–

w imieniu A – M. Blum, Rechtsanwältin,

–

w imieniu GKV-Spitzenverband – C. Donus, w charakterze pełnomocnika,

–

w imieniu Moguntia Food Group AG – V. Ohlekopf i M. Schwind, Rechtsanwälte,

–

w imieniu rządu niemieckiego – J. Möller i P.-L. Krüger, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu rządu belgijskiego – S. Baeyens, C. Jacob i L. Van den Broeck, w charakterze pełnomocników,

–

[Tekst sprostowany postanowieniem z dnia 27 stycznia 2026 r.] w imieniu rządu francuskiego – B. Fodda i T. Lechevallier, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – S. Delaude i B.-R. Killmann, w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 13 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2004, L 166, s. 1), zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r. (Dz.U. 2012, L 149, s. 4) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu”), w związku z art. 14 ust. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2009, L 284, s. 1), zmienionego rozporządzeniem nr 465/2012 (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 987/2009”).

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy A a GKV-Spitzenverband (federalnym związkiem kas obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, Niemcy) w przedmiocie decyzji tego związku o wydaniu A formularza A1 potwierdzającego, że w okresie od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. podlegał on niemieckiemu systemowi zabezpieczenia społecznego.

3

W dniu 21 czerwca 1999 r. Wspólnota Europejska i Konfederacja Szwajcarska zawarły siedem umów, w tym Umowę między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z drugiej strony, w sprawie swobodnego przepływu osób (Dz.U. 2002, L 114, s. 6), która została zmieniona między innymi decyzją nr 1/2012 Wspólnego Komitetu utworzonego na podstawie Umowy między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Konfederacją Szwajcarską, z drugiej strony, w sprawie swobodnego przepływu osób z dnia 31 marca 2012 r. zastępującą załącznik II do wspomnianej umowy dotyczący koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. 2012, L 103, s. 51) (zwaną dalej „umową w sprawie swobodnego przepływu osób”).

4

Artykuł 8 umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, zatytułowany „Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego”, ma następujące brzmienie:

„Umawiające się Strony uwzględniają, zgodnie z załącznikiem II, koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, szczególnie w celu:

[…]

[…]”.

5

Załącznik II do umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, zatytułowany „Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego”, przewiduje w art. 1:

„1.   Umawiające się strony zgadzają się, w odniesieniu do koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, na stosowanie między sobą aktów prawnych Unii Europejskiej, o których mowa i które są zmieniane w sekcji A niniejszego załącznika, lub równoważnych im zasad.

2.   Określenie »państwo członkowskie (państwa członkowskie)« zawarte w aktach prawnych, o których mowa w sekcji A niniejszego załącznika, oprócz państw objętych odpowiednimi aktami prawnymi Unii Europejskiej obejmuje również Szwajcarię”.

6

Sekcja A załącznika II do umowy w sprawie swobodnego przepływu osób, zatytułowana „Akty prawne, stanowiące przedmiot odniesienia”, obejmuje między innymi rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009, które zastąpiły rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U. 1971, L 149, s. 2).

7

Motywy 1, 3 i 45 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu mają następujące brzmienie:

[…]

[…]

8

Tytuł II tego rozporządzenia, zatytułowany „Określanie mającego zastosowanie ustawodawstwa”, który zastępuje przepisy tytułu II rozporządzenia nr 1408/71, obejmuje art. 11–16.

9

Artykuł 11 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Zasady ogólne”, stanowi:

„1.   Osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu.

[…]

[3]   . Zgodnie z przepisami art. 12 do 16:

4.   Do celów stosowania przepisów niniejszego tytułu, praca najemna lub praca na własny rachunek wykonywana normalnie na pokładzie statku na morzu pod banderą państwa członkowskiego uważana jest za pracę wykonywaną w tym państwie członkowskim. Jednakże osoba zatrudniona na pokładzie statku pod banderą państwa członkowskiego a otrzymująca wynagrodzenie za taką pracę od przedsiębiorstwa lub osoby, których siedziba lub miejsce prowadzenia działalności są w innym państwie członkowskim, podlega ustawodawstwu tego ostatniego państwa członkowskiego, jeżeli zamieszkuje w tym państwie. Do celów stosowania wspomnianego ustawodawstwa, przedsiębiorstwo lub osoba wypłacająca wynagrodzenie uważana jest za pracodawcę.”

10

Artykuł 12 tego samego rozporządzenia, zatytułowany „Zasady szczególne”, stanowi:

„1.   Osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie prowadzi tam swą działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana, by zastąpić inną delegowaną osobę.

2.   Osoba, która normalnie wykonuje działalność jako osoba pracująca na własny rachunek w państwie członkowskim, a która udaje się, by wykonywać podobną działalność w innym państwie członkowskim, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy”.

11

Artykuł 13 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, zatytułowany „Wykonywanie pracy w dwóch lub w kilku państwach członkowskich”, stanowi w ust. 1 i 2:

„1.   Osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, podlega:

2.   Osoba, która normalnie wykonuje pracę na własny rachunek w dwóch lub w kilku państwach członkowskich, podlega:

12

Artykuł 76 tego rozporządzenia, zatytułowany „Współpraca”, stanowi w ust. 4:

„Instytucje i osoby objęte niniejszym rozporządzeniem zobowiązane są do wzajemnego przekazywania informacji oraz do współpracy w celu zapewnienia prawidłowego wprowadzenia w życie niniejszego rozporządzenia.

[…]”.

13

Artykuł 14 ust. 5–11 rozporządzenia nr 987/2009 przewiduje:

„5.   Do celów stosowania art. 13 ust. 1 rozporządzenia [nr 883/2004] osoba, która »normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich«, oznacza osobę, która równocześnie lub na zmianę wykonuje jedną lub kilka odrębnych prac w dwóch lub więcej państwach członkowskich w tym samym lub kilku przedsiębiorstwach lub dla jednego lub kilku pracodawców.

[…]

6.   Do celów stosowania art. 13 ust. 2 rozporządzenia [nr 883/2004] osoba, która »normalnie wykonuje pracę na własny rachunek w dwóch lub w więcej państwach członkowskich«, oznacza w szczególności osobę, która równocześnie lub na zmianę wykonuje jeden rodzaj lub więcej odrębnych rodzajów pracy na własny rachunek, niezależnie od charakteru tej pracy, w dwóch lub więcej państwach członkowskich.

7.   W rozróżnianiu pracy wykonywanej zgodnie z ust. 5 i 6 od sytuacji opisanych w art. 12 ust. 1 i 2 rozporządzenia [nr 883/2004], rozstrzygające znaczenie ma czas trwania pracy w jednym lub więcej państwach członkowskich (bez względu na to, czy ma ona charakter stały, incydentalny czy tymczasowy). W tym celu przeprowadza się ogólną ocenę wszystkich istotnych okoliczności obejmujących w szczególności, w przypadku osoby wykonującej pracę najemną, miejsce pracy określone w umowie o pracę.

8.   Do celów stosowania art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia [nr 883/2004] »znaczna część pracy najemnej lub działalności na własny rachunek« wykonywana w państwie członkowskim oznacza znaczną pod względem ilościowym część pracy najemnej lub pracy na własny rachunek wykonywanej w tym państwie członkowskim, przy czym nie musi to być koniecznie największa część tej pracy.

W celu określenia, czy znaczna część pracy jest wykonywana w danym państwie członkowskim, należy uwzględnić następujące kryteria orientacyjne:

[…]

W ramach ogólnej oceny, spełnienie powyższych kryteriów w proporcji mniejszej niż 25 % tych kryteriów wskazuje, że znaczna część pracy nie jest wykonywana w danym państwie członkowskim.

9.   Do celów stosowania art. 13 ust. 2 lit. b) rozporządzenia [nr 883/2004] »centrum zainteresowania« dla działalności osoby wykonującej działalność na własny rachunek określa się z uwzględnieniem wszystkich aspektów jej działalności zawodowej, a zwłaszcza miejsca, w którym znajduje się jej stałe miejsce prowadzenia działalności, zwyczajowego charakteru lub okresu trwania wykonywanej działalności, liczby świadczonych usług oraz zamiaru tej osoby wynikającego ze wszystkich okoliczności.

[…]

11.   Jeżeli dana osoba wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich w imieniu pracodawcy [na rzecz pracodawcy], którego siedziba znajduje się poza terytorium Unii, oraz jeżeli osoba ta ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, w którym nie wykonuje znacznej części swojej pracy, podlega ona ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania”.

14

Zgodnie z brzmieniem art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009:

„Wyznaczona instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania niezwłocznie ustala ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanego, uwzględniając art. 13 rozporządzenia [nr 883/2004] oraz art. 14 rozporządzenia [nr 987/2009]. […]”.

15

Artykuł 19 tego rozporządzenia, zatytułowany „Dostarczanie informacji zainteresowanym oraz pracodawcom”, stanowi w ust. 2:

„Na wniosek zainteresowanego lub pracodawcy instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie zgodnie z przepisami tytułu II rozporządzenia [nr 883/2004], poświadcza, że to ustawodawstwo ma zastosowanie, oraz w stosownych przypadkach wskazuje, jak długo i na jakich warunkach ma ono zastosowanie”.

16

Powód w postępowaniu głównym, mający w wymienionym poniżej okresie miejsce zamieszkania w Niemczech, był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w Moguntia Food Group AG, spółce z siedzibą w Bazylei (Szwajcaria), w okresie od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. (zwanym dalej „spornym okresem”).

