KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 16.7.2025

COM(2025) 551 final

2025/0227(COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ustanawiające „Globalny wymiar Europy”

{SEC(2025) 548 final} - {SWD(2025) 552 final} - {SWD(2025) 553 final}

UZASADNIENIE

1. KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Niniejszy wniosek został sporządzony w kontekście działu „Działania zewnętrzne” wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028–2034. W komunikacie pt. „Droga ku następnym wieloletnim ramom finansowym” 1 określono główne priorytety i zasady działań zewnętrznych Unii w ramach budżetu UE, który ma być prostszy, lepiej ukierunkowany, bardziej elastyczny, wywierać większy wpływ i zapewniać realizację priorytetów UE.

W ostatnich latach sytuacja międzynarodowa znacznie się zmieniła i stała się zdecydowanie mniej przewidywalna i stabilna. Wpływ obecnej niestabilności geopolitycznej na Unię i kraje partnerskie stale rośnie, zwłaszcza w związku z rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, konfliktami na Bliskim Wschodzie, wycofaniem się administracji USA z pomocy zewnętrznej, rosnącym ryzykiem pandemii, napięciami handlowymi i rywalizacją technologiczną. Wyzwania te, wraz z pogłębiającą się luką w realizacji celów zrównoważonego rozwoju do 2030 r., wymagają od Unii dostosowania finansowania działań zewnętrznych, aby lepiej służyło jej interesom strategicznym oraz pozwalało reagować na obecne i przyszłe kryzysy.

Celem proponowanego Instrumentu „Globalny wymiar Europy” jest obrona i rozpowszechnianie wartości, zasad i interesów Unii na całym świecie, tak aby dążyć do realizacji celów i zasad działań zewnętrznych Unii określonych w art. 3 ust. 5, art. 8 i art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE). „Globalny wymiar Europy” przyczyni się do realizacji celów działań zewnętrznych UE poprzez promowanie wzajemnie korzystnych partnerstw z krajami partnerskimi, wspierając jednocześnie zrównoważony rozwój tych krajów oraz strategiczne interesy Unii. „Globalny wymiar Europy” umożliwi również Unii skuteczniejsze stawienie czoła globalnym wyzwaniom.

Proponowany Instrument opiera się na czterech głównych zasadach przewodnich, które szczegółowo omówiono w poszczególnych częściach niniejszego dokumentu.

–Uproszczenie struktury działu „Działania zewnętrzne” poprzez ustanowienie jednego głównego instrumentu działań zewnętrznych UE oraz horyzontalnego rozporządzenia w sprawie wykonania 2 obejmującego całe WRF, dotyczącego monitorowania, sprawozdawczości, oceny i komunikacji.

–Spójność działań dzięki zwiększeniu geografizacji, większemu naciskowi na spójność, konsekwencję i komplementarność między programami wewnętrznymi i zewnętrznymi oraz silniejszemu podejściu „Drużyna Europy”.

–Elastyczność instrumentu poprzez utrzymanie niektórych mechanizmów elastyczności ISWMR – „Globalny wymiar Europy”, w tym jego rezerwy ogólnej („bufora”), elastyczności finansowej i możliwości przyjmowania aktów delegowanych, oraz ich zwiększenie dzięki ograniczeniu celów i ułatwieniu przesunięć budżetowych między filarami i w ich obrębie, a także dzięki elastyczności budżetowej pomiędzy WRF (szczegółowe informacje dotyczące struktury i elastyczności przedstawiono poniżej).

–Wpływ działań UE dzięki wzmocnionemu zestawowi narzędzi umożliwiającemu przygotowywanie kompleksowych pakietów; usprawnionym i bardziej efektywnym ramom gwarancji i instrumentów łączonych oraz silniejszemu promowaniu interesów europejskich.

Aby dodatkowo uprościć strukturę, zwiększyć spójność i zapewnić skuteczność działań zewnętrznych Unii, „Globalny wymiar Europy” służy realizacji szerokiego zakresu polityk, a mianowicie polityk rozszerzenia, sąsiedztwa, partnerstw międzynarodowych i pomocy humanitarnej, przy zachowaniu specyfiki każdej z nich, wspieranej szerokim wachlarzem narzędzi. Na podstawie niniejszego wniosku Unia będzie nadal realizować cele przedakcesyjne, prowadzić współpracę z krajami partnerskimi, również w trudnych warunkach, oraz zapewniać pomoc humanitarną. Proponowany instrument zapewni także większe możliwości gospodarcze i handlowe z obopólną korzyścią dla Unii i krajów partnerskich, będzie wspierać zrównoważony rozwój, promować prawa człowieka, równouprawnienie płci i wielostronne zaangażowanie UE, zwalczać podstawowe przyczyny migracji nieuregulowanej, przymusowych wysiedleń, niestabilności i zmian klimatu oraz chronić środowisko. Ogólne cele Instrumentu przedstawiono w art. 4 proponowanego rozporządzenia, a cele szczegółowe określono w załączniku II.

Opierając się na doświadczeniach z funkcjonowania ISWMR – „Globalny wymiar Europy”, który zastąpił jedenaście wcześniejszych rozporządzeń, zgodnie z priorytetami określonymi w komunikacie „Droga ku następnym wieloletnim ramom finansowym” i jak stwierdzono w ocenie skutków dołączonej do niniejszego rozporządzenia, „Globalny wymiar Europy” obejmuje i rozwija:

–Rozporządzenie (UE) 2021/947 ustanawiające Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – Globalny Wymiar Europy (ISWMR – „Globalny wymiar Europy”), zmieniające i uchylające decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 466/2014/UE oraz uchylające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1601 i rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009;

–rozporządzenie (UE) 2021/1529 ustanawiające Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III);

–rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/792 z dnia 29 lutego 2024 r. w sprawie ustanowienia Instrumentu na rzecz Ukrainy;

–Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1449 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ustanowienia Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego na Bałkanach Zachodnich;

–Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/535 z dnia 18 marca 2025 r. w sprawie ustanowienia Instrumentu Wsparcia Reform i Wzrostu Gospodarczego w Republice Mołdawii.

Biorąc pod uwagę skalę i nieprzewidywalność potrzeb, odbudowa i pomoc przedakcesyjna dla Ukrainy będą finansowane powyżej pułapów WRF (tzw. margines elastyczności WRF) i realizowane za pośrednictwem „Globalnego wymiaru Europy”. Ponadto działania w zakresie pomocy humanitarnej będą finansowane w ramach „Globalnego wymiaru Europy” i realizowane zgodnie z rozporządzeniem w sprawie pomocy humanitarnej 3 . Ponadto pomoc makrofinansowa mogłaby być udzielana państwom doświadczającym kryzysów bilansu płatniczego i będzie finansowana w ramach „Globalnego wymiaru Europy”. „Globalny wymiar Europy” będzie głównym instrumentem działu „Działania zewnętrzne”, uzupełnianym przez stowarzyszenie krajów i terytoriów zamorskich z Unią ustanowione decyzją Rady (UE) 2021/1764 4 , a także przez budżet wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Ponadto Instrument będzie wdrażany zgodnie z horyzontalnym rozporządzeniem w sprawie wykonania, jak szczegółowo opisano w rozdziale 5 „Elementy fakultatywne” niniejszego dokumentu.

W globalnym kontekście, w którym Unia staje w obliczu nasilonej konkurencji geopolitycznej i geogospodarczej, naznaczonej globalnymi wyzwaniami – od zmiany klimatu po napięcia związane z ograniczonymi zasobami, utrzymującą się presją migracyjną lub zakłóceniami gospodarczymi i handlowymi, a także zagrożeniami bezpieczeństwa i niestabilnością – działania zewnętrzne muszą w sposób ciągły i szybki reagować na pojawiające się potrzeby oraz wspierać realizację priorytetów strategicznych, aby skutecznie realizować priorytety Unii i jej partnerów. Instrument został skonstruowany tak, aby łączyć potrzebę przewidywalności z potrzebą szybkiego dostosowywania się do zmieniającego się kontekstu geopolitycznego.

Zapewniona zostanie spójność i komplementarność działań, co wzmocnieni stosowanie zasady geografizacji wprowadzonej w ramach ISWMR – „Globalny wymiar Europy”. Wewnętrzna struktura proponowanego Instrumentu jest zgodna z tą zasadą i obejmuje pięć filarów geograficznych oraz filar globalny, z których każdy składa się z komponentu podlegającego programowaniu i komponentu niepodlegającego programowaniu. Instrument będzie wdrażany przede wszystkim za pośrednictwem pięciu geograficznych komponentów podlegających programowaniu, uzupełnianych przez geograficzne komponenty niepodlegające programowaniu. Filar globalny będzie koncentrował się na inicjatywach o charakterze globalnym i będzie uzupełniał filary geograficzne. Sześć filarów wspieranych jest przy użyciu nieprzydzielonej rezerwy na nowe wyzwania i priorytety, zwiększającej elastyczność oraz zdolność Unii do reagowania na nieprzewidziane potrzeby i dostosowywania partnerstw do pojawiających się priorytetów, opierając się na doświadczeniach Europejskich Funduszy Rozwoju oraz ISWMR – „Globalny wymiar Europy”.

Ostatnia ocena instrumentów zewnętrznych (2014–2020 i 2021–2027) 5 potwierdziła, że instrumenty finansowania zewnętrznego w ramach obecnych WRF są w dużej mierze adekwatne do zakładanych celów i je realizują. Jednocześnie wskazano, że zmieniająca się sytuacja geopolityczna uwidoczniła także pewne słabości konstrukcyjne w ich projekcie, w szczególności w zakresie elastyczności. W odniesieniu do ISWMR – „Globalny wymiar Europy” w ocenie podkreślono, że instrument mógłby jeszcze w większym stopniu przyczyniać się do zintegrowanego podejścia równoważącego interesy, partnerstwa i wartości UE oraz lepiej godzącego cele wewnętrznych i zewnętrznych polityk tematycznych UE. W odniesieniu do IPA III powyższa ocena wykazała, że elastyczność instrumentu była ograniczona przez fakt, iż w praktyce planowanie roczne przeważało nad strategicznym programowaniem wieloletnim. Wnioski wyciągnięte z doświadczeń, w połączeniu z coraz bardziej niestabilnym kontekstem geopolitycznym, skłoniły Komisję do dalszego uproszczenia struktury instrumentów finansowania zewnętrznego i zapewnienia większej elastyczności. We wniosku dotyczącym instrumentu „Globalny wymiaru Europy” zachowano również elastyczność, już przewidzianą w ramach ISWMR – „Globalny wymiar Europy” i IPA III, w odniesieniu do przenoszenia środków. Ponadto środki powracające generowane przez instrumenty finansowe i nadwyżki gwarancji budżetowych będą dostępne do ponownego wykorzystania w ramach niniejszego Instrumentu. Innymi elementami zwiększającymi elastyczność są możliwość przyjmowania aktów delegowanych, już przewidziana w ramach ISWMR – „Globalny wymiar Europy”, oraz łatwiejsze przesunięcia budżetowe między filarami i w obrębie filarów w ramach struktury „Globalnego wymiaru Europy”. Ponadto w proponowanym instrumencie nie przewidziano celów tematycznych. We wniosku dotyczącym instrumentu „Globalny wymiar Europy” przedstawiono cel dotyczący wydatków na oficjalną pomoc rozwojową.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Jak wspomniano powyżej, wniosek dotyczący instrumentu „Globalny wymiar Europy” służy w ramach jednego instrumentu szerokiemu zakresowi polityk, a mianowicie politykom rozszerzenia, sąsiedztwa, partnerstw międzynarodowych oraz pomocy humanitarnej, przy jednoczesnym zachowaniu specyfiki każdej z tych polityk. Niniejszy wniosek zapewnia ramy umożliwiające wdrożenie polityki w zakresie działań zewnętrznych i międzynarodowych zobowiązań. Główne zobowiązania międzynarodowe obejmują Agendę na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 6 , porozumienie klimatyczne z Paryża 7 , globalne ramy różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu 8 , plan działania z Addis Abeby 9 , ramy z Sendai dotyczące ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030 10 , konwencję stambulską o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej 11 oraz Pakt na rzecz przyszłości 12 . W UE ramy polityki obejmują postanowienia Traktatu dotyczące działań zewnętrznych, układy o stowarzyszeniu, umowy o partnerstwie i współpracy, umowy wielostronne, których stroną jest Unia, oraz inne umowy ustanawiające prawnie wiążące stosunki między Unią a krajami partnerskimi, a także konkluzje Rady Europejskiej, konkluzje Rady, oświadczenia przyjęte podczas szczytów lub wnioski ze spotkań z krajami partnerskimi na szczeblu szefów państw lub rządów lub na szczeblu ministrów, rezolucje Parlamentu Europejskiego, komunikaty Komisji oraz wspólne komunikaty z Wysokim Przedstawicielem Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa.

•Spójność z innymi politykami Unii

Zapewniona zostanie spójność i komplementarność unijnych instrumentów finansowania zewnętrznego, w szczególności pomocy humanitarnej (finansowanej w ramach „Globalnego wymiaru Europy”), stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią, wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (finansowanego poza budżetem Unii), a także Europejskiego Instrumentu Współpracy Międzynarodowej w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego i Likwidacji.

„Globalny wymiar Europy” zapewni wsparcie mające na celu wiarygodne i skuteczne przygotowanie krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących do przyszłego członkostwa w UE. Realizacja tego ambitnego celu wymaga dostosowania, w miarę możliwości, struktury wsparcia przedakcesyjnego w ramach „Globalnego wymiaru Europy” do kierunków odpowiednich programów wewnętrznych.

Finansowanie w ramach „Globalnego wymiaru Europy” powinno być również wykorzystywane do wspierania tworzenia partnerstw międzyludzkich opartych na wspólnych interesach i sprawiedliwości międzypokoleniowej oraz do wzmacniania rozwoju umiejętności, innowacji i różnorodności kulturowej poprzez współpracę w dziedzinie edukacji, młodzieży i badań naukowych, w sposób zgodny z rozporządzeniem w sprawie programu Erasmus+. Ponadto w tych ramach zapewniona zostanie również spójność i komplementarność w odniesieniu do handlu i inwestycji, współpracy gospodarczej, migracji, bezpieczeństwa i innych obszarów współpracy sektorowej.

W szczególności, służąc nowej gospodarczej polityce zagranicznej i w synergii z Europejskim Funduszem Konkurencyjności, Instrument przyczyni się do zwiększenia konkurencyjności Unii poprzez reagowanie na wyzwania gospodarcze i szybkie wykorzystanie możliwości wspierania konkurencyjności Unii, w tym poprzez wspieranie zewnętrznego wymiaru polityk wewnętrznych Unii. Dzięki temu zostanie wykorzystany potencjał wzajemnie korzystnych partnerstw na rzecz zrównoważonego rozwoju zarówno w Unii, jak i w krajach partnerskich.

Ponadto przyczyni się on do zwiększenia odporności i promowania stabilności poprzez zajęcie się kwestią niestabilności w ramach podejścia opartego na powiązaniu między aspektami humanitarnymi a rozwojowymi i pokojowymi, kryzysów bilansu płatniczego, a także potrzeb w zakresie odbudowy i rekonstrukcji po konfliktach.

2. PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

W części piątej tytuł III rozdziały 1 i 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej określono ramy prawne współpracy z krajami partnerskimi.

Podstawą niniejszego wniosku są art. 209, 212 oraz 322 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Wniosek jest przedstawiany przez Komisję zgodnie z procedurą określoną w art. 294 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Finansowanie działań zewnętrznych UE ma na celu współpracę z krajami partnerskimi, a także promowanie wielostronnych rozwiązań globalnych wyzwań. Umożliwia ono UE obronę jej interesów, promowanie jej wartości i norm, wspieranie celów jej polityki wewnętrznej, zapewnianie bezpieczeństwa i ochronę obywateli. Powinno ono w większym stopniu koncentrować się na wzmacnianiu konkurencyjności Unii i zmniejszaniu jej zależności, w szczególności poprzez zabezpieczanie krytycznych łańcuchów dostaw. Ponadto w interesie samej UE leży zachowanie swojej roli zaufanego partnera na arenie międzynarodowej.

Wyżej wymieniona ocena instrumentów zewnętrznych (WRF na lata 2014–2020 i 2021–2027) potwierdziła wartość dodaną, jaką instrumenty finansowania zewnętrznego wnoszą do stosunków zewnętrznych UE, ponieważ zapewniają one bardziej zintegrowaną i znaczącą ofertę dla krajów partnerskich, zwiększając ich zdolność do realizacji wspólnych priorytetów z UE i przyczyniając się do zrównoważonego rozwoju. 

Jako strona większości procesów wielostronnych UE może współpracować z partnerami wielostronnymi i regionalnymi w kluczowych obszarach polityki. W porównaniu z państwami członkowskimi działającymi oddzielnie UE, działając wspólnie z państwami członkowskimi, może osiągnąć większy wpływ, koordynując wspólne stanowiska i przemawiając silniejszym głosem. Jako czołowy na świecie zwolennik i obrońca wielostronnego i opartego na zasadach globalnego systemu zarządzania, UE cieszy się wiarygodnością bezstronnego mediatora i obrońcy podstawowych międzynarodowych instrumentów w dziedzinie praw człowieka. Ta przewaga na forach wielostronnych i regionalnych pozwala Unii na promowanie swoich polityk i wartości na arenie międzynarodowej, a także na wywieranie wpływu na kształtowanie globalnych norm i standardów regulacyjnych. Zobowiązanie finansowe UE stanowi integralną część ogólnego zaangażowania w ramach kilku umów wielostronnych (np. dotyczących klimatu i różnorodności biologicznej).

Dzięki zwiększonemu wykorzystaniu gwarancji budżetowych, instrumentów finansowych i działań łączonych UE mobilizuje i konsoliduje inwestycje publiczne i prywatne, także z korzyścią dla krajów i sektorów mających trudny dostęp do rynków finansowych, a także inwestycje wspierające odporność gospodarczą i rozwój sektora prywatnego. Brak działań ze strony UE zwiększyłby lukę inwestycyjną w realizacji celów zrównoważonego rozwoju, dodatkowo pogorszyłby sytuację państw niestabilnych oraz osłabiłby pozycję UE jako podmiotu geopolitycznego i geoekonomicznego, a także jako partnera na arenie międzynarodowej w forach wielostronnych. 

Ponadto UE inicjuje współpracę między instytucjami finansowymi zajmującymi się rozwojem. Pomoc makrofinansowa zapewnia bardzo potrzebne finansowanie krajom doświadczającym kryzysów bilansu płatniczego, na korzystnych warunkach. 

•Proporcjonalność

Zgodnie z zasadą proporcjonalności proponowane rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia jego celów.

•Wybór instrumentu

Zgodnie z art. 209, 212 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w których ustanowiono zwykłą procedurę ustawodawczą stosowaną przy przyjmowaniu środków mających na celu wdrażanie współpracy z krajami partnerskimi, niniejszy wniosek ma formę rozporządzenia w celu zapewnienia jego jednolitego stosowania, a także zapewnienia, aby był wiążący w całości i bezpośrednio stosowany. W załączonej do niniejszego wniosku ocenie skutków finansowych i cyfrowych regulacji przedstawiono wpływ na budżet oraz wymagane zasoby ludzkie i administracyjne.

3. WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa

W ocenie śródokresowej instrumentów finansowania zewnętrznego w ramach WRF na lata 2021–2027 stwierdzono, że są one w dużej mierze adekwatne do zakładanych celów i są na dobrej drodze do osiągnięcia celów przewidzianych w momencie przyjęcia tych instrumentów, a cele te są nadal aktualne.

ISWMR – „Globalny wymiar Europy”

W ocenie śródokresowej zauważono również, że w zmieniającym się kontekście geopolitycznym ISWMR – „Globalny wymiar Europy” i jego zwiększona elastyczność okazały się istotne dla realizacji priorytetów UE, a także dla zapewnienia wsparcia krajom partnerskim, zwłaszcza w kontekście pandemii COVID-19, rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie i presji migracyjnej. Instrument ten umożliwił również UE promowanie jej wewnętrznych polityk i priorytetów w bardziej spójny sposób wobec świata zewnętrznego, przy czym musi on w większym stopniu przyczyniać się do zintegrowanego podejścia łączącego interesy, partnerstwa i wartości UE. Jeżeli chodzi o korzyści płynące z uproszczenia, w ocenie śródokresowej podkreślono, że ISWMR – „Globalny wymiar Europy” zapewnia jednolitą podstawę prawną dla dużej części interwencji zewnętrznych UE. Zastępując dużą liczbę instrumentów w poprzednich WRF, znacznie zwiększył on spójność i komplementarność.

W ocenie śródokresowej wspomniano, że różne elementy elastyczności ISWMR – „Globalny wymiar Europy” okazały się istotne. Po upływie trzech lat od wdrożenia ISWMR – „Globalny wymiar Europy” jego rezerwy zostały jednak niemal wyczerpane, co świadczy o niedopasowaniu dostępnych środków do rzeczywistych potrzeb. Ponadto ISWMR – „Globalny wymiar Europy” nie został opracowany z myślą o wspieraniu krajów dotkniętych wojną w skali potrzebnej Ukrainie. W związku z tym na lata 2024–2027 przyjęto nowy instrument finansowy – Instrument na rzecz Ukrainy, aby wesprzeć ten kraj zarówno w obliczu rosyjskiej wojny napastniczej, jak i na jego drodze do członkostwa w UE. Ogólnie rzecz biorąc, w ocenie śródokresowej stwierdzono, że aby móc lepiej wykorzystywać możliwości i zmaksymalizować zakres wywierania wpływu przez UE, konieczne mogą być zróżnicowane strategie reagowania.

IPA III

W ocenie śródokresowej stwierdzono, że IPA III wykazał swoją ogólną skuteczność jako instrument przedakcesyjny. Instrument ten uznano za dostosowany do nowej metodyki rozszerzenia, która opiera się na podstawach procesu przystąpienia do UE. W ocenie śródokresowej podkreślono również, że IPA III skutecznie wspierał rozwój społeczno-gospodarczy i pobudzał niezbędne inwestycje w ramach planu gospodarczo-inwestycyjnego, choć istniała potrzeba dalszego przyspieszenia konwergencji z UE. W ocenie śródokresowej zauważono ponadto, że chociaż IPA III został opracowany jako instrument oparty na wynikach zarówno pod względem zakresu, jak i intensywności pomocy, równoważenie oceny wyników z zasadą sprawiedliwego podziału ograniczyło gratyfikacje finansowe dla beneficjentów osiągających dobre wyniki.

W ocenie śródokresowej zauważono, że IPA III wykazał się elastycznością w reagowaniu na wyjątkowe zdarzenia zewnętrzne pomimo braku podobnej rezerwy jak w przypadku instrumentu ISWMR – „Globalny wymiar Europy”. Brak wcześniej ustalonych pul środków finansowych dla poszczególnych krajów zapewnił niezbędną elastyczność w programowaniu pomocy w zależności od pilnych i zmieniających się potrzeb.

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Na potrzeby oceny śródokresowej i oceny skutków niniejszego wniosku zastosowano podejście do konsultacji polegające na gromadzeniu informacji od szerokiego grona zainteresowanych stron na temat instrumentów finansowania zewnętrznego. Otwarte konsultacje publiczne dotyczące zarówno oceny śródokresowej, jak i oceny skutków były skierowane do wszystkich rodzajów zainteresowanych stron, w tym obywateli. Sprawozdanie podsumowujące wyniki konsultacji przeprowadzonych w ramach oceny śródokresowej zostało opublikowane w portalu „Wyraź swoją opinię” 13 i można w nim znaleźć przegląd otrzymanych odpowiedzi. Sprawozdanie zbiorcze z otwartych konsultacji publicznych przeprowadzonych na potrzeby oceny skutków dotyczącej „Globalnego wymiaru Europy” znajduje się w załączniku 2 do oceny skutków. Na potrzeby oceny śródokresowej przeprowadzono również ukierunkowane konsultacje w celu zebrania opinii określonych kategorii zainteresowanych stron. W ramach ukierunkowanych konsultacji przeprowadzono specjalne spotkania z ekspertami z państw członkowskich UE, agencjami rozwoju państw członkowskich UE, sieciami i platformami społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych, instytucjami finansowania rozwoju oraz Organizacją Narodów Zjednoczonych. Podsumowanie tych ukierunkowanych konsultacji znajduje się w sprawozdaniu zbiorczym z konsultacji z zainteresowanymi stronami w załączniku V do oceny śródokresowej 14 .

•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej

Sprawozdanie z oceny śródokresowej i dołączony do niego dokument roboczy służb Komisji w dużej mierze opierały się na niezależnym badaniu przeprowadzonym przez konsultantów zewnętrznych 15 . W badaniu tym oceniono wszystkie pięć obowiązkowych kryteriów oceny (tj. skuteczność, efektywność, adekwatność, spójność i europejską wartość dodaną). Uwzględniono również kryteria oceny wpływu i zrównoważonego rozwoju. Zastosowane metody oceny obejmowały: (i) przegląd dokumentacji i danych analitycznych; (ii) ponad 340 wywiadów; (iii) szereg ukierunkowanych ankiet; (iv) ukierunkowane konsultacje i otwarte konsultacje publiczne, jak wyjaśniono powyżej. Ta kombinacja metod jakościowych i ilościowych, z wykorzystaniem zarówno pierwotnych, jak i wtórnych źródeł dowodów, stanowiła kompleksową bazę dowodową oceny. Tę wiedzę fachową wykorzystano również jako bazę dowodową oceny skutków niniejszego wniosku wraz z wynikami otwartych konsultacji publicznych, jak wyjaśniono powyżej.

•Ocena skutków

Jeżeli chodzi o ocenę skutków dołączoną do niniejszego wniosku, w dniu 13 czerwca 2025 r. Rada ds. Kontroli Regulacyjnej przedstawiła swoją opinię bez zastrzeżeń, odnosząc się do szczególnego podejścia związanego z procesem WRF 16 .. Zgodnie z opinią Rady ocena skutków została zmieniona w celu uwzględnienia jej zaleceń.

Ogólnym celem oceny skutków było opracowanie instrumentów finansowania zewnętrznego, które skutecznie wspierają strategiczne interesy UE, a jednocześnie reagują na niestabilność i sytuacje kryzysowe. W tym względzie równowaga między elastycznością a przewidywalnością była podstawowym parametrem polityki przy opracowywaniu możliwych wariantów strategicznych. W tym kontekście przeanalizowano następujące warianty:

•    wariant 1: w pełni elastyczny instrument finansowania zewnętrznego oparty wyłącznie na priorytetach strategicznych określanych corocznie, bez planowania wieloletniego. Związane z Ukrainą wsparcie na rzecz potrzeb przedakcesyjnych i odbudowy zostałoby pokryte powyżej pułapów WRF;

•    wariant 2: instrument finansowania zewnętrznego oparty na orientacyjnych geograficznych i globalnych pulach środków finansowych obejmujących finansowanie podlegające programowaniu i niepodlegające programowaniu na potrzeby planowania wieloletniego, równoważące elastyczność i przewidywalność. Związane z Ukrainą wsparcie na rzecz potrzeb przedakcesyjnych i odbudowy zostałoby pokryte powyżej pułapów WRF;

•    wariant 3: instrument finansowania zewnętrznego oparty na orientacyjnych geograficznych i globalnych pulach środków finansowych obejmujących finansowanie podlegające programowaniu i niepodlegające programowaniu na potrzeby planowania wieloletniego, równoważące elastyczność i przewidywalność. Potrzeby przedakcesyjne Ukrainy zostałyby pokryte z tego instrumentu w ramach pułapów WRF, natomiast potrzeby Ukrainy w zakresie odbudowy zostałyby pokryte poza pułapem WRF.

Na podstawie analizy skutków i porównania preferowanym wyborem okazał się wariant 2. Analizę skuteczności, spójności i efektywności trzech wariantów względem scenariusza bazowego przeprowadzono z wykorzystaniem celów szczegółowych oceny skutków. Wariant 2 wyróżnił się dzięki równowadze elastyczności i przewidywalności, która najlepiej wspierała te cele, zapewniając wiarygodne wsparcie Ukrainie w niepewnym kontekście, a jednocześnie chroniąc zdolność instrumentu zewnętrznego do zaspokajania potrzeb i realizacji priorytetów na innych obszarach geograficznych.

Jeżeli chodzi o oczekiwany wpływ, zarówno wariant 2, jak i wariant 3 są bardziej prawdopodobne niż wariant 1 w celu wspierania promowania strategicznych interesów UE i zrównoważonego rozwoju krajów partnerskich.

Warianty 2 i 3 mogłyby również lepiej uwzględniać wzajemne powiązania między poszczególnymi celami zrównoważonego rozwoju, równoważąc trzy wymiary zrównoważonego rozwoju (gospodarczy, społeczny i środowiskowy). Zwiększają one spójność między politykami wewnętrznymi i zewnętrznymi, z jednej strony, oraz między politykami zewnętrznymi, z drugiej strony. Zasada geografizacji, w tym wykorzystanie regionalnych pul środków finansowych w ramach filarów geograficznych, ułatwia dostosowanie do celów strategicznych UE (np. poprzez strategię Global Gateway, kompleksowe partnerstwa, czyste partnerstwa handlowo-inwestycyjne, inne podobne partnerstwa). Takie dostosowanie pozwala również na bardziej skoordynowane wysiłki na rzecz sprostania wyzwaniom społecznym, gospodarczym i środowiskowym, zapewniając tym samym, aby polityki wzajemnie się wzmacniały, a nie działały w izolacji lub w sposób sprzeczny z zamierzeniami. Pod tym względem warianty 2 i 3 mogą lepiej integrować cele polityki, takie jak konkurencyjność, bezpieczeństwo gospodarcze, odporne łańcuchy wartości i zrównoważenie środowiskowe, biorąc pod uwagę, że cele te są wspólnie realizowane strategicznie.

W porównaniu z wariantem 3 wariant 2 zapewniłby ciągłość podejścia przyjętego w ramach Instrumentu na rzecz Ukrainy, kompleksowo zaspokoiłby potrzeby krótko-, średnio- i długoterminowe oraz obejmowałby wzajemne powiązania między ścieżką przystąpienia Ukrainy do UE a odbudową po wojnie. Ponadto wariant 2 umożliwiłby osiągnięcie równowagi między udzielaniem wiarygodnego wsparcia Ukrainie w niepewnym kontekście a ochroną zdolności instrumentu zewnętrznego do zaspokajania potrzeb i realizacji priorytetów na innych obszarach geograficznych.

W oparciu o powyższe rozważania w niniejszym wniosku utrzymano wariant 2.

•Sprawność regulacyjna i uproszczenie

Wniosek stanowi uproszczenie z punktu widzenia REFIT. Dalsze usprawnienie szeregu instrumentów w ramach jednego szeroko zakrojonego instrumentu, jak opisano powyżej, zmniejszy bariery finansowe i operacyjne istniejące w ramach obecnych instrumentów. Uproszczenie przyczyni się zatem do większej przejrzystości procesów i lepszego zarządzania zasobami. Jeżeli chodzi o ujednolicenie przepisów, przepisy horyzontalne zawarte w rozporządzeniu w sprawie wykonania zapewnią nowemu instrumentowi i pozostałym programom w ramach WRF spójne i zharmonizowane ramy oraz ułatwią ich zrozumienie partnerom i podmiotom wdrażającym.

•Prawa podstawowe

Jednym z określonych w Traktacie ogólnych celów działań zewnętrznych UE (art. 3 ust. 5 oraz art. 8 i 21 TUE) jest wspieranie i promowanie demokracji, praworządności i poszanowania praw człowieka. Instrument ma na celu stosowanie podejścia do współpracy na rzecz rozwoju opartego na prawach człowieka, kierującego się zasadą „niepomijania nikogo”, równości i niedyskryminacji z jakiegokolwiek względu. Podejście do współpracy na rzecz rozwoju oparte na prawach człowieka obejmuje wszystkie prawa człowieka, zarówno obywatelskie, polityczne, jak i gospodarcze, społeczne i kulturalne, w celu włączenia zasad praw człowieka do wszystkich działań wspieranych przez działania zewnętrzne UE. Wsparcie na rzecz praw człowieka i demokracji oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które było przekazywane głównie za pośrednictwem specjalnych programów tematycznych w ramach ISWMR – „Globalny wymiar Europy”, pozostaje priorytetem w ramach Instrumentu, realizowanym zarówno za pośrednictwem filarów geograficznych w celu maksymalizacji wpływu, jak i za pośrednictwem filaru globalnego inicjatyw globalnych.

4. WPŁYW NA BUDŻET

Komisja Europejska proponuje przeznaczyć orientacyjną pulę środków finansowych w wysokości 200 309 000 000 EUR (w cenach bieżących) na program „Globalny wymiar Europy” na lata 2028–2034. Ponadto zasoby finansowe dla Ukrainy zostaną udostępnione zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady [(UE, Euratom) 20XX/XXX* [rozporządzenie w sprawie WRF]]. Szacunkowy wpływ finansowy wniosku określono szczegółowo w odrębnej ocenie skutków finansowych i cyfrowych regulacji, załączonej do niniejszego wniosku.

5. ELEMENTY FAKULTATYWNE

•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

Instrument ma być realizowany zgodnie z wyżej wymienionym rozporządzeniem w sprawie wykonania obejmującym całe WRF, które ustanawia przepisy dotyczące monitorowania wydatków i ram wykonania budżetu, w tym przepisy zapewniające jednolite stosowanie zasady „nie czyń poważnych szkód” i zasady równości płci, o których mowa odpowiednio w art. 33 ust. 2 lit. d) i f) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 17 (rozporządzenie finansowe), przepisy dotyczące monitorowania i sprawozdawczości w zakresie wykonania programów i działań Unii, przepisy dotyczące utworzenia jednolitego portalu, przepisy dotyczące oceny programów, a także inne przepisy horyzontalne mające zastosowanie do wszystkich programów unijnych, takie jak przepisy dotyczące informacji, komunikacji i widoczności.

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

Proponowany Instrument („Globalny wymiar Europy”) zawiera odstępstwa od przepisów rozporządzenia finansowego, które są uzasadnione w kilku motywach, a mianowicie:

Motyw 37 – dotyczący nieustanowienia wskaźnika zasilenia rezerw na pożyczki dla Ukrainy w ramach niniejszego Instrumentu.

Motyw 64 – dotyczący możliwości ponownego wykorzystania przeniesionych środków z „Globalnego wymiaru Europy”. Ponadto motyw ten odnosi się do możliwości ponownego wykorzystania w ramach „Globalnego wymiaru Europy” środków powracających generowanych przez instrumenty finansowe.

Motyw 65 – dotyczący możliwości zwiększenia zasobów dostępnych na rzecz „Globalnego wymiaru Europy” poprzez przydzielenie mu nadwyżek związanych z obecnymi i dotychczasowymi gwarancjami budżetowymi oraz pomocą finansową w ramach działań zewnętrznych.

Motywy 68 i 69 – dotyczące możliwości udzielania wsparcia w formie dotacji w sposób elastyczny i terminowy bez konieczności ogłaszania zaproszenia do składania wniosków, w tym dla podmiotów sektora prywatnego z państw członkowskich.

Motyw 81 – dotyczący możliwości promowania udziału kwalifikujących się podmiotów lub osób i partnerów z krajów partnerskich korzystających z gwarancji budżetowej lub instrumentów finansowych oraz zwiększenia atrakcyjności dla sektora prywatnego i maksymalizacji wpływu inwestycji poprzez rozszerzenie kwalifikowalności do gwarancji budżetowej na podmioty, które nie świadczą usług użyteczności publicznej.

TYTUŁ I: POSTANOWIENIA OGÓLNE

W art. 1 (Przedmiot) określono Instrument utworzony na mocy niniejszego rozporządzenia, będący jednym z programów UE w dziedzinie działań zewnętrznych.

W art. 2 (Definicje) zawarto definicje podstawowej terminologii stosowanej w rozporządzeniu.

W art. 3 (Zakres i struktura) opisano strukturę Instrumentu, składającą się z pięciu filarów geograficznych i jednego filaru globalnego. Wyjaśniono w nim wewnętrzną strukturę filarów, z podziałem na komponenty podlegające programowaniu i niepodlegające programowaniu, określając szczegółowo charakter działań nieobjętych programowaniem. W artykule tym określono również zakres geograficzny każdego filaru i wyjaśniono komplementarność filarów i komponentów.

Kraje i terytoria objęte filarami geograficznymi są wymienione w załączniku I.

W art. 4 (Cele Instrumentu) przedstawiono cele ogólne odnoszące się do wszystkich filarów Instrumentu, a także cele szczegółowe wyszczególnione w załączniku II.

W art. 5 (Zgodność, spójność, synergie i komplementarność) wyjaśniono relacje między niniejszym Instrumentem a wszystkimi obszarami działań zewnętrznych, a także jego synergię, zgodność i komplementarność z wewnętrznymi programami UE.

W art. 6 (Budżet) przedstawiono ogólną pulę środków przeznaczonych na Instrument, jak również szczegółowy orientacyjny podział według filarów oraz określono źródła wsparcia dla Ukrainy. Nawiązano w nim także do rezerwy na nowe wyzwania i priorytety, mogącej spowodować zwiększenie kwot, o których mowa w tym artykule.

W art. 7 (Rezerwa na nowe wyzwania i priorytety) określono cele rezerwy na nowe wyzwania i priorytety. Zawarto w nim także przepis zobowiązujący do informowania Parlamentu Europejskiego i Rady o wykorzystaniu rezerwy na nowe wyzwania i priorytety oraz do uwzględniania ich uwag.

W art. 8 (Ramy polityki) odniesiono się do ogólnych ram polityki w zakresie wdrażania Instrumentu. Istniejące porozumienia, strategie, konkluzje, rezolucje i inne podobne dokumenty określają polityczną podstawę wdrożenia Instrumentu. Zawarto przepis dotyczący informowania Parlamentu Europejskiego i Rady oraz wymiany poglądów z nimi.

W art. 9 (Zasady ogólne) wymieniono poszczególne zasady mające zastosowanie do całego Instrumentu, takie jak skupienie się na wpływie na transformację, uwzględnienie strategicznych interesów Unii, utrzymanie zaangażowania Unii w skrajnie niestabilnych i złożonych kontekstach, a także promowanie demokracji, dobrych rządów, praworządności, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, równouprawnienia płci, kobiet i wzmocnienia pozycji młodzieży. W artykule tym podkreślono również znaczenie zasady skuteczności pomocy rozwojowej oraz zaangażowania i dialogu z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i władzami lokalnymi, a także z sektorem prywatnym.

W art. 10 (Włączanie do głównego nurtu polityki) określono sposób, w jaki walka ze zmianą klimatu, ochrona środowiska i równouprawnienie płci powinny być włączane do głównego nurtu wdrażania Instrumentu.

W art. 11 (Podejście „Drużyna Europy”) określono cel, warunki i ambicje podejścia „Drużyna Europy”, które ma na celu dalszą koordynację działań i łączenie zasobów na potrzeby wspólnych celów.

W art. 12 (Migracja i przymusowe wysiedlenia) przedstawiono kompleksowe podejście do migracji nieuregulowanej, przymusowych wysiedleń i ich pierwotnych przyczyn.

TYTUŁ II – WDROŻENIE INSTRUMENTU

W tytule tym znajdują się rozdziały związane z wdrażaniem Instrumentu, w tym związane z wieloletnim programowaniem.

Rozdział I – Ogólne przepisy dotyczące programowania (art. 13–17) obejmuje poszczególne przepisy dotyczące programowania wieloletniego, w szczególności podejście ogólne, zasady dotyczące programów o określonym zasięgu geograficznym, treść dokumentów programowych, a także procedurę ich przyjęcia.

Rozdział II – Plany działania, środki i zasady wdrażania (art. 18–22) przedstawia plany działania i środki, które mogą zostać przyjęte, oraz odpowiednie procedury. W art. 22 zawarto przepisy dotyczące elastyczności.

Rozdział III – Zestaw narzędzi wdrożeniowych (art. 23–28) obejmuje dostępne narzędzia służące realizacji celów Instrumentu, w szczególności gwarancje budżetowe, instrumenty łączone i pomoc finansową.

TYTUŁ IV – PRZEPISY KOŃCOWE

Tytuł III (art. 29–35). Art. 30 tego tytułu obejmuje wykonywanie przekazanych uprawnień w celu zmiany art. 6 ust. 5, art. 24 ust. 1, 2 i 3 oraz załącznika II. W art. 31 przedstawiono dodatkowe przepisy wykonawcze dotyczące filaru „Europa”. W art. 32 ustanowiono komitet zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 182/2011. Komitet ten jest odpowiedzialny za wydawanie opinii na temat wieloletnich dokumentów programowych i na temat rocznego programu prac (planów działania i przyjętych środków). Do wniosku dołączono dwa załączniki:

– załącznik I – Wykaz krajów i terytoriów;

– załącznik II – Cele szczegółowe.

2025/0227 (COD)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

ustanawiające „Globalny wymiar Europy”

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 209 i 212 oraz art. 322 ust. 1,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 18 ,

uwzględniając opinię Komitetu Regionów 19 ,

uwzględniając opinię Trybunału Obrachunkowego,

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Niniejsze rozporządzenie ma na celu ustanowienie programu „Globalny wymiar Europy” („Instrument”) z myślą o obronie i rozpowszechnianiu wartości, zasad i interesów Unii na całym świecie, tak aby dążyć do realizacji celów i zasad działań zewnętrznych Unii, określonych w art. 3 ust. 5, art. 8 i art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE).

(2)Zgodnie z art. 21 TUE Unia ma czuwać nad spójnością różnych dziedzin jej działań zewnętrznych oraz nad ich spójnością z innymi politykami Unii, a ponadto dążyć do zapewnienia wysokiego stopnia współpracy we wszelkich dziedzinach stosunków międzynarodowych. Aby zwiększyć spójność i zapewnić skuteczność działań zewnętrznych Unii, Instrument powinien służyć realizacji szerokiego zakresu polityk Unii, w szczególności polityki rozszerzenia, sąsiedztwa, partnerstw międzynarodowych i pomocy humanitarnej oraz zewnętrznych aspektów innych polityk, wspieranych za pomocą szerokiego wachlarza narzędzi.

(3)Zgodnie z art. 9 decyzji Rady 2010/427/UE 20 Wysoki Przedstawiciel Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa (zwany dalej „Wysokim Przedstawicielem”), jako wiceprzewodniczący Komisji, zapewnia ogólną polityczną koordynację działań zewnętrznych Unii, dbając o zgodność, spójność i skuteczność tych działań, w szczególności poprzez wdrożenie niniejszego Instrumentu.

(4)Wdrażanie Instrumentu powinno odbywać się z uwzględnieniem strategicznych programów Rady Europejskiej, odpowiednich rezolucji Parlamentu Europejskiego oraz wytycznych politycznych Komisji, które określają wizję, kierunki strategiczne i priorytety Unii. Działania zewnętrzne realizowane w ramach Instrumentu z wykorzystaniem uprawnień i partnerstw Unii powinny chronić i propagować wartości Unii, wzmacniać pokój i bezpieczeństwo oraz zwiększać gotowość, dobrobyt i konkurencyjność Unii. Aby realizować swoje priorytety i interesy w ramach swoich działań zewnętrznych, Unia powinna współpracować z krajami partnerskimi i organizacjami międzynarodowymi.

(5)Instrument powinien przyczyniać się do zapewnienia zgodności, spójności, synergii i komplementarności między wewnętrznymi i zewnętrznymi politykami Unii oraz między jej polityką zewnętrzną, aby jednocześnie promować podstawowe i strategiczne interesy Unii oraz zrównoważony rozwój w krajach partnerskich, a także wspierać realizację jej globalnych zobowiązań.

(6)W przypadku działań finansowanych w ramach Instrumentu głównym podejściem powinny być działania podlegające programowaniu geograficznemu na szczeblu krajowym, wielokrajowym, regionalnym i transregionalnym, tak aby zmaksymalizować wpływ pomocy unijnej. Uzupełnieniem tego podejścia powinny być, w stosownych przypadkach, działania niepodlegające programowaniu geograficznemu, w tym działania dotyczące pomocy humanitarnej, pomocy makrofinansowej, reagowania na potrzeby związane z kryzysem, pokojem i polityką zagraniczną oraz zwiększania odporności i konkurencyjności, a także globalne działania podlegające programowaniu i niepodlegające programowaniu.

(7)Działania podlegające programowaniu geograficznemu powinny stanowić ramy współpracy Unii z krajami i regionami partnerskimi w perspektywie średnio- i długoterminowej w celu budowania wzajemnie korzystnych partnerstw.

(8)Chociaż budżet na finansowanie unijnych operacji pomocy humanitarnej powinien być udostępniany w ramach niniejszego Instrumentu, takie operacje powinny być realizowane zgodnie z Instrumentem Pomocy Humanitarnej ustanowionym rozporządzeniem Rady (WE) nr 1257/96 21 .

(9)Chociaż zasoby budżetowe na finansowanie unijnej pomocy makrofinansowej powinny być udostępniane w ramach niniejszego Instrumentu, takie operacje należy realizować zgodnie z art. 212 i 213 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. 

(10)

(11)Działania na rzecz odporności powinny umożliwić Unii zacieśnienie współpracy tam, gdzie jest to konieczne, biorąc pod uwagę niestabilność sytuacji zewnętrznej. Powinny one być elastyczne, także w zakresie reagowania na sytuacje niestabilności i kryzysów oraz wzmacniania działań mających na celu ich rozwiązywanie, a także wspierania powiązań między aspektami humanitarnymi a rozwojowymi i pokojowymi, zajmowania się potrzebami związanymi z odbudową i rekonstrukcją po konfliktach, a także kryzysami bilansu płatniczego.

(12)Działania na rzecz konkurencyjności powinny umożliwić Unii reagowanie na wyzwania gospodarcze i szybkie wykorzystanie możliwości wspierania konkurencyjności Unii, w tym poprzez wspieranie zewnętrznego wymiaru polityki wewnętrznej Unii. W stosownych przypadkach powinny one przyczyniać się do tworzenia kompleksowych wzajemnie korzystnych pakietów z krajami partnerskimi.

(13)Potrzeby związane z kryzysem, pokojem i polityką zagraniczną powinny obejmować działania umożliwiające Unii reagowanie na wyjątkowe i nieprzewidziane sytuacje lub nadrzędne interesy polityki zagranicznej, w tym w przypadku zagrożenia dla pokoju, demokracji, porządku publicznego, ochrony praw człowieka i podstawowych wolności. Działania te powinny być ukierunkowane na skuteczną, wydajną, zintegrowaną i uwrażliwioną na konflikty reakcję Unii w celu osiągnięcia pokoju, stabilności i zapobiegania konfliktom w sytuacjach nagłych, kryzysowych, niestabilności, zagrożeń hybrydowych, pojawiających się kryzysów lub klęsk żywiołowych, w tym bezpieczeństwa i ochrony osób, w szczególności osób narażonych na przemoc seksualną i przemoc ze względu na płeć, w sytuacjach niestabilności; lub mogących przeistoczyć się w konflikt zbrojny lub spowodować istotną destabilizację w kraju partnerskim lub w danych państwach. Powinny one również wspierać innowacyjne inicjatywy służące zaspokojeniu potrzeb polityki zagranicznej we wszystkich kwestiach politycznych, gospodarczych i związanych z bezpieczeństwem oraz umożliwić Unii działanie tam, gdzie istnieje możliwość osiągnięcia jej celów, które trudno jest zaspokoić za pomocą innych środków.

(14)Instrument powinien opierać się na działaniach wcześniej wspieranych na podstawie rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/947 22 , (UE) 2021/1529 23 , (UE) 2024/792 24 , (UE) 2024/1449 25 , (UE) 2025/535 26 .

(15)Instrument powinien przyczyniać się do realizacji celów działań zewnętrznych Unii poprzez promowanie wzajemnie korzystnych partnerstw z krajami partnerskimi, przyczyniając się jednocześnie do zrównoważonego rozwoju krajów partnerskich i do realizacji strategicznych interesów Unii. Powinien on umożliwić Unii skuteczniejsze stawienie czoła globalnym wyzwaniom, takim jak walka ze zmianami klimatu i ochrona różnorodności biologicznej. Powinien również zwiększać możliwości gospodarcze i handlowe, co zapewni korzyści zarówno dla Unii, jak i dla krajów partnerskich.

(16)Działania Unii powinny propagować poszanowanie międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka, w tym Powszechnej deklaracji praw człowieka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 10 grudnia 1948 r., i międzynarodowego prawa humanitarnego oraz być w tych prawach zakorzenione; przy ich realizacji należy też kierować się zasadą uniwersalności i niepodzielności praw człowieka.

(17)Art. 49 TUE stanowi, że każde państwo europejskie, które szanuje wartości poszanowania godności osoby ludzkiej, wolności, demokracji, równości, praworządności, jak również poszanowania praw człowieka, w tym praw osób należących do mniejszości, i zobowiązuje się wspierać te wartości, może złożyć wniosek o członkostwo w Unii. Wartości te są wspólne państwom członkowskim w społeczeństwie opartym na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności, równouprawnieniu kobiet i mężczyzn, sprawiedliwości międzypokoleniowej i różnorodności kulturowej. Podstawą procesu rozszerzenia są określone kryteria, sprawiedliwa i rygorystyczna warunkowość oraz zasada „indywidualnych osiągnięć”. Państwo europejskie, które złożyło wniosek o przystąpienie do Unii, może zostać jej członkiem dopiero wtedy, gdy zostanie potwierdzone, że spełnia ono całkowicie kryteria przystąpienia ustalone podczas szczytu Rady Europejskiej w Kopenhadze w czerwcu 1993 r. („kryteria kopenhaskie”) i o ile Unia ma zdolność do przyjęcia nowego członka. Zasadnicze znaczenie ma zdecydowane opowiedzenie się za zasadą „najpierw kwestie podstawowe”, które wymaga dogłębnego skupienia się na praworządności, zwalczaniu przestępczości zorganizowanej, prawach podstawowych, funkcjonowaniu instytucji demokratycznych i reformie administracji publicznej, a także na kryteriach gospodarczych. Postępy zależą od wdrożenia przez każdy kraj kandydujący i potencjalny kraj kandydujący niezbędnych reform w celu dostosowania przepisów do dorobku prawnego UE.

(18)Unijna polityka rozszerzenia jest narzędziem strategicznego zaangażowania na rzecz pokoju, bezpieczeństwa, stabilności i dobrobytu w Europie; dzięki niej Unia jest w stanie skuteczniej mierzyć się z globalnymi wyzwaniami. Polityka ta zwiększa też możliwości gospodarcze i handlowe, co jest korzystne zarówno dla Unii, jak i krajów ubiegających się o członkostwo, jednocześnie zapewniając stopniowe przemiany zachodzące w krajach partnerskich. Perspektywa członkostwa w Unii ma ogromny transformacyjny wpływ i prowadzi do pozytywnych przemian demokratycznych, politycznych, gospodarczych i społecznych. Wsparcie starań na rzecz zreformowania systemów politycznych, prawnych i gospodarczych tych krajów z myślą o ich przyszłym członkostwie w Unii i wsparcie procesu akcesyjnego leży we wspólnym interesie Unii i jej partnerów.

(19)Od rozpoczęcia w dniu 24 lutego 2022 r. niczym niesprowokowanej i nieuzasadnionej wojny napastniczej Rosji przeciwko Ukrainie Unia, jej państwa członkowskie oraz europejskie instytucje finansowe uruchomiły bezprecedensowe wsparcie na rzecz gospodarczej, społecznej i finansowej odporności Ukrainy. Skala szkód wyrządzonych Ukrainie wymaga znacznego i elastycznego wsparcia dla tego kraju w celu utrzymania funkcji jego rządu, świadczenia usług publicznych, a także wsparcia jego odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji. Instrument powinien zapewnić ramy pomocy na rzecz szybkiej odbudowy, rekonstrukcji i modernizacji kraju, uruchomienia inwestycji i zwiększenia dostępu do finansowania, a także ułatwienia Ukrainie dostosowania się do unijnych norm i wartości na drodze do przystąpienia do Unii. Droga Ukrainy do przystąpienia powinna być ściśle powiązana z działaniami na rzecz odbudowy. Wsparcie w ramach Instrumentu powinno w miarę możliwości być włączone do międzynarodowych wysiłków służących określeniu architektury finansowej na rzecz odbudowy Ukrainy oraz skoordynowane z odpowiednimi darczyńcami i międzynarodowymi instytucjami finansowymi w celu zapewnienia właściwej koordynacji i komplementarności wsparcia.

(20)Zgodnie z art. 8 ust. 1 TUE Unia ma rozwijać szczególne stosunki z państwami z nią sąsiadującymi, dążąc do utworzenia przestrzeni dobrobytu i dobrego sąsiedztwa, opartej na wartościach Unii i charakteryzującej się bliskimi i pokojowymi stosunkami opartymi na współpracy.

(21)Unia powinna zawrzeć wzajemnie korzystne i dostosowane do potrzeb partnerstwa koncentrujące się na priorytetach strategicznych i wspierające współpracę regionalną we wschodnim sąsiedztwie, w tym w regionie Morza Czarnego, oraz pomagające łagodzić wyzwania związane z rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie.

(22)Unia powinna opracować bardziej ukierunkowane podejście do Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej i Zatoki Perskiej, uwzględniając wzajemne powiązania między tymi regionami. Powinna ona pogłębić stosunki z regionami Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej i Zatoki Perskiej, zgodnie z odpowiednimi ramami strategicznymi i formalnymi umowami, w szczególności poprzez wzajemnie korzystne i dostosowane partnerstwa w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, z poszanowaniem wartości i zasad Unii.

(23)Celem partnerstw międzynarodowych Unii jest rozwijanie stosunków i budowanie partnerstw z krajami partnerskimi, w szczególności w celu ograniczenia, a w perspektywie długoterminowej, wyeliminowania ubóstwa zgodnie z podstawowym celem unijnej polityki współpracy na rzecz rozwoju określonym w art. 208 TFUE. Międzynarodowe partnerstwa Unii przyczyniają się również do realizacji innych celów działań zewnętrznych Unii, w szczególności do ochrony wartości i podstawowych interesów Unii, aby wspierać zrównoważony rozwój gospodarczy, społeczny i środowiskowy krajów partnerskich.

(24)Wdrażanie Instrumentu powinno wspierać strategię Global Gateway 27 , unijną strategię inwestycji zewnętrznych z myślą o realizacji celów zrównoważonego rozwoju wraz z krajami partnerskimi. Strategia ta stanowi główny filar gospodarczej polityki zagranicznej Unii i ma na celu pobudzenie rozwoju bezpiecznej i dobrej jakości infrastruktury w krajach partnerskich w celu stworzenia trwałego dobrobytu i godziwych miejsc pracy, a tym samym wzmocnienie powiązań między Unią a jej partnerami, przynosząc jednocześnie korzyści strategicznym i gospodarczym interesom UE. Ponadto strategia ta pobudza inwestycje w bezpieczną infrastrukturę, ze szczególnym uwzględnieniem cyfryzacji, klimatu i energii, transportu, zdrowia oraz edukacji i badań naukowych. Wspiera kraje, które dążą do zwiększenia swojej odporności w zrównoważony sposób, a jednocześnie wzmacnia partnerstwa, które są ważne dla otwartej strategicznej autonomii Unii. Strategia Global Gateway jest również ofertą opartą na wartościach, ponieważ wspiera wysokie standardy socjalne, środowiskowe, zarządcze i finansowe, a także utrwala demokrację, praworządność i prawa człowieka.

(25)Unia powinna angażować się w działania w regionach charakteryzujących się wyjątkowo wysokim poziomem niestabilności, obszarach dotkniętych konfliktami i innych złożonych sytuacjach, wspierając je poprzez zróżnicowane podejście mające na celu wyeliminowanie pierwotnych przyczyn niestabilności, zapewniając jednocześnie dostęp do podstawowych usług i promując odporność ludności, zgodnie z zasadą powiązania między aspektami humanitarnymi a rozwojowymi i pokojowymi.

(26)Instrument powinien przyczynić się do utrzymania pokoju, zapobiegania konfliktom i umacniania bezpieczeństwa międzynarodowego. Zgodnie ze strategią ProtectEU 28 Instrument powinien przyczyniać się do spójnego i kompleksowego podejścia do bezpieczeństwa w celu zwiększenia bezpieczeństwa Unii.

(27)Instrument powinien wzmocnić odporność demokratyczną w krajach partnerskich, w tym poprzez przeciwdziałanie zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje, wzmocnienie pozycji wolnych i pluralistycznych mediów, promowanie zaangażowania obywateli, zapewnienie sprawiedliwości i integralności procesów wyborczych i innych procesów demokratycznych oraz zaangażowanie w działania dyplomacji publicznej.

(28)Zgodnie z ramami z Sendai dotyczącymi ograniczania ryzyka klęsk żywiołowych w latach 2015–2030, przyjętymi podczas trzeciej światowej konferencji ONZ poświęconej ograniczaniu ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi w dniu 18 marca 2015 r. 29 , należy uznać potrzebę odejścia od reagowania kryzysowego i działań służących powstrzymywaniu kryzysów w stronę bardziej strukturalnego, długoterminowego podejścia, które pozwala skuteczniej przeciwdziałać sytuacjom niestabilności, klęskom żywiołowym i katastrofom spowodowanym przez człowieka, a także długotrwałym kryzysom. Należy zwiększyć nacisk na ograniczenie ryzyka, zarządzanie ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi, wczesne ostrzeganie, zapobieganie ryzyku, a także gotowość na wypadek zagrożeń, a w odniesieniu do tych kwestii stosować podejście zbiorowe. Konieczne są też dalsze wysiłki na rzecz wzmocnienia szybkiej reakcji i zapewnienia trwałej poprawy sytuacji. Instrument ten powinien wspierać reformy i inwestycje, które wzmacniają zarządzanie ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi i zarządzanie kryzysowe, służą odporności na zmianę klimatu i zwiększają odporność niezbędnych funkcji społecznych. Instrument powinien zatem przyczynić się do wzmocnienia powiązania między aspektami humanitarnymi a rozwojowymi i pokojowymi.

(29)Ponieważ cele niniejszego rozporządzenia nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast możliwe jest ich lepsze osiągnięcie na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 TUE. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów.

(30)Instrument powinien przyczyniać się do realizacji wspólnego celu Unii, jakim jest zapewnienie 0,7 % dochodu narodowego brutto jako oficjalnej pomocy rozwojowej („ODA”), ustanowionego przez Komitet Pomocy Rozwojowej OECD w ramach czasowych Agendy 2030 przyjętej przez Organizację Narodów Zjednoczonych we wrześniu 2015 r. 30 („Agenda 2030”), poprzez wspieranie realistycznych i weryfikowalnych działań służących wypełnieniu tego zobowiązania, w odniesieniu do których postępy powinny być nadal monitorowane i zgłaszane. Powinien on również promować wzajemnie korzystne partnerstwa na rzecz zrównoważonego rozwoju, w tym poprzez mobilizację zasobów prywatnych. Całe wsparcie Instrumentu na rzecz zrównoważonego rozwoju – w tym uruchomione finansowanie prywatne – powinno być monitorowane za pomocą całkowitego oficjalnego wsparcia na rzecz zrównoważonego rozwoju.

(31)Instrument powinien przyczyniać się do realizacji wspólnego celu Unii, jakim jest przeznaczenie 0,2 % dochodu narodowego brutto na oficjalną pomoc rozwojową dla krajów najsłabiej rozwiniętych w ramach czasowych Agendy 2030, poprzez wspieranie realistycznych i sprawdzalnych działań służących wypełnieniu tego zobowiązania; postępy w tym zakresie powinny w dalszym ciągu być objęte monitorowaniem i stosownymi sprawozdaniami.

(32)Instrument powinien zwiększyć konkurencyjność Unii, w szczególności poprzez przyczynianie się do zrównoważonego rozwoju, odporności i dywersyfikacji łańcuchów wartości i dostaw, odzwierciedlając wysokie standardy odpowiedzialnych praktyk biznesowych, a także poprzez zwiększanie możliwości gospodarczych. Należy zapewnić spójność między wdrażaniem polityki handlowej, polityki bezpieczeństwa gospodarczego i polityki przemysłowej Unii a wdrażaniem Instrumentu, w tym synergie z czystymi partnerstwami handlowo-inwestycyjnymi. W szczególności, aby wykorzystać potencjał wzajemnie korzystnych partnerstw na rzecz zrównoważonego rozwoju w Unii i krajach partnerskich, należy wspierać synergię między Instrumentem a unijnym Europejskim Funduszem Konkurencyjności, ustanowionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) [XXX] 31 , a także instrumentem „Łącząc Europę”, ustanowionym rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) [XXX] 32 , we wspieraniu projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania państw członkowskich i krajów partnerskich w odniesieniu do części projektu na terytorium kraju partnerskiego.

(33)Należy zapewnić komplementarność unijnych instrumentów finansowania zewnętrznego, w szczególności decyzji Rady (UE) 2021/1764 33  w sprawie stowarzyszenia krajów i terytoriów zamorskich z Unią, Europejskiego Instrumentu Współpracy Międzynarodowej w dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego i Likwidacji ustanowionego rozporządzeniem Rady (Euratom) [XXX] [INSC-D] 34 , wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w tym, w stosownych przypadkach, wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony oraz Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju, ustanowionego decyzją Rady (WPZiB) 2015/509 35 , który jest finansowany poza budżetem Unii.

(34)Unia powinna dążyć do jak najefektywniejszego wykorzystania dostępnych zasobów wśród swoich instrumentów finansowych. W tym względzie Instrument powinien umożliwiać zarówno wkłady na rzecz innych programów unijnych, jak i wkłady z tych programów, a także łączenie finansowania z tymi programami. Działanie takie powinno przyczynić się do realizacji priorytetów i interesów Unii, a także do zrównoważonego rozwoju w krajach partnerskich Unii. Powyższe obejmuje spójność i komplementarność z pomocą makrofinansową, w stosownych przypadkach.

(35)W niniejszym rozporządzeniu należy określić orientacyjną pulę środków finansowych na Instrument. Do celów niniejszego rozporządzenia ceny bieżące oblicza się poprzez zastosowanie stałego deflatora w wysokości 2 %.

(36)W szybko zmieniającym się otoczeniu gospodarczym, społecznym i geopolitycznym niedawne doświadczenia pokazały, że potrzebne są bardziej elastyczne wieloletnie ramy finansowe i unijne programy wydatków. W związku z tym i zgodnie z celami niniejszego rozporządzenia finansowanie powinno należycie uwzględniać zmieniające się potrzeby polityczne i priorytety Unii określone w odpowiednich dokumentach opublikowanych przez Komisję, w konkluzjach Rady i rezolucjach Parlamentu Europejskiego, przy jednoczesnym zapewnieniu wystarczającej przewidywalności wykonania budżetu.

(37)Rozporządzenie Rady (UE, Euratom) .../... 36 (rozporządzenie w sprawie WRF) umożliwia uruchomienie niezbędnych środków w budżecie Unii poza pułapami wieloletnich ram finansowych w celu pokrycia zobowiązań dłużnych Unii związanych z pożyczkami dla Ukrainy. Umożliwia to finansowe zezwolenie na podstawie niniejszego rozporządzenia na pomoc finansową dla Ukrainy w formie pożyczek zgodnie z art. 223 ust. 1 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 37 .

(38)Ze względu na pokrycie budżetowe na podstawie rozporządzenia (UE, Euratom) .../... (rozporządzenie w sprawie WRF) nie należy zmniejszać maksymalnej kwoty łącznych zobowiązań finansowych Unii pokrywających gwarancje budżetowe i pomoc finansową w formie pożyczek na podstawie niniejszego rozporządzenia o kwotę pomocy finansowej w formie pożyczek udzielanych Ukrainie na podstawie niniejszego rozporządzenia. Nie należy również ustanawiać rezerw oraz, na zasadzie odstępstwa od art. 214 ust. 1 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, nie ustalać wskaźnika zasilenia rezerw na pożyczki dla Ukrainy w ramach niniejszego Instrumentu. 

(39)Jeżeli chodzi o wsparcie Unii dla Ukrainy inne niż w formie pożyczek, niniejsze rozporządzenie powinno być finansowane z (Rezerwy na rzecz Ukrainy) przewidzianej w rozporządzeniu Rady (UE, Euratom) 20XX/XXX* [rozporządzenie w sprawie WRF] na okres od dnia 1 stycznia 2028 r. do dnia 31 grudnia 2034 r. Środki na zobowiązania i odpowiadające im środki na płatności z (Rezerwy na rzecz Ukrainy) powinny być uruchamiane corocznie w ramach procedury budżetowej. Ponadto powinna istnieć możliwość wykorzystania środków uruchomionych do celów niniejszego rozporządzenia z rezerwy, o której mowa w art. 6 rozporządzenia Rady [(UE, Euratom) 20XX/XXX* [rozporządzenie w sprawie WRF]], w celu udzielenia wsparcia Ukrainie na podstawie rozporządzenia (Euratom) [...] (INSC-D).

(40)W ramach unijnych środków ograniczających przyjętych na podstawie art. 29 TUE i art. 215 ust. 2 TFUE żadne środki finansowe ani zasoby gospodarcze nie mogą być udostępniane, bezpośrednio lub pośrednio, dla lub na rzecz wyznaczonych osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów. W związku z tym takie osoby fizyczne lub prawne, podmioty lub organy, a także osoby prawne, podmioty lub organy będące ich własnością lub przez nie kontrolowane nie powinny być wspierane w ramach Instrumentu.

(41)W globalnym kontekście, w którym Unia staje w obliczu nasilonej konkurencji geopolitycznej i geogospodarczej, naznaczonej globalnymi wyzwaniami – od zmiany klimatu i utraty różnorodności biologicznej po napięcia związane z ograniczonymi zasobami, zależnościami technologicznymi, utrzymującą się presją migracyjną lub zakłóceniami gospodarczymi i handlowymi, a także zagrożeniami bezpieczeństwa i niestabilnością – działania zewnętrzne muszą w sposób ciągły i szybki reagować na pojawiające się potrzeby oraz wspierać realizację priorytetów strategicznych, aby skutecznie realizować priorytety Unii i jej partnerów. Aby zwiększyć zdolność Unii do reagowania na nieprzewidziane potrzeby i dostosowywania swoich partnerstw do pojawiających się priorytetów, w oparciu o doświadczenia zdobyte w ramach Europejskich Funduszy Rozwoju i rozporządzenia (UE) 2021/947, rezerwa na nowe wyzwania i priorytety powinna pozostać nieprzydzielona. Powinna ona być uruchamiana zgodnie z procedurami ustanowionymi w niniejszym rozporządzeniu.

(42)Ogólnym kontekstem działań powinno być dążenie do ustanowienia opartego na zasadach i wartościach porządku globalnego, w którym multilateralizm stanowi kluczową zasadę, a którego elementem centralnym jest Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ). Agenda 2030 i porozumienie klimatyczne z Paryża przyjęte na podstawie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu 38 (zwane dalej „porozumieniem paryskim”), globalne ramy różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu 39 , plan działania z Addis Abeby przyjęty na trzeciej Międzynarodowej Konferencji w sprawie Finansowania Rozwoju 40 oraz Pakt na rzecz przyszłości 41 są odpowiedzią wspólnoty międzynarodowej na globalne wyzwania i tendencje związane ze zrównoważonym rozwojem. Przy wdrażaniu Instrumentu należy zwracać szczególną uwagę na wzajemne powiązania między celami zrównoważonego rozwoju oraz na zintegrowane działania, które mogą przynieść dodatkowe korzyści i w spójny sposób posłużyć wielu celom.

(43)Instrument powinien wspierać wdrażanie Umowy o partnerstwie z Samoa między Unią i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a członkami Organizacji Państw Afryki, Karaibów i Pacyfiku, z drugiej strony, podpisanej w Samoa 42 w dniu 15 listopada 2023 r. i tymczasowo stosowanej od dnia 1 stycznia 2024 r. Instrument powinien również wspierać kontynuację ustanowionej współpracy między Unią a tymi konkretnymi regionami, na przykład z Unią Afrykańską, zgodnie ze wspólną wizją UE-Unia Afrykańska na 2030 r.

(44)Unia powinna zapewnić spójność polityki na rzecz rozwoju zgodnie z wymogiem określonym w art. 208 TFUE. Unia powinna uwzględniać cele współpracy na rzecz rozwoju w politykach Unii, które mogą mieć wpływ na kraje i terytoria rozwijające się. Zapewnienie spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju wymaga uwzględnienia oddziaływania wszystkich polityk Unii na zrównoważony rozwój na wszystkich szczeblach – na szczeblu krajowym, w obrębie UE, w innych krajach i na szczeblu globalnym.

(45)Zgodnie ze swoimi międzynarodowymi zobowiązaniami Unia powinna stosować zasady skuteczności pomocy rozwojowej, a mianowicie odpowiedzialność krajów i terytoriów rozwijających się za priorytety rozwojowe, koncentrację na wynikach, integracyjne partnerstwa na rzecz rozwoju, przejrzystość i wzajemną odpowiedzialność. W związku z tym Unia i jej państwa członkowskie powinny zmaksymalizować wartość dodaną swojej zbiorowej pomocy dla krajów i regionów partnerskich. Przy wdrażaniu Instrumentu należy kierować się oczekiwanymi rezultatami, a mianowicie wynikami, efektami i wpływem.

(46)Unia Europejska powinna ściśle konsultować się z władzami lokalnymi i społeczeństwem obywatelskim oraz zachęcać je do przyczyniania się do zrównoważonego rozwoju i realizacji celów zrównoważonego rozwoju na szczeblu lokalnym. Unia powinna również wspierać otoczenie sprzyjające społeczeństwu obywatelskiemu, tak aby organizacje te mogły skutecznie wykonywać swoją pracę. Instrument powinien zapewniać wsparcie Unii dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych w celu propagowania wartości, interesów i celów Unii. Należy przeprowadzić należyte konsultacje z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i władzami lokalnymi oraz zapewnić im terminowy dostęp do odpowiednich informacji, co umożliwi im odpowiednie zaangażowanie.

(47)Przy wdrażaniu Instrumentu należy kierować się zasadami równouprawnienia płci, wzmocnienia pozycji kobiet i dziewcząt oraz zapobiegania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej i zwalczania tej przemocy, a także dążyć do zapewnienia ochrony i promowania praw kobiet zgodnie z planem działania na rzecz praw kobiet 43 , strategią na rzecz równouprawnienia płci 44 , unijnymi planami działania w sprawie równości płci, odpowiednimi konkluzjami Rady i konwencjami międzynarodowymi, w tym konwencją stambulską o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej 45 . Zwiększenie równouprawnienia płci i wzmocnienie pozycji kobiet w działaniach zewnętrznych Unii oraz zintensyfikowanie wysiłków na rzecz osiągnięcia minimalnych standardów skuteczności działania wskazanych w unijnych planach działania w sprawie równości płci powinno prowadzić do przyjęcia podejścia uwzględniającego aspekt płci i sprzyjającego transformacji we wszystkich działaniach zewnętrznych Unii i współpracy międzynarodowej. Równouprawnienie płci oraz wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt należy włączyć do głównego nurtu Instrumentu i odpowiednio odzwierciedlić we wszystkich działaniach.

(48)Instrument powinien wspierać dzieci i młodzież, ponieważ są one inicjatorami zmian; należy przy tym zwrócić szczególną uwagę na ich potrzeby i wzmocnienie ich pozycji. Powinien dążyć do zapobiegania i zwalczania dyskryminacji ze względu na wiek, pochodzenie etniczne, religię i światopogląd, niepełnosprawność lub orientację seksualną. Powinien promować prawa osób z niepełnosprawnościami zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych 46 .

(49)Uznając, że potrójny kryzys planetarny związany z klimatem, utratą różnorodności biologicznej i zanieczyszczeniem pogłębił się w ciągu ostatnich dziesięciu lat i nie może zostać rozwiązany przez samą Unię, Instrument powinien odgrywać zasadniczą rolę w osiąganiu uzgodnionych na szczeblu wielostronnym celów klimatycznych i środowiskowych poprzez wspieranie współpracy międzynarodowej. W związku z tym Unia powinna wspierać kraje szczególnie wrażliwe, w szczególności małe rozwijające się państwa wyspiarskie i kraje najsłabiej rozwinięte.

(50)Odzwierciedlając znaczenie przeciwdziałania zmianie klimatu zgodnie z zobowiązaniami Unii na rzecz wdrożenia porozumienia paryskiego i globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu oraz osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, Instrument powinien przyczyniać się do uwzględniania kwestii klimatu w politykach Unii. Podczas wdrażania Instrumentu należy określić właściwe działania, a całkowity wkład z Instrumentu powinien być przedmiotem odpowiednich procesów monitorowania, ewaluacji i przeglądu. Instrument powinien przyczyniać się do powstrzymania i odwrócenia tendencji polegającej na spadku różnorodności biologicznej w oparciu o wzajemne powiązania między celami w zakresie klimatu i różnorodności biologicznej.

(51)Działania Unii w dziedzinie zmiany klimatu i różnorodności biologicznej powinny wspierać sprawiedliwą transformację w kierunku neutralnej dla klimatu, odpornej na zmianę klimatu, zasobooszczędnej gospodarki o obiegu zamkniętym. Powinna ona w szczególności sprzyjać przestrzeganiu i wdrażaniu porozumienia paryskiego, Ramowej konwencji ONZ w sprawie zmian klimatu, Konwencji ONZ o różnorodności biologicznej, Konwencji ONZ w sprawie zwalczania pustynnienia oraz Umowy o ochronie i zrównoważonym użytkowaniu morskiej różnorodności biologicznej na obszarach znajdujących się poza jurysdykcją krajową. W szczególności środki finansowe przydzielone w ramach Instrumentu powinny być spójne z długoterminowym celem porozumienia paryskiego polegającym na utrzymaniu wzrostu średniej temperatury na świecie znacznie niższego niż 2 °C powyżej poziomów sprzed epoki przemysłowej oraz wspierać osiąganie tego celu, przy jednoczesnym dążeniu do ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5 °C. Instrument powinien być spójny z celem zwiększenia zdolności dostosowania się do negatywnych skutków zmiany klimatu, zmniejszenia podatności na zagrożenia, wzmocnienia odporności na zmianę klimatu oraz dostosowania się do celów globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu. Zgodnie z Europejskim paktem na rzecz wszechoceanu 47 Instrument powinien promować ochronę oceanów i wzmacniać międzynarodowe zarządzanie oceanami oparte na zasadach. Szczególną uwagę należy zwrócić na działania, które przynoszą dodatkowe korzyści i służą osiągnięciu wielorakich celów, w tym w odniesieniu do klimatu, różnorodności biologicznej i środowiska.

(52)W art. 33 ust. 2 lit. d) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 wymaga się, aby programy i działania były realizowane, jeżeli jest to wykonalne i właściwe, bez wyrządzania poważnych szkód dla celów środowiskowych określonych w art. 9 rozporządzenia (UE) 2020/852 48 („zasada »nie czyń poważnych szkód«”). Aby zapewnić spójne wdrażanie tej zasady w całym budżecie, Instrument powinien stosować zasadę „nie czyń poważnych szkód” zgodnie ze wspólnymi zasadami ustanowionymi rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) [XXX] [rozporządzenie w sprawie wykonania] oraz zgodnie z jednolitymi wytycznymi technicznymi („wytyczne dotyczące zasady »nie czyń poważnych szkód«”),

(53)Instrument powinien promować współpracę cyfrową z krajami partnerskimi i ich transformację cyfrową, zgodnie z Międzynarodową strategią cyfrową Unii Europejskiej 49 i Kompasem konkurencyjności dla UE 50 . 

(54)Zgodnie z art. 210 TFUE Unia i jej państwa członkowskie powinny zwiększyć swój wspólny wpływ, łącząc w jak największym stopniu swoje zasoby i zdolności.

(55)Polityki współpracy międzynarodowej Unii i państw członkowskich powinny funkcjonować w ramach podejścia „Drużyna Europy” 51 , a tym samym wzajemnie się uzupełniać i wzmacniać w celu poprawy skuteczności, wpływu i wartości dodanej ich zbiorowej pomocy.

(56)Unia, jej państwa członkowskie, agencje wykonawcze i instytucje finansowe państw członkowskich, w tym instytucje finansowania rozwoju i agencje kredytów eksportowych państw członkowskich, Europejski Bank Inwestycyjny („EBI”) i Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju („EBOR”) powinny dążyć do wspierania krajów partnerskich i strategicznych interesów Unii poza Unią poprzez wspólnie określone i realizowane działania. Podejście to powinno być inkluzywne oraz otwarte na partnerów o podobnych poglądach i zainteresowane strony, aby łączyć zasoby i razem przyczyniać się do osiągnięcia wspólnych celów, w tym poprzez wykorzystanie gwarancji budżetowej i instrumentów łączonych.

(57)Unia powinna wspierać konstruktywne zaangażowanie we wszystkie aspekty migracji i przymusowych wysiedleń, działając na rzecz zapewnienia, aby migracja odbywała się w sposób bezpieczny i dobrze uregulowany, a także by udzielano wsparcia osobom przymusowo wysiedlonym i społecznościom ich przyjmującym. Konieczne jest dalsze pogłębienie współpracy z krajami partnerskimi w zakresie migracji, z poszanowaniem kompetencji państw członkowskich, po to, by czerpać korzyści z uporządkowanej, bezpiecznej, legalnej i odpowiedzialnej migracji oraz skutecznie rozwiązać problem migracji nieuregulowanej. Taka współpraca powinna przyczynić się do łagodzenia skutków przymusowych wysiedleń, zapewnienia dostępu do ochrony międzynarodowej, wyeliminowania pierwotnych przyczyn migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń, poprawy zarządzania granicami oraz do prowadzenia działań służących zapobieganiu migracji nieuregulowanej, do walki z handlem ludźmi i przemytem migrantów, a także do zapewnienia warunków umożliwiających godne i trwałe powroty, a w stosownych przypadkach, readmisję i reintegrację, w oparciu o wzajemną rozliczalność i pełne przestrzeganie zobowiązań w dziedzinie pomocy humanitarnej i praw człowieka wynikających z prawa międzynarodowego i prawa Unii, oraz poprzez współpracę z diasporami i wspieranie legalnych dróg migracji. Dlatego integralnym elementem Instrumentu powinna być skuteczna współpraca między krajami partnerskimi a Unią w tym obszarze. W celu zapewnienia, aby zewnętrzna pomoc Unii wspierała kraje partnerskie w skuteczniejszym zarządzaniu migracją z myślą o zrównoważonym rozwoju, ważna jest wzmocniona spójność pomiędzy polityką migracyjną, azylową, powrotową i innymi politykami zewnętrznymi. Instrument powinien przyczynić się do przyjęcia skoordynowanego, całościowego i usystematyzowanego podejścia do migracji, dzięki maksymalizacji synergii i stosowaniu niezbędnych środków nacisku.

(58)Instrument powinien umożliwić Unii, by we współpracy z państwami członkowskimi w sposób kompleksowy reagowała na wyzwania, potrzeby i możliwości związane z migracją i przymusowymi wysiedleniami, w sposób spójny i komplementarny z polityką migracyjną i azylową Unii. Działania związane z migracją realizowane w ramach Instrumentu powinny przyczyniać się do skutecznego wdrożenia porozumień i dialogów Unii z krajami partnerskimi dotyczących migracji poprzez zachęcanie do współpracy opartej na elastycznym podejściu zachęcającym i wspieranej przez mechanizm koordynacyjny przewidziany w ramach Instrumentu. Mechanizm koordynacyjny powinien umożliwiać podejmowanie bieżących i nowych wyzwań związanych z migracją i przymusowymi wysiedleniami poprzez wykorzystanie wszelkich stosownych komponentów w ramach Instrumentu, dzięki elastycznemu finansowaniu, z poszanowaniem przewidzianych w nim pul środków finansowych i przy zapewnieniu ich elastycznego wdrażania. Działania te powinny być realizowane z pełnym poszanowaniem prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowych praw człowieka, międzynarodowego prawa humanitarnego i prawa uchodźczego, oraz kompetencji Unii i kompetencji krajowych.

(59)W ramach Instrumentu Unia powinna zajmować się kwestiami praw człowieka i rządami demokratycznymi na wszystkich szczeblach, w tym poprzez misje obserwacji wyborów, zgodnie z planem działania UE dotyczącym praw człowieka i demokracji 52 . W stosownych przypadkach pomoc Unii w obszarach związanych z ochroną praw człowieka oraz wartości i zasad demokratycznych, a także wsparcie dla podmiotów społeczeństwa obywatelskiego powinny być niezależne od zgody rządów i organów publicznych zainteresowanych krajów partnerskich. Z uwagi na to, że poszanowanie demokracji, praw człowieka i praworządności ma zasadnicze znaczenie dla należytego zarządzania finansami i skutecznego unijnego finansowania, zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2024/2509, pomoc mogłaby zostać zawieszona w razie pogorszenia się sytuacji w zakresie demokracji, praw człowieka lub praworządności w państwach trzecich.

(60)Finansowanie w ramach Instrumentu powinno być wykorzystywane do finansowania działań na rzecz międzynarodowego wymiaru programu Erasmus+, w tym zgodnie z unią umiejętności 53 . Wieloletnie programowanie międzynarodowego wymiaru programu Erasmus+ w ramach niniejszego Instrumentu powinno być realizowane zgodnie z procedurami ustanowionymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) [XXX] [rozporządzenie w sprawie programu Erasmus+] 54 .

(61)Instrument powinien przyczyniać się do wspierania międzynarodowych stosunków kulturalnych i uznawać rolę kultury w promowaniu wartości Unii.

(62)Do niniejszego Instrumentu zastosowanie ma rozporządzenie (UE, Euratom) 2024/2509. W rozporządzeniu tym określono zasady ustanawiania i wdrażania budżetu ogólnego Unii Europejskiej, w tym zasady odnoszące się do dotacji, nagród, darowizn o charakterze niefinansowym, zamówień, zarządzania pośredniego, pomocy finansowej, instrumentów finansowych i gwarancji budżetowych.

(63)Roczne lub wieloletnie plany działania i środki, o których mowa w niniejszym rozporządzeniu, powinny stanowić programy prac w rozumieniu rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. Roczne lub wieloletnie plany działania powinny składać się z zestawu środków zgrupowanych w jednym dokumencie.

(64)Przepisy dotyczące rzeczywistej siedziby lub obywatelstwa lub rodzaju uczestników procedur wyboru, w tym w odniesieniu do ich bezpośredniej i pośredniej kontroli sprawowanej przez podmioty z kraju partnerskiego, a także pochodzenia produktów mogą zostać ograniczone, w tym w przypadku gdy takie ograniczenia leżą w strategicznym interesie Unii. W stosownych przypadkach takie ograniczenia mogłyby na przykład mieć zastosowanie do dostawców wysokiego ryzyka.

(65)Z poszanowaniem zasady, zgodnie z którą budżet Unii jest ustalany corocznie, zmienność zewnętrzna wymaga zachowania elastyczności już dozwolonej na mocy rozporządzenia (UE) 2021/947 w odniesieniu do przeniesień. Na zasadzie odstępstwa od art. 12 ust. 4 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 w celu zapewnienia efektywnego wykorzystania funduszy unijnych zarówno na rzecz obywateli Unii, jak i krajów partnerskich, a tym samym maksymalizacji środków finansowych Unii dostępnych na interwencje w ramach działań zewnętrznych Unii, należy udostępnić przeniesienia pochodzące z Instrumentu do ponownego wykorzystania w ramach niniejszego Instrumentu. Na zasadzie odstępstwa od art. 212 ust. 3 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 dochody, spłaty i środki odzyskane z instrumentów finansowych ustanowionych w ramach programów działań zewnętrznych na podstawie tych lub poprzednich wieloletnich ram finansowych powinny być dostępne do ponownego wykorzystania w ramach niniejszego Instrumentu. Dzięki temu udostępnione zostaną zasoby niezbędne do sfinansowania najpilniejszych dodatkowych potrzeb w zakresie stosunków zewnętrznych UE.

(66)W celu zwiększenia zasobów dostępnych dla Instrumentu poprzez przypisanie mu nadwyżek związanych z Funduszem Gwarancyjnym dla działań zewnętrznych ustanowionym rozporządzeniem (WE, Euratom) nr 480/2009, Europejskim Funduszem na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (EFSD) ustanowionym rozporządzeniem (UE) 2017/1601 55 , Europejskim Funduszem na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+) ustanowionym rozporządzeniem (UE) 2021/947, Gwarancją dla Ukrainy ustanowioną rozporządzeniem (UE) 2024/792, pomocą finansową w formie pożyczek ustanowioną na mocy rozporządzeń (UE) 2024/1449 i (UE) 2025/535 oraz gwarancją budżetową i pomocą finansową w ramach niniejszego Instrumentu wymagane są odstępstwa od art. 216 ust. 4 lit. a) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 oraz od art. 31 ust. 8 rozporządzenia (UE) 2021/947. Dzięki temu udostępnione zostaną zasoby niezbędne do sfinansowania najpilniejszych dodatkowych potrzeb w zakresie stosunków zewnętrznych UE.

(67)Aby zapewnić elastyczność, art. 114 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 nie powinien mieć zastosowania do działań wieloletnich w ramach niniejszego Instrumentu.

(68)Rodzaje finansowania i metody wdrażania na podstawie niniejszego rozporządzenia powinny być wybierane w zależności od możliwości osiągnięcia celów szczegółowych działań i uzyskania wyników, biorąc pod uwagę w szczególności koszty kontroli, obciążenie administracyjne oraz przewidywane ryzyko nieprzestrzegania przepisów. Podczas dokonywania takiego wyboru należy uwzględnić korzystanie z kwot ryczałtowych, kosztów jednostkowych i stawek ryczałtowych, a także finansowanie niepowiązane z kosztami odnośnej operacji, o których mowa w art. 125 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. Unia powinna mieć możliwość powierzenia zadań związanych z wykonywaniem budżetu na podstawie art. 62 ust. 1 lit. c) pkt (viii) rozporządzenia (UE) 2024/2509 Instytutowi Unii Europejskiej Studiów nad Bezpieczeństwem i Europejskiemu Kolegium Bezpieczeństwa i Obrony w celu realizacji działań w ramach Instrumentu.

(69)Na zasadzie odstępstwa od art. 192 ust. 1 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 Unia powinna mieć możliwość udzielania wsparcia w formie dotacji w sposób elastyczny i terminowy bez konieczności ogłaszania zaproszenia do składania wniosków, na przykład w trudnych warunkach oraz w nagłych przypadkach i sytuacjach kryzysowych, w celu wspierania obrońców praw człowieka i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego. Na warunkach określonych w rozporządzeniu (UE, Euratom) 2024/2509 dotacje finansowane z Instrumentu mogą być również udzielane organizacjom społeczeństwa obywatelskiego i innym podmiotom, które nie mają osobowości prawnej na mocy mającego zastosowanie prawa krajowego.

(70)Bez uszczerbku dla stosowania w stosownych przypadkach procedur konkurencyjnych zgodnie z art. 192 ust. 1 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 dotacje mogą być udzielane podmiotom prawa prywatnego z państwa członkowskiego bez zaproszenia do składania wniosków, jeżeli dany projekt leży w strategicznym interesie Unii i wspiera cele Instrumentu. Takie bezpośrednie udzielenie dotacji mogłoby być uzasadnione na przykład w celu umożliwienia inwestycji lub sfinansowania studiów wykonalności w obszarach strategicznych, takich jak surowce krytyczne, odporność na zmianę klimatu lub infrastruktura cyfrowa i inna infrastruktura, w szczególności w ramach zintegrowanych pakietów, w celu zwiększenia autonomii strategicznej Unii. Zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2024/2509 każde takie udzielenie dotacji powinno być zgodne z ogólnymi zasadami mającymi zastosowanie do dotacji i być należycie uzasadnione w decyzji o przyznaniu dotacji.

(71)Zgodnie z podejściem „Drużyna Europy” działania w ramach zarządzania pośredniego najlepiej powierzyć EBI, EBOR lub organizacji z państwa członkowskiego w rozumieniu rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

(72)W ramach zarządzania pośredniego z krajami partnerskimi lub wyznaczonymi przez nie organami, w przypadku gdy Komisja zachowuje obowiązki w zakresie zarządzania finansami zgodnie z art. 157 ust. 7 akapit drugi lit. a) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, Komisja, dokonując płatności w imieniu instytucji zamawiających bezpośrednio na rzecz ich odbiorców, powinna mieć możliwość późniejszego odzyskania powiązanych kwot należnych bezpośrednio od odbiorców instytucji zamawiających. Podobnie w przypadku zarządzania pośredniego, gdy kraje partnerskie lub wyznaczone przez nie organy są lub stają się niezdolne do wykonywania powierzonych zadań związanych z wykonywaniem budżetu, Komisja powinna mieć możliwość tymczasowego zastąpienia tych zadań i działania w ich imieniu i na ich rzecz w ramach zarządzania pośredniego.

(73)Zgodnie z art. 85 ust. 1 decyzji Rady (UE) 2021/1764 osoby fizyczne i organy z krajów i terytoriów zamorskich (KTZ) kwalifikują się do objęcia finansowaniem pod warunkiem przestrzegania zasad i celów danego instrumentu oraz ewentualnych uzgodnień mających zastosowanie do państwa członkowskiego, z którym dany KTZ jest powiązany. W celu wzmocnienia skuteczności i wpływu działań Unii należy ponadto zachęcać do współpracy między krajami i regionami partnerskimi a krajami i terytoriami zamorskimi, jak również regionami najbardziej oddalonymi Unii zgodnie z art. 349 TFUE w obszarach wspólnego zainteresowania.

(74)Instrument powinien umożliwiać udzielanie wsparcia w formie gwarancji budżetowych i pomocy finansowej. Rezerwy i zobowiązania wynikające z tych operacji oraz pomoc finansowa powinny być pokrywane ze środków przewidzianych w ramach Instrumentu.

(75)W celu zapewnienia spójności gwarancje budżetowe i instrumenty finansowe, w tym w połączeniu z bezzwrotnym wsparciem w ramach działań łączonych, oraz pomoc finansowa w ramach Instrumentu powinny być wdrażane zgodnie z tytułem X rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 oraz z ustaleniami technicznymi, warunkami ustanowionymi przez Komisję do celów jego stosowania.

(76)Po EFZR w latach 2017–2020 i EFZR+ w latach 2021–2027 są to trzecie wieloletnie ramy finansowe, w których do wspierania działań zewnętrznych wykorzystuje się gwarancję budżetową. Gwarancja budżetowa stała się standardowym narzędziem w unijnym zestawie narzędzi finansowych, a jej główne zasady i procedury zapisano w rozporządzeniu (UE, Euratom) 2024/2509. W niniejszym rozporządzeniu przewidziano jedynie przepisy szczegółowe mające zastosowanie do gwarancji budżetowej w ramach Instrumentu. Z drugiej strony, uznając, że inwestycje uruchomione przez Unię w krajach partnerskich mogą wymagać elastycznego wykorzystania i połączenia różnych form finansowania unijnego dostępnych w ramach Instrumentu, nie przewiduje się szczególnego traktowania działań łączonych i gwarancji budżetowej w ramach konkretnego funduszu, takiego jak EFZR lub EFZR+.

(77)Aby zapewnić przewidywalność i elastyczność, konieczne jest ustalenie maksymalnej kwoty gwarancji budżetowej oraz maksymalnej kwoty łącznych zobowiązań finansowych Unii pokrywających gwarancję budżetową i pomoc finansową w formie pożyczek w ramach Instrumentu.

(78)Zgodnie z art. 214 ust. 1 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 niniejsze rozporządzenie powinno przewidywać przegląd wskaźników zasilenia rezerw. Powinna zatem istnieć możliwość zmiany wskaźników zasilenia rezerw w całym okresie wieloletnich ram finansowych po regularnych przeglądach, które powinny opierać się na opracowanych przez Komisję ramach zarządzania ryzykiem, z uwzględnieniem należytego zarządzania finansami.

(79)Aby spełnić wymogi rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, w niniejszym rozporządzeniu należy określić możliwość wniesienia wkładu do gwarancji budżetowej przez osoby trzecie i kraje partnerskie.

(80)Powinna istnieć możliwość, aby gwarancja budżetowa zatwierdzona na podstawie niniejszego rozporządzenia służyła jako horyzontalne narzędzie realizacji również w odniesieniu do decyzji Rady (UE) 2021/1764 i rozporządzenia (Euratom) [XXX] [INSC-D] w celu zapewnienia wsparcia w ramach innych programów unijnych zgodnie z celami i kryteriami kwalifikowalności określonymi w tych programach. W tym celu odpowiednie tworzenie rezerw na zobowiązania finansowe powinno pochodzić z puli środków finansowych przeznaczonych na te inne programy.

(81)Aby zapewnić należyte zarządzanie finansami i dyscyplinę budżetową oraz ograniczyć zaległe płatności, rezerw na gwarancje budżetowe i pomoc finansową nie należy deklarować po zakończeniu ostatniego roku obowiązywania wieloletnich ram finansowych i należy je utworzyć do końca trzeciego roku po zakończeniu wieloletnich ram finansowych. Zobowiązania budżetowe związane z takim tworzeniem rezerw powinny uwzględniać postępy w udzielaniu gwarancji budżetowej i pomocy finansowej. Tworzenie rezerw powinno uwzględniać postępy w zatwierdzaniu i podpisywaniu operacji finansowych i inwestycyjnych oraz w wypłacaniu pomocy finansowej.

(82)W celu promowania udziału kwalifikujących się podmiotów wykonawczych i partnerów z krajów partnerskich korzystających z gwarancji budżetowej lub instrumentów finansowych na zasadzie odstępstwa od art. 211 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 kraj partnerski nie powinien być zobowiązany do wnoszenia wkładu do gwarancji budżetowej lub instrumentów finansowych. Ponadto, w celu zapewnienia elastyczności, zwiększenia atrakcyjności dla sektora prywatnego oraz zmaksymalizowania wpływu inwestycji należy przewidzieć odstępstwo od art. 62 ust. 1 lit. c) i art. 211 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, umożliwiające podmiotom prawa prywatnego, które zapewniają odpowiednią gwarancję swojej zdolności finansowej i którym nie powierzono świadczenia usługi użyteczności publicznej ani wdrożenia partnerstwa publiczno-prywatnego, kwalifikowanie się jako podmioty wykonawcze i partnerzy.

(83)Instrumenty łączone i gwarancje budżetowe odgrywają kluczową rolę w unijnej strategii inwestycyjnej w krajach partnerskich. W związku z tym należy powołać Radę Inwestycyjną ds. Globalnego wymiaru Europy, która będzie dostarczać Komisji wytycznych strategicznych i operacyjnych dotyczących ich wdrażania.

(84)Należy zorganizować pomoc finansową w ramach zróżnicowanej strategii finansowania, o której mowa w art. 224 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, i ugruntowanej w nim jednolitej metody finansowania, która ma zwiększyć płynność unijnych dłużnych papierów wartościowych oraz atrakcyjność i opłacalność unijnych emisji.

(85)Komisja mogłaby udzielać krajom partnerskim pomocy finansowej w formie pożyczek uzależnionych od wdrażania określonej polityki. Głównym celem takich pożyczek uzależnionych od wdrażania określonej polityki powinno być wspieranie programów reform krajów partnerskich i pobudzanie inwestycji. Powinny one przyczyniać się do osiągnięcia celów polityki krajowej i sprostania globalnym wyzwaniom. Warunki mające zastosowanie do pożyczek uzależnionych od wdrażania określonej polityki należy, w stosownych przypadkach, dostosować do warunków wsparcia budżetowego zgodnie z art. 241 ust. 1 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. Przed zatwierdzeniem pożyczki należy przeprowadzić analizę zadłużenia. W analizie tej należy ocenić zdolność kraju do utrzymania poziomu zadłużenia w okresie kredytowania. 

(86)W celu zmiany innych niż istotne elementów niniejszego rozporządzenia należy przekazać Komisji uprawnienie do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE w odniesieniu do zmiany celów szczegółowych wymienionych w załączniku II, odsetka wydatków spełniających kryteria oficjalnej pomocy rozwojowej, maksymalnych kwot gwarancji budżetowych oraz wskaźników zasilenia rezerw. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa 56 . W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

(87)Współpraca z krajami partnerskimi objętymi filarem „Europa” ma miejsce w kontekście szczególnych stosunków z Unią, w tym, w stosownych przypadkach, poprzez przygotowanie krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących do przyszłego przystąpienia. Taka współpraca wymaga stworzenia szczególnych warunków odzwierciedlających te bardzo ambitne stosunki. W tym celu, w odniesieniu do partnerów objętych procesem rozszerzenia i polityką wschodniego sąsiedztwa w filarze „Europa”, należy ustanowić przepisy szczegółowe dotyczące odpowiednich planów opartych na wynikach, które stanowią podstawę programowania, zgodnie z odpowiednio wysokimi ambicjami wzajemnych stosunków między krajami partnerskimi a Unią. W celu zapewnienia jednolitych warunków realizacji takiego zaangażowania oraz warunków wdrażania mających na celu przygotowanie do zarządzania funduszami wewnętrznymi, takimi jak fundusze strukturalne, fundusze rolne i fundusze na rozwój obszarów wiejskich oraz fundusze współpracy transgranicznej, w tym, w stosownych przypadkach, do zarządzania pośredniego przez kraje partnerskie, należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Te uprawnienia powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiającym przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję 57 . Te jednolite warunki należy zmienić, o ile wymaga tego sytuacja.

(88)W kontekście pomocy udzielanej partnerom objętym procesem rozszerzenia i polityką wschodniego sąsiedztwa w ramach filaru „Europa” współpraca powinna opierać się na wnioskach wyciągniętych z zarządzania i wdrażania wcześniejszej pomocy i instrumentów opartych na wynikach, w tym w odniesieniu do odpowiednich planów opartych na wynikach, warunkowości związanej z zasadami praworządności i prawami człowieka, skuteczności działania, struktur i systemów kontroli, które mają zostać ustanowione w ramach przygotowań do przystąpienia. W stosownych przypadkach pomoc finansowa w formie pożyczki opartej na polityce może być udzielana krajom partnerskim wdrażającym plany oparte na wynikach.

(89)W celu zapewnienia jednolitych warunków wdrożenia instrumentu w drodze stosownych aktów wykonawczych należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 182/2011. Komisja może przyjąć akty wykonawcze mające natychmiastowe zastosowanie, jeżeli – w należycie uzasadnionych przypadkach związanych z kryzysami lub bezpośrednimi zagrożeniami dla pokoju, demokracji, praworządności, praw człowieka lub podstawowych wolności – jest to uzasadnione szczególnie pilną potrzebą.

(90)Instrument powinien przyczynić się do zwiększenia świadomości, zrozumienia i postrzegania Unii w ramach podejścia „Drużyna Europy” w krajach partnerskich. Celem powinno być ugruntowanie Unii jako wiarygodnego partnera współmiernie do skali, zakresu i ambicji zaangażowania politycznego Unii oraz jej trwałych inwestycji. Należy to osiągnąć poprzez skuteczną komunikację strategiczną oraz zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) [XXX] [rozporządzenie w sprawie wykonania] 58 .

(91)Instrument ma być realizowany zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) [XXX] [rozporządzenie w sprawie wykonania], które ustanawia przepisy dotyczące monitorowania wydatków i ram wykonania budżetu, w tym przepisy zapewniające jednolite stosowanie zasady „nie czyń poważnych szkód” i zasady równości płci, o których mowa odpowiednio w art. 33 ust. 2 lit. d) i f) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, przepisy dotyczące monitorowania i sprawozdawczości w zakresie wykonania programów i działań Unii, przepisy dotyczące utworzenia unijnego portalu finansowego, przepisy dotyczące oceny programów, a także inne przepisy horyzontalne mające zastosowanie do wszystkich programów unijnych, takie jak przepisy dotyczące informacji, komunikacji i widoczności.

(92)Odesłania do wymienionych w art. 9 decyzji 2010/427/UE unijnych instrumentów pomocy zewnętrznej, które są poprzednikami Instrumentu ustanowionego niniejszym rozporządzeniem, należy rozumieć jako odesłania do niniejszego rozporządzenia. Komisja powinna zapewnić, aby niniejsze rozporządzenie było wdrażane zgodnie z rolą, jaką pełni Europejska Służba Działań Zewnętrznych, określoną w przywołanej decyzji.

(93)Zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2024/2509 rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 59 , rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2988/95 60 , rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2185/96 61 oraz rozporządzeniem Rady (UE) 2017/1939 62 interesy finansowe Unii należy chronić za pomocą proporcjonalnych środków, w tym środków w zakresie zapobiegania nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym, ich wykrywania, korygowania i prowadzenia w ich sprawie postępowań, odzyskiwania środków utraconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładania kar administracyjnych. W szczególności, zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 883/2013 i rozporządzeniem (Euratom, WE) nr 2185/96 Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych („OLAF”) może prowadzić dochodzenia, w tym kontrole na miejscu i inspekcje, w celu ustalenia, czy doszło do nadużycia finansowego, korupcji lub jakiegokolwiek innego nielegalnego działania, naruszającego interesy finansowe Unii. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/1939 Prokuratura Europejska („EPPO”) może prowadzić dochodzenia i ścigać nadużycia finansowe oraz inne nielegalne działania, naruszające interesy finansowe Unii, jak przewidziano w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 63 . Zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2024/2509 każda osoba lub podmiot, które otrzymują środki finansowe Unii, są zobowiązane w pełni współpracować w celu ochrony interesów finansowych Unii, przyznać Komisji, OLAF-owi, EPPO i Trybunałowi Obrachunkowemu niezbędne prawa i dostęp, a także zapewnić, aby wszelkie osoby trzecie uczestniczące w wykonywaniu środków finansowych Unii przyznały tym organom równoważne prawa.

(94)Niniejszy Instrument zastępuje programy ustanowione rozporządzeniami (UE) 2021/947, (UE) 2021/1529, (UE) 2024/792, (UE) 2024/1449 i (UE) 2025/535, 

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

Tytuł I – Przepisy ogólne

Artykuł 1 – Przedmiot

Niniejsze rozporządzenie ustanawia „Globalny wymiar Europy” („Instrument”).

Niniejsze rozporządzenie określa cele Instrumentu, budżet na lata 2028–2034, formy finansowania unijnego oraz zasady dotyczące przyznawania takiego finansowania.

Artykuł 2 – Definicje

Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

1)„krajowy program indykatywny” oznacza program indykatywny obejmujący jeden kraj partnerski;

2)„wielokrajowy program indykatywny” oznacza program indykatywny obejmujący więcej niż jeden kraj partnerski;

3)„regionalny program indykatywny” oznacza wielokrajowy program indykatywny obejmujący więcej niż jeden kraj partnerski w ramach tego samego obszaru geograficznego, o którym mowa w art. 3 ust. 1;

4)„transregionalny program indykatywny” oznacza wielokrajowy program indykatywny obejmujący więcej niż jeden kraj partnerski w ramach różnych obszarów geograficznych, o których mowa w art. 3 ust. 1;

5)„kraj przystępujący” oznacza kraj, z którym podpisano traktat dotyczący jego przystąpienia do Unii; do celów niniejszego rozporządzenia odniesienia do krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących obejmują również kraje przystępujące;

6)„kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące” oznaczają którekolwiek z poniższych: Republika Albanii, Bośnia i Hercegowina, Islandia, Kosowo 64 , Czarnogóra, Republika Macedonii Północnej, Republika Serbii, Republika Turcji, Republika Mołdawii, Ukraina, Gruzja oraz wszelkie inne kraje, którym w przyszłości decyzją Rady Europejskiej przyznany zostanie status kraju kandydującego lub potencjalnego kraju kandydującego;

7)„współpraca transgraniczna” oznacza współpracę między: a) państwami członkowskimi a co najmniej jednym krajem partnerskim na przyległych zewnętrznych granicach lądowych i morskich Unii; b) co najmniej dwoma krajami kandydującymi lub potencjalnymi krajami kandydującymi objętymi filarem „Europa”, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. a) niniejszego rozporządzenia.

8)„organizacje społeczeństwa obywatelskiego” oznaczają szeroki zakres podmiotów pełniących wielorakie funkcje i posiadających różne uprawnienia, które mogą się zmieniać i różnić w zależności od instytucji i państw, w tym wszystkie niezależne struktury niepaństwowe, non-profit i nastawione pokojowo, dzięki którym ludzie łączą się w dążeniu do wspólnych celów i ideałów, czy to politycznych, kulturowych, religijnych, środowiskowych, społecznych czy ekonomicznych, które działają na poziomach lokalnym, krajowym, regionalnym lub międzynarodowym i które obejmują organizacje miejskie i wiejskie, formalne i nieformalne;

9)„władza lokalna” obejmuje instytucje publiczne mające osobowość prawną, które wchodzą w skład struktury państwa poniżej poziomu rządu centralnego, na przykład wsie, gminy, okręgi, powiaty, prowincje lub regiony, i które są odpowiedzialne przed obywatelami i składają się zwykle z organu obradującego lub organu decydującego o polityce, na przykład rady lub zgromadzenia, i organu wykonawczego, na przykład burmistrza lub innego urzędnika wyższego szczebla, wybieranych bezpośrednio lub pośrednio w wyborach lub na poziomie lokalnym;

10)„kraj partnerski” oznacza każde państwo lub terytorium spoza UE;

11)„faktyczna siedziba w kraju lub na terytorium” oznacza, że podmiot prawny ma siedzibę statutową, zarząd lub główne miejsce prowadzenia działalności w tym kraju lub na tym terytorium. Jednakże osoba prawna posiadająca wyłącznie siedzibę statutową w takim kraju lub na takim terytorium musi być zaangażowana w działalność mającą rzeczywiste i trwałe powiązanie z gospodarką tego kraju lub terytorium;

12)„współfinansowanie” oznacza, że całkowity koszt działania jest dzielony między kilka podmiotów, a zasoby trafiają do jednej puli w sposób uniemożliwiający określenie źródła finansowania poszczególnych zadań realizowanych w ramach danego działania;

13)„kraje i terytoria rozwijające się” oznaczają odbiorców oficjalnej pomocy rozwojowej wymienionych w wykazie opublikowanym przez Komitet Pomocy Rozwojowej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.

Artykuł 3 – Zakres i struktura

1. Instrument składa się z następujących filarów:

a)Europa;

b)Bliski Wschód, Afryka Północna i Zatoka Perska;

c)Afryka Subsaharyjska;

d)Azja i Pacyfik;

e)Ameryki i Karaiby;

f)globalny.

Akapit pierwszy lit. a)–e) może obejmować każdy kraj partnerski wymieniony w załączniku I.

Akapit pierwszy lit. f) może obejmować wszystkie kraje partnerskie oraz kraje i terytoria zamorskie powiązane z państwem członkowskim, jak określono w załączniku II do TFUE.

2. Filary, o których mowa w ust. 1 akapit pierwszy lit. a)–e), obejmują:

a)działania podlegające programowaniu na szczeblu krajowym, wielokrajowym, regionalnym i transregionalnym;

b)działania niepodlegające programowaniu na poziomie krajowym, wielokrajowym, regionalnym i transregionalnym, realizowane za pośrednictwem następujących komponentów:

(i) pomoc humanitarna;

(ii) pomoc makrofinansowa;

(iii) odporność;

(iv) konkurencyjność;

(v) potrzeby związane z kryzysem, pokojem i polityką zagraniczną.

3. Filar, o którym mowa w ust. 1 akapit pierwszy lit. f), obejmuje:

a)działania podlegające programowaniu na szczeblu globalnym;

b)działania niepodlegające programowaniu na poziomie globalnym, realizowane za pośrednictwem następujących komponentów:

(i) pomoc humanitarna;

(ii) odporność;

(iii) konkurencyjność; oraz

(iv) potrzeby związane z kryzysem, pokojem i polityką zagraniczną.

4. Działania w ramach Instrumentu są realizowane przede wszystkim w ramach co najmniej jednego z filarów, o których mowa w ust. 1 akapit pierwszy lit. a)–e).

Działania realizowane w ramach filaru, o którym mowa w ust. 1 akapit pierwszy lit. f), wspierają inicjatywy globalne i uzupełniają działania finansowane na podstawie ust. 1 akapit pierwszy lit. a)–e).

Działania niepodlegające programowaniu uzupełniają działania podlegające programowaniu oraz są projektowane i wdrażane w celu umożliwienia, w stosownych przypadkach, ciągłości w ramach działań podlegających programowaniu.

5. Działania w zakresie pomocy humanitarnej finansowane w ramach Instrumentu są realizowane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1257/96.

Artykuł 4 – Cele Instrumentu

1. Instrument ma następujące cele ogólne:

a)obrona i rozpowszechnianie wartości i interesów Unii na całym świecie, tak aby dążyć do realizacji celów i zasad działań zewnętrznych Unii, określonych w art. 3 ust. 5 oraz art. 8 i 21 TUE;

b)przyczynianie się do promowania multilateralizmu i międzynarodowego porządku opartego na zasadach, do realizacji międzynarodowych zobowiązań i celów uzgodnionych przez Unię, w szczególności celów zrównoważonego rozwoju, Agendy 2030, porozumienia paryskiego i globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu;

c)promowanie silniejszych, wzajemnie korzystnych partnerstw z krajami partnerskimi, przyczyniających się jednocześnie do zrównoważonego rozwoju krajów partnerskich i do realizacji strategicznych interesów Unii.

2. Cele szczegółowe Instrumentu zostały określone w załączniku II.

Zgodnie z art. 30 Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zmieniających załącznik II.

Artykuł 5 – Zgodność, spójność, synergie i komplementarność

1. Podczas wdrażania Instrumentu zapewnia się zgodność, spójność, synergie i komplementarność ze wszystkimi obszarami działań zewnętrznych Unii, w tym innymi instrumentami finansowania zewnętrznego, i innymi odpowiednimi unijnymi politykami i programami.

Unia dąży do zapewnienia spójności polityki na rzecz zrównoważonego rozwoju. Bierze ona pod uwagę oddziaływanie wszystkich polityk wewnętrznych i zewnętrznych na zrównoważony rozwój i stara się propagować zwiększone synergie i komplementarność, w szczególności względem handlu i inwestycji, współpracy gospodarczej i współpracy w ramach innych sektorów.

2. Instrument może służyć realizacji działań ustanowionych i realizowanych na podstawie rozporządzeń (UE) [XXX] [Europejski Fundusz Konkurencyjności], (UE) [XXX] Parlamentu Europejskiego i Rady [„Horyzont Europa”] 65 i (UE) [XXX] [instrument „Łącząc Europę”], jeżeli działania te są zgodne z art. 4 niniejszego rozporządzenia.

3. Działanie, które otrzymało wkład z innego programu unijnego, może również otrzymać wkład z niniejszego Instrumentu. Zasady danego programu unijnego stosuje się do odpowiedniego wkładu Unii, albo do wszystkich wkładów można zastosować jednolity zbiór zasad, można także zawrzeć jedno zobowiązanie prawne. Jeżeli wkład Unii opiera się na koszcie kwalifikowalnym, skumulowane wsparcie z budżetu Unii nie przekracza łącznych kosztów kwalifikowalnych działania i może być obliczane proporcjonalnie zgodnie z dokumentami określającymi warunki wsparcia.

Artykuł 6 – Budżet

1. Całkowita orientacyjna pula środków finansowych na realizację Instrumentu w okresie od dnia 1 stycznia 2028 r. do dnia 31 grudnia 2034 r. wynosi 200 309 000 000 EUR w cenach bieżących. Składa się ona z następujących kwot orientacyjnych:

a)Europa: 43 174 000 000 EUR;

b)Bliski Wschód, Afryka Północna i Zatoka Perska: 42 934 000 000 EUR;

c)Afryka Subsaharyjska: 60 531 000 000 EUR;

d)Azja i Pacyfik: 17 050 000 000 EUR;

e)Ameryki i Karaiby: 9 144 000 000 EUR;

f)Filar globalny: 12 668 000 000 EUR.

2. Ponadto zasoby finansowe dla Ukrainy udostępnia się za pośrednictwem Instrumentu zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady [(UE, Euratom) 20XX/XXX* [rozporządzenie w sprawie WRF].

Wsparcie finansowe dla Ukrainy w formie pożyczek jest dostępne za pośrednictwem Instrumentu w kwocie nieprzekraczającej 100 000 000 000 EUR w okresie od dnia 1 stycznia 2028 r. do dnia 31 grudnia 2034 r. Ogólna kwota wypłat pożyczek na rzecz Ukrainy uwzględnia kwoty udostępnione zgodnie z akapitem pierwszym oraz kwotę, o której mowa w akapicie trzecim. 

Suma zasobów udostępnionych na podstawie akapitów pierwszego i drugiego nie może przekroczyć 100 000 000 000 EUR w okresie od dnia 1 stycznia 2028 r. do dnia 31 grudnia 2034 r. 

Zasoby finansowe, o których mowa w akapicie pierwszym, mogą zostać wykorzystane, w stosownych przypadkach, do zapewnienia wsparcia na podstawie rozporządzenia (Euratom) [XXX] (INSC-D) wyłącznie w celu finansowania wydatków dla Ukrainy. Wykorzystanie tych środków podlega przepisom rozporządzenia (Euratom) [XXX] (INSC-D).

3. Rezerwa na nowe wyzwania i priorytety w kwocie 14 808 000 000 EUR stanowi powiększenie kwot, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, zgodnie z art. 7.

4. Pula środków finansowych, o której mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, oraz zasoby finansowe dla Ukrainy udostępnione zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady [(UE, Euratom) 20XX/XXX* [rozporządzenie w sprawie WRF], o których mowa w ust. 2, mogą być również wykorzystywane na pomoc techniczną i administracyjną na potrzeby wdrażania Instrumentu, taką jak działania przygotowawcze, monitorowanie, kontrola, audyt i ocena, działania informacyjne i komunikacyjne, w tym komunikacja instytucjonalna na temat priorytetów politycznych Unii w obszarze zewnętrznym, oraz instytucjonalne systemy i platformy informatyczne, a także na wszelką inną pomoc techniczną i administracyjną, w tym finansowanie wydatków na personel i wydatków związanych z personelem ponoszonych przez Komisję w związku z zarządzaniem Instrumentem w siedzibie głównej i delegaturach Unii.

5. Co najmniej 90 % wydatków w ramach niniejszego Instrumentu musi spełniać kryteria ODA („cel ODA”), a tym samym stanowi część łącznego zobowiązania w ramach ODA, w tym dla krajów najsłabiej rozwiniętych. Jeżeli kraj partnerski traci kwalifikowalność do ODA w okresie wdrażania Instrumentu, zaciągnięte zobowiązania na wydatki na rzecz tego kraju partnerskiego po utracie kwalifikowalności zostają wyłączone z oceny celu ODA. Wydatki, o których mowa w ust. 2 niniejszego artykułu, nie są uwzględniane przy ocenie realizacji celu ODA.

6. Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych w celu zmiany wartości procentowej określonej w ust. 5.

7. Państwa członkowskie, instytucje, organy, urzędy i agencje Unii, kraje partnerskie, organizacje międzynarodowe, międzynarodowe instytucje finansowe lub inne osoby trzecie mogą wnieść dodatkowe wkłady finansowe lub niefinansowe na rzecz Instrumentu. Dodatkowe wkłady finansowe uważa się za zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 2 lit. a), d) lub e) lub art. 21 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

Artykuł 7 – Rezerwa na nowe wyzwania i priorytety

1. Kwota, o której mowa w art. 6 ust. 3, jest wykorzystywana tam, gdzie jest najbardziej potrzebna i gdzie jest to należycie uzasadnione, w szczególności na następujące cele:

a)zapewnienie odpowiedniej reakcji Unii w przypadku nieprzewidzianych okoliczności;

b)uwzględnienie nowych potrzeb lub wyzwań, takich jak te na granicach Unii lub państw sąsiadujących związane z sytuacją kryzysową: klęską żywiołową lub katastrofą spowodowaną przez człowieka, konfliktem siłowym i sytuacją pokryzysową czy presją migracyjną i przymusowymi wysiedleniami;

c)promowanie nowych unijnych lub międzynarodowych inicjatyw i priorytetów.

2. Komisja informuje szczegółowo Parlament Europejski i Radę, zanim uruchomi środki z rezerwy na nowe wyzwania i priorytety, oraz, w stosownych przypadkach, uwzględnia ich uwagi dotyczące charakteru, celów i przewidywanych kwot finansowych.

3. Sposób wykorzystania tych środków finansowych określa się zgodnie z procedurami ustanowionymi w art. 17 i 19 lub w rozporządzeniu (WE) nr 1257/96.

Artykuł 8 – Ramy polityki

1. Ogólne ramy polityki do celów wdrażania Instrumentu obejmują polityki Unii określone w układach o stowarzyszeniu, umowach o partnerstwie i współpracy, umowach wielostronnych, których stroną jest Unia, oraz innych umowach ustanawiających prawnie wiążące stosunki między Unią a krajami partnerskimi, a także konkluzje Rady Europejskiej, konkluzje Rady, oświadczenia przyjęte podczas szczytów lub wnioski ze spotkań z krajami partnerskimi na szczeblu szefów państw lub rządów lub na szczeblu ministrów, rezolucje Parlamentu Europejskiego, komunikaty Komisji oraz wspólne komunikaty z Wysokim Przedstawicielem.

2. Komisja regularnie przekazuje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie informacje oraz, z inicjatywy jednej z tych trzech instytucji, wymienia z nimi poglądy. Parlament Europejski może regularnie wymieniać poglądy z Komisją na temat własnych programów pomocy.

Artykuł 9 – Zasady ogólne

1. Unia koncentruje swoje środki tam, gdzie mogą one wywrzeć największy wpływ na transformację, z myślą o wspieraniu zrównoważonego rozwoju i realizacji strategicznych interesów Unii.

2. Unia będzie nadal angażować się w działania w sytuacjach charakteryzujących się wyjątkowo wysokim poziomem niestabilności, obszarach objętych konfliktami i innych złożonych sytuacjach.

W sytuacjach kryzysowych, pokryzysowych lub w wyjątkowo trudnej sytuacji należycie uwzględnia się szczególne potrzeby ludności danych krajów lub regionów partnerskich. W przypadku gdy kraje lub regiony partnerskie są bezpośrednio zaangażowane w sytuację kryzysową, pokryzysową lub skrajną niestabilność lub gdy sytuacja ta ma na nie wpływ, szczególny nacisk kładzie się na zintensyfikowanie wsparcia i koordynacji działań wszystkich odpowiednich podmiotów, aby pomóc w przejściu od sytuacji nadzwyczajnej do zrównoważonego rozwoju i stabilnego pokoju, zapewniając spójność między współpracą międzynarodową a pomocą humanitarną zgodnie z powiązaniem między aspektami humanitarnymi a rozwojowymi i pokojowymi.

3. Unia dąży do promowania, rozwijania i umacniania zasad demokracji, dobrych rządów, praworządności oraz poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, na których się opiera, w szczególności poprzez dialog i współpracę z krajami i regionami partnerskimi oraz społeczeństwem obywatelskim, w tym poprzez działania na forach wielostronnych.

4. W działaniach w ramach niniejszego Instrumentu stosuje się podejście do współpracy na rzecz rozwoju oparte na prawach człowieka, obejmujące wszystkie prawa człowieka. Podejście to opiera się na zasadach „niepomijania nikogo”, równości, niedyskryminacji z jakichkolwiek względów, w tym wobec osób z niepełnosprawnościami.

5. Instrument wspiera równouprawnienie płci oraz wzmocnienie pozycji dziewcząt i kobiet, a także zapobiega przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz zwalcza tę przemoc. Szczególną uwagę zwraca się również na prawa dziecka oraz ochronę i wzmacnianie pozycji młodzieży.

6. Instrument wdraża się z zapewnieniem pełnej zgodności z zobowiązaniem Unii do propagowania, ochrony i przestrzegania wszystkich praw człowieka oraz do pełnego i skutecznego wdrożenia postanowień deklaracji pekińskiej i pekińskiej platformy działania 66 Międzynarodowej Konferencji na temat Ludności i Rozwoju oraz wyników ich konferencji przeglądowych, a także z zobowiązaniem na rzecz praw i zdrowia reprodukcyjnych i seksualnych w tym kontekście. Instrument wspiera również zobowiązanie Unii do propagowania, ochrony i przestrzegania praw wszystkich osób do posiadania pełnej kontroli oraz swobodnego i odpowiedzialnego decydowania – w sposób wolny od dyskryminacji, przymusu i przemocy – w kwestiach dotyczących ich seksualności oraz zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Wspiera też potrzebę powszechnego dostępu po przystępnych cenach do wysokiej jakości wszechstronnych informacji na temat zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, edukacji w tym zakresie, m.in. do wszechstronnej edukacji seksualnej, oraz usług opieki zdrowotnej.

7. Unia wspiera, w stosownych przypadkach, realizację dwustronnej, regionalnej i wielostronnej współpracy oraz dialogu, układów o stowarzyszeniu i umów handlowych oraz umów o partnerstwie.

Unia propaguje multilateralizm i oparte na prawach człowieka podejście do globalnych dóbr i wyzwań, a także współpracuje z państwami członkowskimi, krajami partnerskimi, organizacjami międzynarodowymi i innymi darczyńcami.

W stosunkach z krajami partnerskimi bierze się pod uwagę ich wyniki w realizacji zobowiązań, umów międzynarodowych oraz stosunki umowne z Unią.

8. W stosownych przypadkach współpraca między Unią i państwami członkowskimi, z jednej strony, a krajami partnerskimi, z drugiej strony, oparta jest na zasadach skuteczności pomocy rozwojowej stosowanych do wszystkich jej form: odpowiedzialności krajów partnerskich za priorytety w dziedzinie rozwoju, skoncentrowaniu się na rezultatach, inkluzywnym partnerstwie na rzecz rozwoju, przejrzystości i wzajemnej rozliczalności, i ma na celu propagowanie tych zasad. Unia propaguje skuteczne i wydajne uruchamianie i wykorzystanie zasobów.

9. Zgodnie z zasadą partnerstwa sprzyjającego integracji w stosownych przypadkach Komisja zapewnia, aby należycie zasięgano opinii właściwych zainteresowanych stron z krajów partnerskich, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego i władz lokalnych, a także by podmioty te miały szybki dostęp do właściwych informacji pozwalających im odgrywać istotną rolę w procesach opracowywania, wdrażania i związanego z tym monitorowania programów i działań w ramach Instrumentu.

10. Komisja regularnie wymienia informacje z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w Unii.

11. Komisja zapewnia też, by prowadzony był wzmocniony dialog z sektorem prywatnym.

Artykuł 10 – Włączanie do głównego nurtu polityki

Programy i działania w ramach Instrumentu uwzględniają kwestie walki ze zmianą klimatu, ochrony środowiska i równouprawnienia płci, zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) [XXX] [rozporządzenie w sprawie wykonania]. Priorytety te uwzględnia się przy opracowywaniu i realizacji działań w ramach Instrumentu w celu zapewnienia dodatkowych korzyści i osiągnięcia wielu celów w spójny sposób.

Artykuł 11 – Podejście „Drużyna Europy”

1. Komisja i państwa członkowskie dążą do ścisłej koordynacji swoich działań w celu uniknięcia powielania działań oraz poprawy spójności i komplementarności pomocy udzielanej w ramach niniejszego Instrumentu z wszelką inną pomocą udzielaną przez państwa członkowskie, ich agencje wykonawcze, instytucje finansowania rozwoju i agencje kredytów eksportowych, a także przez EBI i EBOR.

2. Komisja i państwa członkowskie dążą do zapewnienia terminowych konsultacji i częstej wymiany informacji na poszczególnych etapach cyklu wdrażania, i do wspólnego określania, omawiania i wdrażania działań, w tym w zakresie informowania, komunikacji i widoczności.

3. Komisja i państwa członkowskie, działając w ramach podejścia „Drużyna Europy”, dążą do współpracy z partnerami i zainteresowanymi stronami o podobnych poglądach, w tym do łączenia zasobów, aby razem przyczyniać się do osiągnięcia wspólnych celów.

Artykuł 12 – Migracja i przymusowe wysiedlenia

1. Unia współpracuje z krajami partnerskimi w oparciu o kompleksowe podejście do migracji, w szczególności w celu zapobiegania migracji nieuregulowanej i przymusowym wysiedleniom, w tym ich pierwotnym przyczynom.

2. Podejście to maksymalizuje synergie i tworzy kompleksowe partnerstwa, zwracając szczególną uwagę na kraje pochodzenia, tranzytu i wyjazdu w ramach spójnego podejścia uwzględniającego całe szlaki migracyjne. Podejście to ma łączyć wszystkie odpowiednie narzędzia i niezbędny efekt mnożnikowy poprzez elastyczne podejście, wraz z – stosownie do sytuacji – ewentualnymi zmianami w przydziale środków finansowych związanych z migracją zgodnie z celami i zasadami programowania Instrumentu określonymi w art. 4 i 14. Powinno ono uwzględniać skuteczną współpracę i wdrażanie umów i porozumień unijnych oraz dialogów dotyczących migracji. Wspomniane działania są realizowane z pełnym poszanowaniem prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowych praw człowieka i prawa uchodźczego, oraz kompetencji Unii i kompetencji krajowych.

3. W przypadku gdy służby Komisji, w porozumieniu z ESDZ, stwierdzą poważne niedociągnięcia w kraju partnerskim związane w szczególności z obowiązkiem readmisji własnych obywateli z państw członkowskich, Komisja może zawiesić płatności lub realizację programu. Zawieszenie w żadnym przypadku nie ma wpływu na pomoc humanitarną.

4. Aby ocenić istnienie poważnych niedociągnięć, o których mowa w ust. 3, i po konsultacjach z krajem korzystającym Komisja opiera się na ocenach przeprowadzonych zgodnie z art. 25a rozporządzenia (WE) nr 810/2009 67 i art. 8 rozporządzenia (UE) 2018/1806 68 , uwzględniając jednocześnie ogólne stosunki Unii z danym krajem korzystającym, w tym w dziedzinie migracji, a także zasadę proporcjonalności.

5. W przypadku gdy Komisja uzna, że powody uzasadniające środek wprowadzony zgodnie z ust. 3 przestały mieć zastosowanie, Komisja znosi zawieszenie.

Tytuł II – Wdrożenie Instrumentu

Rozdział I – Ogólne przepisy dotyczące programowania

Artykuł 13 – Ogólne podejście do programowania

1. Działania, o których mowa w art. 3 ust. 2 lit. a) i art. 3 ust. 3 lit. a), opierają się na programowaniu.

2. Na podstawie art. 8 dokumenty programowe zapewniają spójne ramy współpracy między Unią, krajami partnerskimi lub regionami i innymi partnerami, zgodnie z ogólnym zamiarem i zakresem, celami i zasadami określonymi w niniejszym rozporządzeniu.

W stosownych przypadkach Komisja konsultuje się z innymi darczyńcami i podmiotami, w tym z władzami lokalnymi, przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego.

Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o wynikach konsultacji przewidzianych w akapicie drugim.

3. Instrument przyczynia się do działań przewidzianych w rozporządzeniu (UE) [XXX] [Erasmus+]. Na podstawie niniejszego rozporządzenia sporządza się jednolity dokument programowy na okres obowiązywania wieloletnich ram finansowych. Wykorzystanie tych środków finansowych podlega rozporządzeniu (UE) [XXX] [Erasmus+].

Artykuł 14 – Zasady programowania geograficznego

1. Programowanie na podstawie art. 3 ust. 2 lit. a) opiera się na następujących zasadach:

a)podstawą działań, w miarę możliwości, jest dialog między Unią, państwami członkowskimi i zainteresowanymi krajami partnerskimi, w tym władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi, oraz z udziałem społeczeństwa obywatelskiego;

b)programowanie może przewidywać działania w zakresie współpracy, finansowane z poszczególnych przydziałów środków określonych w art. 6 ust. 1 oraz z innych programów unijnych zgodnie z odpowiednimi aktami prawnymi.

2. Programowanie na podstawie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy lit. a)–e) zapewnia konkretne, dostosowane do potrzeb ramy współpracy uwzględniające, w stosownych przypadkach, następujące elementy:

a)priorytety krajów i regionów partnerskich, ustalone na podstawie dialogu, o którym mowa w ust. 1, z uwzględnieniem również krajowych lub regionalnych strategii i planów;

b)partnerstwo z Unią, w tym promowanie wzajemnych interesów i wspólnych priorytetów, a także poziom ambicji wspólnie uzgodnionych celów;

c)w przypadku krajów kandydujących i potencjalnych krajów kandydujących oraz krajów partnerskich w regionie sąsiedztwa wschodniego – wyniki w obszarach reform politycznych, rozwoju gospodarczego i społecznego oraz konwergencji z dorobkiem prawnym UE;

d)zdolność i zaangażowanie krajów i regionów partnerskich w zakresie promowania wspólnych wartości i zasad oraz wspierania wielostronnych sojuszy i międzynarodowego ładu opartego na zasadach;

e)poziom rozwoju krajów i regionów partnerskich oraz zobowiązanie do zajęcia się czynnikami powodującymi niestabilność, migrację nieuregulowaną i przymusowe wysiedlenia, w tym ich podstawowymi przyczynami;

f)zdolność krajów i regionów partnerskich do mobilizacji i skutecznego wykorzystania zasobów krajowych, a także do uzyskania zasobów finansowych innych podmiotów, w tym sektora prywatnego;

g)zdolność absorpcyjna krajów i regionów partnerskich oraz potencjalny wpływ finansowania unijnego w krajach i regionach partnerskich.

Artykuł 15 – Dokumenty dotyczące programowania geograficznego

1. W odniesieniu do działań, o których mowa w art. 3 ust. 2 lit. a), wdrażanie Instrumentu odbywa się poprzez wieloletnie krajowe, wielokrajowe, regionalne lub transregionalne programy indykatywne.

2. Wieloletnie programy indykatywne, o których mowa w ust. 1, określają obszary priorytetowe wybrane do finansowania przez Unię, cele szczegółowe oraz, w stosownych przypadkach, orientacyjne alokacje finansowe i metody wdrażania.

3. Te wieloletnie programy indykatywne oparte są między innymi na:

a)krajowej lub regionalnej strategii zatwierdzonej przez Komisję jako podstawa odpowiedniego wieloletniego programu indykatywnego, w czasie przyjęcia ostatniego z wymienionych dokumentów. W przypadku partnerów objętych procesem rozszerzenia i polityką wschodniego sąsiedztwa, o których mowa w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy lit. a), w stosownych przypadkach dokument ten może przyjąć formę planu opartego na wynikach i być zgodny z przepisami wykonawczymi określonymi zgodnie z art. 31 niniejszego rozporządzenia;

b)dokumencie ramowym ustanawiającym politykę Unii względem danego partnera lub partnerów, w tym na wspólnym dokumencie uzgodnionym między Unią a państwami członkowskimi;

c)wspólnym dokumencie Unii i danego partnera lub partnerów określającym wspólne priorytety i wzajemne zobowiązania.

Artykuł 16 – Globalne dokumenty programowe

1. W odniesieniu do działań, o których mowa w art. 3 ust. 3 lit. a), wdrażanie Instrumentu odbywa się za pośrednictwem wieloletnich programów indykatywnych.

2. W wieloletnich programach indykatywnych, o których mowa w ust. 1, określa się strategię Unii, priorytety wybrane do finansowania przez Unię, cele szczegółowe i orientacyjne alokacje finansowe.

W stosownych przypadkach określa się zasoby i priorytety działania w ramach udziału w inicjatywach globalnych.

Artykuł 17 – Przyjmowanie i zmiana wieloletnich programów indykatywnych

1. Komisja przyjmuje w drodze aktów wykonawczych wieloletnie programy indykatywne, o których mowa w art. 15 i 16. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 32 ust. 2. Procedura ta ma również zastosowanie do przeglądów, o których mowa w ust. 2 niniejszego artykułu, które znacząco zmieniają treść wieloletnich programów indykatywnych.

2. Wieloletnie programy indykatywne mogą zostać w razie konieczności poddane przeglądowi ad hoc w celu zapewnienia ich skutecznego wdrożenia, w szczególności w przypadku znaczących zmian ram polityki, o których mowa w art. 8, albo w następstwie sytuacji kryzysowej lub pokryzysowej.

3. Ze względu na należycie uzasadnioną, szczególnie pilną potrzebę związaną z okolicznościami takimi jak kryzysy lub bezpośrednie zagrożenie dla pokoju, demokracji, praworządności, praw człowieka lub podstawowych wolności Komisja może zmienić w drodze aktów wykonawczych mających natychmiastowe zastosowanie wieloletnie programy indykatywne, o których mowa w art. 15 i 16, w trybie, o którym mowa w art. 32 ust. 5.

Rozdział II – Plany działania, środki i zasady wdrażania

Artykuł 18 – Plany działania i środki

1. Komisja przyjmuje roczne lub wieloletnie plany działania oraz środki. Środki mogą przyjmować formę środków indywidualnych, środków szczególnych, środków wsparcia lub nadzwyczajnych środków pomocy. Plany działania i środki uwzględniają specyficzny kontekst i dla każdego działania określają zakładane cele, oczekiwane rezultaty oraz odpowiednie działania, metody wdrażania, a także budżet i wszelkie ewentualne wydatki na wsparcie.

2. Działania finansowane z kwot podlegających programowaniu opierają się na dokumentach programowych. Plany działania są opracowywane w sposób inkluzywny, przejrzysty i terminowy.

3. W razie potrzeby – przed przyjęciem planów działania lub po ich przyjęciu – pojedyncze działanie można przyjąć jako środek indywidualny. Środki indywidualne finansowane z kwot podlegających programowaniu opierają się na dokumentach programowych, z wyjątkiem należycie uzasadnionych przypadków.

4. W przypadku nieprzewidzianych potrzeb lub okoliczności, a także jeśli finansowanie z wielu odpowiednich źródeł jest niemożliwe, Komisja może przyjąć środki szczególne nieprzewidziane w dokumentach programowych.

5. Komisja może przyjąć nadzwyczajne środki pomocy na potrzeby działań zmierzających do zaspokojenia potrzeb związanych z kryzysem, pokojem i polityką zagraniczną.

Okres obowiązywania nadzwyczajnego środka pomocy wynosi maksymalnie 18 miesięcy i może zostać przedłużony dwukrotnie o okresy nieprzekraczające sześciu miesięcy – łącznie maksymalnie do 30 miesięcy – w przypadku wystąpienia obiektywnych i nieprzewidzianych przeszkód we wdrażaniu środka.

W sytuacji przedłużającego się kryzysu i konfliktu Komisja może przyjąć drugi nadzwyczajny środek pomocy na okres do 18 miesięcy. W należycie uzasadnionych przypadkach można przyjąć dalsze środki, jeżeli ciągłość działania Unii ma zasadnicze znaczenie i nie może zostać zapewniona w inny sposób.

6. Jeżeli wydatki na wsparcie, o których mowa w art. 6 ust. 4, nie są uwzględnione w planach działania lub środkach, o których mowa w niniejszym artykule, Komisja przyjmuje, w stosownych przypadkach, środki wsparcia.

Artykuł 19 – Przyjmowanie planów działania i środków

1. Plany działania i środki są przyjmowane w drodze aktów wykonawczych. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 32 ust. 2.

2. Procedura, o której mowa w ust. 1 zdanie drugie, nie ma zastosowania do:

a)planów działania i środków indywidualnych, w przypadku których finansowanie unijne nie przekracza kwoty 10 000 000 EUR;

b)środków specjalnych i środków wsparcia, w przypadku których finansowanie unijne nie przekracza kwoty 20 000 000 EUR;

c)nadzwyczajnych środków pomocy, o których mowa w art. 18 ust. 5, a także planów działania przyjętych w celu realizacji działań zmierzających do zaspokojenia potrzeb związanych z kryzysem, pokojem i polityką zagraniczną, w przypadku których finansowanie Unii nie przekracza 40 000 000 EUR;

d)zmian technicznych w planach działania i środkach, pod warunkiem że takie zmiany nie wpłyną znacząco na cele danego planu działania lub środka, takich jak:

(i) zmiana metody wykonywania;

(ii) realokacja środków finansowych między działaniami zawartymi w planie działania;

(iii) zwiększenie budżetu planów działania i środków o nie więcej niż 20 % tego budżetu;

e)dotacji na spłatę odsetek i kosztów finansowania zewnętrznego udzielanych krajowi partnerskiemu będącemu beneficjentem powiązanych z pomocą finansową, jeżeli jest to należycie uzasadnione.

Komisja informuje Parlament Europejski i państwa członkowskie za pośrednictwem właściwego komitetu, o którym mowa w art. 32 ust. 1, o planach działania i środkach, z wyjątkiem nadzwyczajnych środków pomocy na potrzeby związane z kryzysem, pokojem i polityką zagraniczną, oraz o zmianach technicznych, przyjętych na mocy niniejszego ustępu w terminie jednego miesiąca od ich przyjęcia.

3. Przed przyjęciem lub przedłużeniem obowiązywania nadzwyczajnych środków pomocy, o których mowa w ust. 2 akapit pierwszy lit. c), Komisja powiadamia Parlament Europejski i Radę o charakterze i celach takich środków oraz o przeznaczonych na nie kwotach finansowych. Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o zamiarze wprowadzenia znaczących zmian do uprzednio przyjętych nadzwyczajnych środków pomocy. Komisja uwzględnia odpowiednie podejście polityczne do planowania, a następnie wdrażania takich środków w celu zachowania spójności działań zewnętrznych Unii.

4. W przypadku należycie uzasadnionej, szczególnie pilnej potrzeby, takiej jak kryzysy, obejmujące wystąpienie klęsk żywiołowych lub katastrof spowodowanych przez człowieka, lub bezpośrednie zagrożenia dla demokracji, praworządności, praw człowieka lub podstawowych wolności Komisja może przyjąć plany działania i środki lub zmiany istniejących planów działania i środków, w formie aktów wykonawczych mających natychmiastowe zastosowanie, zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 32 ust. 5.

Artykuł 20 – Kryteria kwalifikowalności

1. Z zastrzeżeniem ust. 10 i 11 niniejszego artykułu uczestnicy procedur udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród w odniesieniu do działań finansowanych na podstawie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy lit. b)–e) muszą być obywatelami dowolnego z następujących krajów lub terytoriów lub faktycznie mieć w nich siedzibę:

a)państwo członkowskie, kraj lub terytorium zamorskie powiązane z państwem członkowskim, jak określono w załączniku II do TFUE, lub członek Europejskiego Obszaru Gospodarczego;

b)kraj przystępujący, kraj kandydujący lub potencjalny kraj kandydujący;

c)kraj rozwijający się lub terytorium rozwijające się, które nie są członkami grupy G-20;

d)kraj partnerski w regionie objętym polityką sąsiedztwa południowego, wymieniony w załączniku I;

e)każdy inny kraj partnerski, jeżeli jest beneficjentem działania finansowanego w ramach niniejszego Instrumentu;

f)kraj, któremu Komisja przyznaje dostęp do finansowania zewnętrznego na zasadzie wzajemności;

g)kraj członkowski Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, w przypadku zamówień realizowanych w krajach najsłabiej rozwiniętych, uwzględnionych w wykazie państw odbiorców oficjalnej pomocy rozwojowej.

2. Z zastrzeżeniem ust. 10 i 11 niniejszego artykułu uczestnicy procedur udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród w odniesieniu do działań finansowanych na podstawie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) są obywatelami kraju lub terytorium, o których mowa w ust. 1 lit. a), b), d), e) i f) niniejszego artykułu, lub kraju partnerskiego w regionie wschodniego sąsiedztwa wymienionego w załączniku I, lub mają faktyczną siedzibę w tym kraju lub na tym terytorium.

3. Z zastrzeżeniem ust. 10 niniejszego artykułu udział w procedurach udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród w odniesieniu do działań finansowanych na podstawie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy lit. f) i art. 3 ust. 2 lit. b) pkt (v) jest otwarty bez ograniczeń.

4. Z zastrzeżeniem ust. 10 niniejszego artykułu udział w procedurach udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród jest również otwarty dla organizacji międzynarodowych.

5. Z zastrzeżeniem ust. 10 niniejszego artykułu wszystkie produkty finansowane w ramach Instrumentu mogą pochodzić z dowolnego kraju lub terytorium.

6. Z zastrzeżeniem ust. 10 niniejszego artykułu zasady kwalifikowalności ustanowione w niniejszym artykule nie mają zastosowania – ani nie stwarzają ograniczeń pod względem obywatelstwa – w odniesieniu do osób fizycznych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub innego rodzaju legalnych umów przez kwalifikującego się wykonawcę lub, w stosownych przypadkach, podwykonawcę.

