa krajowe wymagałyby spełnienia przesłanek zasadniczo odmiennych od tych przewidzianych w art. 52 ust. 1 Karty.

211

Mając na względzie powyższe, zarzut szósty należy oddalić w całości.

212

W ramach zarzutu czwartego skarżący podnosi w istocie, że rozpatrywane środki naruszają zasadę proporcjonalności, po pierwsze, ponieważ nie są ani odpowiednie, ani konieczne, po drugie, ponieważ dokonana przez Radę wykładnia kryteriów a) i d) sprawia, że sankcje można nakładać na każdego udziałowca rosyjskich spółek, które poprzez swoją działalność przyczyniają się do tworzenia zamożności, a po trzecie, ponieważ skarżący nie ma żadnego osobistego wpływu na prezydenta Federacji Rosyjskiej.

213

W tym względzie należy przede wszystkim wskazać, że z powodów wspomnianych już w pkt 189, 190 i 209 powyżej rozpatrywane środki ograniczające są konieczne i odpowiednie, a zatem nie naruszają zasady proporcjonalności.

214

Następnie, jeśli chodzi o zarzut szczegółowy dotyczący zbyt szerokiej wykładni kryteriów a) i d), należy wskazać, że wbrew temu, co twierdzi skarżący, dokonana przez Radę wykładnia tych kryteriów nie prowadzi do stosowania jej wobec wszystkich udziałowców każdej spółki, która przyczynia się do rozwoju rosyjskiej gospodarki, lecz jak wynika z pkt 135 i 136 powyżej – do wszystkich znaczących udziałowców spółki, która spełnia przesłanki przewidziane w tych dwóch kryteriach.

215

Wreszcie jeśli chodzi o przyjęte wobec niego środki ograniczające, niezależnie od tego, że skarżący kwestionuje to, że miałby być źródłem działań lub polityk prowadzonych przez przywódców Federacji Rosyjskiej lub że mógłby wywierać na nich jakikolwiek wpływ, należy stwierdzić, że ograniczenia swobody przemieszczania się w państwach członkowskich Unii, podobnie jak zamrożenie środków finansowych i zasobów należących do osoby, której nazwisko jest umieszczone w spornych wykazach, mogą wywrzeć presję nie tylko na te osoby, lecz również na funkcjonowanie gospodarki rosyjskiej jako całości, a ostatecznie przynajmniej pośrednią presję na przywódców Federacji Rosyjskiej, co jak wspomniano w pkt 182 powyżej, jest zgodne z celem, jakiemu służą środki ograniczające.

216

Wynika z tego, że zarzut czwarty należy oddalić, a w konsekwencji oddalić należy żądanie stwierdzenia nieważności w całości.

217

Na poparcie tego żądania skarżący podnosi, że zaskarżone akty wyrządziły mu krzywdę, za którą domaga się zadośćuczynienia.

218

Rada wnosi o oddalenie tego żądania.

219

Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powstanie pozaumownej odpowiedzialności Unii za bezprawne działanie jej organów w rozumieniu art. 340 akapit drugi TFUE zależy od łącznego spełnienia przesłanek dotyczących bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom, rzeczywistości szkody oraz istnienia związku przyczynowego między zarzucanym zachowaniem a podnoszoną szkodą. Ponieważ te trzy przesłanki powstania odpowiedzialności mają charakter kumulatywny, niespełnienie jednej z nich wystarczy do oddalenia żądania odszkodowawczego, w związku z czym nie ma potrzeby badania pozostałych przesłanek (zob. wyrok z dnia 22 czerwca 2022 r., Haswani/Rada, T‑479/21, niepublikowany, EU:T:2022:383, pkt 155 i przytoczone tam orzecznictwo).

220

Jeśli chodzi o poniesioną rzekomo krzywdę z powodu przyjęcia zaskarżonych aktów, z ustaleń przedstawionych w odniesieniu do żądań stwierdzenia nieważności wynika, że pozostawienie nazwiska skarżącego w spornych wykazach nie jest obarczone niezgodnością z prawem. W związku z tym, skoro jedna z przesłanek wymienionych w pkt 219 powyżej nie jest spełniona, żądania odszkodowawcze należy oddalić.

221

Mając na względzie powyższe, żądanie to należy oddalić, a w konsekwencji oddalić należy skargę w całości.

222

Zgodnie z art. 134 § 1 regulaminu postępowania przed Sądem kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ skarżący przegrał sprawę, należy obciążyć go jego własnymi kosztami oraz kosztami poniesionymi przez Radę, zgodnie z jej żądaniem.

Z powyższych względów

SĄD (pierwsza izba w składzie powiększonym)

orzeka, co następuje: