1. 

Niniejsze odwołanie pozwoli Trybunałowi doprecyzować orzecznictwo dotyczące sposobu, w jaki należy traktować prawo krajowe w postępowaniach przed Urzędem Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO). Aby rozstrzygnąć niniejszy spór, należy w pierwszym rzędzie rozważyć, czy Sąd naruszył prawo, wymagając, by izba odwoławcza EUIPO z urzędu zbadała określone dowody dotyczące prawa krajowego.

2. 

Spór, który znajduje się obecnie w fazie odwoławczej, rozpoczął się w momencie, gdy przedsiębiorstwo (Group OOD) wniosło sprzeciw wobec zgłoszenia unijnego znaku towarowego, powołując się zgodnie z art. 8 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 207/2009 ( 2 ) na to, że samo jest właścicielem korzystającego z pierwszeństwa analogicznego znaku towarowego, który nie został zarejestrowany i ma zasięg wyłącznie krajowy.

3. 

Instancje EUIPO (a mianowicie Wydział Sprzeciwów i Izba Odwoławcza) oddaliły żądanie Group OOD, ponieważ w ich ocenie przedsiębiorstwo to nie przedstawiło wystarczających dowodów opartych na znajdującym zastosowanie do jego niezarejestrowanego znaku towarowego prawie krajowym lub uczyniło to w sposób nieodpowiedni.

4. 

Sąd stwierdził jednak nieważność ( 3 ) ostatecznej decyzji Izby Odwoławczej, zarzucając jej, że nie skorzystała z uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących jej w zakresie zbadania z urzędu treści i zakresu powoływanego prawa krajowego. Sąd nie zgodził się ponadto z tym, że dane przedstawione przez Group OOD w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą były zupełnie nowe, co mogłoby uzasadnić decyzję Izby Odwoławczej.

5.

Artykuł 8 ust. 4 stanowi:

„4.   W przypadku sprzeciwu właściciela niezarejestrowanego znaku towarowego lub innego oznaczenia używanego w obrocie gospodarczym o znaczeniu większym niż lokalne, zgłoszonego znaku towarowego nie rejestruje się w przypadku i w zakresie, w jakim ustawodawstwo wspólnotowe lub prawo państwa członkowskiego regulują taki znak [na podstawie prawa wspólnotowego lub prawa państwa członkowskiego regulującego taki znak]:

6.

Artykuł 76 tego rozporządzenia, dotyczący „badania stanu faktycznego z urzędu”, stanowi:

„1.   W trakcie postępowania Urząd bada stan faktyczny z urzędu; jednakże w postępowaniu odnoszącym się do względnych podstaw odmowy rejestracji Urząd ogranicza się w tym badaniu do stanu faktycznego, dowodów i argumentów przedstawionych przez strony[ ( 5 )] oraz poszukiwanego zadośćuczynienia.

2.   Urząd może nie wziąć pod uwagę stanu faktycznego lub dowodów, których zainteresowane strony nie przedstawiły w odpowiednim terminie”.

7.

Zasada 19 rozporządzenia nr 2868/95, odnosząca się do uzasadnienia sprzeciwu, stanowi:

8.

Zasada 20 ust. 1, która dotyczy rozpatrywania sprzeciwów, wskazuje:

9.

Zasada 50 ust. 1 akapit trzeci brzmi następująco:

„W przypadku gdy odwołanie dotyczy decyzji Wydziału Sprzeciwów, Izba ogranicza rozpatrywanie odwołania do faktów i dowodów przedstawionych w terminie ustalonym lub określonym przez Wydział Sprzeciwów zgodnie z postanowieniami rozporządzenia [nr 207/2009] i niniejszych zasad, chyba że Izba uzna, iż należy uwzględnić dodatkowe lub uzupełniające fakty i dowody zgodnie z art. [76] ust. 2 rozporządzenia [nr 207/2009]”.

10.

W dniu 13 lutego 2012 r. ( 7 ) K. Iliev dokonał w EUIPO zgłoszenia unijnego znaku towarowego dla określonych usług należących do klas 35, 39 i 43 porozumienia nicejskiego ( 8 ). Oznaczenie graficzne, dla którego wystąpiono o rejestrację, wygląda następująco:

11.

W dniu 11 lipca 2012 r. Group OOD wniosła na podstawie art. 41 rozporządzenia nr 207/2009 sprzeciw wobec rejestracji nowego oznaczenia, podnosząc, że jest właścicielem przedstawionego poniżej graficznego niezarejestrowanego znaku towarowego, który jest przez nią używany w Bułgarii, w Republice Czeskiej, na Węgrzech, w Polsce i na Słowacji w odniesieniu do usług należących do klasy 39:

12.

Group OOD twierdziła, opierając się na licznych dokumentach, że od roku 2003 używała niezarejestrowanego znaku towarowego w odniesieniu do usług międzynarodowych przewozów autokarowych i obsługiwała regularne połączenie autobusowe między Sofią (Bułgaria) a Pragą (Republika Czeska).

13.

Na mocy decyzji z dnia 14 czerwca 2013 r. Wydział Sprzeciwów oddalił sprzeciw Group OOD, ponieważ przedsiębiorstwo to nie wskazało prawa krajowego, na podstawie którego należało zakazać używania zgłoszonego znaku towarowego w odnośnych państwach członkowskich, ani nie przedstawiła żadnego dowodu na tę okoliczność.

14.

Odwołanie Group OOD od decyzji Wydziału Sprzeciwów zostało oddalone przez Czwartą Izbę Odwoławczą ( 9 ), która stwierdziła w istocie, że:

15.

W dniu 1 sierpnia 2014 r. Group OOD wniosła do Sądu skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Izby Odwoławczej. Podniosła ona trzy zarzuty oparte, odpowiednio, na naruszeniu art. 76 ust. 1, art. 76 ust. 2 i art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009.

16.

Sąd, rozpatrzywszy te trzy zarzuty łącznie, uwzględnił w zaskarżonym wyroku żądanie Group OOD. Ponieważ skarga dotyczyła obowiązku wykazania przez skarżącą treści prawa bułgarskiego na podstawie zasady 19 ust. 2 lit. b) rozporządzenia nr 2868/95, należało najpierw zbadać, czy Izba Odwoławcza mogła uwzględnić takie informacje, mimo że zostały przedstawione po raz pierwszy w postępowaniu przed nią.

17.

Zgodnie z zaskarżonym wyrokiem, po pierwsze, zasada 19 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 2868/95 nie określa w sposób precyzyjny i wyczerpujący dokumentów, jakie należy przedstawić na poparcie sprzeciwu opartego na art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009. Zasada ta ogranicza się do przypomnienia o obowiązku przedstawienia dowodu uzyskania, ważności i zakresu ochrony prawa wcześniejszego w rozumieniu art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 i nie zawiera żadnego doprecyzowania w tym względzie ( 11 ). Sąd uznał, że uprawnienia dyskrecjonalne izby odwoławczej w odniesieniu do okoliczności faktycznych i dowodów przedstawionych z opóźnieniem, przyznane jej w art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009, nie muszą być wykonywane w sposób restrykcyjny ( 12 ).

18.

Po drugie, Sąd oddalił podnoszony przez EUIPO argument, zgodnie z którym odesłania do trzech przepisów prawa bułgarskiego nie były dowodami uzupełniającymi (jedynymi, których przedstawienie z opóźnieniem jest dopuszczalne), ale stanowiły dowody zupełnie nowe. Sąd uznał te dowody za część materiału dowodowego służącego wykazaniu uzyskania, ważności i zakresu ochrony niezarejestrowanego bułgarskiego znaku towarowego w rozumieniu art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009.

19.

W każdym razie zdaniem Sądu odniesienie się do norm bułgarskiego porządku prawnego jest objęte zakresem stosowania art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009, na który powołała się Group OOD przed Izbą Odwoławczą. Ponadto, zakładając nawet, że taka wzmianka jest niewystarczająca dla dopełnienia obowiązku wykazania prawa krajowego, Izba Odwoławcza powinna była skorzystać z przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych, czego nie uczyniła ( 13 ).

20.

Co się tyczy dopełnienia obowiązku przedstawienia dowodu dotyczącego prawa krajowego zgodnie z zasadą 19 ust. 2 lit. d) rozporządzenia nr 2868/95, w zaskarżonym wyroku stwierdzono, że ani rozporządzenia nr 207/2009 i nr 2868/95, ani orzecznictwo nie wskazują sposobu, w jaki należy dowieść treści tego prawa. Sąd wywiódł z tego, że Izba Odwoławcza nie mogła wymagać od wnoszącego sprzeciw przedstawienia wyciągu z Darzhaven vestnik (bułgarskiego dziennika urzędowego) lub z oficjalnego tekstu bułgarskiego, zwłaszcza, że językiem postępowania przed EUIPO był język angielski. W tym zakresie Sąd stwierdził, że aby prawidłowo określić właściwe prawo krajowe i umożliwić zgłaszającemu znak towarowy skorzystanie z prawa do obrony, nie było konieczne, by tekst tego ustawodawstwa pochodził z oficjalnego źródła ( 14 ).

21.

W drodze analogicznego zastosowania wyroku OHIM/National Lottery Commission ( 15 ) Sąd wskazał, że do właściwych instancji EUIPO należy dokonanie oceny znaczenia i zakresu przedstawionych przez wnoszącego sprzeciw szczegółowych danych dotyczących prawa krajowego. W tym zakresie instancje EUIPO są obowiązane z urzędu zasięgać informacji dotyczących prawa krajowego, jeżeli informacje takie są niezbędne dla oceny przesłanek stosowania rozpatrywanej podstawy odmowy rejestracji, a zwłaszcza prawdziwości powoływanych okoliczności faktycznych lub mocy dowodowej przedłożonych dokumentów.

22.

W przypadku powzięcia wątpliwości co do wiernego przytoczenia, stosowania lub wykładni przywołanego prawa krajowego Izba Odwoławcza powinna była skorzystać ze swojego uprawnienia do dokonania weryfikacji i przeprowadzić pogłębione badanie w przedmiocie treści i zakresu powołanych przepisów prawa krajowego, i to albo z urzędu, albo poprzez wezwanie wnoszącej sprzeciw do potwierdzenia przedłożonych jej informacji dotyczących bułgarskiego prawa krajowego ( 16 ).

23.

Sąd uznał, że Izba Odwoławcza nie mogła bez skorzystania z przysługującego jej uprawnienia do dokonania wersyfikacji pominąć poczynionego przez skarżącą w piśmie przedstawiającym podstawy odwołania odesłania do art. 12 ust. 6 bułgarskiej ustawy o znakach towarowych. W konsekwencji stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz nakazał EUIPO i Koscie Ilievowi pokrycie własnych kosztów oraz kosztów poniesionych przez Group OOD.

24.

Niniejsze odwołanie wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 19 września 2016 r. Odpowiedź na odwołanie złożona przez Group OOD wpłynęła do sekretariatu Trybunału w dniu 23 stycznia 2017 r.

25.

EUIPO wnosi do Trybunału o uchylenie zaskarżonego wyroku i obciążenie Group OOD kosztami postępowania. Group OOD wnosi natomiast do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie EUIPO kosztami postępowania.

26.

W dniu 28 września 2017 r. na wniosek EUIPO i Group OOD oraz zgodnie z art. 76 § 1 regulaminu postępowania odbyła się rozprawa, w której udział wzięły obie te strony.

27.

EUIPO utrzymuje, po pierwsze, że Trybunał wyraźnie obarczył ciężarem dowodu wnoszącego sprzeciw wobec rejestracji znaku towarowego: nie tylko musi on sprostać wymogom wynikającym z prawa krajowego, o których mowa w art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009, ale także jest zobowiązany przedstawić dowody potwierdzające treść ustawodawstwa krajowego ( 17 ). Niewywiązanie się z tego obowiązku nie podlega konwalidacji w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą, jeżeli w wyznaczonym terminie wnoszący sprzeciw nie przedstawił Wydziałowi Sprzeciwów jakiejkolwiek informacji dotyczącej prawa krajowego.

28.

Po drugie, zdaniem EUIPO art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 w związku z zasadą 50 ust. 1 rozporządzenia nr 2868/95 znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do tych okoliczności faktycznych i dowodów przedstawionych po raz pierwszy przed izbą odwoławczą, które mają charakter dodatkowy lub uzupełniający względem dowodów, które zostały przedstawione celem spełnienia wymogu ustanowionego w art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009.

29.

Po trzecie, EUIPO uważa, że Sąd błędnie dopuścił, iż jakiekolwiek przedstawienie informacji na temat prawa krajowego należy rozumieć jako uzupełniające względem dowodów wcześniej załączonych w celu spełnienia przesłanek stosowania art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009.

30.

Po czwarte, w zaskarżonym wyroku nie poddano analizie, czy między informacjami na temat prawa krajowego przedstawionymi Izbie Odwoławczej a tymi przedłożonymi w terminie Wydziałowi Sprzeciwów istniał wystarczająco ścisły związek. W przypadku braku takiego związku dowód należało uznać za „zupełnie nowy”, a nie za „uzupełniający” lub „dodatkowy”.

31.

Group OOD kwestionuje argumenty EUIPO, a w szczególności nie zgadza się, że odesłanie do art. 12 ust. 6 bułgarskiej ustawy o znakach towarowych stanowiło nowy argument lub nowy dowód i że spór dotyczy wyłącznie tej kwestii.

32.

Uważa, podobnie jak Sąd, że z przewidzianych w art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 uprawnień dyskrecjonalnych można skorzystać, gdy przedstawione informacje mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu i gdy nie stoją temu na przeszkodzie stadium postępowania, w którym informacje te zostają przedstawione, oraz towarzyszące im okoliczności.

33.

Zdaniem Group OOD dowód wymagany przez art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 ma dotyczyć nie prawa krajowego, ale treści prawa wcześniejszego. Przepisy krajowe stanowią jedynie jeden z elementów pozwalających na dowiedzenie istnienia ważnego prawa podmiotowego do niezarejestrowanego znaku towarowego, na którym opiera się sprzeciw jego właściciela. Co więcej, rozporządzenie nr 2868/95 nie precyzuje, jakie konkretnie środki dowodowe pozwalają dowieść treści przepisów krajowych regulujących prawa do niezarejestrowanych znaków towarowych.

34.

Wreszcie Group OOD uważa, że wbrew twierdzeniom EUIPO skorzystanie przez Izbę Odwoławczą z przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych nie osłabiało prawa K. Ilieva do obrony. Przeciwnie, prawami, które zostały naruszone, są prawa samej Group OOD, ponieważ jej argumenty nie zostały poddane debacie, mimo że zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009.

35.

W ocenie EUIPO, skoro dowody dotyczące prawa krajowego zostały przedstawione po raz pierwszy w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą, Sąd powinien był potwierdzić ich odrzucenie, ponieważ przysługujące Izbie Odwoławczej uprawnienia dyskrecjonalne nie obejmują nowych dowodów ( 18 ).

36.

Analiza niniejszego odwołania mogłaby zasadniczo ograniczyć się do zwykłej kwalifikacji prawnej przedstawionych przez Group OOD dowodów (dotyczących prawa bułgarskiego). Z tego punktu widzenia chodziłoby wyłącznie o rozstrzygnięcie, czy były to dowody „nowe” czy „uzupełniające”. Po ich zakwalifikowaniu należałoby zająć się skutkami prawnymi, jakie wypływałyby z ich charakteru dla możliwości skorzystania przez Izbę Odwoławczą z przysługujących jej uprawnień dyskrecjonalnych.

37.

Uważam jednak, że poruszony tu problem ma szerszy wymiar, co uzasadnia przeprowadzenie bardziej pogłębionej oceny. Przy rozpatrywaniu funkcji Izby Odwoławczej analizie będą podlegały w szczególności: (i) znaczenie prawa krajowego w tego typu postępowaniach; (ii) granice uprawnień dyskrecjonalnych izby odwoławczej w zakresie oceny dowodów przedstawionych z opóźnieniem; i (iii) kwestia, kiedy dowód należy uznać za nowy lub uzupełniający. Dopiero po rozstrzygnięciu powyższych kwestii będzie można ustosunkować się do żądań EUIPO.

38.

Kiedy rozporządzenie nr 207/2009 odsyła do prawa krajowego, prawo to może przekształcić się w kluczowy element pozwalający na ustalenie, na przykład, czy istnieje względna podstawa odmowy rejestracji zgłoszonego znaku towarowego. Jest tak w przypadku art. 8 ust. 4 tego rozporządzenia, który do celów rozstrzygnięcia sporu dopuszcza uwzględnienie zarówno „prawa wspólnotowego”, jak i „prawa państwa członkowskiego regulującego takie oznaczenie [niezarejestrowany znak towarowy lub inne oznaczenie używane w obrocie handlowym o znaczeniu większym niż lokalne]”.

39.

W takich wypadkach instancje EUIPO jako pierwsze mają interes w tym, by do rejestru nie były dopuszczane oznaczenia, które mogą zostać później skutecznie podważone w postępowaniu w sprawie unieważnienia prawa do znaku. Ten interes publiczny uzasadnia uwzględnienie dowodów przedstawionych po terminie ( 19 ).

40.

Trybunał orzekł już w przeszłości, że w postępowaniach w sprawie unieważnienia prawa do znaku prowadzonych zgodnie z art. 53 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 „wnioskodawc[a] [obarczony jest] ciężar[em] przedstawienia OHIM nie tylko szczegółowych danych wykazujących, że spełnia on przesłanki wymagane zgodnie z ustawodawstwem krajowym, o którego zastosowanie wnosi, aby otrzymać możliwość zakazania używania wspólnotowego znaku towarowego z uwagi na wcześniejsze prawo, lecz również szczegółowych danych określających treść tego ustawodawstwa” ( 20 ).

41.