7. Z zastrzeżeniem ust. 10 niniejszego artykułu w przypadku działań realizowanych w ramach zarządzania bezpośredniego lub pośredniego przez podmioty, o których mowa w art. 62 ust. 1 lit. c) pkt (ii)–(ix) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, oprócz państw i terytoriów, które kwalifikują się na podstawie niniejszego artykułu, kwalifikują się państwa i terytoria, które zgodnie z zasadami takich podmiotów kwalifikują się do udziału w procedurach udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród. Produkty muszą pochodzić z krajów i terytoriów kwalifikujących się zgodnie z zasadami tych podmiotów, oprócz krajów i terytoriów kwalifikujących się do procedur udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród na podstawie niniejszego artykułu.

Z zastrzeżeniem ust. 10 niniejszego artykułu w odniesieniu do działań realizowanych przez podmioty nieobjęte poprzednim akapitem, w przypadku gdy takie działania są współfinansowane z osobami trzecimi, które nie są odbiorcami tych działań, odbiorcy ci mogą zdecydować, że oprócz krajów i terytoriów, które kwalifikują się na mocy niniejszego artykułu, kwalifikują się kraje i terytoria, które kwalifikują się na mocy przepisów tych osób trzecich do udziału w procedurach udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród.

8. Jeżeli osoba trzecia zapewnia finansowanie na rzecz funduszu powierniczego utworzonego przez Komisję lub z wykorzystaniem zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel, zastosowanie mają zasady kwalifikowalności zawarte w akcie założycielskim funduszu powierniczego lub w umowie z daną osoba trzecią w przypadku zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel.

9. Z zastrzeżeniem ust. 10 i 11 w przypadku działań finansowanych w ramach niniejszego Instrumentu i innego programu unijnego lub kilku filarów niniejszego Instrumentu zastosowanie mają zasady kwalifikowalności wraz z ich ewentualnymi ograniczeniami i rozszerzeniami w ramach któregokolwiek z tych programów lub filarów.

10. Zasady kwalifikowalności określone w niniejszym artykule lub rodzaj uczestników procedur wyboru, w tym w odniesieniu do ich bezpośredniej i pośredniej kontroli sprawowanej przez podmioty z kraju partnerskiego, mogą zostać ograniczone, gdy takie ograniczenia są wymagane ze względu na szczególny charakter lub cele działalności lub stosowanie unijnych środków ograniczających lub gdy ograniczenia te są niezbędne do skutecznej realizacji działania lub gdy takie ograniczenia leżą w strategicznym interesie Unii. Ograniczenia kwalifikowalności mają zastosowanie do dostawców wysokiego ryzyka ze względów bezpieczeństwa.

Zasady kwalifikowalności określone w niniejszym artykule mogą być również ograniczone unijnymi środkami reagowania przyjętymi na podstawie rozporządzenia w sprawie ochrony Unii i jej państw członkowskich przed stosowaniem wymuszenia ekonomicznego przez państwa trzecie oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/1031 69 .

11. Zasady kwalifikowalności określone w niniejszym artykule mogą zostać rozszerzone w nagłych przypadkach lub w przypadku niedostępności kwalifikujących się uczestników na rynkach danych krajów lub terytoriów lub w innych należycie uzasadnionych przypadkach, w których stosowanie zasad kwalifikowalności uniemożliwiłoby lub nadmiernie utrudniłoby realizację działania lub gdy takie rozszerzenie leży w strategicznym interesie Unii.

12. Aby wspierać lokalny potencjał, lokalne rynki i zakupy, gdy rozporządzenie (UE, Euratom) 2024/2509 przewiduje udzielenie zamówienia na podstawie jednej oferty, priorytetowo traktuje się wykonawców lokalnych i regionalnych. We wszystkich pozostałych przypadkach udział wykonawców lokalnych i regionalnych wspiera się zgodnie ze stosownymi przepisami tego rozporządzenia. Należy promować kryteria zrównoważoności i należytej staranności.

Artykuł 21 – Działania wyłączone

Finansowanie unijne w ramach Instrumentu nie wspiera działań ani środków, które mogą prowadzić do naruszenia praw człowieka w krajach partnerskich.

Artykuł 22 – Przeniesienia, roczne raty, spłaty, dochody i środki odzyskane z instrumentów finansowych oraz nadwyżki z gwarancji budżetowej

1. Na zasadzie odstępstwa od art. 12 ust. 4 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 niewykorzystane środki na zobowiązania i środki na płatności w ramach niniejszego Instrumentu zostają automatycznie przeniesione i można, odpowiednio, zaciągać z nich zobowiązania oraz wykorzystywać je w ramach niniejszego Instrumentu w odpowiedniej linii budżetowej określonej w art. 6 ust. 1, do dnia 31 grudnia następnego roku budżetowego. Przeniesioną kwotę wykorzystuje się w kolejnym roku budżetowym w pierwszej kolejności.

Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o środkach na zobowiązania przeniesionych zgodnie z art. 12 ust. 6 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

2. Zobowiązania budżetowe z tytułu działań trwających dłużej niż jeden rok budżetowy można rozbić na okres kilku lat na roczne raty zgodnie art. 112 ust. 2 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

Do wieloletnich działań, o których mowa w akapicie pierwszym niniejszego ustępu, nie ma zastosowania art. 114 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. Komisja automatycznie umarza każdą część zobowiązania budżetowego z tytułu danego działania, która do dnia 31 grudnia piątego roku następującego po roku, w którym zaciągnięto zobowiązanie budżetowe, nie została wykorzystana do celów płatności zaliczkowych lub płatności okresowych lub w odniesieniu do której nie przedstawiono żadnej poświadczonej deklaracji wydatków ani żadnego wniosku o płatność.

3. Jeżeli rozporządzenie wejdzie w życie po dniu 1 stycznia 2028 r.: od dnia 1 stycznia 2028 r., na zasadzie odstępstwa od art. 212 ust. 3 akapity pierwszy, drugi i czwarty rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 oraz bez uszczerbku dla art. 12 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/792, dochody, spłaty i środki odzyskane z instrumentów finansowych na rzecz działań zewnętrznych utworzonych na podstawie aktów podstawowych przyjętych przed 2021 r. na podstawie rozporządzeń (UE) 2021/1529, (UE) 2021/947 i (UE) 2024/792, a także na podstawie niniejszego rozporządzenia, mogą być wykorzystywane do udzielania wsparcia Unii na podstawie niniejszego rozporządzenia.

Na zasadzie odstępstwa od art. 21 ust. 3 lit. f) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 oraz od art. 12 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/792 zasoby, o których mowa w akapicie pierwszym, przeznacza się na linię budżetową pochodzenia Instrumentu i stanowią one zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

4. Jeżeli rozporządzenie wejdzie w życie po dniu 1 stycznia 2028 r.: od dnia 1 stycznia 2028 r., zgodnie z art. 14 ust. 3 decyzji (UE) 2022/1628 i na zasadzie odstępstwa od art. 31 ust. 8 rozporządzenia (UE) 2021/947, wszelkie nadwyżki rezerw Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych ustanowionego rozporządzeniem (WE, Euratom) nr 480/2009 mogą być wykorzystywane do udzielania wsparcia Unii na podstawie niniejszego rozporządzenia.

Jeżeli rozporządzenie wejdzie w życie po dniu 1 stycznia 2028 r.: od dnia 1 stycznia 2028 r., na zasadzie odstępstwa od art. 216 ust. 4 lit. a) rozporządzenia 2024/2509 oraz bez uszczerbku dla art. 12 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/792 i art. 14 ust. 3 decyzji (UE) 2022/1628, wszelkie nadwyżki rezerw na gwarancje budżetowe i pomoc finansową ustanowione na podstawie rozporządzeń (UE) 2017/1601, (UE) 2021/947, (UE) 2024/792, (UE) 2024/1449, (UE) 2025/535 i niniejszego rozporządzenia mogą być wykorzystywane do udzielania wsparcia Unii na podstawie niniejszego rozporządzenia.

Na zasadzie odstępstwa od art. 12 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/792 zasoby, o których mowa w akapicie pierwszym, przeznacza się na linię budżetową pochodzenia Instrumentu i stanowią one zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 5 rozporządzenia 2024/2509.

Rozdział III – Zestaw narzędzi wdrożeniowych

Artykuł 23 – Wdrażanie i formy finansowania unijnego

1. Instrument jest wdrażany bezpośrednio albo pośrednio za pośrednictwem któregokolwiek z podmiotów wymienionych w art. 62 ust. 1 lit. c) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, w tym podmiotów w rozumieniu lit. c) pkt (ix). Komisja może również powierzyć zadania związane z wykonywaniem budżetu Instytutowi Unii Europejskiej Studiów nad Bezpieczeństwem i Europejskiemu Kolegium Bezpieczeństwa i Obrony zgodnie z art. 62 ust. 1 lit. c) pkt (viii) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

2. Finansowanie unijne może być zapewniane za pośrednictwem rodzajów finansowania określonych w rozporządzeniu (UE, Euratom) 2024/2509, w tym wpłat na rzecz funduszy powierniczych utworzonych przez Komisję, zgodnie z art. 238 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, oraz wkładów wyraźnie zatwierdzonych w niniejszym Instrumencie. Gwarancja budżetowa, instrumenty finansowe, w tym w połączeniu z dotacjami lub innymi formami bezzwrotnego wsparcia w ramach działań łączonych, oraz pomoc finansowa w ramach Instrumentu są wdrażane zgodnie z tytułem X rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

3. Współpracując z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i zainteresowanymi stronami z krajów partnerskich, takimi jak władze lokalne, Komisja uwzględnia ich specyfikę, w tym potrzeby i sytuację – przy określaniu warunków finansowania, rodzajów wkładów, udziału, warunków oceny i udzielania dotacji i przepisów administracyjnych dotyczących zarządzania nimi – w celu dotarcia do jak najszerszego grona tych podmiotów i jak najlepszego spełnienia ich oczekiwań. Zachęca się do stosowania szczególnych warunków zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) 2024/2509, takich jak ramowe umowy o partnerstwie finansowym, wsparcie finansowe dla osób trzecich, dotacje przyznawane bez zaproszenia do składania wniosków lub uproszczone formy finansowania, o których mowa w art. 125 ust. 1 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

4. Na zasadzie odstępstwa od art. 198 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 następujące rodzaje dotacji mogą być przyznawane bez zaproszenia do składania wniosków:

a)dotacje o niskiej wartości dla obrońców praw człowieka w celu finansowania pilnych działań i potrzeb w zakresie ochrony, w tym poprzez mechanizmy ochrony zagrożonych obrońców praw człowieka, a także mediatorów i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego zaangażowanych w dialog związany z kryzysem i konfliktem zbrojnym, rozwiązywanie konfliktów, pojednanie i budowanie pokoju, w stosownych przypadkach bez potrzeby współfinansowania;

b)dotacje, w stosownych przypadkach bez potrzeby współfinansowania, na finansowanie działań w skrajnie trudnych warunkach, w których opublikowanie zaproszenia do składania wniosków byłoby niestosowne, w tym w sytuacjach, w których występują poważne braki w zakresie podstawowych wolności, łącznie z łamaniem praw człowieka, zagrożenia dla instytucji demokratycznych, eskalacja kryzysu lub konflikt zbrojny, w których bezpieczeństwo ludzkie jest najbardziej zagrożone lub w których organizacje praw człowieka, obrońcy praw człowieka, jak również mediatorzy i inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego zaangażowane w dialog związany z kryzysem i konfliktem zbrojnym, pojednanie i budowanie pokoju działają w najtrudniejszych warunkach; kwota tych dotacji nie może przekroczyć 1 000 000 EUR i są one udzielane na okres nieprzekraczający 18 miesięcy, który można przedłużyć o dodatkowe 12 miesięcy w razie wystąpienia obiektywnych i nieprzewidzianych przeszkód w wykorzystaniu dotacji;

c)dotacje dla Global Campus of Human Rights;

d)dotacje o niskiej wartości dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, przy wykorzystaniu w miarę możliwości uproszczonych form finansowania zgodnie z art. 125 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509;

e)jeżeli jest to konieczne i należycie uzasadnione w planach działania i środkach, o których mowa w art. 18, dotacje dla podmiotów prawnych podlegających prawu prywatnemu, które faktycznie mają siedzibę w państwie członkowskim, aby ułatwić inwestycje leżące w strategicznym interesie Unii i wspierać cele Instrumentu.

5. W obszarach dotyczących ochrony praw człowieka i demokracji oraz wsparcia dla podmiotów społeczeństwa obywatelskiego Unia może udzielać pomocy niezależnie od zgody rządów i innych organów publicznych zainteresowanych krajów partnerskich; działania te wspierają głównie podmioty społeczeństwa obywatelskiego, z uwzględnieniem form i metod wdrażania, o których mowa w ust. 4 niniejszego artykułu.

6. Podstawą wsparcia budżetowego, w tym udzielanego przy zastosowaniu umów o realizację reformy sektorowej, jest odpowiedzialność państwa, wzajemna rozliczalność i zobowiązanie krajów partnerskich, z uwzględnieniem osiąganych przez nie wyników i postępów, do przestrzegania powszechnych wartości, demokracji, praw człowieka i praworządności, a jego celem jest wzmocnienie partnerstwa między Unią a krajami partnerskimi. Wsparcie to obejmuje wzmocniony dialog merytoryczny, budowanie zdolności i usprawnione zarządzanie, jako uzupełnienie działań partnerów w myśl zasady „Pobieraj więcej, wydawaj lepiej”, tak by wspierać trwały wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu i tworzenie godnych miejsc pracy, także dla osób młodych, eliminację ubóstwa i ograniczenie nierówności oraz by tworzyć i umacniać demokracje i pokojowe społeczeństwa. Wsparcie budżetowe musi przyczyniać się również do równouprawnienia płci.

Każda decyzja o zapewnieniu wsparcia budżetowego opiera się na strategiach wsparcia budżetowego ustalonych przez Unię, jasnym zestawie kryteriów kwalifikowalności oraz dokładnej ocenie ryzyka i korzyści.

Wsparcie budżetowe musi być zróżnicowane, tak aby lepiej odpowiadało sytuacji politycznej, gospodarczej, społecznej i środowiskowej danego kraju partnerskiego, z uwzględnieniem sytuacji niestabilności.

Udzielając wsparcia budżetowego zgodnie z art. 241 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, Komisja jasno określa i monitoruje kryteria warunkowości w zakresie wsparcia budżetowego, w tym postępy w reformach i przejrzystość, a także wspiera rozwój parlamentarnej zdolności w dziedzinie kontroli i audytu krajowego oraz zwiększoną przejrzystość i publiczny dostęp do informacji.

Wypłata środków pochodzących ze wsparcia budżetowego odbywa się w oparciu o wskaźniki świadczące o dokonaniu zadowalających postępów w osiąganiu celów uzgodnionych z krajem partnerskim.

6. Zgodnie z art. 196 ust. 2 akapit drugi lit. a) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, w należycie uzasadnionych przypadkach określonych w planach działania i środkach, o których mowa w art. 18, działania wspierane w ramach Instrumentu i związane z nimi koszty poniesione w 2028 r. można uznać za kwalifikowalne od dnia 1 stycznia 2028 r. nawet wówczas, gdy działania te zostały zrealizowane, a koszty te zostały poniesione przed przedłożeniem wniosku o udzielenie dotacji.

7. Realizację działań w ramach zarządzania pośredniego, w tym poprzez instrumenty finansowe, gwarancje budżetowe i działania łączone w ramach Instrumentu, powierza się w miarę możliwości i zgodnie z art. 157 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 EBI, EBOR lub organizacji państwa członkowskiego, ewentualnie w połączeniu z dodatkowymi innymi formami wsparcia finansowego, zarówno ze strony państw członkowskich, jak i osób trzecich.

8. Podatki, cła i opłaty poniesione podczas wykonywania środków finansowych Unii na podstawie niniejszego rozporządzenia, nałożone przez kraje partnerskie, mogą kwalifikować się do finansowania w ramach Instrumentu na warunkach określonych w rozporządzeniu (UE, Euratom) 2024/2509, z wyjątkiem podatków, ceł i opłat ukierunkowanych konkretnie na finansowanie działań zewnętrznych.

9. Do celów art. 153 ust. 3 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 komisja oceniająca może częściowo lub całkowicie składać się z ekspertów zewnętrznych.

10. W przypadku zarządzania pośredniego z krajami partnerskimi, organami, które wyznaczyły, lub organizacjami lub podmiotami krajów partnerskich na poziomie regionalnym lub globalnym, w przypadku gdy Komisja zachowuje obowiązki w zakresie zarządzania finansami zgodnie z art. 157 ust. 7 akapit drugi lit. a) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, Komisja, w razie potrzeby i bez uszczerbku dla obowiązków instytucji zamawiających, odzyskuje kwoty należne od odbiorców instytucji zamawiających zgodnie z art. 101–106 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, z wyjątkiem jego art. 101 ust. 7, 8 i 9, w tym w drodze decyzji wykonalnej na takich samych warunkach jak te określone w art. 299 TFUE. Umowa w sprawie finansowania zawiera postanowienia w tym zakresie.

W przypadku gdy taki kraj partnerski, organ wyznaczony przez dany kraj partnerski lub organizacja lub organ krajów partnerskich na poziomie regionalnym lub globalnym nie wypełniają swoich zadań związanych z wykonaniem budżetu lub nie wywiązują się z obowiązków, zasad, celów i przepisów warunkujących wykonywanie zarządzania pośredniego, Komisja może podjąć wszelkie niezbędne kroki, w tym tymczasowo lub ostatecznie zastąpić taki podmiot i działać w jego imieniu w ramach zarządzania pośredniego. W takim przypadku Komisja może otrzymać ze środków przeznaczonych dla danego kraju partnerskiego rekompensatę finansową za poniesione dodatkowe obciążenia administracyjne.

11. Wspólne zamówienia w rozumieniu art. 168 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 finansowane na podstawie niniejszego rozporządzenia mogą być realizowane we współpracy z dowolnym krajem partnerskim.

12. Współpraca między Unią a jej partnerami może obejmować udział w strukturach utworzonych w celu uzgodnienia programowania z innymi darczyńcami lub w celu zarządzania realizacją działań, a także składanie wspólnych deklaracji lub oświadczeń w celu zwiększenia widoczności wkładu Unii oraz zapewnienia skutecznego wykonania i koordynacji budżetu, a także umów w sprawie finansowania zawartych z organizacjami lub organami krajów partnerskich na poziomie regionalnym lub globalnym.

Artykuł 24 – Gwarancje budżetowe i pomoc finansowa: maksymalne wsparcie Unii, finansowanie i zaciągane pożyczki

1. Unia może udzielić wsparcia w formie gwarancji budżetowej do maksymalnej kwoty 95 000 000 000 EUR w cenach bieżących. Kwoty pomocy finansowej realizowanej jako pomoc makrofinansowa w formie pożyczek i jako pożyczki oparte na polityce, o których mowa w art. 23 ust. 2, a także kwoty pożyczek udzielonych na podstawie rozporządzenia (Euratom) [XXX] (INSC-D) zmniejszają maksymalną kwotę gwarancji budżetowej.

2. Wskaźnik zasilenia rezerw na gwarancję budżetową i pomoc finansową, o których mowa w ust. 1, wynosi od 9 % do 50 % w zależności od rodzaju operacji. Wskaźnik zasilenia rezerw wynosi 9 % w przypadku pomocy finansowej i gwarancji budżetowej pokrywającej ryzyko związane z niewypłacalnością państwa w związku z operacjami kredytowymi.

3. Wsparcie Unii dla Ukrainy w formie gwarancji budżetowej i pomocy finansowej nie wlicza się do maksymalnej kwoty, o której mowa w ust. 1 niniejszego artykułu.

Unia może udzielić Ukrainie wsparcia w formie gwarancji budżetowej w wysokości do 48 000 000 000 EUR w cenach bieżących. Wskaźnik zasilenia rezerw w przypadku gwarancji budżetowej w celu gwarantowania operacji wspierających Ukrainę ustala się początkowo na poziomie 70 %.

Nie tworzy się rezerw i, na zasadzie odstępstwa od art. 214 ust. 1 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, nie ustala się wskaźnika zasilenia rezerw dla pożyczek dla Ukrainy.

4. Komisja dokonuje co roku przeglądu wskaźników zasilenia rezerw na podstawie ust. 2 i 3 niniejszego artykułu zgodnie z oceną, o której mowa w art. 41 ust. 5 lit. g) rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509, oraz zgodnie z opracowanymi przez Komisję ramami zarządzania ryzykiem.

5. Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 30 w celu zmiany ust. 2 i 3 niniejszego artykułu na potrzeby dostosowania zawartych w nich wskaźników zasilenia rezerw oraz zwiększenia maksymalnych kwot, o których mowa w ust. 1 i 3 niniejszego artykułu, odpowiednio o maksymalnie 20 % i 30 % tych kwot.

6. Bez uszczerbku dla art. 6 ust. 7 państwa członkowskie, kraje partnerskie i inne osoby trzecie mogą wnosić określone wkłady na rzecz gwarancji budżetowej, instrumentów finansowych lub pomocy finansowej zgodnie z art. 211 ust. 2 i art. 221 ust. 2 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509. Takie wkłady na rzecz gwarancji budżetowej lub pomocy finansowej skutkują powstaniem dodatkowej kwoty gwarancji budżetowej lub pomocy finansowej.

7. Jeżeli wkłady, o których mowa w ust. 6, są wnoszone w formie środków pieniężnych, stanowią one zewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel w rozumieniu art. 21 ust. 2 lit. a), d) i e) oraz art. 21 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

8. Gwarancja budżetowa ustanowiona zgodnie z ust. 1 i 3 niniejszego artykułu może zostać wykorzystana, w ramach maksymalnych kwot, o których mowa w ust. 1 i 3 niniejszego artykułu, do udzielenia wsparcia na podstawie decyzji Rady (UE) 2021/1764 i rozporządzenia (Euratom) [XXX] (INSC-D), zgodnie z celami i kryteriami kwalifikowalności określonymi w tych programach. W tym celu tworzenie rezerw jest finansowane z puli środków finansowych tych innych programów unijnych.

9. Kwoty, o których mowa w art. 6 ust. 1 lit. a)–e), wykorzystuje się do tworzenia rezerw na gwarancję budżetową i pomoc finansową, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu. Tworzenie rezerw na wsparcie Unii dla Ukrainy w formie gwarancji budżetowej, o którym mowa w ust. 3, jest finansowane z zasobów finansowych udostępnionych zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady [(UE, Euratom) 20XX/XXX* [rozporządzenie w sprawie WRF], o którym mowa w art. 6 ust. 2, w tym w przypadku gdy gwarancja budżetowa jest przewidziana dla działań na podstawie rozporządzenia (Euratom) [XXX] (INSC-D).

10. Rezerw, o których mowa w ust. 8 i 9 niniejszego artykułu, nie można deklarować później niż na koniec ostatniego roku obowiązywania wieloletnich ram finansowych.

11. Zgodnie z art. 214 ust. 2 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 rezerwy, o których mowa w ust. 8 i 9 niniejszego artykułu, tworzone są do trzech lat po zakończeniu wieloletnich ram finansowych i uwzględniają postępy w zatwierdzaniu i podpisywaniu operacji z zakresu finansowania i inwestycji lub w wypłacie pomocy finansowej, a także profil ryzyka operacji.

12. Komisja jest upoważniona w imieniu Unii do pożyczania środków finansowych niezbędnych do realizacji pomocy finansowej udzielanej na podstawie niniejszego rozporządzenia. Komisja pożycza środki na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych zgodnie z art. 224 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509.

Artykuł 25 – Wykonywanie gwarancji budżetowej i instrumentów finansowych

1. Gwarancja budżetowa jest wykorzystywana do zagwarantowania operacji państwowych, państwowych niższego szczebla i prywatnych partnerów.

2. W przypadku gdy kraje partnerskie wnoszą wkład do instrumentów finansowych lub gwarancji budżetowej, kwalifikujące się podmioty wykonawcze lub partnerzy z zainteresowanych krajów mogą również być kwalifikującymi się podmiotami wykonawczymi lub partnerami. Na zasadzie odstępstwa od art. 211 ust. 5 akapit trzeci rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 kwalifikują się również kwalifikujące się podmioty wykonawcze lub partnerzy z krajów partnerskich korzystających z gwarancji budżetowej lub instrumentów finansowych.

3. Na zasadzie odstępstwa od art. 62 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) i art. 211 ust. 5 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 w przypadku, gdy instrumenty finansowe lub gwarancja budżetowa są wdrażane w ramach zarządzania pośredniego, kwalifikują się podmioty, które zapewniają odpowiednie gwarancje swojej zdolności finansowej i podlegają prawu prywatnemu państwa członkowskiego, kraju partnerskiego korzystającego z instrumentów finansowych lub gwarancji budżetowej lub kraju partnerskiego, który wniósł wkład do instrumentów finansowych lub gwarancji budżetowej.

4. Komisja zapewnia skuteczne, wydajne i sprawiedliwe wykorzystanie dostępnych zasobów wśród kwalifikujących się podmiotów wykonawczych i partnerów, także małych i średnich, przy jednoczesnym propagowaniu współpracy między nimi i z uwzględnieniem ich zdolności, wartości dodanej i doświadczenia.

5. W celu zapewnienia komplementarności Komisja może zwrócić się do partnerów o wszelkie istotne informacje na temat ich działań nieobjętych gwarancją budżetową, o której mowa w art. 24.

6. Rada Inwestycyjna ds. Globalnego wymiaru Europy (zwana dalej „Radą Inwestycyjną”) zapewnia Komisji strategiczne i operacyjne wytyczne dotyczące wdrażania gwarancji budżetowej, o której mowa w art. 24, oraz łączenia. Rada Inwestycyjna przyjmie swój regulamin wewnętrzny. Rada Inwestycyjna zbiera się co najmniej raz w roku i w miarę możliwości przyjmuje opinie na zasadzie konsensusu.

W skład Rady Inwestycyjnej wchodzą przedstawiciele Komisji i Wysokiego Przedstawiciela, wszystkich państw członkowskich i EBI. Parlament Europejski ma status obserwatora. Wnoszący wkład, kwalifikujące się podmioty wykonawcze i partnerzy, kraje partnerskie, stosowne organizacje regionalne i inne zainteresowane strony mogą w stosownych przypadkach otrzymać status obserwatora. Radzie Inwestycyjnej współprzewodniczy Komisja i Wysoki Przedstawiciel.

Artykuł 26 – Wykonanie pożyczek opartych na polityce

1. Komisja przyjmuje, w drodze aktów wykonawczych, decyzje o udostępnieniu krajowi partnerskiemu kwoty pożyczki opartej na polityce i określające okres dostępności pożyczki, który nie może przekraczać trzech lat po zakończeniu wieloletnich ram finansowych. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 32 ust. 2. Jeżeli decyzja ta jest częścią planu działania lub środka, zastosowanie mają art. 18 i 19.

2. Oprócz elementów określonych w art. 223 ust. 4 rozporządzenia (UE, Euratom) 2024/2509 w umowach pożyczki w przypadku pożyczek opartych na polityce określa się maksymalną kwotę pożyczki, okres dostępności, maksymalny okres każdej wypłaty pożyczki oraz szczegółowe warunki wsparcia. Umowy takie mogą również zawierać kwotę płatności zaliczkowych i zasady rozliczania płatności zaliczkowych.

Artykuł 27 – Udział kapitałowy w instytucjach finansowania rozwoju

Kwoty, o których mowa w art. 6 ust. 1 lit. a)–e), mogą być wykorzystane w celu wniesienia wkładu na poczet zasobów finansowych europejskich i innych instytucji finansowania rozwoju.

Artykuł 28 – Współpraca transgraniczna

1. Współpraca transgraniczna obejmuje współpracę na przyległych zewnętrznych granicach lądowych i morskich, współpracę transnarodową na większych terytoriach transgranicznych lub współpracę morską wokół basenów morskich, jak również współpracę międzyregionalną.

2. Filary, o których mowa w art. 3 ust. 1 lit. a) i b), mogą przyczyniać się do realizacji programów współpracy transgranicznej, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, współfinansowanych na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) [XXX] [rozporządzenie w sprawie partnerstw krajowych i regionalnych]. Na wsparcie tych programów przydziela się indykatywnie maksymalnie 3 % puli środków finansowych przewidzianych dla filarów, o których mowa w art. 3 ust. 1 lit. a).

3. Wkłady na rzecz programów współpracy transgranicznej określa się i wykorzystuje zgodnie z art. XX {Przepisy międzyfunduszowe – zewnętrzne programy współpracy transgranicznej} rozporządzenia (UE, Euratom) [XXX] [Partnerstwa krajowe i regionalne].

Tytuł III – Przepisy końcowe

Artykuł 29 – Rozszerzenie zakresu geograficznego

1. W należycie uzasadnionych przypadkach i jeżeli działania przewidziane do wdrożenia mają charakter globalny, transregionalny lub regionalny, Komisja może – w ramach odpowiednich wieloletnich programów indykatywnych lub odpowiednich planów działania lub środków – podjąć decyzję o rozszerzeniu zakresu działań na kraje i terytoria zamorskie powiązane z państwem członkowskim, określone w załączniku II do TFUE, w celu zapewnienia spójności i skuteczności unijnego finansowania lub wspierania współpracy regionalnej lub transregionalnej.

2. Komisja może przewidzieć szczególną alokację finansową przeznaczoną na udzielenie krajom i regionom partnerskim pomocy w celu zacieśniania współpracy z sąsiadującymi najbardziej oddalonymi regionami Unii oraz z krajami i terytoriami zamorskimi powiązanymi z państwem członkowskim, zgodnie z załącznikiem II do TFUE. W tym celu Instrument może, w stosownych przypadkach i w oparciu o zasadę wzajemności i proporcjonalności w odniesieniu do poziomu finansowania w ramach decyzji Rady (UE) 2021/1764 lub rozporządzenia (UE, Euratom) [XXX] [Partnerstwa krajowe i regionalne], przyczyniać się do działań realizowanych przez kraj lub region partnerski lub jakikolwiek inny podmiot na mocy niniejszego rozporządzenia, lub przez kraj, terytorium lub jakikolwiek inny podmiot na mocy decyzji Rady (UE) 2021/1764, lub przez region najbardziej oddalony Unii w ramach wspólnych programów operacyjnych lub do programów współpracy międzyregionalnej lub środków ustanowionych i realizowanych na mocy rozporządzenia (UE, Euratom) [XXX] [Partnerstwa krajowe i regionalne].

Artykuł 30 – Wykonywanie przekazanych uprawnień

1. Powierzenie Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych podlega warunkom określonym w niniejszym artykule.

2. Uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych w celu zmiany art. 6 ust. 5, art. 24 ust. 1, 2 i 3 oraz załącznika II powierza się Komisji na okres obowiązywania niniejszego rozporządzenia.

3. Przekazanie uprawnień, o którym mowa w tym artykule, może zostać w dowolnym momencie odwołane przez Parlament Europejski lub Radę. Decyzja o odwołaniu kończy przekazanie określonych w niej uprawnień. Decyzja o odwołaniu staje się skuteczna następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub w późniejszym terminie określonym w tej decyzji. Nie wpływa ona na ważność już obowiązujących aktów delegowanych.

4. Przed przyjęciem aktu delegowanego Komisja konsultuje się z ekspertami wyznaczonymi przez każde państwo członkowskie zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa.

5. Niezwłocznie po przyjęciu aktu delegowanego Komisja przekazuje go równocześnie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

6. Akt delegowany przyjęty na podstawie tego artykułu wchodzi w życie tylko wówczas, gdy ani Parlament Europejski, ani Rada nie wyraziły sprzeciwu w terminie dwóch miesięcy od przekazania tego aktu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, lub gdy, przed upływem tego terminu, zarówno Parlament Europejski, jak i Rada poinformowały Komisję, że nie wniosą sprzeciwu. Termin ten przedłuża się o dwa miesiące z inicjatywy Parlamentu Europejskiego lub Rady.

Artykuł 31 – Przyjęcie dalszych przepisów wykonawczych dotyczących filaru „Europa”

W odniesieniu do partnerów objętych procesem rozszerzenia i polityką wschodniego sąsiedztwa w ramach filaru, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. a), Komisja przyjmuje akt wykonawczy ustanawiający jednolite warunki wykonywania niniejszego rozporządzenia w odniesieniu do projektu i treści planów opartych na wynikach, wyników, struktur i systemów kontroli, które mają zostać ustanowione w ramach przygotowań do przystąpienia, również w kontekście zarządzania funduszami strukturalnymi, rolnymi i współpracy transgranicznej. Ten akt wykonawczy przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 32 ust. 2.

Artykuł 32 – Procedura komitetowa

1. Komisję wspomaga komitet. Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011. Komitet może obradować w różnych formatach.

2. W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

3. Regulamin komitetu ustanawia proporcjonalne terminy umożliwiające jego członkom wczesne i skuteczne przeanalizowanie projektów aktów wykonawczych i wyrażenie swoich opinii, zgodnie z art. 3 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

4. W przypadku gdy opinia komitetu ma zostać uzyskana w drodze procedury pisemnej, procedura ta kończy się bez osiągnięcia rezultatu, gdy – przed upływem terminu na wydanie opinii – zdecyduje o tym przewodniczący komitetu lub wniesie o to zwykła większość członków komitetu.

5. W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 8 rozporządzenia (UE) nr 182/2011 w związku z jego art. 5.

6. Przyjęta decyzja pozostaje w mocy w okresie obowiązywania przyjętego lub zmienionego dokumentu, planu działania lub środka.

7. W stosownych przypadkach obserwator reprezentujący EBI jest zapraszany do udziału w obradach komitetu dotyczących zagadnień związanych z EBI.

8. Państwa członkowskie mogą się zwrócić o przeanalizowanie wszelkich innych kwestii związanych z wdrażaniem Instrumentu.

Artykuł 33 – Klauzula dotycząca Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych

Niniejsze rozporządzenie stosuje się zgodnie z decyzją 2010/427/UE, w szczególności jej art. 3 i 9.

Artykuł 34 – Uchylenie i przepisy przejściowe

1. Rozporządzenia (UE) 2021/947, (UE) 2021/1529, (UE) 2024/792, (UE) 2024/1449 i (UE) 2025/535 tracą moc ze skutkiem od dnia [1 stycznia 2028 r.].

2. Niniejsze rozporządzenie nie ma wpływu na kontynuację ani modyfikację działań rozpoczętych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1085/2006 70 , rozporządzenia (UE) nr 231/2014 71 , rozporządzenia (UE) 2021/1529, rozporządzenia (UE) 2021/947, rozporządzenia (UE) 2024/792, rozporządzenia (UE) 2024/1449 i rozporządzenia (UE) 2025/535, które nadal mają zastosowanie do tych działań aż do ich zamknięcia. Art. 23 niniejszego rozporządzenia ma jednak zastosowanie do działań na podstawie rozporządzenia (UE) 2021/1529 i rozporządzenia (UE) 2021/947 zamiast art. 26 i 27 rozporządzenia (UE) 2021/947.

3. Z puli środków finansowych przeznaczonych na Instrument pokrywane mogą być również wydatki na pomoc techniczną i administracyjną niezbędne w celu zapewnienia przejścia między niniejszym rozporządzeniem a środkami przyjętymi na podstawie rozporządzenia (UE) 2021/947, (UE) 2021/1529, (UE) 2024/1449.

4. Pula środków finansowych przeznaczonych na Instrument może pokrywać działania związane z przygotowaniem każdego przyszłego powiązanego rozporządzenia.

5. W razie potrzeby w budżecie obejmującym okres po 2034 r. mogą zostać zapisane środki na pokrycie wydatków przewidzianych w art. 6 ust. 4, aby umożliwić zarządzanie działaniami, które nie zostaną zakończone do dnia 31 grudnia 2034 r.

6. Pule środków finansowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 lit. a)–e), oraz zasoby finansowe udostępnione zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady [(UE, Euratom) 20XX/XXX* [rozporządzenie w sprawie WRF], o których mowa w art. 6 ust. 2, mogą finansować uzupełnienie rezerw na gwarancje budżetowe zatwierdzone na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/1601 i rozporządzenia (UE) 2024/792 na gwarancje budżetowe i pomoc finansową zatwierdzone na podstawie rozporządzenia (UE) 2021/947 i na podstawie aktów podstawowych, których tworzenie jest regulowane rozporządzeniem (WE, Euratom) nr 480/2009, a także pomoc finansową zatwierdzoną na podstawie rozporządzenia (UE) 2024/1449 i rozporządzenia (UE) 2025/535.

Artykuł 35 – Wejście w życie i rozpoczęcie stosowania

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie z dniem jego opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 1 stycznia 2028 r.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

Sporządzono w Brukseli dnia r.

OCENA SKUTKÓW FINANSOWYCH I CYFROWYCH REGULACJI

1.STRUKTURA WNIOSKU/INICJATYWY3

1.1.Tytuł wniosku/inicjatywy3

1.2.Obszary polityki, których dotyczy wniosek/inicjatywa3

1.3.Cel(e)3

1.3.1.Cel(e) ogólny(-e)3

1.3.2.Cel(e) szczegółowy(-e)3

1.3.3.Oczekiwane wyniki i wpływ3

1.3.4.Wskaźniki dotyczące realizacji celów3

1.4.Wniosek/inicjatywa dotyczy:4

1.5.Uzasadnienie wniosku/inicjatywy4

1.5.1.Potrzeby, które należy zaspokoić w perspektywie krótko- lub długoterminowej, w tym szczegółowy terminarz przebiegu realizacji inicjatywy4

1.5.2.Wartość dodana z tytułu zaangażowania Unii Europejskiej (może wynikać z różnych czynników, na przykład korzyści koordynacyjnych, pewności prawa, większej efektywności lub komplementarności). Na potrzeby tej sekcji „wartość dodaną z tytułu zaangażowania Unii Europejskiej” należy rozumieć jako wartość wynikającą z unijnej interwencji, wykraczającą poza wartość, która zostałaby wytworzona przez same państwa członkowskie.4

1.5.3.Główne wnioski wyciągnięte z podobnych działań4

1.5.4.Spójność z wieloletnimi ramami finansowymi oraz możliwa synergia z innymi właściwymi instrumentami5

1.5.5.Ocena różnych dostępnych możliwości finansowania, w tym możliwości przegrupowania środków5

1.6.Czas trwania wniosku/inicjatywy i jego/jej wpływu finansowego6

1.7.Planowane metody wykonania budżetu6

2.ŚRODKI ZARZĄDZANIA8

2.1.Zasady nadzoru i sprawozdawczości8

2.2.System zarządzania i kontroli8

2.2.1.Uzasadnienie dla proponowanych metod wykonania budżetu, mechanizmów finansowania wykonania, sposobów dokonywania płatności i strategii kontroli8

2.2.2.Informacje dotyczące zidentyfikowanego ryzyka i systemów kontroli wewnętrznej ustanowionych w celu jego ograniczenia8

2.2.3.Oszacowanie i uzasadnienie efektywności kosztowej kontroli (relacja kosztów kontroli do wartości zarządzanych funduszy powiązanych) oraz ocena prawdopodobnego ryzyka błędu (przy płatności i przy zamykaniu)8

2.3.Środki zapobiegania nadużyciom finansowym i nieprawidłowościom9

3.SZACUNKOWY WPŁYW FINANSOWY WNIOSKU/INICJATYWY10

3.1.Działy wieloletnich ram finansowych i linie budżetowe po stronie wydatków, na które wniosek/inicjatywa ma wpływ10

3.2.Szacunkowy wpływ finansowy wniosku na środki12

3.2.1.Podsumowanie szacunkowego wpływu na środki operacyjne12

3.2.1.1.Środki z uchwalonego budżetu12

3.2.1.2.Środki z zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel17

3.2.2.Szacowany produkt finansowany ze środków operacyjnych22

3.2.3.Podsumowanie szacunkowego wpływu na środki administracyjne24

3.2.3.1. Środki z uchwalonego budżetu24

3.2.3.2.Środki z zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel24

3.2.3.3.Ogółem środki24

3.2.4.Szacowane zapotrzebowanie na zasoby ludzkie25

3.2.4.1.Finansowane z uchwalonego budżetu25

3.2.4.2.Finansowane z zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel26

3.2.4.3.Zapotrzebowanie na zasoby ludzkie ogółem26

3.2.5.Przegląd szacowanego wpływu na inwestycje związane z technologiami cyfrowymi28

3.2.6.Zgodność z obowiązującymi wieloletnimi ramami finansowymi28

3.2.7.Udział osób trzecich w finansowaniu28

3.3.Szacunkowy wpływ na dochody29

4.Wymiar cyfrowy29

4.1.Wymogi cyfrowe30

4.2.Dane30

4.3.Rozwiązania cyfrowe31

4.4.Ocena interoperacyjności31

4.5.Środki wspierające cyfrowe wdrażanie32

1.STRUKTURA WNIOSKU/INICJATYWY 

1.1.Tytuł wniosku/inicjatywy

1.2.Obszary polityki, których dotyczy wniosek/inicjatywa 

1.3.Cel(e)

1.3.1.Cel(e) ogólny(-e)

1.3.2.Cel(e) szczegółowy(-e)

1.3.3.Oczekiwane wyniki i wpływ

Należy wskazać, jakie efekty przyniesie wniosek/inicjatywa beneficjentom/grupie docelowej.

1.3.4.Wskaźniki dotyczące realizacji celów

Należy wskazać wskaźniki stosowane do monitorowania postępów i osiągnięć.

1.4.Wniosek/inicjatywa dotyczy: 

 nowego działania 

 nowego działania, będącego następstwem projektu pilotażowego/działania przygotowawczego 72  

 przedłużenia bieżącego działania 

 połączenia lub przekształcenia co najmniej jednego działania pod kątem innego/nowego działania

1.5.Uzasadnienie wniosku/inicjatywy 

1.5.1.Potrzeby, które należy zaspokoić w perspektywie krótko- lub długoterminowej, w tym szczegółowy terminarz przebiegu realizacji inicjatywy

1.5.2.Wartość dodana z tytułu zaangażowania Unii Europejskiej (może wynikać z różnych czynników, na przykład korzyści koordynacyjnych, pewności prawa, większej efektywności lub komplementarności). Na potrzeby tej sekcji „wartość dodaną z tytułu zaangażowania Unii Europejskiej” należy rozumieć jako wartość wynikającą z unijnej interwencji, wykraczającą poza wartość, która zostałaby wytworzona przez same państwa członkowskie.

1.5.3.Główne wnioski wyciągnięte z podobnych działań

1.5.4.Spójność z wieloletnimi ramami finansowymi oraz możliwa synergia z innymi właściwymi instrumentami

1.5.5.Ocena różnych dostępnych możliwości finansowania, w tym możliwości przegrupowania środków

1.6.Czas trwania wniosku/inicjatywy i jego/jej wpływu finansowego

 Ograniczony czas trwania

–    Czas trwania wniosku/inicjatywy: od [DD/MM]RRRR r. do [DD/MM]RRRR r.

–    Czas trwania wpływu finansowego: od RRRR r. do RRRR r. w odniesieniu do środków na zobowiązania oraz od RRRR r. do RRRR r. w odniesieniu do środków na płatności.

 Nieograniczony czas trwania

–Wprowadzenie w życie z okresem rozruchu od RRRR r. do RRRR r.,

–po którym następuje faza operacyjna.

1.7.Planowane metody wykonania budżetu

 Bezpośrednie zarządzanie przez Komisję

– w ramach jej służb, w tym za pośrednictwem jej pracowników w delegaturach Unii

–    przez agencje wykonawcze

Zarządzanie dzielone z państwami członkowskimi

 Zarządzanie pośrednie przez przekazanie zadań związanych z wykonaniem budżetu:

– państwom trzecim lub organom przez nie wyznaczonym

– organizacjom międzynarodowym i ich agencjom (wyszczególnić)

– Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu i Europejskiemu Funduszowi Inwestycyjnemu

– organom, o których mowa w art. 70 i 71 rozporządzenia finansowego

– organom prawa publicznego

– podmiotom podlegającym prawu prywatnemu, które świadczą usługi użyteczności publicznej, w zakresie, w jakim są im zapewnione odpowiednie gwarancje finansowe

– podmiotom podlegającym prawu prywatnemu państwa członkowskiego, którym powierzono realizację partnerstwa publiczno-prywatnego i zapewniono odpowiednie gwarancje finansowe

– podmiotom lub osobom odpowiedzialnym za wykonanie określonych działań w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa na mocy tytułu V Traktatu o Unii Europejskiej oraz określonym we właściwym podstawowym akcie prawnym

–podmiotom mającym siedzibę w państwie członkowskim, podlegającym prawu prywatnemu państwa członkowskiego lub prawu Unii i kwalifikującym się, zgodnie z przepisami sektorowymi, do powierzenia im wykonywania środków finansowych Unii lub gwarancji budżetowych, w zakresie, w jakim podmioty te są kontrolowane przez podmioty prawa publicznego lub podmioty podlegające prawu prywatnemu świadczące usługi użyteczności publicznej, a także posiadają odpowiednie gwarancje finansowe w formie odpowiedzialności solidarnej organów kontrolnych lub równoważne gwarancje finansowe, które mogą być ograniczone, w odniesieniu do każdego działania, do maksymalnej kwoty wsparcia Unii.

Uwagi

ŚRODKI ZARZĄDZANIA

2.1.Zasady nadzoru i sprawozdawczości 

2.2.System zarządzania i kontroli 

2.2.1.Uzasadnienie dla proponowanych metod wykonania budżetu, mechanizmów finansowania wykonania, sposobów dokonywania płatności i strategii kontroli

2.2.2.Informacje dotyczące zidentyfikowanego ryzyka i systemów kontroli wewnętrznej ustanowionych w celu jego ograniczenia

2.2.3.Oszacowanie i uzasadnienie efektywności kosztowej kontroli (relacja kosztów kontroli do wartości zarządzanych funduszy powiązanych) oraz ocena prawdopodobnego ryzyka błędu (przy płatności i przy zamykaniu) 

2.3.Środki zapobiegania nadużyciom finansowym i nieprawidłowościom 

3. SZACUNKOWY WPŁYW FINANSOWY WNIOSKU/INICJATYWY

3.1.Działy wieloletnich ram finansowych i linie budżetowe po stronie wydatków, na które wniosek/inicjatywa ma wpływ

[1]    Środki zróżnicowane/środki niezróżnicowane.

3.2.Szacunkowy wpływ finansowy wniosku na środki

3.2.1.    Podsumowanie szacunkowego wpływu na środki operacyjne

–    Wniosek/inicjatywa nie wiąże się z koniecznością wykorzystania środków operacyjnych

–    Wniosek/inicjatywa wiąże się z koniecznością wykorzystania środków operacyjnych, jak określono poniżej

3.2.1.1.    Środki z uchwalonego budżetu

w mln EUR (do trzech miejsc po przecinku)

Z powyższych środków ogółem orientacyjna kwota w wysokości 25 000 000 000 EUR zostanie przeznaczona na finansowanie działań w zakresie pomocy humanitarnej. Biorąc pod uwagę, że pomoc humanitarna jest narzędziem niepodlegającym programowaniu i opartym na potrzebach, przydziały środków na poszczególne filary zostaną określone na późniejszym etapie, w tym w ramach rocznej procedury budżetowej.

w mln EUR (do trzech miejsc po przecinku)

3.2.1.2.    Środki z zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel

w mln EUR (do trzech miejsc po przecinku)