17

Z postanowienia odsyłającego wynika, że świadczył on tę pracę najemną zarówno w Szwajcarii, przez 10,5 dnia w każdym kwartale, w Niemczech w trybie telepracy w wymiarze 10,5 dni w każdym kwartale, a także w państwach trzecich. Wysokość jego miesięcznego wynagrodzenia nie ulegała zmianie w zależności od miejsca, w którym wykonywał pracę.

18

W dniu 19 listopada 2015 r. powód w postępowaniu głównym zwrócił się do GKV-Spitzenverband, który – na podstawie art. 16 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 – jest instytucją państwa członkowskiego miejsca zamieszkania w Niemczech wyznaczoną do określenia ustawodawstwa mającego zastosowanie w przypadku, gdy zainteresowana osoba normalnie wykonuje pracę w co najmniej dwóch państwach członkowskich, i wskazał, że pracuje dla spółki Moguntia Food Group w Szwajcarii oraz że w Niemczech świadczy on pracę w proporcji mniejszej niż 25 % ogółu świadczonej przez niego pracy.

19

Pismem z dnia 22 lutego 2016 r. Amt für Sozialbeiträge des Kantons Basel-Stadt (urząd ds. składek na ubezpieczenie społeczne kantonu Bazylea-miasto, Szwajcaria) potwierdził otrzymanie informacji, że w dniu 1 grudnia 2015 r. powód w postępowaniu głównym przystąpił do systemu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w Szwajcarii.

20

GKV-Spitzenverband – stwierdziwszy, że powód w postępowaniu głównym zwykle wykonywał pracę najemną w co najmniej dwóch państwach członkowskich i że znaczna część tej pracy była wykonywana w Niemczech, gdzie ma on miejsce zamieszkania – w decyzji z dnia 18 sierpnia 2016 r. uznał jednakże, że na podstawie rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu w spornym okresie miało zastosowanie ustawodawstwo niemieckie w dziedzinie zabezpieczenia społecznego, i w konsekwencji wydał powodowi w postępowaniu głównym zaświadczenie A1.

21

Decyzją z dnia 18 grudnia 2020 r. GKV-Spitzenverband oddalił odwołanie wniesione przez powoda w postępowaniu głównym na decyzję z dnia 18 sierpnia 2016 r. i potwierdził, że zgodnie z rozporządzeniami nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu i nr 987/2009 podlegał on w spornym okresie niemieckiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego. W tym względzie GKV-Spitzenverband przypomniał najpierw, że zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, jeżeli dana osoba wykonuje działalność zawodową w co najmniej dwóch państwach członkowskich, podlega ona ustawodawstwu państwa członkowskiego miejsca zamieszkania, jeżeli świadczy znaczną część pracy najemnej w tym państwie członkowskim. Następnie GKV-Spitzenverband uściślił, że zgodnie z art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 znaczną część pracy najemnej lub działalności na własny rachunek uważa się za wykonywaną w danym państwie członkowskim, jeżeli w ramach oceny ogólnej sytuacji danej osoby stwierdzono, że co najmniej 25 % czasu pracy przepracowała w państwie członkowskim jej miejsca zamieszkania lub otrzymuje w tym państwie co najmniej 25 % wynagrodzenia. GKV-Spitzenverband przyjął, że do celów tych obliczeń istotne są jedynie taka praca lub działalność wykonywane w państwach objętych terytorialnym zakresem stosowania rozporządzeń nr 883/2004 i nr 987/2009, a w związku z tym wziął pod uwagę jedynie czas pracy świadczonej przez powoda w postępowaniu głównym w Niemczech i w Szwajcarii, i doszedł na tej podstawie do wniosku, że 50 % czasu pracy powoda w postępowaniu głównym przypadało w Niemczech, czyli w państwie jego miejsca zamieszkania, a odsetek ten stanowił znaczną część jego pracy najemnej.

22

W dniu 28 grudnia 2020 r. powód w postępowaniu głównym zaskarżył tę decyzję do Sozialgericht (sądu ds. sporów z zakresu prawa socjalnego, Niemcy), przed którym podniósł, że do celów określenia ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego mającego zastosowanie w spornym okresie należy uwzględnić nie tylko okresy jego działalności zawodowej w Niemczech i w Szwajcarii, lecz również te, które przepracował w państwach trzecich, oraz że w każdym razie w spornym okresie był już objęty szwajcarskim systemem zabezpieczenia społecznego.

23

Wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2022 r. sąd ten stwierdził nieważność decyzji z dni 18 sierpnia 2016 r. i 18 grudnia 2020 r. oraz orzekł, że zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, który przewiduje, iż zainteresowana osoba podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę zatrudniające ją przedsiębiorstwo, powód w postępowaniu głównym podlegał w spornym okresie szwajcarskiemu ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego. Wspomniany sąd uznał bowiem, że powód w postępowaniu głównym nie wykonywał znacznej części pracy w państwie członkowskim miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, ponieważ jedynie 10,5 dni pracy na kwartał, czyli 16 % jego całkowitego czasu pracy, zostało przepracowanych w Niemczech.

24

W dniu 6 września 2022 r. GKV-Spitzenverband wniósł apelację od tego wyroku do Landessozialgericht für das Saarland (sądu krajowego ds. sporów z zakresu prawa socjalnego dla Saary, Niemcy), który jest sądem odsyłającym.

25

Sąd odsyłający uważa, że do celów określenia ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego mającego zastosowanie w spornym okresie konieczne jest rozstrzygnięcie, czy art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu w związku z art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy znaczna część pracy zainteresowanej osoby jest wykonywana w danym państwie członkowskim, należy uwzględnić jedynie pracę najemną świadczoną przez tę osobę w państwach członkowskich i państwach traktowanych jako państwa członkowskie, czy też należy również uwzględnić taką pracę świadczoną w państwach trzecich. Dotychczasowe orzecznictwo Trybunału nie udziela, w przekonaniu sądu odsyłającego, odpowiedzi na to pytanie.

26

Sąd ten wskazuje, że w niniejszej sprawie, gdyby należało uwzględnić wyłącznie pracę świadczoną przez powoda w postępowaniu głównym w spornym okresie w państwach członkowskich, należałoby uznać, że w państwie członkowskim miejsca zamieszkania przepracował 50 % czasu pracy, czyli znaczną część jego pracy najemnej w rozumieniu art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu w związku z art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009. Natomiast, gdyby należało uwzględnić całokształt pracy świadczonej przez powoda w postępowaniu głównym zarówno w państwach członkowskich, jak i w państwach trzecich, jedynie 16 % jego czasu pracy należałoby uznać za przypadające na państwo członkowskie miejsca zamieszkania, co nie stanowi znacznej części jego pracy najemnej.

27

W tych okolicznościach Landessozialgericht für das Saarland (sąd krajowy ds. sporów z zakresu prawa socjalnego dla Saary) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

28

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 8 i załącznikiem II do umowy w sprawie swobodnego przepływu osób Unia i Konfederacja Szwajcarska stosują między sobą rozporządzenia nr 883/2004 i nr 987/2009 oraz że w tym kontekście termin „państwo członkowskie” używany w tych rozporządzeniach należy rozumieć jako mający zastosowanie również do Konfederacji Szwajcarskiej.

29

I tak poprzez dwa pytania prejudycjalne, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu w związku z art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy osoba wykonująca pracę najemną w kilku państwach członkowskich, w tym w państwie członkowskim swego miejsca zamieszkania, a także w kilku państwach trzecich, świadczy znaczną część tej pracy w państwie członkowskim miejsca zamieszkania w rozumieniu tego art. 13 ust. 1, należy wziąć pod uwagę wyłącznie pracę najemną świadczoną przez tę osobę w państwach członkowskich, czy też również pracę najemną świadczoną w państwach trzecich.

30

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy tytułu II rozporządzenia nr 883/2004 („Określanie mającego zastosowanie ustawodawstwa”), do którego należą art. 11–16 tego rozporządzenia, stanowią kompletny i jednolity system norm kolizyjnych, które mają na celu nie tylko wyłączenie jednoczesnego stosowania kilku ustawodawstw krajowych i zapobieżenie mogącym stąd wynikać komplikacjom, lecz także zapewnienie, by osoby objęte zakresem zastosowania tego rozporządzenia nie były pozbawione ochrony w dziedzinie zabezpieczenia społecznego z uwagi na brak ustawodawstwa, jakie miałoby zastosowanie w ich przypadku (zob. podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2023 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu,C‑422/22, EU:C:2023:869, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo).

31

Jak wynika z motywów 1, 3 i 45 rozporządzenia nr 883/2004, rozporządzenie to dokonuje unowocześnienia i uproszczenia zasad przewidzianych w rozporządzeniu nr 1408/71, przy czym zachowuje te same cele co to ostatnie rozporządzenie, a w szczególności cel zapewnienia koordynacji krajowych systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich w celu zagwarantowania skutecznego wykonywania swobody przepływu osób i przyczynienie się tym samym do poprawy poziomu życia i warunków zatrudnienia osób przemieszczających się w obrębie Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 5 czerwca 2014 r., I,C‑255/13, EU:C:2014:1291, pkt 41; a także z dnia 4 września 2025 r., Hakamp,C‑203/24, EU:C:2025:662, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo).

32

Realizacji tego celu służy art. 11 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, który przewiduje w ust. 1, że osoby, do których stosuje się to rozporządzenie, podlegają w dziedzinie zabezpieczenia społecznego ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, które jest określane zgodnie z tytułem II wspomnianego rozporządzenia.

33

Ponadto ów art. 11 ustanawia w ust. 3 lit. a) zasadę, zgodnie z którą osoba świadcząca na terytorium danego państwa członkowskiego pracę najemną podlega ustawodawstwu tego państwa członkowskiego.