Automatyczne przeniesienie tego orzecznictwa na postępowania w sprawie sprzeciwu napotyka jako takie na pewne trudności. Ustanowione w tym orzecznictwie wymogi wynikają bowiem z egzegezy zasady 37 lit. b) ppkt (iii) rozporządzenia wykonawczego ( 21 ), który wyraźnie wskazuje prawo krajowe, przez które należy rozumieć ustawodawstwo krajowe. Natomiast zasada 19 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia wymaga dla sprzeciwu opartego na art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 dowodów „uzyskania, ważności i zakresu ochrony” prawa wcześniejszego, na które powołuje się wnoszący sprzeciw. Nawiązanie do prawa krajowego, przez które należy rozumieć „ustawodawstwo krajowe”, w najlepszym wypadku się pokrywa.

42.

Należy oprzeć się zatem na zasadzie 19 ust. 2 lit. d) rozporządzenia wykonawczego jako przepisie proceduralnym regulującym konkretnie ciężar dowodu nałożony na wnoszącego sprzeciw, który powołuje się na wcześniejszy niezarejestrowany znak towarowy (tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie).

43.

I tak, nawiązanie w art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 do „prawa państwa członkowskiego regulującego takie oznaczenie” zobowiązuje do objaśnienia, do kogo należy wykazanie istnienia i treści takiego ustawodawstwa (krajowego). Prawdą jest, że wspomniana zasada 19 nie zobowiązuje wnoszącego sprzeciw do przedstawienia prawa krajowego, jeżeli uda mu się w inny sposób dowieść uzyskania, ważności i zakresu ochrony jego korzystającego z pierwszeństwa niezarejestrowanego znaku towarowego. Jeżeli jednak jego prawa do niezarejestrowanego oznaczenia (między innymi prawo do zakazania używania znaku towarowego zgłoszonego przez jego adwersarza) opierają się na ustawodawstwie krajowym, na które się powołuje ( 22 ), musi on przyczynić się przynajmniej do określenia treści tego ustawodawstwa.

44.

W takim wypadku zastosowanie znajdą zwykłe przepisy dotyczące ciężaru dowodu (kto się powołuje, musi dowieść) zawarte w art. 76 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia nr 207/2009. W przypadku ustawodawstwa krajowego zasada ta wymaga jednak doprecyzowania.

45.

Jak już wskazałem, EUIPO ma interes w tym, już choćby z uwagi na zasadę dobrej administracji, aby do rejestru nie były dopuszczane oznaczenia, które będą mogły zostać później skutecznie podważone w postępowaniu w sprawie unieważnienia prawa do znaku. Zważywszy na doniosłość rozstrzygnięcia, jakie muszą wydać, instancje EUIPO, nie mogą uniknąć dokonania kompletnej oceny, która w razie potrzeby będzie obejmowała obowiązek przeprowadzenia z urzędu dowodu na okoliczność prawa krajowego. Instancje te nie mogą przekształcić się w zwykłe „izby rejestrujące przepisy prawa krajowego przekazane przez wnoszącego sprzeciw” ( 23 ), to znaczy nie mogą ograniczyć się „do prostego potwierdzenia prawa krajowego, jakie zostało przedstawione przez wnoszącego o unieważnienie prawa do znaku” ( 24 ).

46.

Orzecznictwo Trybunału dotyczące tej kwestii można by zakwalifikować jako niejednoznaczne. Z jednej strony kładzie ono nacisk na ciążący na stronie dochodzącej swych praw obowiązek przedstawienia dowodu na okoliczność używania lub istnienia, ważności i zakresu ochrony znaku towarowego ( 25 ), z drugiej zaś strony podkreśla ciążący na EUIPO obowiązek ustalenia z urzędu przesłanek stosowania i zakresu powołanych norm prawa krajowego ( 26 ).

47.

Uważam, że do celów wykazania treści prawa krajowego chroniącego dane niezarejestrowane oznaczenie, bardziej właściwe jest drugie z wyżej wskazanych podejść. To drugie podejście zostało przyjęte też w wyroku OHIM/National Lottery Commission ( 27 ), w którym Trybunał zdecydowanie stwierdził, iż „Sąd, nie naruszając prawa, orzekł w pkt 20 zaskarżonego wyroku, że »w okolicznościach, w których OHIM może zostać wezwany do wzięcia pod uwagę w szczególności prawa krajowego państwa członkowskiego, gdzie podlega ochronie nabyte wcześniej prawo, na którym oparty jest wniosek o unieważnienie prawa do znaku, OHIM jest obowiązany z urzędu zasięgać informacji[ ( 28 )] dotyczących prawa krajowego obowiązującego w zainteresowanym państwie członkowskim w sposób, który uzna za właściwy w tym celu, jeżeli informacje takie są niezbędne dla oceny przesłanek stosowania rozpatrywanej podstawy unieważnienia, a w szczególności prawdziwości powoływanych okoliczności faktycznych lub mocy dowodowej przedłożonych dokumentów«”.

48.

Instancje EUIPO ( 29 ) są zatem zobowiązane do uzupełnienia dowodu dotyczącego prawa krajowego, tak aby akta postępowania w sprawie sprzeciwu były jak najbardziej szczegółowe w perspektywie ewentualnego zaskarżenia ich decyzji w przyszłości. Podejście to ułatwia ponadto Sądowi wykonywanie przysługującego mu uprawnienia (do nieograniczonego orzekania) przy dokonywaniu interpretacji prawa krajowego na podstawie art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 ( 30 ).

49.

Obowiązek ten nie zmienia ciężaru dowodu, który spoczywa na wnoszącym sprzeciw. EUIPO będzie przeprowadzał ustalenie z urzędu, kiedy będzie dysponował wskazówkami dotyczącymi prawa krajowego albo w postaci twierdzeń dotyczących jego treści, albo w postaci dokumentów włączonych do akt sprawy, na których moc dowodową będzie powoływała się strona ( 31 ), albo nawet w postaci zwykłego zaczątku dowodu ( 32 ).

50.

Odpowiedź na pytanie, czy takie wskazówki są wystarczające dla powstania obowiązku badania ustawodawstwa krajowego z urzędu, będzie zależała od okoliczności każdej sprawy. Jedną z tych okoliczności jest dokładnie to, że wskazówki dotyczące prawa krajowego zostały przedstawione na późnym etapie postępowania w rozumieniu art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009. Inną mogłoby być to, że obie strony postępowania znają lub powinny znać zarówno język, jak i rozpatrywane prawo krajowe, z uwagi na posiadanie przez nie tej samej przynależności państwowej, a przede wszystkim dlatego, że źródło tego sporu ma związek z danym państwem członkowskim.

51.

Artykuł 76 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009, na którego naruszenie powołało się EUIPO, ustanawia w pierwszym zdaniu (ogólną) zasadę badania stanu faktycznego z urzędu, która to zasada rozciąga się na wszystkie instancje tego urzędu. Artykuł 76 ust. 1 zdanie drugie tego rozporządzenia wprowadza jednak wariant dotyczący „postępowań odnoszących się do względnych podstaw odmowy rejestracji” – w których przypadku badanie ogranicza się do stanu faktycznego, dowodów i argumentów przedstawionych przez strony oraz poszukiwanego zadośćuczynienia. To ostatnie doprecyzowanie wyraża zasadę zakazu orzekania ultra petita, co nie może dziwić, skoro mowa jest o postępowaniach inter partes, w których to strony wyznaczają granice sporu ( 33 ).

52.

W tym kontekście art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 wprowadza wyjątek od niedopuszczalności okoliczności faktycznych i dowodów powołanych lub przedstawionych z opóźnieniem. Zgodnie z tym przepisem EUIPO może nie wziąć pod uwagę stanu faktycznego lub dowodów, których zainteresowane strony nie przedstawiły w odpowiednim terminie ( 34 ).

53.

W swoim orzecznictwie ( 35 ) Trybunał niezmiennie dokonywał wykładni tego przepisu w tym znaczeniu, że „co do zasady i z zastrzeżeniem odmiennych przepisów możliwe jest przedstawienie okoliczności faktycznych i dowodów przez strony po upływie terminów, którym podlega ich przedstawienie zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 207/2009, oraz że w żaden sposób nie zabrania się EUIPO uwzględnienia powołanych czy przedstawionych w ten sposób z opóźnieniem okoliczności faktycznych i dowodów” ( 36 ).

54.

Również ustalona jest linia orzecznicza w zakresie tego, że poprzez użycie czasownika „może” omawiany przepis przyznaje EUIPO szerokie uprawnienia dyskrecjonalne – z których skorzystanie musi zawsze uzasadnić – w zakresie tego, czy w danym konkretnym wypadku należy uwzględnić dowody nieprzedstawione w odpowiednim terminie ( 37 ).

55.

Co się tyczy skorzystania z tych uprawnień dyskrecjonalnych w ramach postępowania w sprawie sprzeciwu, w tym samym orzecznictwie uznano, że takie uwzględnienie jest uzasadnione, jeżeli EUIPO uzna z jednej strony, że elementy przedstawione z opóźnieniem mogą na pierwszy rzut oka mieć rzeczywiste znaczenie dla rozstrzygnięcia sprzeciwu, a z drugiej strony, że stadium postępowania, w którym ma miejsce takie opóźnione przedstawienie, i okoliczności z nim związane nie stoją na przeszkodzie temu uwzględnieniu ( 38 ).

56.

Wyrok Trybunału wydany po ogłoszeniu zaskarżonego wyroku wyznaczył granice ( 39 ) tego uznania. W sprawie EUIPO/Grau Ferrer wykładni zasady 50 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia wykonawczego dokonano w ten sposób, że uprawnień dyskrecjonalnych nie można rozszerzyć na nowe dowody, ponieważ w przytaczanym przepisie mowa jest wyłącznie o dowodach uzupełniających ( 40 ).

57.

EUIPO opiera znaczną część swojego odwołania ( 41 ) na przedstawionym powyższej doprecyzowaniu orzecznictwa. Uważam jednak, że należy powstrzymać się od zrównywania odmiennej problematyki: a) odwołanie EUIPO/Grau Ferrer dotyczyło dowodu istnienia i ważności krajowego znaku towarowego ( 42 ); b) w niniejszej sprawie chodzi natomiast o dowód dotyczący ustawodawstwa krajowego, ze wszystkimi związanymi z tym różnicami.

58.

Prawo krajowe znajdujące zastosowanie na podstawie rozporządzenia nr 207/2009 nie może bowiem w tym kontekście zostać uznane za zwykłą okoliczność faktyczną, ponieważ zgodnie z art. 65 ust. 2 tego rozporządzenia przynajmniej jego interpretacja przez instancje EUIPO podlega pełnej kontroli zgodności z prawem sprawowanej przez Sąd, który z urzędu może badać treść i przesłanki stosowania tego prawa ( 43 ). Do tego dwojakiego charakteru odniosę się w dalszej części niniejszej opinii.

59.

W odwołaniu EUIPO utrzymuje, że aby dopuścić dodatkowe dowody dotyczące ustawodawstwa krajowego, konieczne jest uprzednie przedstawienie w terminie innych dowodów w tym zakresie. W niniejszym wypadku nie miało to miejsca, ponieważ Group OOD dopiero przed Izbą Odwoławczą (a nie przed Wydziałem Sprzeciwów, stanowiącym wcześniejszą instancję) przedstawiła informacje na temat prawa bułgarskiego.

60.

Nowy dowód ( 44 ) w interesującym nas tutaj znaczeniu charakteryzują brak związku z innym przedłożonym wcześniej dokumentem, a także jego przedstawienie po terminie. Dowód dodatkowy lub uzupełniający sumuje się natomiast z innymi dowodami przedstawionymi wcześniej i w terminie.

61.

Powyższe rozróżnienie, podobnie jak skutki związane z każdą z tych kategorii dowodów, leżą u podstaw orzecznictwa Trybunału: „jeżeli w wyznaczonym przez EUIPO terminie nie zostanie przedstawiony żaden dowód używania danego znaku towarowego, to odrzucenie sprzeciwu powinno być orzeczone przez EUIPO z urzędu. Natomiast gdy dowody zostały przedstawione w wyznaczonym przez EUIPO terminie, przedłożenie uzupełniających dowodów pozostaje możliwe (zob. podobnie wyrok z dnia 18 lipca 2013 r., New Yorker SHK Jeans/OHIM, C‑621/11 P, EU:C:2013:484, pkt 28, 30)” ( 45 ).

62.

W tym kontekście treść prawa krajowego łączy w sobie elementy stanu faktycznego (konieczne jest powołanie się na to prawo i przynajmniej zaczątek dowodu ze strony podmiotu, który się na nie powołuje), a także elementy ściśle prawne (do Sądu i w razie potrzeby do Trybunału należy rozstrzygnięcie, czy treść tego prawa została prawidłowo zinterpretowana przez EUIPO).

63.

Ta właśnie symbioza wymaga, by instancje EUIPO przyjęły aktywną postawę w celu oceny znaczenia i zakresu norm krajowych, jeżeli na takie normy powołano się przed nimi w sposób pozwalający na uznanie, że mamy do czynienia z zaczątkiem dowodu. Wychodząc z tego założenia, przy zapewnieniu minimum materiału dowodowego dowody, które później zostaną przedstawione izbie odwoławczej, będą mogły zostać zakwalifikowane jako dowody dodatkowe lub uzupełniające, a nie jako dowody nowe.

64.

Warto jednak zadać sobie pytanie, czy któraś z powyższych kwalifikacji jest odpowiednia dla dowodu dotyczącego prawa krajowego w sytuacji takiej jak ta zaistniała w niniejszym wypadku, kiedy strony mają tę samą przynależność państwową, podlegają temu samemu porządkowi prawnemu i prowadzą przed EUIPO spór, który wszczęły jeszcze w swoim kraju, czyli w Bułgarii.

65.

W pkt 57 zaskarżonego wyroku Sąd uznał, że podniesione przez Group OOD przed Izbą Odwoławczą trzy przepisy prawa bułgarskiego nie stanowiły nowych dowodów, ponieważ stanowiły część informacji przedstawionych celem dowiedzenia uzyskania, ważności i zakresu ochrony niezarejestrowanego znaku towarowego, na który się powołano ( 46 ).

66.

Co się tyczy kwalifikacji prawnej, taka ocena charakteru dowodu podlega co do zasady kontroli Trybunału w ramach odwołania ( 47 ). W tym zakresie należy jednak poczynić kilka uwag.

67.

Po pierwsze, pkt 27 wyroku Grau Ferrer należy postrzegać w związku z poprzedzającym go pkt 26, z którego wynika, że tamta sprawa dotyczyła dowodów używania, których całkowity brak zmusił EUIPO do odrzucenia sprzeciwu z urzędu ( 48 ). Otóż w tamtym wypadku wnoszący sprzeciw nie przedstawił Wydziałowi Sprzeciwów dowodu na istnienie znaku towarowego, na którym opierał się częściowo jego sprzeciw. Natomiast w niniejszej sprawie debata nie dotyczy istnienia dowodów używania, w szczególności w Bułgarii, niezarejestrowanego znaku towarowego stanowiącego podstawę sprzeciwu, niezależnie od ich większej lub mniejszej mocy dowodowej.

68.

W tych okolicznościach dowód dotyczący prawa bułgarskiego przedstawiony dopiero w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą dopełniał pod kątem prawnym dowiedzenie uzyskania, ważności i (przede wszystkim) zakresu ochrony niezarejestrowanego znaku towarowego, zgodnie z zasadą 19 ust. 2 lit. d) rozporządzenia wykonawczego. Z tego punktu widzenia Sąd nie dokonał błędnej kwalifikacji dowodów jako uzupełniających.

69.

Po drugie, z pkt 35 zaskarżonego wyroku wynika, że Group OOD nie przedstawiła w postępowaniu przed Wydziałem Sprzeciwów żadnego dowodu dotyczącego właściwego ustawodawstwa krajowego. Na rozprawie okazało się, że wyraźne odniesienia do art. 12 ust. 6 bułgarskiej ustawy o znakach towarowych zostały poczynione po raz pierwszy w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą ( 49 ).

70.

Po trzecie, nie można jednak pominąć, że zgłaszający nowy znak towarowy jest Bułgarem, a Group OOD stanowi podmiot prawa bułgarskiego i że obie te strony były reprezentowane przez uprawnionych pełnomocników, od których można było oczekiwać znajomości ich ojczystego prawa, w szczególności w zakresie ochrony niezarejestrowanych znaków towarowych. Wbrew temu, co utrzymuje EUIPO, w takim kontekście nie doszłoby do sugerowanych przez niego ograniczenia prawa do obrony czy niepewności prawnej ( 50 ).

71.

Co więcej, nie wyglądało na to, by w postępowaniu przed Wydziałem Sprzeciwów strony miały wątpliwości co do treści prawa krajowego, które znajdowało do nich zastosowanie. Zgłaszający nowe oznaczenie (K. Iliev), obywatel bułgarski, zanim wszczął spór przed EUIPO, wnosząc o zarejestrowanie unijnego znaku towarowego, był reprezentowany przez adwokatów bułgarskich w postępowaniach przed sądami bułgarskimi, przed którymi powoływał się na prawo bułgarskie. W tych okolicznościach Group OOD mogła uznać, że ciężar dowodu, na którym powinien opierać się jej sprzeciw, dotyczył wyłącznie istotnych okoliczności faktycznych (czyli używania wcześniejszego niezarejestrowanego oznaczenia w obrocie handlowym o znaczeniu większym niż lokalne), a nie prawa krajowego, którego treść nie wydawała się sporna. Ale jak to się ma do EUIPO?

72.