34

Zasada ta została jednak sformułowana „[z] zastrzeżeniem przepisów art. 12–16” rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, jako że w niektórych szczególnych sytuacjach ograniczenie się do zastosowania wspomnianej zasady może bowiem nieść ryzyko, że zarówno pracownik, jak i pracodawca oraz instytucje zabezpieczenia społecznego nie tylko nie unikną komplikacji administracyjnych, które mogą skutkować utrudnieniami w swobodnym przepływie osób objętych tym rozporządzeniem, lecz przeciwnie, takie komplikacje napotkają (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB i in., C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 43).

35

Do tych szczególnych sytuacji należy sytuacja, o której mowa w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, dotycząca określenia ustawodawstwa mającego zastosowanie do osoby, która normalnie świadczy pracę najemną w co najmniej dwóch państwach członkowskich.

36

Zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. a) owego rozporządzenia osoba, o której mowa w tym przepisie, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje tam „znaczną część pracy”. Jeżeli natomiast owa osoba nie wykonuje tam „znacznej części pracy”, art. 13 ust. 1 lit. b) omawianego rozporządzenia przewiduje, w przypadku gdy osoba ta jest zatrudniona przez jedno przedsiębiorstwo lub jednego pracodawcę, że podlega ona ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2025 r., Hakamp,C‑203/24, EU:C:2025:662, pkt 43).

37

Normy kolizyjne przewidziane w art. 13 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu gwarantują tym samym osobie świadczącej pracę najemną w co najmniej dwóch państwach członkowskich ochronę w dziedzinie zabezpieczenia społecznego poprzez zastosowanie ustawodawstwa tylko jednego z tych państw członkowskich, a mianowicie albo ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym ta osoba ma miejsce zamieszkania albo ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym siedzibę ma jej pracodawca.

38

W ten sposób ów przepis przyczynia się do realizacji celu przypomnianego w pkt 30 i 31 niniejszego wyroku, ponieważ przewiduje, upraszczając zasady ustanowione we wcześniej obowiązujących uregulowaniach, zasady stanowiące odstępstwo od zasady zawartej w art. 11 ust. 3 lit. a) tego rozporządzenia, właśnie po to, aby wykluczyć komplikacje, które w przeciwnym wypadku mogłyby wyniknąć z zastosowania tej ostatniej zasady do sytuacji wiążących się ze świadczeniem pracy w co najmniej dwóch państwach członkowskich (zob. podobnie wyrok z dnia 4 września 2025 r., Hakamp,C‑203/24, EU:C:2025:662, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo).

39

W tym kontekście ustanowione w art. 13 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu zasady stanowiące odstępstwo mają na celu zapewnienie, by – zgodnie z zasadą stosowania jednego ustawodawstwa przypomnianą w pkt 32 niniejszego wyroku – pracownicy świadczący pracę w co najmniej dwóch państwach członkowskich podlegali ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, poprzez ustalenie w tym celu łączników, które biorą pod uwagę obiektywną sytuację tych pracowników w celu ułatwienia im swobody przemieszczania się (wyrok z dnia 4 września 2025 r., Hakamp, C‑203/24, EU:C:2025:662, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo).

40

W niniejszej sprawie sąd odsyłający zastanawia się nad wykładnią art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu i art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, a w szczególności nad kwestią, czy pojęcie „pracy” zawarte w wyrażeniu „znaczna część pracy [osoby] w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania” odnosi się wyłącznie do pracy najemnej świadczonej przez tę osobę w państwach członkowskich, czy również do pracy najemnej świadczonej w państwach trzecich.

41

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi (wyroki: z dnia 6 października 1982 r., Cilfit, 283/81, EU:C:1982:335, pkt 20; z dnia 4 września 2025 r., Kwizda Pharma II, C‑451/24, EU:C:2025:663, pkt 55).

42

Co się tyczy brzmienia art. 13 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, przepis ten przewiduje, że osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w co najmniej dwóch państwach członkowskich, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego miejsca zamieszkania tylko wtedy, gdy wykonuje tam znaczną część pracy.

43

Artykuł 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 uściśla natomiast, przede wszystkim, że do celów stosowania art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu „znaczna część pracy najemnej lub działalności na własny rachunek” wykonywana w państwie członkowskim oznacza znaczną pod względem ilościowym część ogółu pracy najemnej lub pracy na własny rachunek świadczonej w tym państwie członkowskim, przy czym nie musi to być koniecznie największa część tej pracy. Następnie ów art. 14 ust. 8 stanowi, że w celu określenia, czy znaczna część pracy jest wykonywana w danym państwie członkowskim, w przypadku pracy najemnej należy uwzględnić czas pracy lub wynagrodzenie. Wreszcie z omawianego art. 14 ust. 8 wynika, że w ramach ogólnej oceny spełnienie mniej niż 25 % tych kryteriów wskazuje na to, że znaczna część pracy nie jest wykonywana w danym państwie członkowskim.

44

Należy zatem stwierdzić, że gdyby oprzeć się wyłącznie na brzmieniu art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu i art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, należałoby przyjąć, że nie ograniczają one wyraźnie uwzględnienia pracy najemnej lub pracy na własny rachunek świadczonej przez zainteresowaną osobę jedynie do pracy świadczonej w państwach członkowskich. Świadczy o tym w szczególności użycie, we francuskiej wersji językowej art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, wyrażeń „ensemble des activités du travailleur salarié ou non salarié” i „dans le cadre d’une évaluation globale”, które to wyrażenia z kolei znajdują co do istoty odzwierciedlenie w licznych innych wersjach językowych tego przepisu, w szczególności w jego wersjach językowych bułgarskiej, czeskiej, duńskiej, greckiej, angielskiej, hiszpańskiej, fińskiej, irlandzkiej, chorwackiej, włoskiej, łotewskiej, maltańskiej, rumuńskiej, słowackiej, słoweńskiej i szwedzkiej.

45

Owe wersje językowe posługują się bowiem odpowiednio wyrażeniami: „от всички дейности на заето или самостоятелно заето лице” i „В рамките на цялостната оценка” w wersji językowej bułgarskiej; „všech činností zaměstnané osoby nebo osoby samostatně výdělečné činné” i „v rámci celkového hodnocení” w wersji językowej czeskiej; „af alle arbejdstagerens eller den selvstændige erhvervsdrivendes aktiviteter” i „I forbindelse med en samlet vurdering” w wersji językowej duńskiej; „του συνόλου των δραστηριοτήτων του μισθωτού ή μη” i „Στο πλαίσιο συνολικής αξιολόγησης” w wersji językowej greckiej; „of all the activities of the employed or self-employed person” i „In the framework of an overall assessment” w wersji językowej angielskiej; „del conjunto de sus actividades por cuenta propia o ajena” i „En el contexto de una evaluación global” w wersji językowej hiszpańskiej; „palkkatyötä tekevän tai itsenäisen ammatinharjoittajan kaikesta toiminnasta” i „kokonaisarvioinnissa” w wersji językowej fińskiej, „de ghníomhaíochtaí uile an duine fhostaithe nó fhéinfhostaithe” i „I réim measúnaithe foriomláin” w wersji językowej irlandzkiej; „svih djelatnosti zaposlene osobe ili samozaposlene osobe” i „Ako je u okviru opće ocjene utvrđeno” w wersji językowej chorwackiej; „dell’insieme delle attività del lavoratore subordinato o autonomo” i „Nel quadro di una valutazione globale” w wersji językowej włoskiej; „ka nodarbināta vai pašnodarbināta persona veic kvantitatīvi būtisku visu darbību daļu” i „Saskaņā ar vispārēju novērtējumu” w wersji językowej łotewskiej, „tal-attivitajiet kollha tal-persuna impjegata jew li taħdem għal rasha” i „Fil-qafas ta’ evalwazzjoni global” w wersji językowej maltańskiej; „a tuturor activităților persoanei salariate sau persoanei care desfășoară activități independente” i „În cadrul unei evaluări globale” w wersji językowej rumuńskiej; „všetkých činností zamestnanca alebo samostatne zárobkovo činnej osoby vykonáva v tomto členskom štáte” i „V rámci celkového posúdenia” w wersji językowej słowackiej; „vseh dejavnosti zaposlene ali samozaposlene osebe” i „Če je delež, ugotovljen med splošno presojo” w wersji językowej słoweńskiej, a także „allt arbete som anställd eller av all verksamhet som egenföretagare” i „Inom ramen för en samlad bedömning” w wersji językowej szwedzkiej.

46

Te rozliczne wersje językowe przemawiają zatem za wnioskiem, zgodnie z którym brzmienie art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 przewiduje, że aby ustalić, czy obywatel Unii, który ma miejsce zamieszkania w jednym państwie członkowskim i świadczy pracę najemną w kilku państwach, w tym w swoim państwie miejsca zamieszkania, w innym państwie członkowskim i w państwach trzecich, wykonuje znaczną część tej pracy w państwie miejsca zamieszkania, należy wziąć pod uwagę ogół pracy najemnej przez niego świadczonej, w tym pracę wykonywaną w państwach trzecich.

47

Za powyższą literalną wykładnią przemawia kontekst, w jaki wpisują się art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu i art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, a także cel realizowany przez te przepisy.

48

Należy bowiem przypomnieć, że stosowanie ustawodawstwa krajowego państwa członkowskiego, w którym znajduje się miejsce świadczenia pracy, stanowi ogólną zasadę organizującą reżim ustanowiony rozporządzeniem nr 883/2004 (zob. analogicznie wyrok z dnia 27 września 2012 r., Partena, C‑137/11, EU:C:2012:593, pkt 49, 57) i że stosowanie ustawodawstwa państwa członkowskiego miejsca zamieszkania zainteresowanej osoby jawi się jako zasada akcesoryjna, która znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy ustawodawstwo to wykazuje związek ze stosunkiem pracy (zob. analogicznie wyrok z dnia 19 marca 2015 r., Kik, C‑266/13, EU:C:2015:188, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem pojęcie „miejsca wykonywania” pracy należy rozumieć jako oznaczające miejsce, w którym rzeczywiście dana osoba dokonuje czynności związanych z tą pracą (zob. analogicznie wyrok z dnia 27 września 2012 r., Partena, C‑137/11, EU:C:2012:593, pkt 57).

49

W tych okolicznościach, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 36 opinii, w celu określenia ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego, któremu podlega pracownik, należy zbadać jego rzeczywistą sytuację, a zatem uwzględnić ogół świadczonej przez niego pracy, w tym pracę świadczoną w państwach trzecich, jako że wzięcie pod uwagę wyłącznie pracy wykonywanej w państwach członkowskich stworzyłoby fikcję prawną, daleką od konkretnej rzeczywistości pracy wykonywanej w państwie członkowskim miejsca zamieszkania.

50

Ponadto Trybunał orzekł, że w celu dokonania oceny, czy pracownik najemny jest objęty zakresem pojęcia „osoby zwykle wykonującej pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich” w rozumieniu art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, należy wziąć pod uwagę ewentualne istnienie rozbieżności między, z jednej strony, informacjami zawartymi w rozpatrywanych umowach o pracę, a z drugiej strony, sposobem, w jaki rzeczywiście zostały wykonane zobowiązania umowne. Jeżeli na podstawie innych niż umowa istotnych dla sprawy dowodów okaże się, że sytuacja w zakresie zatrudnienia danego pracownika w rzeczywistości różni się od sytuacji opisanej w jego umowie o pracę, obowiązek prawidłowego stosowania rozporządzenia nr 883/2004 będzie oznaczał, że na instytucji właściwej ciąży powinność, bez względu na brzmienie umowy, oparcia swoich ustaleń na faktycznej sytuacji pracownika (zob. podobnie wyrok z dnia 16 lipca 2020 r., AFMB i in., C‑610/18, EU:C:2020:565, pkt 57–59 i przytoczone tam orzecznictwo).

51

Tymczasem uwzględnienie wyłącznie pracy najemnej świadczonej przez zainteresowaną osobę w państwach członkowskich w celu ustalenia, czy osoba ta wykonuje znaczną część swojej pracy w państwie członkowskim miejsca zamieszkania, oznaczałoby pominięcie faktu, że – jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 41 i 48 niniejszego wyroku – określenie ustawodawstwa mającego zastosowanie na podstawie norm kolizyjnych przewidzianych w szczególności w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu nie zależy od swobodnego wyboru pracownika najemnego, przedsiębiorstw lub właściwych organów krajowych, lecz od obiektywnej sytuacji, w jakiej znajduje się ten pracownik.

52

W konsekwencji w ramach ogólnej oceny wymaganej przez art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 praca najemna świadczona przez zainteresowaną osobę w państwach trzecich powinna być brana pod uwagę na tej samej podstawie co praca świadczona w państwach członkowskich w celu określenia całkowitego czasu pracy świadczonej przez tę osobę we wszystkich państwach członkowskich i państwach trzecich, w których wykonywała ona pracę najemną, a w konsekwencji do celów późniejszej weryfikacji, czy 25 % tego czasu pracy zostało przepracowane w państwie członkowskim miejsca zamieszkania owej osoby.

53

Należy dodać, że uwzględnienie ogółu pracy najemnej świadczonej przez zainteresowaną osobę w państwach trzecich w żaden sposób nie stoi w sprzeczności z zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego przewidzianą w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, zgodnie z którą pracownik, który ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim i który wykonuje pracę najemną w co najmniej dwóch państwach członkowskich, powinien podlegać ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego.

54

Nawet bowiem przy założeniu, że pracownik ten wykonuje znaczną część pracy najemnej nie w państwie członkowskim miejsca zamieszkania, lecz w państwie trzecim, pracownik ten będzie podlegał w zakresie zabezpieczenia społecznego wyłącznie jednemu ustawodawstwu, to jest ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę jego pracodawca, zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu. Jeżeli okaże się, że pracodawca ten ma siedzibę w państwie trzecim, pracownik ten będzie podlegać ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego, ponieważ art. 14 ust. 11 rozporządzenia nr 987/2009 przewiduje, że w przypadku gdy osoba, która ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim, świadczy pracę najemną w co najmniej dwóch państwach członkowskich na rzecz pracodawcy mającego siedzibę poza terytorium Unii, podlega ona ustawodawstwu państwa członkowskiego jej miejsca zamieszkania, nawet jeżeli nie wykonuje tam znacznej części pracy najemnej.

55

Ponadto, jeżeli – jak ma to miejsce w okolicznościach sprawy w postępowaniu głównym – siedziba pracodawcy znajduje się w państwie, w którym ma zastosowanie rozporządzenie nr 883/2004, informacje dotyczące pracy świadczonej w państwach trzecich przez pracownika najemnego, niezbędne do dokonania oceny, czy wykonuje on znaczną część pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania, można łatwo uzyskać, tak że uwzględnienie pracy świadczonej w państwach trzecich nie pociąga za sobą „zwiększonego ryzyka nadużyć”, wbrew temu, co twierdzą GKV-Spitzenverband oraz rządy niemiecki i belgijski.

56

Jak bowiem podkreślił rzecznik generalny w pkt 45 opinii, z orzecznictwa Trybunału wynika, że prawidłowe funkcjonowanie reżimu ustanowionego rozporządzeniem nr 883/2004 wymaga skutecznej i ścisłej współpracy zarówno między właściwymi instytucjami różnych państw członkowskich, jak i między tymi instytucjami a osobami objętymi zakresem stosowania tego rozporządzenia (wyrok z dnia 16 listopada 2023 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu, C‑422/22, EU:C:2023:869, pkt 53). W związku z tym właściwa instytucja państwa członkowskiego miejsca zamieszkania może, w ramach ogólnej oceny, którą powinna przeprowadzić na podstawie art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009, zwrócić się do instytucji państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba pracodawcy, o sprawdzenie u tego pracodawcy wiarygodności informacji odnoszących się do pracy świadczonej przez pracownika w państwach trzecich, poprzez wezwanie w szczególności do przedstawienia dowodów takich jak bilety na środki transportu lub faktury.

57

Co się tyczy obaw wyrażonych przez GKV-Spitzenverband oraz rządy niemiecki i belgijski, opartych na tym, że uwzględnienie, na podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, pracy najemnej świadczonej przez zainteresowaną osobę w państwach trzecich nie jest możliwe, ponieważ w przypadku osób prowadzących działalność na własny rachunek takie uwzględnienie nie jest możliwe na podstawie art. 13 ust. 2 tego rozporządzenia, wystarczy zauważyć, podobnie jak uczynił to rzecznik generalny w pkt 44 opinii, że przepisy mające zastosowanie do pracowników najemnych i osób prowadzących działalność na własny rachunek nie są pod każdym względem podobne, w związku z czym rozwiązanie przyjęte w odniesieniu do tych pierwszych nie ma zastosowania w drodze analogii do tych drugich.

58

W niniejszej sprawie z postanowienia odsyłającego wynika, że część pracy świadczonej przez powoda w postępowaniu głównym w państwie członkowskim jego miejsca zamieszkania w spornym okresie wynosi 16 % ogółu jego pracy wykonywanej zarówno w państwach członkowskich, jak i w państwach trzecich. Gdyby tak rzeczywiście było, czego ustalenie należy do sądu odsyłającego, należałoby uznać, że powód w postępowaniu głównym nie wykonywał znacznej części pracy najemnej w państwie członkowskim miejsca zamieszkania i że w konsekwencji, na podstawie art. 13 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu, podlega ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba jego pracodawcy, czyli Konfederacji Szwajcarskiej.

59

W świetle ogółu powyższych rozważań na zadane pytania należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 w zmienionym brzmieniu w związku z art. 14 ust. 8 rozporządzenia nr 987/2009 należy interpretować w ten sposób, że w celu ustalenia, czy osoba wykonująca pracę najemną w kilku państwach członkowskich, w tym w państwie członkowskim swego miejsca zamieszkania, a także w kilku państwach trzecich, świadczy znaczną część tej pracy w państwie członkowskim miejsca zamieszkania w rozumieniu tego art. 13 ust. 1, należy wziąć pod uwagę nie tylko pracę najemną świadczoną przez tę osobę w państwach członkowskich, ale również pracę najemną świadczoną w państwach trzecich.

60

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 13 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 465/2012 z dnia 22 maja 2012 r., w związku z art. 14 ust. 8 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zmienionego rozporządzeniem nr 465/2012,

należy interpretować w ten sposób, że:

w celu ustalenia, czy osoba wykonująca pracę najemną w kilku państwach członkowskich, w tym w państwie członkowskim swego miejsca zamieszkania, a także w kilku państwach trzecich, świadczy znaczną część tej pracy w państwie członkowskim miejsca zamieszkania w rozumieniu tego art. 13 ust. 1, należy wziąć pod uwagę nie tylko pracę najemną świadczoną przez tę osobę w państwach członkowskich, ale również pracę najemną świadczoną w państwach trzecich.