W zakresie prawa krajowego EUIPO zajmuje szczególną pozycję, kiedy w grę wchodzą postępowania w sprawie sprzeciwu oparte na art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009. Powoływane bułgarskie przepisy krajowe były tymi, które zostały wskazane w tabeli praw krajowych opublikowanej przez EUIPO w wytycznych dotyczących rozpatrywania spraw związanych z unijnymi znakami towarowymi (dokładniej w rozdziale poświęconym wnoszeniu sprzeciwów na podstawie art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009) ( 51 ). Można zrozumieć, że w świetle tego faktu i wcześniejszych relacji między zgłaszającym a wnoszącą sprzeciw ta ostatnia nie czuła się zobowiązana do poczynienia przed Wydziałem Sprzeciwów bardziej wyraźnych odesłań do norm krajowych, które figurowały już we wspomnianych wytycznych.

73.

W tych szczególnych okolicznościach Wydział Sprzeciwów bez trudności mógł wezwać wnoszącą sprzeciw do przedstawienia wyjaśnień dotyczących prawa krajowego, nie naruszając jednocześnie zasady równości broni, ponieważ druga strona miała później możliwość przedstawienia argumentów uznanych przez nią za istotne w tym względzie. Jeżeli ta instancja EUIPO miała wątpliwości co do zastosowania i interpretacji powołanego prawa krajowego, nic nie stało na przeszkodzie, by EUIPO skorzystało z przysługującego mu uprawnienia do dokonania weryfikacji i zażądało przeprowadzenia środka dowodowego na podstawie art. 78 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 ( 52 ), tak jak to wskazał Sąd ( 53 ).

74.

Wreszcie wymaganie, jak wydaje się sugerować EUIPO, by od pierwszego momentu w postępowaniu w sprawie sprzeciwu przedkładane były dowody na okoliczność spełnienia wszystkich czterech przesłanek zastosowania art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 prowadziłoby do zbyt rygorystycznego formalizmu, co byłoby sprzeczne z celem polegającym na unikaniu rejestrowania znaków towarowych, które mogłyby być później przedmiotem unieważnienia. Ponadto taki wymóg ograniczyłby do minimum korzystanie z uprawnień dyskrecjonalnych w zakresie dopuszczania dowodów przedstawionych z opóźnieniem, które – przypomnijmy – stanowi, zgodnie ze sformułowaniem użytym przez Trybunał, „zasadę ogólną” ( 54 ).

75.

Reasumując, uważam, że istniały wystarczające przyczyny, aby dowód dotyczący trzech przepisów prawa bułgarskiego przedstawiony w postępowaniu przed Izbą Odwoławczą uznać za dodatkowy względem pozostałych dowodów, które zostały przedstawione w postępowaniu przed Wydziałem Sprzeciwów. W konsekwencji w zaskarżonym wyroku nie dopuszczono się naruszenia prawa w związku z zasadą 50 rozporządzenia wykonawczego. Sąd mógł natomiast jak najbardziej uznać, że odesłania do prawa bułgarskiego poczynione przed Izbą Odwoławczą stanowiły uzupełnienie, a nie nowe dowody ( 55 ).

76.

W rezultacie Sąd nie naruszył także prawa, dokonując stwierdzenia: a) że w niniejszej sprawie nie było istotne rygorystyczne wykonywanie „uprawnień dyskrecjonalnych Izby Odwoławczej w zakresie możliwości uwzględnienia okoliczności faktycznych i dowodów przedstawionych z opóźnieniem”, która to ocena nie została podważona przez EUIPO w odwołaniu ( 56 ); i b) że Izba Odwoławcza, „mimo że posiada uprawnienia dyskrecjonalne, niesłusznie z nich nie skorzystała i bezzasadnie odmówiła wzięcia pod uwagę poczynionych przed nią odesłań do prawa bułgarskiego. Czyniąc tak, Izba Odwoławcza naruszyła art. 76 ust. 2 rozporządzenia nr 207/2009 oraz zasadę 50 ust. 1 akapit trzeci rozporządzenia nr 2868/95” ( 57 ).

77.

Pierwszy zarzut odwołania należy zatem oddalić.

78.

W ramach drugiego zarzutu odwołania EUIPO utrzymuje, że w zaskarżonym wyroku została naruszona zasada 19 ust. 2 lit. d) rozporządzenia wykonawczego, ponieważ w wyroku tym stwierdzono, że w zakresie dowodu dotyczącego prawa krajowego nie istnieją żadne wymogi formalne. EUIPO dodaje, że poszanowanie prawa do obrony w postępowaniu inter partes wymaga zachowania pewnego formalizmu.

79.

W świetle zasady „paralelizmu form” wymogi związane z wykazaniem rejestracji znaku towarowego określone w zasadzie 19 ust. 2 lit. a) pkt (ii) rozporządzenia nr 2868/95 powinno się stosować w drodze analogii do dowodu dotyczącego przepisów ustawodawstwa krajowego, które pozwalają na wywoływanie skutków prawnych przez niezarejestrowane znaki towarowe.

80.

Group OOD kwestionuje owe domniemane analogiczne stosowanie, argumentując to tym, że hipotezy zasady 19 ust. 2 lit. a) rozporządzenia wykonawczego i pozostałych liter tego ustępu różnią się od siebie pod względem wymaganych środków dowodowych w zależności od rodzaju wcześniejszego prawa podmiotowego, na które powołano się w sprzeciwie. Omawiana zasada nie ustanawia jednego rodzaju dowodu dla różnych przypadków (zarejestrowanego znaku towarowego, zgłoszonego znaku towarowego, powszechnie znanego znaku towarowego, renomowanego znaku towarowego, niezarejestrowanego znaku towarowego, a nawet znaku towarowego zarejestrowanego w złej wierze).

81.

W każdym razie zasada 19 ust. 2 lit. d) rozporządzenia wykonawczego nie zobowiązuje wnoszącego sprzeciw do przedłożenia instancjom EUIPO kopii oficjalnego tekstu w języku oryginalnym ustawodawstwa krajowego, na które się powołuje. EUIPO dysponuje uprawnieniem do dokonywania kontroli i weryfikacji prawa krajowego, aby ustalić dokładną treść powoływanego ustawodawstwa.

82.

Drugi zarzut odwołania, tak jak został on sformułowany przez EUIPO, nie jest dla mnie przekonujący.

83.

Po pierwsze, co się tyczy porównania środków dowodowych wymaganych w przypadku zarejestrowanych znaków towarowych [zasada 19 ust. 2 lit. d) ppkt (ii) rozporządzenia wykonawczego], zgadzam się ze stanowiskiem Group OOD: ustawodawca dostosował dokumenty poświadczające do rodzaju prawa podmiotowego powoływanego w każdym z tych przypadków.

84.

I tak, w odniesieniu do zarejestrowanych znaków towarowych wydaje się logiczne, że ustanowiono wymóg przedłożenia świadectwa rejestrowego lub innych właściwych świadectw, które wydawane są zwykle w momencie dokonania rejestracji, a zatem dokumentów, których moc dowodowa nie wzbudza żadnych wątpliwości. Można sobie wyobrazić, że właściciel zarejestrowanego znaku towarowego, który działa z należytą starannością, będzie w posiadaniu takich świadectw lub bez większych trudności będzie mógł wystąpić o ich wydanie.

85.

Zgodnie z tą samą logiką, kiedy wnoszący sprzeciw powołuje się na renomowany zarejestrowany znak towarowy [zasada 19 ust. 2 lit. c)], wymaga się od niego tych samych świadectw, a także „dowodu potwierdzającego, że [znak] cieszy się […] renomą”. Nie ma żadnych ograniczeń co do środków dowodowych, które każdy właściciel znaku towarowego może uznać za właściwe w celu dowiedzenia renomy, która zwykle nie wynika z oficjalnych dokumentów.

86.

W ten sam tok myślenia wpisują się dowody wymagane w przypadku niezarejestrowanych znaków towarowych. Ponieważ ze swej natury oznaczenia te nie są oficjalnie wpisane do żadnego rejestru, można zrozumieć, dlaczego opis środków dowodowych dla wykazania ich używania i związanych z nimi praw jest sformułowany bardziej ogólnie – właśnie, ażeby uniknąć rygorystycznego formalizmu w obszarze, w którym nie może go być.

87.

W pozostałym zakresie środki dowodowe, jakie powinien przedstawić właściciel niezarejestrowanego oznaczenia, kiedy wnosi sprzeciw wobec rejestracji nowego znaku, są zasadniczo związane z prawem podmiotowym, na które się on powołuje. Uzyskanie, ważność i zakres ochrony niezarejestrowanego znaku towarowego będą mogły zostać dowiedzione, jeżeli zgodnie z normami krajowymi (lub ewentualnie, choć nie w wypadku niniejszej sprawy, zgodnie z przepisami prawa Unii) jego właścicielowi przysługują prawo pierwszeństwa w zakresie używania tego znaku i prawo zakazania używania znaków późniejszych.

88.

W konsekwencji narzucenie formalizmu w zakresie środków dowodowych tam, gdzie w akcie prawnym w sposób zamierzony (moim zdaniem słusznie) dopuszczono pewną swobodę, byłoby jednoznaczne z przeformułowaniem tekstu rozporządzenia wykonawczego w kierunku, który nie jest zgodny z zamierzeniami prawodawcy Unii.

89.

Po drugie, wymóg zamieszczenia tłumaczenia przepisów krajowych, na które powołano się w sprzeciwie, byłby dopuszczalny w przypadku, gdyby druga strona postępowania (czyli zgłaszający znak towarowy) nie była w stanie ich zrozumieć. Wystarczy jednak przypomnieć, że w niniejszej sprawie zgłaszający, K. Iliev, również posiada obywatelstwo bułgarskie i w żadnym momencie nie zostało stwierdzone, iż nie posługuje się on językiem tego państwa członkowskiego.

90.

Po trzecie, odwoływanie się do paralelizmu form na podstawie art. 94 lit. b) regulaminu postępowania przed Trybunałem, w którym wzywa się krajowe organy sądownicze poza sformułowaniem pytań do zamieszczenia we wniosku treści przepisów krajowych mogących mieć zastosowanie w sprawie oraz w stosownym przypadku wskazanie istotnego dla sprawy orzecznictwa sądów krajowych, wydaje mi się nieco przesadne. Dokumenty te służą Trybunałowi do lepszego zrozumienia zagadnienia prawnego, które zostaje mu przedłożone przez sąd krajowy, przy czym owo zrozumienie jest konieczne do wydania wyroku zawierającego wykładnię tekstu prawnego wywołującą skutki erga omnes.

91.

Już na pierwszy rzut oka widoczny jest brak jakiegokolwiek podobieństwa do postępowań w sprawie sprzeciwu wobec rejestracji znaku towarowego. W tych ostatnich postępowaniach dowody lub argumenty oparte na prawie krajowym są przedstawiane celem potwierdzenia prawa podmiotowego przeciwstawianego prawu adwersarza w ramach postępowania administracyjnego inter partes, którego rozstrzygnięcie będzie wywoływało skutki jedynie między tymi stronami. Wydaje mi się wręcz niepotrzebne wskazanie, że sprawowana przez Trybunał funkcja sądownicza w zakresie udzielania odpowiedzi na pytania prejudycjalne nie jest porównywalna z funkcją pełnioną przez instancje EUIPO.

92.

W konsekwencji nie dostrzegam w zaskarżonym wyroku żadnego naruszenia art. 8 ust. 4 rozporządzenia nr 207/2009 w związku z zasadą 19 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, którego miałby dopuścić się Sąd, stwierdziwszy, zwłaszcza w pkt 69, 70 i 81 tego wyroku, że w odniesieniu do dowodu dotyczącego prawa krajowego nie istnieją żadne wymogi formalne.

93.

Nie można zatem uwzględnić drugiego zarzutu odwołania, co w świetle oddalenia zarzutu pierwszego prowadzi do oddalenia odwołania w całości.

94.

Na podstawie art. 138 § 1 regulaminu postępowania przed Trybunałem, ponieważ EUIPO przegrało sprawę, należy – zgodnie z żądaniem Group OOD – obciążyć je kosztami postępowania.

95.

Wobec powyższych rozważań proponuję, aby Trybunał: