52025PC0333

ZALECENIE nr XX/2025

RADY PARTNERSTWA UE–ARMENIA

z dnia dd.mm.2025 r.

w sprawie programu partnerstwa UE–Armenia

RADA PARTNERSTWA UE–ARMENIA,

uwzględniając Kompleksową i wzmocnioną umowę o partnerstwie między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Armenii, z drugiej strony,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Kompleksowa i wzmocniona umowa o partnerstwie między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Armenii, z drugiej strony (zwana dalej „Umową”) została podpisana dnia 24 listopada 2017 r. i weszła w życie dnia 1 marca 2021 r.

(2)Zgodnie z art. 362 ust. 6 Umowy Rada Partnerstwa może wydawać zalecenia dla osiągnięcia celów Umowy.

(3)Zgodnie z art. 377 ust. 1 Umowy Strony wprowadzają wszelkie środki wymagane w celu wypełnienia ich zobowiązań w ramach Umowy i zapewniają osiągnięcie określonych w niej celów.

(4)W art. 11 regulaminu wewnętrznego Rady Partnerstwa przewidziano możliwość podejmowania decyzji i formułowania zaleceń między sesjami w drodze procedury pisemnej, jeżeli obie Strony wyrażą na to zgodę.

(5)Unia i Armenia postanowiły umocnić swoje partnerstwo, uzgadniając zestaw priorytetów wspólnych prac na rzecz osiągnięcia celów określonych w Umowie.

(6)Strony Umowy uzgodniły treść programu partnerstwa UE–Armenia, który będzie wspierał wykonanie Umowy, ze szczególnym naciskiem na współpracę w ustalonych wspólnych obszarach zainteresowania,

PRZYJMUJE NINIEJSZE ZALECENIE:

Artykuł 1

Rada Partnerstwa zaleca, aby Strony realizowały program partnerstwa UE–Armenia określony w załączniku.

Artykuł 2

Określony w niniejszym zaleceniu program partnerstwa UE–Armenia zastępuje zalecenie Rady Współpracy UE–Armenia nr 1/2017 z dnia 20 listopada 2017 r. w sprawie priorytetów partnerstwa UE–Armenia.

Artykuł 3

Niniejsze zalecenie staje się skuteczne z dniem jego przyjęcia.

Sporządzono w Brukseli dnia [dzień miesiąc rok].

Przewodniczący

W imieniu Rady Partnerstwa

Przewodniczący

ZAŁĄCZNIK

PROGRAM PARTNERSTWA

między

UNIĄ EUROPEJSKĄ

ARMENIĄ

Spis treści

Wprowadzenie

Zasady, instrumenty i zasoby służące realizacji programu partnerstwa

Priorytety programu partnerstwa

Demokracja, prawa człowieka i dobre rządy

Wolność, mobilność i bezpieczeństwo

Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

Współpraca gospodarcza i sektorowa

Handel i zagadnienia związane z handlem

Kontakty międzyludzkie

Podsumowanie

WPROWADZENIE

Kompleksowa i wzmocniona umowa o partnerstwie między UE a Armenią („umowa o partnerstwie”) została podpisana w listopadzie 2017 r. i weszła w życie 1 marca 2021 r. jako podstawowy dokument dotyczący stosunków między UE a Armenią oraz plan tworzenia instytucji demokratycznych w Armenii.

Aby ułatwić współpracę między UE a Armenią, 21 lutego 2018 r. przyjęto priorytety partnerstwa UE–Armenia. W oparciu o wspólne interesy i wartości priorytety partnerstwa pomagają kształtować program spotkań w ramach regularnego dialogu politycznego i dialogów sektorowych zgodnie z umową o partnerstwie, który zapewnia ramy realizacji i monitorowania zidentyfikowanych priorytetów.

W dniach 26–27 października 2023 r. Rada Europejska zwróciła się do Wysokiego Przedstawiciela i Komisji o przedstawienie wariantów działań najskuteczniej zacieśniających stosunki UE–Armenia we wszystkich ich wymiarach. Było to następstwem wyraźnie wyrażonej przez władze Armenii woli zacieśnienia stosunków między UE a Armenią, co znalazło również odzwierciedlenie w ustawie o rozpoczęciu procesu przystąpienia Armenii do Unii Europejskiej. Świadczy to zarazem o zdecydowanym pragnieniu UE, by wykorzystać obecną dynamikę do zacieśnienia stosunków między UE a Armenią. Przy okazji posiedzenia Europejskiej Wspólnoty Politycznej, które odbyło się w Grenadzie 5 października 2023 r., przewodnicząca Komisji Europejskiej i premier Armenii wyrazili również determinację, by zacieśnić więzi gospodarcze i w pełni wykorzystać potencjał umowy o partnerstwie. 13 listopada 2023 r. Rada do Spraw Zagranicznych uzgodniła (i) wzmocnienie cywilnej misji Unii Europejskiej w Armenii (EUMA) w ramach wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO), z udziałem większej liczby obserwatorów i patroli, w tym na obszarach newralgicznych; (ii) zbadanie możliwości udzielenia Armenii nieobejmującego broni wsparcia w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF); (iii) przystąpienie do zbadania możliwości rozpoczęcia dialogu w sprawie liberalizacji reżimu wizowego oraz (iv) określenie dalszych środków wsparcia za pośrednictwem wspólnej misji informacyjnej służb Komisji i ESDZ. Od tego czasu działania te zostały zrealizowane. Misja informacyjna potwierdziła dążenie obu stron do zacieśnienia współpracy, w tym podjęcia współpracy w nowych obszarach, takich jak bezpieczeństwo i obrona, zacieśnienia współpracy w sektorach takich jak transport, energia i łączność cyfrowa, handel, badania naukowe i innowacje, a także zwiększenia inwestycji w ramach strategii Global Gateway. Dążenie to jest zgodne ze strategicznym podejściem UE do regionu Morza Czarnego, przyjętym 28 maja 2025 r. Przedmiotem szczególnej uwagi będzie również zaspokojenie potrzeb i wspieranie włączenia społeczno-gospodarczego Ormian wysiedlonych w wyniku operacji wojskowej Azerbejdżanu w Górskim Karabachu (zwanych dalej ormiańskimi przesiedleńcami lub uchodźcami).

Zarówno UE, jak i Armenia są zainteresowane zacieśnianiem i pogłębianiem stosunków, co potwierdzono na piątym posiedzeniu Rady Partnerstwa UE–Armenia, które odbyło się w dniu 13 lutego 2024 r. W związku z tym program partnerstwa UE–Armenia ma na celu ustanowienie ambitniejszych wspólnych priorytetów współpracy we wszystkich wymiarach, aby osiągnąć cele kompleksowej i wzmocnionej umowy o partnerstwie zgodnie z europejskimi aspiracjami ludności Armenii.

Program partnerstwa UE–Armenia zastępuje dotychczasowe priorytety partnerstwa i nadaje im nowy kierunek, opierając się na kompleksowej umowie o partnerstwie. Wprowadzono w nim rozróżnienie między priorytetami krótkoterminowymi (które należy zrealizować w ciągu 3–4 lat lub w przypadku których należy osiągnąć w tym terminie znaczne postępy) a priorytetami średnioterminowymi (które należy zrealizować w ciągu siedmiu lat lub w przypadku których należy osiągnąć w tym terminie znaczne postępy). Program partnerstwa zacznie obowiązywać od momentu jego przyjęcia przez Radę Partnerstwa UE–Armenia. Za zgodą Rady Partnerstwa program można w dowolnym momencie zmienić lub zaktualizować.

1. ZASADY, INSTRUMENTY I ZASOBY SŁUŻĄCE REALIZACJI PROGRAMU PARTNERSTWA

W oparciu o wspólne interesy i wartości realizacji niniejszego programu partnerstwa będą przyświecać opisane niżej zasady.

•Działania podejmowane w ramach programu partnerstwa powinny być w pełni zgodne z umową o partnerstwie, w tym z jej preambułą.

•Program partnerstwa należy realizować w sposób przejrzysty, odpowiedzialny i włączający.

•Program partnerstwa wymaga zaangażowania obu stron i dialogu dotyczącego reform związanych z umową o partnerstwie.

•Program partnerstwa ma na celu osiągnięcie konkretnych i określonych rezultatów poprzez stopniową realizację praktycznych działań.

•Strony uznają istotne znaczenie wspierania realizacji uzgodnionych priorytetów w drodze politycznego zobowiązania oraz za pomocą odpowiednich środków technicznych i finansowych.

•Realizacja programu partnerstwa będzie monitorowana oraz będzie przedmiotem corocznej sprawozdawczości i oceny. Przeprowadzany będzie przegląd postępów, m.in. w ramach struktury instytucjonalnej ustanowionej w umowie o partnerstwie. Do monitorowania programu partnerstwa zachęcane będzie także społeczeństwo obywatelskie, w tym w kontekście Platformy Społeczeństwa Obywatelskiego UE–Armenia.

•UE pomoże Armenii osiągnąć cele i zrealizować priorytety określone w programie partnerstwa. Będzie to czynić, korzystając ze wszelkich dostępnych źródeł unijnego wsparcia, jak również wiedzy fachowej i doradztwa, najlepszych praktyk, poprzez wymianę informacji, wsparcie na rzecz budowania zdolności, wzmocnienie instytucjonalne, a także za pośrednictwem instrumentów pomocowych. UE będzie również współpracować z partnerami o zbieżnych poglądach, aby zapewnić koordynację wsparcia dla Armenii i zagwarantować podejście Drużyny Europy łączące zasoby UE, jej państw członkowskich, Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI) i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOR) oraz innych zainteresowanych partnerów. Odpowiednie instrumenty finansowe UE przyczynią się do realizacji programu partnerstwa. Program nie jest jednak sam w sobie dokumentem programowania finansowego i nie zastępuje programowania dokonanego przez same Strony.

Program partnerstwa stanowi podstawę pomocy UE dla Armenii, zgodnie z Instrumentem Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR – „Globalny wymiar Europy”) oraz odpowiednimi dokumentami programowymi. UE może także zapewniać pomoc za pośrednictwem innych instrumentów UE. Wsparcie UE, odzwierciedlając jego warunkowość i podejście oparte na zachętach, będzie uzależnione od realizacji uzgodnionych reform. Aby pomóc w realizacji priorytetów programu partnerstwa, Komisja Europejska przedstawiła plan na rzecz odporności i wzrostu, stanowiący pakiet pomocy w wysokości 270 mln EUR na lata 2024–2027. W ramach planu na rzecz odporności i wzrostu UE zapewni (1) pomoc w postaci dotacji w wysokości 200 mln EUR na wsparcie programu reform społeczno-gospodarczych i zacieśnienie współpracy sektorowej z UE oraz (2) pomoc w postaci dotacji na inwestycje w wysokości 70 mln EUR w celu pobudzenia inwestycji publicznych i prywatnych w dziedzinie handlu, energii i połączeń transportowych oraz wzmocnienia sektora prywatnego. Pomoc ta wzmacnia również zaangażowanie UE w regionie Morza Czarnego zgodnie ze strategicznym podejściem UE do regionu Morza Czarnego.

2. PRIORYTETY PROGRAMU PARTNERSTWA

UE wyraża uznanie dla zaangażowania Armenii na rzecz demokracji, praworządności i praw człowieka oraz pochwala wymierne postępy poczynione w tym zakresie, uznając bardzo trudną sytuację w regionie, z którą obecnie boryka się Armenia. Wyraża zarazem uznanie dla zaangażowania Armenii na rzecz zapewnienia demokratycznych, prawidłowo funkcjonujących instytucji, z wykorzystaniem umowy o partnerstwie jako planu reform ukierunkowanych na unowocześnienie kraju. Do najważniejszych priorytetów w tym zakresie należą rozwój społeczno-gospodarczy, dywersyfikacja handlu, zrównoważony rozwój i budowanie odporności, sprostanie wyzwaniom geopolitycznym i regionalnym, a także zwalczanie ukierunkowanych zagrożeń hybrydowych oraz innych zagrożeń. Ważnym wspólnym priorytetem jest również dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego. Celem tego procesu jest wsparcie Armenii w osiągnięciu ruchu bezwizowego w przypadku pobytów krótkoterminowych w UE i w strefie Schengen, pod warunkiem wprowadzenia odpowiednich warunków sprzyjających dobrze zarządzanej mobilności i bezpieczeństwu. Armenia poczyniła znaczne postępy w realizacji reform w kluczowych obszarach, takich jak wymiar sprawiedliwości, walka z korupcją i utrzymanie praworządności, wolność słowa i wolność mediów, reformy policji i wzmocnienie instytucji demokratycznych (np. przez ustanowienie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych), a także pod względem reform w dziedzinie edukacji, zdrowia, ochrony socjalnej, migracji i ochrony ludności. Sytuacja w zakresie bezpieczeństwa w regionie pozostaje niestabilna. Program partnerstwa obejmuje bezpieczeństwo i obronę jako nowy obszar współpracy, której celem jest wzmocnienie odporności, bezpieczeństwa i stabilności Armenii. Na przykład w 2024 r. UE przyjęła pierwszy w historii środek pomocy dla armeńskich sił zbrojnych w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju. UE jest gotowa wspierać Armenię w tym zakresie. W nadchodzących latach dalszej uwagi będzie wymagało zaspokojenie potrzeb ponad 115 000 ormiańskich przesiedleńców i włączenie ich do systemu społeczno-gospodarczego.

W programie partnerstwa zostaną uwzględnione prawa człowieka i równouprawnienie płci.

Niniejszy program partnerstwa wspiera dywersyfikację gospodarki, handlu i źródeł energii oraz dalsze zbliżanie regulacji w kluczowych sektorach (o ile jest to zgodne z członkostwem Armenii w innych organizacjach międzynarodowych i jej zobowiązaniami z tego tytułu) z myślą o stworzeniu warunków dla zacieśnienia współpracy gospodarczej. Celem programu partnerstwa jest również zacieśnienie współpracy w sektorach, które mają zasadnicze znaczenie dla odporności społeczno-gospodarczej Armenii, oraz zwiększenie inwestycji.

Aby obywatele mogli w pełni czerpać z niego korzyści, potrzebne są również dalsze znaczne i trwałe postępy we wdrażaniu umowy o partnerstwie. Armenia będzie w szczególności kontynuować wysiłki na rzecz poprawy wewnętrznej koordynacji i zdolności absorpcyjnych oraz konsolidacji reform. UE jest gotowa zacieśnić współpracę z władzami Armenii w zakresie wdrażania umowy o partnerstwie. W tym celu zachęca do strategicznego wykorzystania dostępnych instrumentów, takich jak instrument pomocy technicznej i wymiany informacji (TAIEX) i współpraca partnerska, oraz odpowiednich inicjatyw dwustronnych i regionalnych. Armenia będzie ściśle współpracować z międzynarodowymi instytucjami finansowymi i UE w celu określenia i wdrożenia strategicznych projektów inwestycyjnych w ramach strategii Global Gateway, jako unijnej marki inwestycji, w tym za pośrednictwem platformy koordynacji inwestycji UE–Armenia, która łączy władze Armenii, UE i międzynarodowe instytucje finansowe, aby ułatwić dokonywanie inwestycji w Armenii, wspierając zrównoważony rozwój i wzrost gospodarczy.

Niniejszy program partnerstwa będzie uzupełnieniem ram politycznych Partnerstwa Wschodniego, które w dalszym ciągu stanowi cenne narzędzie służące zacieśnianiu stosunków między UE a Armenią oraz współpracy regionalnej w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Współpraca między UE a Armenią będzie wspierać realizację globalnych celów polityki, w tym porozumienia klimatycznego z Paryża oraz Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 i zawartych w niej 17 celów zrównoważonego rozwoju. Współpraca przyczyni się do ugruntowania międzynarodowego porządku opartego na zasadach oraz do wzmocnienia pozycji Europy na arenie międzynarodowej. W tym kontekście priorytetem powinny być następujące obszary reform.

2.1.Demokracja, prawa człowieka i dobre rządy

Zgodnie z umową o partnerstwie UE i Armenia zobowiązują się do pogłębienia współpracy na rzecz propagowania praworządności, praw człowieka i podstawowych wolności. Będą współpracować na rzecz stałej poprawy administracji publicznej Armenii, zapewnienia dobrych rządów i reformy wymiaru sprawiedliwości. Dialog polityczny i współpraca w zakresie reform w ramach niniejszego programu partnerstwa mają na celu zwiększenie poszanowania zasad demokratycznych, takich jak rozdział władzy, pluralizm polityczny, włączenie w proces decyzyjny i współpraca oraz konstruktywne zaangażowanie opozycji. UE i Armenia będą współpracować na rzecz propagowania praw człowieka i podstawowych wolności, w tym w odniesieniu do ormiańskich przesiedleńców i osób należących do mniejszości, zgodnie z podstawowymi konwencjami ONZ i Rady Europy oraz powiązanymi protokołami ratyfikowanymi przez Armenię, a także na rzecz skutecznego wykonywania wyroków Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Będą przyczyniać się również do konsolidacji krajowych reform politycznych, m.in. poprzez wsparcie planu działania Rady Europy na rzecz Armenii.

2.1.1.Demokracja

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsze zapewnianie przejrzystych, pluralistycznych, wolnych i uczciwych wyborów oraz postępowanie zgodnie z zaleceniami Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) / Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIHR) zgodnie z konstytucją Armenii.

·Zapewnienie, aby zmiany legislacyjne mające wpływ na kluczowe aspekty praworządności były przedmiotem kompleksowych i pluralistycznych konsultacji oraz były zgodne z europejskimi standardami i zaleceniami organów międzynarodowych, takich jak Komisja Wenecka Rady Europy, Grupa Państw Przeciwko Korupcji (GRECO) i OBWE/ODIHR, również z uwzględnieniem zaleceń innych podmiotów, takich jak Partnerstwo na rzecz Otwartego Rządu.

·Zapewnienie przejrzystości i włączającego charakteru reform ustawodawczych i konstytucyjnych, przeprowadzania ich zgodnie z zasadami demokracji i praworządności, a także zaangażowania w nie głównych zainteresowanych stron, w tym społeczeństwa obywatelskiego.

Priorytety średnioterminowe

·Dalsze wzmacnianie ram praw człowieka w Armenii poprzez harmonizację i wdrażanie międzynarodowych i europejskich przepisów i praktyk w zakresie praw człowieka.

2.1.2.Wymiar sprawiedliwości

Priorytety krótkoterminowe

·Kontynuacja reformy wymiaru sprawiedliwości z zapewnieniem jego niezależności, uczciwości, rozliczalności, jakości i skuteczności, zgodnie z konstytucją Armenii i standardami międzynarodowymi.

·Wdrożenie w skoordynowany sposób strategii na rzecz reform sądownictwa i reform prawnych oraz planu działania na lata 2022–2026, w razie potrzeby z dostosowaniami, a także zapewnienie odpowiednich działań następczych ze strony Rady Monitorującej.

·Skuteczne wdrożenie zmienionego kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego, w tym poprzez szkolenie i budowanie zdolności odpowiednich zainteresowanych stron.

·Zagwarantowanie konsultacji z Komisją Wenecką i wdrożenie jej zaleceń.

·Dalsze zapewnianie przejrzystości i obiektywności, odpowiedniego uzasadnienia i proporcjonalności oraz, w stosownych przypadkach, stosowania merytorycznych kryteriów w decyzjach dotyczących wyboru, mianowania, oceny, awansu oraz przenoszenia wszystkich sędziów i prokuratorów, w tym zajmujących stanowiska wysokiego szczebla, a także w systemie dyscyplinarnym mającym do nich zastosowanie, poprzez wzmocnienie ram regulacyjnych i instytucjonalnych.

·Dalsze zwiększanie przejrzystości, merytokracji i obiektywizmu w metodach wyboru i mianowania członków organów zarządzających wymiaru sprawiedliwości i prokuratury oraz w procesach decyzyjnych tych organów, a także wprowadzenie lub wzmocnienie zabezpieczeń w celu odpolitycznienia tych procesów.

·Zwiększenie efektywności w sektorze wymiaru sprawiedliwości m.in. poprzez zwiększenie wykorzystania pozasądowego rozstrzygania sporów/alternatywnych metod rozwiązywania sporów, w tym w drodze mediacji i arbitrażu oraz przy udziale Centrum Arbitrażowego i Mediacji (AMCA), przy wsparciu partnerów instytucjonalnych.

·Zapewnienie wszystkim sędziom i prokuratorom obowiązkowego kształcenia wstępnego, a także kształcenia ustawicznego i budowania zdolności, w tym specjalistycznych szkoleń w zakresie orzecznictwa sądów międzynarodowych i współpracy z nimi.

·Usprawnienie procesu oceny wyników sędziów i prokuratorów, w tym poprzez stosowanie jasnych i obiektywnych kryteriów oceny oraz przeprowadzanie regularnych ocen.

·Udostępnienie wystarczających zasobów wszystkim instytucjom wymiaru sprawiedliwości, aby umożliwić im skuteczne wykonywanie ich funkcji, w tym Komisji ds. Zapobiegania Korupcji i sądom antykorupcyjnym.

·Zapewnienie rozliczalności w sektorze wymiaru sprawiedliwości, w tym w drodze solidnych ram dyscyplinarnych, również w odniesieniu do członków organów zarządzających wymiaru sprawiedliwości i prokuratury, zgodnie ze standardami międzynarodowymi.

·Zapewnienie pełnego wdrożenia umowy międzynarodowej z UE w sprawie współpracy z Eurojustem w celu zacieśnienia współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych i rozszerzenia współpracy odpowiednich agencji i organów Armenii z Prokuraturą Europejską (EPPO).

·W odniesieniu do współpracy sądowej w sprawach cywilnych – przystąpienie do odpowiednich konwencji Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego i ich wdrożenie.

Priorytety średnioterminowe

·Wzmocnienie struktur instytucjonalnych zajmujących się współpracą sądową, zwłaszcza organów centralnych, oraz organów prokuratorskich i sądowych zajmujących się sprawami międzynarodowymi, a także zapewnienie im odpowiedniego szkolenia i wsparcia.

·Dalsze wzmacnianie zdolności Akademii Sprawiedliwości, dopilnowanie dostosowania statusu Akademii i jej funkcjonowania do norm europejskich, w tym europejskich standardów szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości, oraz przyczynienie się do włączenia Akademii do odpowiednich europejskich sieci wymiaru sprawiedliwości.

·Utrzymanie i dalsza poprawa komunikacji ze społeczeństwem w celu wyjaśnienia, w jaki sposób reformy sądownictwa i sektora bezpieczeństwa oraz inne kluczowe reformy przynoszą korzyści wszystkim, a także w celu zwiększenia zaufania publicznego do systemu.

·Usprawnienie gromadzenia danych i skutecznego zarządzania sektorem wymiaru sprawiedliwości poprzez wykorzystanie narzędzi e-sprawiedliwości.

·Zwiększenie zdolności instytucjonalnych w zakresie przygotowania i wykonania budżetu wymiaru sprawiedliwości.

2.1.3.Walka z korupcją i z nadużyciami, reforma administracji publicznej i służba publiczna

Priorytety krótkoterminowe

·Zagwarantowanie skutecznej realizacji strategii i planu działania Armenii na rzecz zwalczania korupcji na lata 2023–2026, zgodnie z zaleceniami GRECO i zaleceniami sieci antykorupcyjnej działającej przy Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).

·Wzmocnienie funkcji instytucji antykorupcyjnych i związanych z uczciwością: Komisji ds. Zapobiegania Korupcji, Komitetu ds. Przeciwdziałania Korupcji, wyspecjalizowanego Sądu Antykorupcyjnego Pierwszej Instancji, Izby Antykorupcyjnej Sądu Kasacyjnego i Antykorupcyjnego Sądu Apelacyjnego.

·Dalsze usprawnienie istniejących mechanizmów informowania o nieprawidłowościach i gwarancji ochrony sygnalistów.

·Dbanie o ciągłe i skuteczne wdrażanie reform administracji publicznej i otwartego rządu, zgodnie z zasadami administracji publicznej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju lub opracowanymi w ramach inicjatywy Unii Europejskiej na rzecz wsparcia ulepszeń w zakresie ładu administracyjno-regulacyjnego i zarządzania oraz innymi odpowiednimi najlepszymi praktykami europejskimi. Obejmuje to przeprowadzenie oceny bazowej systemu administracji publicznej Republiki Armenii. Zapewnienie realizacji programu/planu działania „Partnerstwo na rzecz Otwartego Rządu–Armenia”.

·Wdrożenie dostosowanych do potrzeb szkoleń w zakresie zwiększania zdolności dla urzędników służby cywilnej na temat sposobu wdrażania zrównoważonych reform i realizacji polityki opartej na dowodach i sprzyjającej włączeniu społecznemu.

·Zwiększenie zaufania publicznego do instytucji demokratycznych, dalsze wzmacnianie świadczenia usług publicznych skoncentrowanych na obywatelach zarówno na szczeblu centralnym, jak i na szczeblu społeczności. Zapewnienie dostępności tych usług dla wszystkich grup społecznych. Wykorzystanie narzędzi cyfrowych w celu zwiększenia udziału społeczeństwa, dostępu do informacji i możliwości zaangażowania, przy zapewnieniu przestrzegania zasad przestrzeni społeczeństwa obywatelskiego.

·Rozszerzenie współpracy odpowiednich agencji i organów Armenii z Europejskim Urzędem ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF).

Priorytety średnioterminowe

·Wprowadzenie programów edukacyjnych poruszających kwestie etyki, uczciwości i zapobiegania korupcji w instytucjach przedszkolnych, szkołach publicznych i na uniwersytetach oraz stworzenie platformy edukacji antykorupcyjnej, na której nauczyciele będą mogli dzielić się doświadczeniami dydaktycznymi, skutecznymi konspektami lekcji i metodami prowadzenia zajęć. Dalsze rozwijanie norm antykorupcyjnych dla programów szkoleniowych adresowanych do urzędników publicznych i osób pełniących funkcje publiczne, w tym organów ścigania, prokuratury i sądownictwa, oraz wprowadzenie obowiązku odbycia takich szkoleń.

·Opracowanie standardowych procedur prowadzenia dochodzeń w sprawie przestępstw korupcyjnych i usprawnienie mechanizmów konfiskaty mienia bez uprzedniego wyroku skazującego.

·W oparciu o nową ocenę bazową systemu administracji publicznej Armenii przeprowadzoną przez inicjatywę na rzecz wsparcia ulepszeń w zakresie ładu administracyjno-regulacyjnego i zarządzania – opracowanie nowego dokumentu strategicznego dotyczącego reformy sektora publicznego w kraju i zapewnienie jego skutecznego wdrożenia.

2.1.4.Prawa człowieka i podstawowe wolności

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsze wdrażanie krajowego planu działania w zakresie praw człowieka na lata 2023–2025 i opracowanie planu działania na kolejne lata z uwzględnieniem zaleceń mechanizmów ONZ w zakresie praw człowieka, w szczególności organów traktatowych, OBWE/ODIHR, Rady Europy, Europejskiej Komisji przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI) oraz, w stosownych przypadkach, międzynarodowych organizacji praw człowieka.

·Dalsze wzmacnianie roli Rzecznika Praw Obywatelskich/Obrońcy Praw Człowieka oraz przeznaczenie odpowiednich zasobów, aby zagwarantować jego aktywny udział w kształtowaniu polityki i wdrażaniu reform legislacyjnych; wspieranie opracowywania aktów normatywnych; wydawanie zaleceń mających na celu wzmocnienie poszanowania, ochrony i przestrzegania praw człowieka w konkretnych obszarach; zachęcanie do ratyfikacji regionalnych i międzynarodowych instrumentów w dziedzinie praw człowieka oraz przyczynianie się do szerzenia wiedzy na temat praw człowieka.

·Zapewnienie wdrożenia Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) i dalsze podejmowanie działań niezbędnych do harmonizacji prawodawstwa zgodnie z wymogami MTK. Zapewnienie niezbędnych środków finansowych na współpracę z MTK, a także specjalistycznych szkoleń dla pracowników.

·Rozwijanie zdolności i wiedzy sędziów, prokuratorów i śledczych na temat zasad i procedur MTK.

Priorytety średnioterminowe

·Utrzymanie skutecznych mechanizmów rozstrzygania sporów i ochrony praw człowieka, które należy stosować przed skorzystaniem z mechanizmów sądowych lub jako alternatywę wobec tych mechanizmów.

·Dalsza współpraca na rzecz propagowania praw człowieka, szerzenia wiedzy i szkoleń w tym zakresie, w szczególności w odniesieniu do niedyskryminacji, w sądownictwie, organach ścigania i we wszystkich organach administracji publicznej, w tym w poszczególnych regionach Armenii.

·Dalsza współpraca i konstruktywne konsultacje z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i reprezentatywnymi partnerami społecznymi (związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców) jako zainteresowanymi stronami i strażnikami w priorytetowych obszarach umowy o partnerstwie.

2.1.5.Niewłaściwe traktowanie i tortury

Priorytety krótkoterminowe

·Monitorowanie wszelkich przypadków niewłaściwego traktowania i tortur ze strony funkcjonariuszy organów ścigania i sił zbrojnych oraz reagowanie na takie przypadki. Zagwarantowanie przejrzystości przebiegu postępowań wyjaśniających oraz pociągnięcia do odpowiedzialności sprawców takich czynów.

·Zapewnienie pełnego wdrożenia przepisów dotyczących wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych, w szczególności zmienionego kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego zgodnie z europejskimi standardami w dziedzinie praw człowieka i zaleceniami Rady Europy.

·Dalsze doskonalenie przepisów dotyczących więziennictwa w ramach szerszej reformy wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych oraz przyczynianie się do skutecznej sprawiedliwości naprawczej i wydawania celowych wyroków.

·Dalsza poprawa warunków przetrzymywania więźniów z niepełnosprawnościami i małoletnich oraz uwzględnienie szczególnych potrzeb więźniów znajdujących się w trudnej sytuacji, bez jakiejkolwiek dyskryminacji.

Priorytety średnioterminowe

·Dalsza poprawa systemu opieki zdrowotnej w zakładach karnych i zapewnienie więźniom dostępu do takich samych usług opieki zdrowotnej, jakie dostępne są dla ogółu społeczeństwa, w tym do usług w zakresie zdrowia psychicznego. Dalsze szkolenie pracowników służby zdrowia pracujących w zamkniętych instytucjach lub na ich rzecz w zakresie zgłaszania przypadków niewłaściwego traktowania oraz dalsze udostępnianie im odpowiednich środków umożliwiających zgłaszanie takich przypadków.

·Dalsze wzmacnianie skuteczności wewnętrznego i zewnętrznego monitorowania obiektów penitencjarnych, policyjnych, wojskowych i innych instytucji zamkniętych pod kątem wczesnego wykrywania nadużyć i niewłaściwego traktowania oraz zapobiegania im.

2.1.6.Równość i niedyskryminacja

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsze podejmowanie zdecydowanych działań w celu zapewnienia wszystkim równości oraz zwalczania dyskryminacji z jakichkolwiek względów, w tym wobec kobiet i dziewcząt, osób należących do mniejszości narodowych, religijnych i innych, osób z niepełnosprawnościami, osób młodszych lub starszych oraz osób LGBTI, w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym. Należy przy tym zwrócić szczególną uwagę na krzyżujące się formy dyskryminacji z wielu przyczyn jednocześnie.

·Wzmocnienie i zapewnienie wdrożenia ustawy o równości oraz ustanowienie niezależnego krajowego organu ds. równości dysponującego niezbędnymi zasobami kadrowymi i środkami finansowymi.

·Przyjęcie dalszych środków w celu zagwarantowania badania i karania przestępstw z nienawiści, w tym przeciwko osobom LGBTI oraz zapobiegania im za pomocą wszelkich odpowiednich środków, w tym uznanie pobudek związanych z uprzedzeniami za okoliczności obciążające, a także zagwarantowanie wprowadzenia odpowiednich ram prawnych.

·Kontynuowanie przeglądu ram prawnych w celu poprawy wdrażania przepisów na rzecz przeciwdziałania przemocy domowej i przemocy ze względu na płeć, handlowi ludźmi i wykorzystywaniu ludzi, przyczynianie się do szerzenia wiedzy na ten temat, a także dalsze zapewnianie ofiarom handlu ludźmi i wykorzystywania ludzi oraz ofiarom przemocy domowej i przemocy ze względu na płeć dostępu do wymiaru sprawiedliwości, skutecznych środków ochrony, usług zdrowotnych i zadośćuczynienia.

·Ustanowienie mechanizmu kierowania do wyspecjalizowanych służb, przy jednoczesnym zagwarantowaniu ochrony poufności osobom, które doświadczyły przemocy domowej i przemocy ze względu na płeć, oraz zapewnieniu terminowego wydawania decyzji w sprawie nakazu ochrony.

·Przyczynianie się do dalszej poprawy i dywersyfikacji usług centrum wsparcia dla osób, które doświadczyły przemocy domowej i przemocy ze względu na płeć.

·Zapewnienie realizacji programów promujących wzmocnienie pozycji ekonomicznej osób, które doświadczyły przemocy domowej i przemocy ze względu na płeć.

·Dalsze wzmocnienie ram prawnych i politycznych dotyczących równouprawnienia płci poprzez skuteczną realizację strategii Armenii na rzecz równości płci oraz wyznaczenie Rady ds. Zapewnienia Równych Praw i Równych Szans dla Kobiet i Mężczyzn jako krajowego organu monitorującego i wdrażającego politykę równości płci. Zbadanie możliwości utworzenia punktów kontaktowych ds. równości płci w sektorowych ministerstwach Armenii jako dobrej praktyki.

·Przyczynianie się do dalszego doskonalenia krajowego mechanizmu wspierania równości płci, z zapewnieniem wszystkim równych praw i możliwości we wszystkich obszarach życia publicznego.

·Podjęcie działań w związku z opinią Komisji Weneckiej w następstwie podpisania Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (konwencja stambulska).

·Dalsze zwalczanie dyskryminacji osób z niepełnosprawnościami, w tym likwidowanie przeszkód utrudniających skuteczne leczenie bólu i otrzymanie opieki paliatywnej, oraz podjęcie zdecydowanych kroków na rzecz deinstytucjonalizacji zgodnie z Konwencją ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.

·Skuteczne wdrożenie kompleksowego planu na rzecz włączenia społecznego osób z niepełnosprawnościami na lata 2023–2027 oraz środków zapewniających jego wykonanie.

·Zapewnienie przyjęcia i wdrożenia projektu ustawy o mniejszościach narodowych, z uwzględnieniem opinii Rady Europy.

Priorytety średnioterminowe

·Podjęcie aktywnych działań polegających na promowaniu pełnego, równego i znaczącego udziału i reprezentacji kobiet oraz udziału i reprezentacji osób należących do mniejszości w forach podejmujących decyzje polityczne oraz na rynku pracy i w działalności gospodarczej, w tym na szczeblu reprezentacji lokalnej (tj. gmin) oraz w organach ścigania.

·Podjęcie działań w celu opracowania uwzględniających aspekt płci podejść do zmiany klimatu, gwarantując stosowanie zasad sprzyjających włączeniu społecznemu i szerzenie wiedzy.

·Podjęcie dalszych działań na rzecz lepszego osiągania równowagi między życiem zawodowym a prywatnym oraz podjęcie dalszych kroków w celu zreformowania systemu ochrony socjalnej, aby zwiększyć zakres i formę uczestnictwa kobiet w rynku pracy, w tym wprowadzenie dodatkowych programów wspierających opiekunów, samotne matki i wszystkie osoby znajdujące się w trudnej sytuacji.

·Podjęcie aktywnych działań w celu promowania równego podziału obowiązków między rodzicami w zakresie opieki nad dziećmi, rozwijania umiejętności i zdolności rodzicielskich.

·Dalsze prace nad poprawą wskaźnika równouprawnienia płci, zmniejszeniem zróżnicowania wynagrodzenia ze względu na płeć oraz przezwyciężeniem dyskryminacji w dziedzinie edukacji i nauki.

·Przyczynianie się do większego włączenia społecznego i gospodarczego oraz uczestnictwa osób należących do mniejszości narodowych, między innymi poprzez dostęp do informacji i edukacji.

·Rozszerzenie usług na poziomie społeczności lokalnych świadczonych na rzecz osób z niepełnosprawnościami.

·Świadczenie usług na rzecz niezależnego życia w celu deinstytucjonalizacji.

·Podjęcie aktywnych działań w celu stworzenia i wdrożenia budżetów uwzględniających aspekt płci, dążąc do dezagregacji danych przy zastosowaniu podejść uwzględniających aspekt płci.

2.1.7.Prawa dziecka

Priorytety krótkoterminowe

·Wzmocnienie praw dziecka, w tym w kontekście strategii i planu działania w zakresie praw człowieka na lata 2023–2025, oraz zakończenie kompleksowego przeglądu i wdrożenia ustawy o pomocy społecznej, ustawy o prawach dziecka i kodeksu rodzinnego.

·Wdrożenie zmienionej ustawy o prawach dziecka i kodeksu rodzinnego, zgodnie z kompleksowym programem ochrony praw dziecka.

·Przyspieszenie wdrażania Konwencji o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych.

·Podjęcie dalszych kroków w celu zapewnienia wysiedlonym dzieciom miejsca zamieszkania, wyżywienia, dostępu do edukacji i opieki zdrowotnej oraz zwrócenie większej uwagi na zdrowie psychiczne dzieci dotkniętych konfliktami.

·Rozszerzenie programów społecznościowych na rzecz dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji (dzieci z niepełnosprawnościami, dzieci narażonych na przemoc, nękanie).

·Zapobieganie nadużyciom, przemocy oraz okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu dzieci w instytucjach, prowadzenie rejestrów podejrzanych i potwierdzonych przypadków przemocy oraz pełne badanie wszystkich przypadków domniemanej przemocy w celu identyfikacji i karania sprawców.

·Dalsza poprawa możliwości edukacyjnych dzieci należących do mniejszości narodowych oraz podjęcie działań mających na celu zapobieganie wczesnym lub przymusowym małżeństwom dzieci.

Priorytety średnioterminowe

·Podjęcie działań na rzecz transformacji społecznej i behawioralnej w zakresie zwalczania przemocy wobec dzieci. Szerzenie wiedzy wśród osób pracujących z dziećmi na temat sposobów zapobiegania przemocy wobec dzieci i jej zwalczania oraz zwiększanie ich wiedzy na ten temat. Szerzenie wiedzy wśród ogółu społeczeństwa na temat sposobów zapobiegania przemocy wobec dzieci i jej zwalczania.

·Zwiększenie zdolności specjalistów ds. ochrony socjalnej.

·Dalsze działania na rzecz deinstytucjonalizacji w odniesieniu do dzieci, w tym dzieci z niepełnosprawnościami i dzieci żyjących w ubóstwie, w tym poprzez wprowadzenie ukierunkowanych alternatywnych usług opieki i odpowiednich środków pomocy społecznej.

2.1.8.Podstawowe zasady prawa pracy i prawa związkowe

Priorytety krótkoterminowe

·Podjęcie dalszych działań na rzecz rozwoju systemu inspekcji pracy, tak aby był on zgodny z normami międzynarodowymi, wzmocnienia zdolności inspektorów pracy oraz szerzenia wiedzy na temat znaczenia inspektorów pracy i roli Organu Inspekcji Zdrowia i Pracy. Zapewnienie Organowi Inspekcji Zdrowia i Pracy wystarczających uprawnień i zasobów do przeprowadzania inspekcji i działań informacyjnych w celu zapobiegania handlowi pracownikami i wyzyskiem pracowników oraz wykrywania takich przypadków.

·Dalsze wdrażanie zmian w kodeksie pracy zgodnie z normami międzynarodowymi (takimi jak podstawowe konwencje Międzynarodowej Organizacji Pracy, a także zasady Globalnej Koalicji na rzecz Sprawiedliwości Społecznej).

·Kontynuowanie prac nad mechanizmem służącym do określania i zakazywania wszelkiego rodzaju napastowania (w tym molestowania seksualnego) w miejscu pracy.

·Podjęcie dalszych działań w celu dokonania przeglądu obowiązujących przepisów dotyczących związków zawodowych i związków pracodawców w odniesieniu do wolności zrzeszania się i rokowań zbiorowych, w porozumieniu z partnerami społecznymi i z uwzględnieniem uwag organów nadzorczych Międzynarodowej Organizacji Pracy.

Priorytety średnioterminowe

·Zniesienie formalnych ograniczeń (w tym między innymi ograniczeń nałożonych przez Jednolite Służby Społeczne) w celu zapewnienia, aby wszystkie platformy służące świadczeniu usług społecznych, w tym platformy do poszukiwania pracy, były w pełni dostępne dla osób z niepełnosprawnościami.

2.1.9.Polityka społeczna i włączenie społeczno-gospodarcze ormiańskich przesiedleńców

Priorytety krótkoterminowe

·Udostępnienie niezbędnych narzędzi i zagwarantowanie ochrony praw i włączenia społeczno-gospodarczego uchodźców i ormiańskich przesiedleńców oraz zapewnienie im dostępu do podstawowych usług.

·Zadbanie o przyjęcie i wdrożenie ukierunkowanych strategii demograficznych i strategii zatrudnienia, z uwzględnieniem szczególnych podatności na zagrożenia (płeć, wiek, niepełnosprawność).

·Zapewnienie uchodźcom i ormiańskim przesiedleńcom dostępu do krajowego systemu opieki zdrowotnej i edukacji oraz likwidacja barier prawnych i administracyjnych.

·Zapewnienie przyjęcia i wdrożenia strategii i planu działania w zakresie polityki migracyjnej Republiki Armenii oraz regulacji kwestii związanych z integracją i reintegracją.

·Zapewnienie realizacji programów mieszkaniowych, takich jak programy mieszkalnictwa socjalnego i zwrotu czynszu dla rodzin uchodźców znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji.

·Zapewnienie dostępu do wysokiej jakości usług społecznych świadczonych przez certyfikowanych pracowników socjalnych przy zastosowaniu wypracowanego systemu zarządzania sprawami społecznymi, w tym nowych usług społecznych, takich jak patronat społeczny dla rodzin uchodźców znajdujących się w trudnej i niekorzystnej sytuacji.

Priorytety średnioterminowe

·Wzmocnienie mechanizmów świadczenia usług społecznych, również poprzez zwiększenie zdolności reagowania na wstrząsy.

·Wdrożenie kompleksowych programów mających na celu wzmocnienie pozycji uchodźców, ze szczególnym uwzględnieniem ich włączenia społeczno-gospodarczego i wejścia na rynek pracy Armenii, w tym poprzez zapewnienie możliwości zmiany kwalifikacji, szkoleń, praktyk zawodowych, programów na rzecz zabezpieczenia źródła utrzymania i programów kształtujących świadomość obywatelską, kursów językowych, dostępu do długoterminowych i trwałych rozwiązań mieszkaniowych oraz dostępu do usług publicznych.

2.2.Wolność, mobilność i bezpieczeństwo

Wzmocnioną współpracę UE–Armenia w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych reguluje szereg porozumień roboczych i umów o współpracy, w tym umowy z Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej, Fronteksem (od 2012 r., planowany przegląd niebawem), Europejską Siecią Migracyjną (ESM, 2021 r.), Europolem (2021 r.), Agencją Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL, 2017 r.) i Eurojustem (2024 r.).

Rozpoczęcie dialogu w sprawie liberalizacji reżimu wizowego, które miało miejsce 9 września 2024 r., stanowi ważny krok w kierunku zacieśnienia współpracy między UE a Armenią w dziedzinie wolności, mobilności i bezpieczeństwa. Niniejszy program partnerstwa będzie wspierał dobrą i skuteczną realizację dialogu i przewidzianych w nim kryteriów odniesienia. Brzmienie niniejszego dokumentu pozostaje bez uszczerbku dla ostatecznego sformułowania kryteriów w planie działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego. UE będzie nadal wspierać Armenię w dążeniu do wzmocnienia ram instytucjonalnych i zdolności odpowiednich władz Armenii w dziedzinie mobilności, zarządzania i bezpieczeństwa, w tym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i podległych mu organów. Ponadto Armenia będzie kontynuować inicjatywy mające na celu poprawę postrzegania tego ministerstwa przez opinię publiczną poprzez poprawę jakości świadczonych przez nie usług publicznych oraz pogłębienie komunikacji ze społeczeństwem.

2.2.1. Ochrona danych osobowych

Priorytety krótkoterminowe

·Przyjęcie środków w celu dalszej poprawy ram prawnych dotyczących ochrony danych, w tym w sektorze egzekwowania prawa, oraz wzmocnienie niezależności Agencji Ochrony Danych Osobowych Armenii oraz jej zdolności do monitorowania i rozwiązywania problemów związanych z ochroną danych.

·Dalsze zapewnianie wysokiego poziomu ochrony danych osobowych i przyjęcie przepisów zgodnie ze standardami UE i Rady Europy. Zagwarantowanie poszanowania prawa do ochrony danych osobowych zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

Priorytety średnioterminowe

·Dalsze wzmacnianie zdolności Agencji Ochrony Danych Osobowych i zapewnienie wysokiego poziomu ochrony danych osobowych.

2.2.2. Migracja, azyl i zintegrowane zarządzanie granicami

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsze skuteczne wdrażanie umowy o ułatwieniach wizowych między UE a Armenią oraz umowy o readmisji między UE a Armenią, zgodnie ze sprawozdaniami odpowiednich wspólnych komitetów ustanowionych na podstawie tych umów. Skuteczne wdrażanie umów nadal będzie stanowić podstawowy czynnik warunkujący osiągnięcie postępów w dialogu w sprawie liberalizacji reżimu wizowego.

·Dalsze wzmocnienie systemu zarządzania migracją w Armenii, prowadzonego przez Służbę ds. Migracji i Obywatelstwa w ramach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz inne organy zajmujące się migracją. Zapewnienie opartej na dowodach polityki migracyjnej i polityki ochrony uchodźców oraz zgodności wdrożonych systemów i praktyk z międzynarodowymi i unijnymi normami. Obie strony będą współpracować na rzecz wprowadzenia innowacyjnych rozwiązań cyfrowych w zarządzaniu migracją.

·Współpraca na rzecz przyjęcia krajowej strategii zarządzania migracją w sprawie przeglądu odpowiednich ram prawnych i skutecznej realizacji jej planu działania.

·Zacieśnienie współpracy operacyjnej w celu znacznego zmniejszenia liczby nieuzasadnionych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli Armenii w państwach członkowskich UE.

·Dalsze podejmowanie odpowiednich działań w celu wyeliminowania pierwotnych przyczyn nielegalnej migracji z Armenii do państw członkowskich UE, w tym dążenie do zapobiegania niewłaściwemu wykorzystywaniu przez niektórych obywateli Armenii wiz lub wniosków o azyl w celu odbycia leczenia poprzez wzmocnienie sektora zdrowia publicznego Armenii i szerzenie wiedzy w społeczeństwie na temat wprowadzanych w nim zmian.

·Dalsze wzmacnianie systemu azylowego, w pełni zgodnego ze standardami międzynarodowymi i zapewniającego najwyższy poziom ochrony praw człowieka, począwszy od zasady non-refoulement i odpowiednich standardów przyjmowania.

·Zacieśnienie współpracy i wzmocnienie dialogu w zakresie różnych aspektów migracji w kontekście partnerstwa na rzecz mobilności między UE a Armenią.

·Dalsze rozwijanie współpracy operacyjnej z Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex), w tym poprzez wynegocjowanie i podpisanie nowego porozumienia roboczego z organami Armenii odpowiedzialnymi za zarządzanie granicami. Nowe porozumienie robocze może wzmocnić współpracę operacyjną, wymianę dobrych praktyk i obserwatorów, szkolenia i wymianę informacji, w tym w ramach Eurosuru.

·Opracowanie i wdrożenie zintegrowanego zarządzania granicami na szczeblu krajowym, między innymi poprzez wzmocnienie zdolności, w tym przeprowadzenie analizy ryzyka związanego z zarządzaniem granicami.

·Dalsze aktywne uczestnictwo w Europejskiej Sieci Migracyjnej (ESM) w charakterze obserwatora oraz skuteczna wymiana informacji na temat migracji i azylu między państwami członkowskimi UE a Armenią w ramach sieci. W przyszłości ESM będzie nadal wspierać standaryzację gromadzenia danych dotyczących migracji i współpracować z Armenią w celu dalszej wymiany i analizy danych statystycznych dotyczących migracji.

·Składanie sprawozdań na temat usprawnień w zakresie analizy danych dotyczących migracji i oceny ryzyka.

Priorytety średnioterminowe

·Opracowanie skuteczniejszych sposobów wspierania migracji legalnej i cyrkulacyjnej, w tym programów migracji zarobkowej, przy jednoczesnym przestrzeganiu obowiązujących przepisów i kompetencji krajowych oraz pełnym poszanowaniu praw człowieka wszystkich pracowników migrujących.

·Zapewnienie wdrożenia kompleksowych strategii Armenii w zakresie migracji i masowego napływu migrantów.

·Stopniowe wprowadzanie paszportów biometrycznych w pełni zgodnych z najwyższymi normami ICAO i zalecanymi praktykami, w tym w zagranicznych konsulatach Armenii.

2.2.4. Egzekwowanie prawa

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsze wdrażanie programu reform policji poprzez zwiększenie uczciwości, przejrzystości, rozliczalności, efektywności i skuteczności policji, w tym za pośrednictwem opracowanego przez Armenię programu edukacyjnego.

2.2.5. Walka z przestępczością zorganizowaną

Priorytety krótkoterminowe

·Pełne wykorzystanie i skuteczne wdrożenie porozumienia roboczego z Europolem w celu wzmocnienia walki z przestępczością zorganizowaną.

·Zacieśnienie współpracy między władzami Armenii, w tym Ministerstwem Spraw Wewnętrznych, a Agencją Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL).

·Zwiększenie aktywnego udziału Armenii we wszystkich regionalnych inicjatywach UE ukierunkowanych na ograniczenie korupcji i przestępczości zorganizowanej w krajach Partnerstwa Wschodniego.

·Kontynuowanie skutecznych działań na rzecz dalszego dostosowania ram prawnych Armenii do Protokołu o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, Protokołu przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrzną oraz do standardów UE i Rady Europy. Uwzględnienie zaleceń Grupy Ekspertów Rady Europy do spraw Działań Przeciwko Handlowi Ludźmi (GRETA), w szczególności w odniesieniu do ścigania handlarzy ludźmi oraz ochrony ofiar i zapewnienia im dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

·Monitorowanie skuteczności proaktywnego identyfikowania przypadków handlu ludźmi i prowadzenia dochodzeń w ich sprawie, ze szczególnym uwzględnieniem grup ludności znajdujących się w trudnej sytuacji lub zagrożonych handlem ludźmi, oraz przekazywanie informacji na ten temat.

·Dalsze skuteczne zapobieganie i zwalczanie cyberprzestępczości oraz przyjęcie specjalnej strategii lub planu działania w tej dziedzinie, w tym w drodze intensyfikacji współpracy międzynarodowej z UE i Radą Europy.

·Przyspieszenie wdrażania Konwencji Rady Europy o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych.

Priorytety średnioterminowe

·Współpraca w kontekście europejskiej multidyscyplinarnej platformy przeciwko zagrożeniom przestępstwami (EMPACT).

·Wzmożenie starań na rzecz zwalczania cyberprzestępczości, zmierzających do opracowania kompleksowych ram prawnych i instytucjonalnych zgodnych z Konwencją o cyberprzestępczości.

2.2.6. Walka z niedozwolonymi środkami odurzającymi

Priorytety krótkoterminowe

·Wdrożenie zrównoważonej polityki ukierunkowanej na zwalczanie nielegalnego obrotu środkami odurzającymi, w tym poprzez zintensyfikowanie współpracy międzyagencyjnej i międzynarodowej.

·Kontynuowanie współpracy w zakresie profilaktyki uzależnień od narkotyków poprzez pełne dostosowanie polityki antynarkotykowej Armenii do stanowisk UE oraz dalsze wdrażanie strategii dotyczącej narkotyków i funkcjonowanie właściwych struktur instytucjonalnych.

·Ścisła współpraca z Agencją Unii Europejskiej ds. Narkotyków (EUDA), byłym Europejskim Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA), w celu wymiany istotnych i aktualnych informacji.

·Dalsze zwiększanie zdolności armeńskich organów ścigania w dziedzinie zwalczania obrotu środkami odurzającymi, w tym w zakresie zwalczania internetowych sieci handlu narkotykami.

·Dalsze zwiększanie koordynacji i wzajemnej pomocy prawnej w postępowaniach przygotowawczych w sprawach dotyczących handlu narkotykami.

Priorytety średnioterminowe

·Dalsze zapewnianie zrównoważonego i zintegrowanego podejścia do kwestii środków odurzających w celu umożliwienia powstania systemów służących do radzenia sobie ze zdrowotnymi i społecznymi skutkami używania takich środków, zagwarantowanie skuteczniejszego zapobiegania temu zjawisku oraz ograniczenia podaży niedozwolonych środków odurzających, handlu nimi i popytu na nie.

2.2.7. Przeciwdziałanie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu

Priorytety krótkoterminowe

·Wzmocnienie zdolności Armenii do skutecznego prowadzenia dochodzeń finansowych, w tym systematycznego prowadzenia równoległych dochodzeń finansowych w sprawach dotyczących przestępczości zorganizowanej, oraz osiągnięcie konkretnych wyników prowadzących do ścigania, wydawania wyroków skazujących i konfiskaty mienia pochodzącego z działalności przestępczej, w tym aktywów wirtualnych, w celu zwalczania sieci przestępczości zorganizowanej i prania pieniędzy.

·Dalsza współpraca z Radą Europy, MONEYVAL i odpowiednimi organami w państwach członkowskich UE w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Priorytety średnioterminowe

·Dalsze rozwijanie ram prawnych i instytucjonalnych w celu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu oraz zwalczania tych zjawisk, w tym, w miarę możliwości i w stosownych przypadkach, poprzez zbliżenie do prawa UE w tych obszarach.

·Dalsze zacieśnianie współpracy operacyjnej w zakresie konfiskaty, odzyskiwania mienia i zarządzania nim poprzez skuteczną komunikację i wymianę najlepszych praktyk między armeńskimi organami a unijnymi biurami ds. odzyskiwania mienia.

2.3.Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa

Przewiduje się dalsze pogłębienie dialogu politycznego i współpracy w zakresie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE (WPZiB), w tym w zakresie wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony (WPBiO). Współpraca ta będzie dotyczyć bezpieczeństwa regionalnego, reformy sektora bezpieczeństwa, kwestii związanych z zarządzaniem kryzysowym, zwalczania terroryzmu, cyberbezpieczeństwa i zagrożeń hybrydowych, w tym przeciwdziałania zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje, przy jednoczesnym zapewnieniu zgodności z zobowiązaniami dotyczącymi kobiet, pokoju i bezpieczeństwa.

Współpraca będzie opierać się na wspólnych wartościach, w tym na zobowiązaniu do przestrzegania celów i zasad Karty Narodów Zjednoczonych i aktu końcowego KBWE. Jej celem będzie zwiększenie spójności i skuteczności polityki, wykorzystywanie forów dwustronnych, wielostronnych i regionalnych oraz utrzymanie międzynarodowego porządku opartego na zasadach, zgodnie z prawem międzynarodowym.

2.3.1. Normalizacja stosunków w regionie

Priorytety krótkoterminowe

·Kontynuowanie wysiłków UE na rzecz osiągnięcia stabilnego, trwałego i godnego pokoju między Armenią a Azerbejdżanem w oparciu o zasady wzajemnego uznawania suwerenności, integralności terytorialnej i nienaruszalności granic, zgodnie z deklaracją z Ałmaty z 1991 r.

·Wspieranie pełnego, natychmiastowego i skutecznego wdrożenia wszystkich odnośnych postanowień Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.

·Dalsze opowiadanie się za uwolnieniem armeńskich więźniów i innych zatrzymanych oraz podejmowanie wysiłków na rzecz rozwiązania nierozstrzygniętych kwestii humanitarnych, w tym dotyczących losu osób zaginionych i wymuszonych zaginięć, jako środków budowy zaufania.

·Dalsze wspieranie pełnej normalizacji stosunków między Armenią a Turcją oraz zachęcanie do realizacji dotychczasowych porozumień w sprawie pełnego otwarcia granicy między oboma państwami, w tym w drodze regularnego dialogu politycznego i zaangażowania odpowiednich zainteresowanych stron.

·Wspieranie włączających regionalnych połączeń transportowych w regionie podlegających zwierzchnictwu i jurysdykcji krajowej tych państw oraz zgodnie z zasadami równości i wzajemności, które stanowią również podstawę projektu Armenii „Skrzyżowanie pokoju”.

·Działania na rzecz zagwarantowania uwzględniania aspektu płci oraz pełnego, równego, skutecznego i znaczącego udziału kobiet, w tym kobiet dotkniętych konfliktami i przedstawicielek społeczeństwa obywatelskiego, w rozwiązywaniu konfliktów i budowaniu pokoju oraz we wszystkich staraniach na rzecz pojednania i odbudowy.

Priorytety średnioterminowe

·Działania na rzecz utworzenia środków budowy zaufania między Armenią a Azerbejdżanem w celu wsparcia stabilnego i trwałego pokoju oraz pojednania ich społeczeństw.

·Przyczynienie się do zapewnienia zysków płynących z pokoju poprzez realizację regionalnych projektów inwestycyjnych dotyczących łączności w Armenii, w tym zgodnie z ambitnymi celami nowego podejścia Armenii do polityki regionalnej leżącego u podstaw inicjatywy „Skrzyżowanie pokoju”, zgodnie z unijną strategią Global Gateway.

2.3.2. Współpraca międzynarodowa i regionalna oraz współpraca w zakresie WPBiO

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsze pogłębianie dialogu na temat polityki i bezpieczeństwa oraz przyspieszenie regularnych konsultacji w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony.

·Zbadanie możliwości dalszego wzmacniania współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony, mogącego prowadzić do bardziej ustrukturyzowanej współpracy.

·Zapewnienie pełnej zdolności operacyjnej misji Unii Europejskiej w Armenii (EUMA) w celu obserwowania sytuacji w zakresie bezpieczeństwa na granicy z Azerbejdżanem i przekazywania informacji na ten temat, przyczynianie się do bezpieczeństwa ludzkiego w obszarach Armenii dotkniętych konfliktem oraz do budowania zaufania do wspierania pokoju i stabilności w regionie. Działania na rzecz utrzymania obecności EUMA tak długo, jak będzie to konieczne.

·Współpraca na rzecz wsparcia reformy sektora bezpieczeństwa Armenii w celu zwiększenia jej bezpieczeństwa narodowego, stabilności i odporności. Wspólne działania na rzecz poprawy środowiska bezpieczeństwa poprzez zwiększenie skuteczności i rozliczalności instytucji bezpieczeństwa kontrolowanych przez ludność cywilną i działających zgodnie z prawami człowieka i praworządnością. Dążenie do zacieśnienia współpracy między poszczególnymi podmiotami i wzmocnienie roli społeczeństwa obywatelskiego w mechanizmach nadzoru.

·Dążenie do dalszego wspierania Armenii w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju oraz rozszerzenie wsparcia w tym zakresie jako kwestia o priorytetowym znaczeniu. Dalsza współpraca na rzecz zwiększenia odporności Armenii.

·Pogłębienie współpracy w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym, w tym przeciwdziałania zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje (FIMI), rozważenie budowania zdolności i udzielenia wsparcia Armenii w opracowaniu kompleksowych ram skutecznego przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym, w tym zbadanie możliwości wsparcia utworzenia i wzmocnienia instytucji odpowiedzialnych za kwestie bezpieczeństwa narodowego i odporności na zagrożenia hybrydowe.

·Przyczynienie się do zwiększenia cyberodporności Armenii. Rozważenie budowania zdolności, udzielenia odpowiedniej pomocy technicznej, wymiany informacji, najlepszych praktyk i wiedzy fachowej w zakresie odpowiednich ram polityki, a także praktyczne działania oparte na współpracy na forach wielostronnych, w tym OBWE i ONZ. Ponadto współpraca z Armenią w celu opracowania przepisów ustawowych i wykonawczych dotyczących cyberbezpieczeństwa zgodnie z kluczowymi przepisami UE.

·Wzmocnienie praktycznej współpracy w zakresie zapobiegania konfliktom i zarządzania kryzysowego poprzez ułatwienie Armenii udziału w prowadzonych przez UE cywilnych i wojskowych operacjach i misjach zarządzania kryzysowego, w oparciu o umowę w sprawie ram udziału.

·Zacieśnienie współpracy w zakresie rozwijania zdolności w zakresie komunikacji strategicznej, w tym poprzez konsolidację odporności państwa i społeczeństwa na dezinformację, wspieranie wzmocnienia wolności i pluralizmu mediów; rozszerzenie i zróżnicowanie ram praktycznej współpracy w celu włączenia społeczeństwa obywatelskiego, podmiotów państwowych i instytucji prowadzących działalność w tej dziedzinie.

·Zapewnienie niezbędnej sektorowej wymiany ekspertów i współpracy z Europejskim Kolegium Bezpieczeństwa i Obrony oraz innymi właściwymi instytucjami i organami UE.

·Promowanie współpracy dwustronnej i regionalnej w szeroko zakrojonych kwestiach bezpieczeństwa, takich jak zarządzanie migracją nieuregulowaną, zarządzanie granicami, ochrona i odporność infrastruktury krytycznej, walka z przestępczością zorganizowaną, w tym zwalczanie przemytu, handlu ludźmi i nielegalnego handlu towarami (w tym narkotykami, bronią palną i materiałami chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i jądrowymi (CBRJ)). Wspieranie szkolenia odpowiedniego personelu, w tym w szczególności za pośrednictwem inicjatywy w zakresie centrów doskonałości UE ds. CBRN oraz utworzonego w jej ramach sekretariatu regionalnego dla Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej, oraz zwiększenie udziału organów armeńskich we wspólnych projektach współpracy w zakresie zarządzania granicami w ramach programu Interreg dotyczącego basenu Morza Czarnego.

·Działania na rzecz większego dostosowania Armenii do deklaracji, decyzji i działań UE w zakresie WPZiB, a także na rzecz zacieśnienia współpracy i wzajemnego wsparcia na forach wielostronnych.

Priorytety średnioterminowe

·Propagowanie wspólnego poszanowania zasad uznawania suwerenności, integralności terytorialnej i nienaruszalności granic, zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych oraz aktem końcowym KBWE, w tym poprzez dostosowanie Armenii do decyzji i deklaracji UE w zakresie WPZiB oraz w drodze współpracy na forach wielostronnych.

2.3.3. Zwalczanie terroryzmu, nierozprzestrzenianie broni masowego rażenia oraz nielegalny eksport broni

Priorytety krótkoterminowe

·Współpraca w celu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia oraz środków jej przenoszenia poprzez pełne przestrzeganie i realizację istniejących zobowiązań Stron wynikających z międzynarodowych traktatów i umów o rozbrojeniu i nierozprzestrzenianiu broni oraz innych odpowiednich zobowiązań międzynarodowych.

·Pełne wykorzystanie porozumienia roboczego między właściwymi organami Armenii i Europolem, w tym poprzez zapewnienie jego pełnego wdrożenia, w drodze protokołu ustaleń w sprawie ustanowienia bezpiecznej linii (SIENA), oraz umowy o współpracy podpisanej w Erywaniu w czerwcu 2023 r. Umożliwi to maksymalizację wymiany informacji w wielu obszarach przestępczości będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w szczególności na temat terroryzmu i poważnej przestępczości, w tym organizacji terrorystycznych, zorganizowanych grup przestępczych, ich działalności (w tym cyberprzestępczości oraz przestępczości finansowej i gospodarczej) oraz ich sieci wsparcia, a także na temat handlu narkotykami.

·Pełne wykorzystanie porozumienia roboczego między Armenią a Agencją Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL), przy jednoczesnym zmaksymalizowaniu możliwości udziału w działaniach CEPOL-u, w tym w ramach regionalnych projektów budowania zdolności.

·Dalsze stosowanie standardów Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF), dalsza poprawa skuteczności jej systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (system AML/CTF).

Priorytety średnioterminowe

·Współpraca na rzecz pogłębienia międzynarodowego konsensusu dotyczącego zwalczania terroryzmu w oparciu o prawa człowieka, w tym prawnej definicji przestępstw terrorystycznych, między innymi poprzez propagowanie porozumienia w sprawie zmienionej definicji przestępstw terrorystycznych w Konwencji Rady Europy o zapobieganiu terroryzmowi.

·Dalsze wdrażanie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2396, a w szczególności wymiana informacji o osobach podejrzanych o terroryzm w celu identyfikacji, wykrywania i ścigania zagranicznych bojowników terrorystycznych.

·Współpraca w zakresie kontroli celnych opartych na analizie ryzyka w celu zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony towarów będących przedmiotem importu, eksportu lub tranzytu.

·Zwalczanie nielegalnego handlu bronią strzelecką i lekką, w tym amunicją, zgodnie z istniejącymi umowami międzynarodowymi i rezolucjami Rady Bezpieczeństwa ONZ oraz zgodnie z zobowiązaniami wynikającymi z innych instrumentów międzynarodowych mających zastosowanie w tej dziedzinie.

·Dalsza współpraca w dziedzinie kontroli wywozu broni konwencjonalnej, w świetle wspólnego stanowiska UE w sprawie kontroli wywozu technologii wojskowej i sprzętu wojskowego. Dalsza współpraca z UE w zakresie zwalczania handlu bronią i niszczenia jej zapasów.

·Dalsze przyczynianie się do wdrażania kontroli zbrojeń i związanych z nimi uzgodnień dotyczących budowy zaufania; wszystkich trzech filarów Układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT), jak również konwencji o zakazie broni chemicznej (CWC), konwencji o zakazie broni biologicznej (BWC) oraz innych istniejących zobowiązań wynikających z odpowiednich umów międzynarodowych i innych zobowiązań międzynarodowych.

2.4. Współpraca gospodarcza i sektorowa

UE i Armenia będą współpracować na rzecz wzmocnienia połączeń energetycznych, cyfrowych i transportowych, przejścia na neutralność klimatyczną i bezpieczeństwa energetycznego oraz przyspieszenia reform strukturalnych, w tym w zakresie aspektów regulacyjnych i bezpieczeństwa. Promowanie efektywności energetycznej, wytwarzanie i wykorzystywanie energii ze źródeł odnawialnych, modernizacja sieci elektroenergetycznej oraz poprawa regionalnych połączeń energetycznych jeszcze bardziej wzmocnią bezpieczeństwo energetyczne Armenii, a jednocześnie zmniejszą emisje gazów cieplarnianych w kraju. Zgodnie ze swoimi zobowiązaniami międzynarodowymi, w szczególności wynikającymi z porozumienia paryskiego, Strony będą współpracować na rzecz osiągnięcia neutralności klimatycznej, przystosowania się do zmiany środowiska i klimatu oraz osiągnięcia odporności środowiskowej i na zmianę klimatu poprzez propagowanie nowoczesnej, zasobooszczędnej, niskoemisyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym. Będą one również współpracować na rzecz realizacji tych celów na odpowiednich forach wielostronnych. Dalej będą zacieśniać współpracę w zakresie zapobiegania klęskom żywiołowym, gotowości na wypadek ich wystąpienia i reagowania na nie. Kontynuowane będą wspólne prace nad określeniem strategicznych projektów inwestycyjnych w ramach strategii Global Gateway i przyspieszeniem ich realizacji za pośrednictwem platformy koordynacji inwestycji UE–Armenia.

2.4.1. Połączenia transportowe

Priorytety krótkoterminowe

·Z myślą o poprawie łączności powietrznej – zastosowanie pod względem administracyjnym umowy w sprawie ustanowienia wspólnego obszaru lotniczego podpisanej w 2021 r. i ratyfikowanej przez Armenię w styczniu 2023 r., jak uzgodniono w protokole konsultacji podpisanym w 2017 r.

·Dalsze wspieranie zdolności Armenii w zakresie nadzoru nad bezpieczeństwem lotnictwa za pomocą odpowiednich środków wsparcia, w tym środków w ramach dwustronnych i regionalnych programów finansowanych przez UE.

·Dalsza poprawa poziomu harmonizacji przepisów z prawodawstwem UE w dziedzinie lotnictwa, w tym poprzez współpracę z Agencją Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego (EASA) i agencjami państw członkowskich UE oraz z wykorzystaniem udzielanej przez nie pomocy technicznej w tym zakresie.

·Dalsza poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego poprzez multidyscyplinarne podejście ukierunkowane na zapobieganie i egzekwowanie przepisów. Przyjęcie i wdrożenie krajowej strategii bezpieczeństwa ruchu drogowego i odpowiedniego planu działania, w tym w szczególności działania na rzecz poprawy norm bezpieczeństwa infrastruktury drogowej. Aktywny udział w działaniach Regionalnego Obserwatorium Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Partnerstwa Wschodniego (BRD) z siedzibą w Tbilisi.

Priorytety średnioterminowe

·Dalsza poprawa bezpieczeństwa we wszystkich rodzajach transportu (lotniczym, drogowym, kolejowym).

·Dalszy rozwój infrastruktury transportu lądowego, w szczególności poprzez realizację wspólnie uzgodnionych projektów priorytetowych zawartych w orientacyjnym planie działania na rzecz inwestycji w transeuropejską sieć transportową (TEN-T).

·Dalsze wspieranie włączenia Armenii do szerszych regionalnych sieci transportowych, takich jak Międzynarodowa Transkaspijska Trasa Transportowa, zgodnie ze strategicznym podejściem UE do regionu Morza Czarnego, podkreślając przy tym potencjał Armenii jako pomostu między różnymi regionami, promowany w ramach inicjatywy „Skrzyżowanie pokoju”.

·Zbadanie możliwości inwestycyjnych w zakresie regionalnych połączeń transportowych w Armenii, do czego wzywa również nowe podejście Armenii do polityki regionalnej leżące u podstaw inicjatywy „Skrzyżowanie pokoju”.

2.4.2. Energia

Priorytety krótkoterminowe

·Zacieśnienie współpracy i wzmożenie wysiłków, w tym poprzez realizację programów dotyczących efektywności energetycznej, energii ze źródeł odnawialnych, infrastruktury sieciowej, transgranicznych połączeń międzysystemowych, oraz zmniejszenie zależności dostaw w kontekście wdrażania bezpiecznych i zrównoważonych technologii niskoemisyjnych. Rozważenie możliwości zacieśnienia współpracy w zakresie magazynowania energii i energii geotermalnej.

·Dalsze wspieranie włączenia Armenii do projektu ułożenia kabla elektrycznego na dnie Morza Czarnego.

·Zapewnienie terminowego wdrożenia wszystkich pozostałych zaleceń dotyczących testów wytrzymałościowych w celu zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa w okresie dalszej eksploatacji armeńskiej elektrowni jądrowej. Kontynuowanie regularnej wymiany informacji na temat stanu wdrożenia krajowego planu działania na rzecz poprawy bezpieczeństwa jądrowego armeńskiej elektrowni jądrowej do czasu zakończenia wszystkich działań.

·Opracowanie, przy stałym wsparciu UE, kompleksowej strategii, harmonogramu i planu działania w zakresie likwidacji armeńskiej elektrowni jądrowej, zgodnie ze strategią energetyczną Armenii na 2040 r. Wspieranie przy tym wysiłków Armenii na rzecz zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego przy jednoczesnym stopniowym przechodzeniu na nowe zdolności wytwórcze energii elektrycznej, mając na celu zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i niezależności energetycznej kraju oraz zapewnienie warunków dla zrównoważonego rozwoju, przy jednoczesnym stopniowym zbliżeniu przepisów Euratom dotyczących bezpieczeństwa jądrowego, gospodarowania odpadami i ochrony radiologicznej, zgodnie z postanowieniami umowy o partnerstwie, a także przestrzeganiu innych dokumentów międzynarodowych, takich jak normy bezpieczeństwa jądrowego i wytyczne MAEA w zakresie bezpieczeństwa jądrowego.

·Stopniowe postępy w zbliżaniu przepisów Armenii dotyczących energii i bezpieczeństwa jądrowego do dorobku prawnego Unii w latach 2024–2029 zgodnie z postanowieniami umowy o partnerstwie oraz strategią energetyczną Armenii na 2040 r.

Priorytety średnioterminowe

·Kontynuowanie wysiłków na rzecz dywersyfikacji sektora energetycznego Armenii, w tym poprzez inicjatywy w zakresie energii ze źródeł odnawialnych.

·Zacieśnienie współpracy między Wspólnotą Energetyczną a Armenią.

·Dalsze wspieranie Armenii we wzmacnianiu kultury bezpieczeństwa jądrowego oraz odpowiedzialnym i bezpiecznym gospodarowaniu wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.

·Zbadanie dalszych możliwości inwestycyjnych w sektorze energetycznym w celu zapewnienia bezpieczeństwa i dywersyfikacji dostaw oraz ogólnego bezpieczeństwa energetycznego w regionie.

2.4.3. Łączność cyfrowa

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsza harmonizacja rynków cyfrowych między UE a Armenią oraz z regionem Partnerstwa Wschodniego. Wspieranie wdrażania strategii na rzecz cyfryzacji Armenii na lata 2021–2025 obejmującej e-rządzenie, gospodarkę cyfrową i społeczeństwo cyfrowe, oraz współpraca w zakresie opracowania nowego planu działania dotyczącego strategii na lata 2026–2030.

·Dalsze wzmacnianie cyfryzacji połączeń transportowych, w tym e-logistyki i cyfryzacji dokumentów przewozowych, oraz rozważenie innych inicjatyw w zakresie łączności cyfrowej.

·Działania na rzecz wzmocnienia łączności cyfrowej między UE a Armenią, w tym poprzez rozważenie udziału Armenii w projektach dotyczących łączności cyfrowej w regionie Morza Czarnego, zgodnie z filarem strategicznego podejścia UE do regionu Morza Czarnego dotyczącym wzrostu gospodarczego i dobrobytu.

·Zbadanie możliwości uczestnictwa Armenii w programie „Cyfrowa Europa”.

·Współpraca w celu opracowania strategii cyberbezpieczeństwa i budowania zdolności do jej wdrożenia, w tym rozwiązań służących do ochrony systemów informacyjnych oraz wykrywania i eliminowania zagrożeń w odpowiednim czasie.

·Zbadanie możliwości ustanowienia dialogu na temat cyberbezpieczeństwa między UE i Armenią.

·Pogłębienie współpracy na poziomie technicznym i regulacyjnym w zakresie interoperacyjności danych, wymiany danych i tożsamości cyfrowej jako kluczowych czynników umożliwiających poprawę transgranicznych usług cyfrowych z UE.

·Ścisła współpraca na rzecz rozszerzenia korzyści płynących z jednolitego rynku cyfrowego na Armenię. Działania te obejmują wdrożenie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania zgodnie z unijnymi ramami tożsamości cyfrowej oraz poczynienie postępów w kierunku zawarcia umowy o wzajemnym uznawaniu usług zaufania.

·Dążenie do dostosowania gospodarki cyfrowej Armenii do standardów UE.

Priorytety średnioterminowe

·Wsparcie zmiany i udoskonalenia armeńskiej ustawy o łączności elektronicznej, zgodnie z dorobkiem prawnym UE w tej dziedzinie.

·Zintensyfikowanie wspólnych wysiłków na rzecz realizacji sztandarowych projektów w ramach strategii Global Gateway w celu wspierania transformacji cyfrowej.

2.4.4. Przemysł zaawansowanych technologii

Priorytety krótkoterminowe

·Stopniowe rozwijanie współpracy w przemyśle zaawansowanych technologii.

·Podjęcie działań w celu rozpoczęcia współpracy z UE w ramach Unijnego programu kosmicznego, jego komponentów i usług, aby wykorzystać potencjał naukowy Armenii do stawienia czoła globalnym wyzwaniom.

·Wykorzystywanie i promowanie istniejących inicjatyw wspierających innowacje i przedsiębiorczość na szczeblu UE, do których kwalifikuje się Armenia (np. programy EIC, hakatony w ramach inicjatywy CASSINI).

·Zbadanie sposobów wspierania współpracy w zakresie łączności satelitarnej na zasadach komercyjnych.

Priorytety średnioterminowe

·Wymiana poglądów na temat harmonizacji standardów przemysłu zaawansowanych technologii w Armenii oraz poprawa przestrzegania przez Armenię najlepszych praktyk międzynarodowych.

·Wymiana poglądów na temat wysiłków Armenii na rzecz opracowania przepisów dotyczących technologii sztucznej inteligencji i bezzałogowych statków powietrznych.

2.4.5. Środowisko

Priorytety krótkoterminowe

·Poprawa zarządzania środowiskiem poprzez wdrożenie kluczowych przepisów dotyczących ocen oddziaływania na środowisko.

·Dalsze doskonalenie odpowiednich ram prawnych w odniesieniu do gospodarowania odpadami i przeznaczenie niezbędnych zasobów na opracowanie kompleksowych przepisów dotyczących chemikaliów.

·Opracowanie i wdrożenie kompleksowego systemu gospodarowania odpadami na szczeblu krajowym i lokalnym, zgodnie z normami europejskimi, w tym z normami w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, oraz poprzez wprowadzenie nowych zakładów zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami.

·Dalsze wdrażanie kluczowych przepisów dotyczących wody, jakości powietrza i emisji przemysłowych.

·Współpraca na rzecz osiągnięcia globalnych celów globalnych ram różnorodności biologicznej z Kunmingu/Montrealu, w tym przy przygotowywaniu i wdrażaniu skutecznych NBSAP i krajowych celów w zakresie różnorodności biologicznej przed COP17.

·Kontynuowanie prac za pośrednictwem międzyrządowego komitetu negocjacyjnego w celu opracowania prawnie wiążącego instrumentu dotyczącego zanieczyszczenia tworzywami sztucznymi, w tym w środowisku morskim (globalnego porozumienia w sprawie tworzyw sztucznych).

·Wzmocnienie zarządzania środowiskiem na szczególnie chronionych obszarach przyrodniczych. Budowanie zdolności służb ochrony środowiska, aby położyć kres nielegalnemu pozyskiwaniu drewna w lasach i na szczególnie chronionych obszarach przyrodniczych.

·Poprawa zrównoważonej gospodarki leśnej poprzez wdrożenie kodeksu leśnego.

Priorytety średnioterminowe

·Pełne wykorzystanie potencjału neutralnej dla klimatu gospodarki o obiegu zamkniętym oraz opracowanie kompleksowej polityki wzrostu we wszystkich odpowiednich sektorach, np. poprzez włączenie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym do krajowego systemu gospodarowania odpadami.

·Dalsze zapewnianie prawa do czystego i zdrowego środowiska, poprawa mechanizmów publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i udziału społeczeństwa w procesach decyzyjnych w sprawach dotyczących środowiska poprzez dalsze angażowanie wszystkich zainteresowanych stron i współpracę ze społeczeństwem obywatelskim.

2.4.6. Działania w dziedzinie klimatu

Priorytety krótkoterminowe

·Wdrożenie zaktualizowanego ustalonego na poziomie krajowym wkładu Armenii w latach 2021–2030 do porozumienia paryskiego. Przyjęcie nowego, ambitnego, ustalonego na poziomie krajowym wkładu na okres po 2030 r. przed UNFCCC COP30.

·Wdrożenie i aktualizacja krajowego planu adaptacji.

·Jako wstępny krok w kierunku wprowadzenia opłat emisyjnych w Armenii – opracowanie niezbędnych przepisów dotyczących monitorowania i weryfikacji emisji gazów cieplarnianych na poziomie instalacji, a także, w stosownych przypadkach, na poziomie podinstalacji, oraz przepisów dotyczących sprawozdawczości w tym zakresie, a także zapewnienie wystarczających zdolności administracyjnych do ich wdrożenia.

·Zagwarantowanie terminowego przyjęcia i szybkiego wdrożenia armeńskiego prawa o klimacie.

·Wykorzystanie otwartych danych i modeli klimatycznych unijnego programu Copernicus dotyczących obserwacji kuli ziemskiej, wzmocnienie prognozowania pogody i klimatu oraz polityki klimatycznej Armenii, a jednocześnie wnoszenie wkładu w postaci własnych bieżących i historycznych danych meteorologicznych.

Priorytety średnioterminowe

·W oparciu o obecne i przyszłe wysiłki – podjęcie działań wewnętrznych w celu wdrożenia i osiągnięcia nowego ustalonego na poziomie krajowym wkładu na okres po 2030 r. oraz wdrożenia długoterminowej strategii rozwoju niskoemisyjnego do 2050 r. w ramach porozumienia paryskiego, określenie konkretnych polityk i środków we wszystkich sektorach oraz dążenie do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 r. Uwzględnienie działań w dziedzinie klimatu w politykach i środkach sektorowych oraz wzmacnianie zdolności poszczególnych organów do realizacji takich działań w poszczególnych sektorach.

·Dalszy rozwój Porozumienia Burmistrzów w Armenii i wzmacnianie pozycji władz lokalnych w celu stymulowania działań w dziedzinie klimatu na szczeblu lokalnym.

·W oparciu o solidne ramy monitorowania, sprawozdawczości i weryfikacji – rozważenie możliwości wprowadzenia opłat emisyjnych.

·Podjęcie działań wewnętrznych w celu wdrożenia globalnego zobowiązania dotyczącego metanu i przyczynienie się do zmniejszenia do 2030 r. globalnych emisji metanu o co najmniej 30 % w stosunku do poziomów z 2020 r.

·Wdrożenie kompleksowego krajowego planu adaptacji Armenii i sektorowych strategii adaptacyjnych poprzez budowanie niezbędnych zdolności, transfer technologii, w celu wzmocnienia odporności gospodarki i społeczności lokalnych na zmianę klimatu oraz zmniejszenia ryzyka występowania klęsk żywiołowych powodowanych zmianą klimatu.

·Podejmowanie dalszych działań w celu zapewnienia zgodności Armenii ze zobowiązaniami wynikającymi z protokołu montrealskiego, w tym z poprawką z Kigali do tego protokołu. Działania te należy przyspieszyć w celu zapewnienia zgodności z unijnymi rozporządzeniami w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych i substancji zubożających warstwę ozonową. Podjęcie działań w kierunku realizacji globalnego zobowiązania dotyczącego chłodzenia.

·Promowanie przejścia na transport bezemisyjny i wdrażanie projektów w zakresie mobilności elektrycznej w Armenii.

2.4.7. Zdrowie publiczne

Priorytety krótkoterminowe

·Poprawa jakości i dostępności podstawowej opieki zdrowotnej w celu zapobiegania chorobom i poprawy jakości życia, ze szczególnym uwzględnieniem osób znajdujących się w trudnej sytuacji.

·Dołożenie wszelkich starań, aby Armenia przystąpiła do Protokołu w sprawie wyeliminowania nielegalnego obrotu wyrobami tytoniowymi.

·Dalsze wdrażanie programu rozwoju opieki zdrowotnej na lata 2023–2026, w tym wdrożenie działań w zakresie jakości opieki i powszechnego systemu ubezpieczeń zdrowotnych, oraz współpraca na rzecz ustanowienia Funduszu Powszechnego Ubezpieczenia Zdrowotnego.

Priorytety średnioterminowe

·Zagwarantowanie aktywnego udziału w inicjatywie UE na rzecz bezpieczeństwa zdrowotnego we współpracy z Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).

·Dostosowanie i wdrożenie średnio- i długoterminowej strategii zdrowotnej pod kątem realiów po pandemii COVID-19, w tym poprzez zwiększenie zdolności Armenii w zakresie analizy epidemiologicznej / badań nad ogniskami chorób, modelowania danych i statystyk, zgodnie z podejściem „Jedno zdrowie”.

·Wzmocnienie polityki i prawodawstwa w zakresie ograniczania użycia tytoniu, a także ich rygorystycznego egzekwowania, zgodnie z zobowiązaniem Armenii do transpozycji i wdrożenia dorobku prawnego UE podjętym w ramach umowy o partnerstwie oraz zgodnie z zobowiązaniami Armenii wynikającymi z Ramowej konwencji Światowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu.

·Finalizacja wniosku Armenii o członkostwo w Programie Współpracy Inspekcji Farmaceutycznej.

2.4.8. Ochrona ludności

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsza poprawa koordynacji między agencjami i między resortami w przypadkach ubiegania się o pomoc międzynarodową i jej otrzymania (w szczególności za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności).

·Przyjęcie ustawy o zarządzaniu ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi i ochronie ludności.

·Kontynuowanie wysiłków na rzecz utworzenia jednolitego centrum powiadamiania/zarządzania w sytuacjach nadzwyczajnych w ramach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w celu poprawy skuteczności i koordynacji procesu reagowania na sytuacje nadzwyczajne lub incydenty.

·Kontynuowanie reformy służb ratunkowych, w tym udoskonalenie ram prawnych dotyczących ochrony ludności i polityki zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi (np. system ubezpieczeń od klęsk żywiołowych i wolontariat).

·Kontynuowanie dobrej współpracy między UE a Armenią w zakresie ochrony ludności, w szczególności w ramach inicjatyw na rzecz zapobiegania klęskom żywiołowym i katastrofom spowodowanym przez człowieka, gotowości i reagowania na nie.

Priorytety średnioterminowe

·Określenie narzędzi Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, z których Armenia mogłaby skorzystać, aby dalej rozwijać odporność na klęski żywiołowe.

·Dalsze wdrażanie strategii i planu działania Armenii w zakresie zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi.

2.4.9. Rozwój gospodarczy i możliwości rynkowe

Priorytety krótkoterminowe

·Przeprowadzenie wzajemnej oceny armeńskiego krajowego systemu statystycznego w 2025 r.

·Dalsze rozważne kształtowanie polityki w celu ugruntowania stabilności makroekonomicznej, w szczególności zapewnienie stabilnej sytuacji budżetowej i stabilnego sektora finansowego.

·Dalsze wspieranie trwałego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu.

·Dalsza poprawa zarządzania finansami publicznymi. 

·Dalsze utrzymywanie dobrych rządów, w tym ochrona niezależności banku centralnego. 

·Dalsze zwiększanie dostępu MŚP do finansowania, w tym poprzez inwestycje w ramach strategii Global Gateway, w celu poprawy konkurencyjności i wydajności pracy Armenii.

Priorytety średnioterminowe

·Rozważenie uczestnictwa Armenii w unijnych instrumentach finansowania mających na celu pobudzenie przedsiębiorczości i konkurencyjności przedsiębiorstw, w szczególności MŚP.

·Podjęcie działań w celu opracowania systematyki dotyczącej zrównoważonych finansów i zdolności instytucji finansowych w odniesieniu do ekosystemów finansowych zgodnie z celem neutralności klimatycznej i celami środowiskowymi.

·Dalsze doskonalenie otoczenia biznesowego, w tym poprzez rozwiązanie problemu sektora nieformalnego. 

·Promowanie przedsiębiorczości, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet i młodzieży, w celu wspierania (i) rozwoju strategii biznesowych, (ii) zakładania i rozwoju przedsiębiorstw typu start-up w regionach Armenii oraz (iii) programów przyspieszenia rozwoju i inkubacji przedsiębiorczości.

·Dalsze wzmacnianie tworzenia i rozpowszechniania wiarygodnych statystyk, w tym na potrzeby podejmowania decyzji w oparciu o dowody.

·Przyjęcie krajowej strategii zatrudnienia.

·Zwiększenie przejrzystości działalności i przepływów finansowych przedsiębiorstw państwowych.

2.4.10. Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich

Priorytety krótkoterminowe

·Usunięcie pozostałych przeszkód utrudniających skuteczne przejście na ekologiczne i zrównoważone rolnictwo, w tym poprzez zaangażowanie w ten proces wszystkich odpowiednich zainteresowanych stron z sektora.

·Zapewnienie przyjęcia strategii rozwoju terytorialnego Armenii skoncentrowanej na sprawiedliwym rozwoju.

·Kontynuowanie współpracy w ramach programu „Wzmocnienie pozycji lokalnych podmiotów na rzecz rozwoju” (LEAD) w celu pilotażu programu rozwoju obszarów wiejskich EU LEADER (powiązania między gospodarką obszarów wiejskich a działaniami na rzecz rozwoju) w Armenii w celu ustanowienia mechanizmów zrównoważonego finansowania lokalnych grup działania.

Priorytety średnioterminowe

·Postępy w realizacji programu decentralizacji, w tym decentralizacji fiskalnej, oraz budowanie zdolności władz lokalnych w celu zagwarantowania świadczenia wszystkich usług publicznych na obszarach wiejskich, zwłaszcza na najbardziej oddalonych obszarach wiejskich.

·Propagowanie i ułatwianie rolnictwa przyjaznego klimatowi zgodnie z wytycznymi dotyczącymi ochrony środowiska, energooszczędnymi technologiami i innymi dobrymi praktykami rolniczymi; modernizacja i poprawa produkcji, przetwarzania i składowania produktów rolnych; rozwój wydajnego, a zarazem zrównoważonego rolnictwa oraz promowanie wprowadzania zasobooszczędnych technologii uprawy, długoterminowego efektywnego gospodarowania pastwiskami w celu zwiększenia wydajności, wartości dodanej i konkurencyjności armeńskiego rolnictwa.

·Rozszerzenie współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa żywnościowego, w tym w zakresie aktualizacji odpowiednich przepisów.

2.4.11. Polityka spójności

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsze uczestnictwo w programie Interreg NEXT dla basenu Morza Czarnego i wspieranie współpracy w jego ramach, w tym wspieranie armeńskich partnerów i zainteresowanych stron, aby umożliwić i ułatwić realizację projektów współpracy w zakresie niebieskiej gospodarki, odporności na zmianę klimatu i ochrony środowiska oraz działań opartych na kontaktach międzyludzkich.

·Wzmocnienie zdolności organów krajowych zaangażowanych w koordynację i realizację programu Interreg NEXT dla basenu Morza Czarnego na poziomie programu oraz armeńskich beneficjentów na poziomie projektów, aby zapewnić stosowanie unijnych ram prawnych programu. Działania te powinny obejmować zwiększenie zdolności krajowych kontrolerów w zakresie właściwego funkcjonowania systemu zarządzania i kontroli programu.

·Zacieśnienie współpracy sektora publicznego w basenie Morza Czarnego w drodze wspólnych inicjatyw i projektów, budowanie zaufania w całym basenie Morza Czarnego.

Priorytety średnioterminowe

·Postępy w realizacji programu decentralizacji i budowanie zdolności władz lokalnych do udziału w przygotowywaniu i wdrażaniu programów współpracy terytorialnej, opracowywaniu, monitorowaniu, sprawozdawczości, ocenie programów i należytym zarządzaniu finansowym funduszami UE.

2.4.12. Komunikacja strategiczna

Priorytety krótkoterminowe

·Dalsza współpraca w zakresie wdrażania reform, w tym reformy „architektury komunikacji strategicznej”.

·Zacieśnienie współpracy w celu zwiększenia widoczności współpracy między UE a Armenią, promowanie wspólnych wartości i wyjaśnianie pozytywnego wpływu wzmocnionego partnerstwa UE–Armenia w różnych sektorach.

·Zacieśnienie współpracy w zakresie komunikacji strategicznej oraz w celu przeciwdziałania zagranicznym manipulacjom informacjami i ingerencjom w informacje (FIMI), zwiększenia zaufania publicznego do instytucji i decydentów oraz wzmocnienia spójności społecznej.

·Działania na rzecz stworzenia sprzyjającej przestrzeni informacyjnej, w tym poprzez wspieranie niezależnych mediów, wdrażanie programów na rzecz umiejętności korzystania z mediów, a także wspieranie rozwoju zawodowego dziennikarzy.

2.4.13. Górnictwo i minerały krytyczne

Priorytety krótkoterminowe

·Zacieśnienie współpracy z Europejską Służbą Geologiczną (EuroGeoSurveys).

·Rozważenie członkostwa w EuroGeoSurveys.

Priorytety średnioterminowe

·Połączenie sił na rzecz cyfryzacji istniejących informacji geologicznych Armenii (EuroGeoSurveys).

·Publikowanie informacji cyfrowych w internecie zgodnie z europejskimi normami.

·Zbadanie możliwości wykorzystania środków teledetekcji Służby Geologicznej w celu uzupełnienia istniejących informacji i oceny ich wiarygodności.

·Współpraca w dziedzinie badań geologicznych i poszukiwania zasobów mineralnych, ze szczególnym uwzględnieniem surowców krytycznych w Armenii oraz z możliwością wdrożenia i stosowania nowoczesnych metod i narzędzi.

·Przyczynienie się do harmonizacji obecnego systemu sprawozdawczości i zarządzania zasobami naturalnymi Armenii z ramową klasyfikacją zasobów ONZ (UNFC).

·W ramach globalnej polityki stopniowego przechodzenia na energię ze źródeł odnawialnych – współpraca w zakresie odkrywania nowych złóż minerałów krytycznych oraz eksploatacji istniejących złóż.

2.4.14. Turystyka

Priorytety krótkoterminowe

·Ułatwienie wymiany najlepszych praktyk i doświadczeń w zakresie rozwoju odpowiedzialnej i sprzyjającej włączeniu społecznemu turystyki, w tym podejść do dostępnych usług turystycznych i narzędzi cyfrowych.

·Zacieśnienie współpracy w celu wsparcia określenia i promowania różnorodnych kierunków turystycznych, produktów i usług.

·Zacieśnienie współpracy między zainteresowanymi stronami z sektora turystyki, w tym z sektorem prywatnym, w celu wspierania innowacji i konkurencyjności w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

Priorytety średnioterminowe

·Wspieranie opracowywania i wdrażania polityk i strategii w zakresie zrównoważonej turystyki, dostosowanych do ścieżki transformacji dla turystyki w celu stworzenia bardziej odpornego i cyfrowego ekosystemu turystyki, ze zwróceniem uwagi na dostępność i praktyki zrównoważone pod względem środowiskowym oraz ochronę dziedzictwa kulturowego.

·Określenie i usunięcie barier dla usług turystycznych, poprawa dostępu do rynku i zwiększenie przepływów turystycznych między obydwoma regionami, w tym poprzez wymianę wiedzy i budowanie zdolności.

2.5Handel i zagadnienia związane z handlem

UE i Armenia zgadzają się, że skuteczne dostosowanie regulacji do warunków umowy o partnerstwie wzmocniłoby wzajemny handel i przyczyniłoby się do dalszej dywersyfikacji wywozu i przywozu z Armenii. Strony wzmocnią również realizację swoich zobowiązań dotyczących przejrzystości w kształtowaniu polityki związanej z handlem, będą wymieniać ze sobą informacje i zapewnią odpowiednie szkolenia.

2.5.1. Handel towarami i cła

Priorytety krótkoterminowe

·Współdziałanie na rzecz znacznego zwiększenia i ułatwienia dywersyfikacji struktury wywozu Armenii, m.in. wsparcia wywozu nowych produktów na rynek UE.

·Dalsza ścisła współpraca w celu uniknięcia obchodzenia sankcji UE, w tym poprzez wymianę wiedzy fachowej i informacji.

·Dalsza wymiana statystyk handlowych.

·Działania następcze w związku z wnioskiem Armenii o uzyskanie statusu obserwatora w Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej oraz dalsze przekazywanie sobie nawzajem aktualnych informacji na temat statystyk dotyczących towarów podwójnego zastosowania oraz wszelkich zmian w przepisach prawa celnego.

·Określenie i ocena wartości gospodarczej potencjalnych obniżek ceł w odniesieniu do wywozu konkretnych towarów z Armenii. Współpraca w zakresie ograniczenia pozataryfowych barier w handlu, takich jak stosowanie środków sanitarnych i fitosanitarnych (SPS) oraz bariery techniczne w handlu.

Priorytety średnioterminowe

·Dalsza modernizacja armeńskich organów celnych oraz modernizacja i uproszczenie procedur celnych, przy jednoczesnym zapewnieniu skutecznych środków zwalczania nadużyć finansowych.

2.5.2. Przepisy techniczne, normalizacja i odnośna infrastruktura

Priorytety krótkoterminowe

·Rozwój infrastruktury do zarządzania normami i przepisami technicznymi, w tym na podstawie wytycznych UE.

·Poprawa współpracy między armeńską jednostką akredytującą a europejskimi jednostkami akredytującymi, w tym, w stosownych przypadkach, szkolenia lub budowanie zdolności.

·Zacieśnienie współpracy między armeńskim organem ds. metrologii a europejskimi organami ds. metrologii.

Priorytety średnioterminowe

·Określenie potencjalnych obszarów dodatkowego wsparcia na rzecz dostosowania do norm/przepisów technicznych UE.

2.5.3. Środki sanitarne i fitosanitarne (SPS)

Priorytety krótkoterminowe

·Podjęcie działań w celu dalszego wzmocnienia infrastruktury, systemu i sprzętu do kontroli bezpieczeństwa żywności, w tym poprzez cyfryzację i rozważenie szkoleń dla specjalistów zajmujących się bezpieczeństwem żywności oraz kontrolami weterynaryjnymi i fitosanitarnymi.

·Zacieśnienie współpracy w celu ułatwienia wywozu ryb z Armenii do UE i podjęcie wspólnych działań w odpowiedzi na wniosek Armenii o dodanie nowych gatunków do wykazu produktów rybołówstwa dopuszczonych do wywozu do UE.

·Współpraca przy rozwoju systemów wczesnego ostrzegania w Armenii w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz, zdrowia zwierząt oraz zdrowia roślin.

·Postęp w zakresie gospodarowania odpadami ze środków ochrony roślin i ich identyfikowalności.

·Wymiana informacji na temat wymogów prawnych dotyczących przeprowadzania ocen ryzyka w oparciu o dowody naukowe i wdrażania tych wymogów.

·Przyspieszenie zbliżenia przepisów Armenii dotyczących bezpieczeństwa żywności w celu promowania dywersyfikacji handlu produktami rolno-spożywczymi .

Priorytety średnioterminowe

·Postęp w zakresie udzielania zezwoleń na wprowadzenie dodatkowych produktów spożywczych na rynek UE.

·Organizowanie kampanii informacyjnych wraz z odpowiednimi agencjami, przedsiębiorstwami i organizacjami pozarządowymi (NGO) na temat wymogów w zakresie dostępu do rynku UE, jak również wraz ze społeczeństwem obywatelskim na temat odpowiednich aspektów ochrony konsumentów w zakresie żywności i bezpieczeństwa żywności.

·Udzielenie pomocy armeńskim przedsiębiorstwom w lepszym dostosowaniu działalności, tak aby mogły uzyskać dostęp do rynku UE, ze szczególnym uwzględnieniem mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw spożywczych.

·Współdziałanie w dziedzinie dobrostanu zwierząt i ograniczenia stosowania antybiotyków w produkcji zwierzęcej z myślą o zaradzeniu problemowi oporności na antybiotyki.

·Ustanowienie dodatkowych certyfikatów UE–Armenia w celu zwiększenia przejrzystości wymogów przywozu z Armenii.

2.5.4. Handel usługami i handel elektroniczny

Priorytety krótkoterminowe

·Regularna wymiana informacji na temat zbliżenia przepisów dotyczących usług pocztowych, zgodnie z zobowiązaniami zawartymi w umowie o partnerstwie.

·Wymiana informacji na temat przepisów wewnętrznych dotyczących usług, jak uzgodniono w ramach wspólnej inicjatywy WTO, która doprowadziła do przyłączenia się Armenii do tego działania.

Priorytety średnioterminowe

·Współpraca na rzecz rozszerzenia handlu usługami w Armenii, w szczególności w sektorach takich jak technologie informacyjne, finanse i zawody regulowane, poprzez poprawę otoczenia regulacyjnego i lepsze dostosowanie do norm i przepisów UE.

·Wymiana informacji i doświadczeń w kwestiach regulacyjnych dotyczących gospodarki cyfrowej.

2.5.5. Prawa własności intelektualnej

Priorytety krótkoterminowe

·Przyspieszenie rozwoju infrastruktury oznaczeń geograficznych i odpowiednich mechanizmów kontroli jakości w celu zapewnienia odpowiedniej jakości armeńskiej brandy. Promowanie wprowadzania armeńskiej brandy do obrotu na nowych rynkach w celu zapewnienia dywersyfikacji jej wywozu.

·Zapewnienie, aby zarówno unijne, jak i armeńskie podmioty uprawnione czerpały korzyści z wysokiego poziomu ochrony i egzekwowania praw własności intelektualnej. Poprawa egzekwowania praw własności intelektualnej, gromadzenie informacji na temat naruszeń praw własności intelektualnej i dzielenie się nimi z Armenią.

·Wprowadzenie skutecznych środków przeciwko podrabianiu towarów i piractwu, w tym tworzenie odnośnych statystyk, którymi UE i Armenia będą się dzielić.

Priorytety średnioterminowe

·Szerzenie wiedzy w społeczeństwie na temat ochrony własności intelektualnej oraz stosowanie i zapewnienie skutecznego dialogu między podmiotami uprawnionymi a użytkownikami.

2.5.6. Handel i zrównoważony rozwój

Priorytety krótkoterminowe

·Przegląd i przyjęcie planu działania dotyczącego handlu i zrównoważonego rozwoju, w tym konkretnych priorytetów w zakresie wdrażania, oraz kontynuowanie jego realizacji.

Priorytety średnioterminowe

·Dalsze dążenie do skutecznego wdrażania wielostronnych umów środowiskowych i konwencji klimatycznych w ramach obowiązującego prawa oraz w praktyce.

·Dalsze zwiększenie skuteczności wdrażania Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem (CITES), w szczególności w odniesieniu do gatunków będących przedmiotem handlu z UE w dużych ilościach.

·Dalsze wzmocnienie zapewniania praw pracowniczych i nadzoru w tej dziedzinie zgodnie z podstawowymi konwencjami MOP, w tym poprzez dalsze wzmocnienie inspekcji pracy i konsultacji trójstronnych.

·Kontynuowanie dialogu na temat realizacji zobowiązań związanych z handlem i zrównoważonym rozwojem, w tym na temat zaangażowania zainteresowanych stron.

2.5.7. Zamówienia publiczne

Priorytety średnioterminowe

·Dalsze wdrażanie planu działania w zakresie zamówień publicznych.

·Wymiana danych statystycznych na temat funkcjonowania zmienionego systemu przeglądu zamówień publicznych w Armenii.

·Dostarczanie dokładnych i aktualnych informacji na temat planowanych prac legislacyjnych mających wpływ na politykę zamówień publicznych i jej wdrażanie, zarówno na temat zmian w przepisach, jak i tworzenia instytucji odpowiedzialnych za zamówienia publiczne.

·Przegląd, przyjęcie i wdrożenie nowej ustawy o zamówieniach publicznych, w tym e-zamówień i usprawnień w procedurze umieszczania na czarnej liście.

·Wprowadzenie środków mających na celu zwiększenie konkurencyjności zamówień publicznych i ograniczenie zamówień z wolnej ręki.

2.6.Kontakty międzyludzkie

Strony będą nadal współpracować na rzecz maksymalizacji korzyści dla Armenii wynikających z udziału w kontaktach międzyludzkich, w tym jako państwo stowarzyszone w programie „Horyzont Europa”. Strony będą kontynuować aktywną współpracę w ramach programu Erasmus+, Europejskiego Korpusu Solidarności, programu „Kreatywna Europa”, a także inicjatyw regionalnych, takich jak EU4Youth, Kreatywna Europa, Młodzi Ambasadorzy Europejscy, EU4Culture i inne programy wolontariatu, współpracy i wymiany w ramach Partnerstwa Wschodniego. UE i Armenia podkreślają ważną rolę młodzieży i organizacji młodzieżowych w kształtowaniu dynamicznego i włączającego społeczeństwa obywatelskiego. Strony wzmocnią również stosunki kulturalne. Będą zachęcać do dalszej współpracy w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego (VET), w szczególności w kontekście programu Erasmus+, oraz w zakresie przygotowania zawodowego i uczenia się w miejscu pracy w ramach europejskiego sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego, do którego Armenia przystąpiła w październiku 2023 r.

2.6.1. Badania naukowe, rozwój technologiczny i innowacje

Priorytety krótkoterminowe

·Współpraca na rzecz opracowywania i wdrażania reform polityki w zakresie badań naukowych i innowacji, w tym przegląd ram regulacyjnych w zakresie badań naukowych i innowacji oraz opracowanie planu działania w zakresie infrastruktury badawczej dla Armenii.

·Przyjęcie krajowej strategii w zakresie badań naukowych i innowacji. Zagwarantowanie przyjęcia i wdrożenia ustawy o szkolnictwie wyższym i badaniach naukowych.

·Kontynuowanie aktywnej współpracy w ramach układu o stowarzyszeniu dotyczącego udziału w programie „Horyzont Europa” oraz zwiększenie udziału Armenii, w szczególności większe zaangażowanie przemysłu i sektora prywatnego.

·Dalsze aktywne uczestnictwo Armenii w europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) i integracja w jej ramach.

·Zapewnienie skutecznej realizacji zaleceń narzędzia wspierania polityki programu „Horyzont 2020” i związanego z nim planu działania.

·Zwiększenie udziału w działaniach „Maria Skłodowska-Curie” (MSCA), aby umożliwić naukowcom z Armenii rozwijanie umiejętności odpowiadających potrzebom rynku pracy, dokonywanie innowacji i przyczynianie się do wzmocnienia zdolności kraju w zakresie badań naukowych i innowacji oraz aby ułatwić nawiązywanie międzynarodowych partnerstw strategicznych na rzecz szkolenia i wymiany naukowców między instytucjami w Armenii i UE.

·Dalsze zwiększanie udziału Armenii w instrumentach finansowania Europejskiej Rady ds. Innowacji (EIC) w celu wzmocnienia ekosystemu przedsiębiorstw typu start-up, przy jednoczesnym przyczynianiu się do zrównoważonego rozwoju gospodarczego, wspieraniu przedsiębiorczości kobiet, zielonej i cyfrowej transformacji oraz zwiększaniu skali priorytetów w zakresie przełomowych innowacji.

Priorytety średnioterminowe

·Współpraca przy realizacji projektu „Miasto akademickie” jako zbioru klastrów mających na celu stworzenie solidnego środowiska dla wysokiej jakości szkolnictwa wyższego i badań naukowych w celu pobudzenia innowacyjnego ekosystemu na rzecz długoterminowego zrównoważonego rozwoju.

·Wzmacnianie zasobów ludzkich, materialnych i instytucjonalnych w celu zwiększenia zdolności w dziedzinie badań i innowacji.

2.6.2. Kształcenie, szkolenie i młodzież

Priorytety krótkoterminowe

·Pełne wdrożenie armeńskiego państwowego programu rozwoju edukacji do 2030 r. i towarzyszącego mu planu działania, w tym w obszarach polityki młodzieżowej, szkolnictwa podstawowego, średniego i wyższego, a także kształcenia i szkolenia zawodowego oraz uczenia się przez całe życie.

·Wdrożenie wyników projektów pilotażowych w dziedzinie nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) w całym kraju.

·Po przeprowadzeniu kompleksowych konsultacji z młodzieżą – przyjęcie i pełne wdrożenie ustawy o młodzieży, z wykorzystaniem najlepszych międzynarodowych doświadczeń i standardów.

·Promowanie aktywnego udziału Armenii w międzynarodowym wymiarze programu Erasmus+ w celu zwiększenia mobilności studentów i pracowników, zwiększenia zdolności instytucji szkolnictwa wyższego i modernizacji systemu szkolnictwa wyższego, a także w celu wspierania zdolności instytucji kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększenie udziału Armenii w europejskim sojuszu na rzecz przygotowania zawodowego.

·Dalsze zacieśnianie współpracy z Europejską Fundacją Kształcenia.

·Promowanie aktywnego uczestnictwa Armenii w programie Erasmus+ w celu zwiększenia mobilności młodzieży, wspierania współpracy międzynarodowej w dziedzinie młodzieży i sportu oraz wzmocnienia zdolności armeńskich organizacji prowadzących działalność w tych dziedzinach.

·Promowanie uczestnictwa Armenii w Europejskim Korpusie Solidarności, a także w innych programach wolontariatu, współpracy i wymiany w dziedzinie kształcenia, szkolenia i młodzieży.

·Promowanie aktywnego udziału Armenii w regionalnych programach i inicjatywach Partnerstwa Wschodniego, takich jak EU4Youth i Młodzi Ambasadorzy Europejscy.

·Kontynuowanie stałego dialogu między zainteresowanymi stronami z sektora edukacji, w tym partnerami działającymi na rzecz rozwoju, w drodze regularnego dialogu strategicznego UE–Armenia na temat polityki w dziedzinie edukacji.

Priorytety średnioterminowe

·Po przyjęciu ustawy o młodzieży – przyjęcie i wdrożenie skoordynowanego planu strategicznego na szczeblu krajowym dotyczącego kwestii związanych z młodzieżą jako priorytetu międzysektorowego.

·Zapewnienie wszystkim, w tym osobom ze środowisk defaworyzowanych, prawa do edukacji o wysokiej jakości, podejmowanie dalszych kroków na rzecz propagowania włączającego kształcenia i szkolenia zgodnie ze strategią edukacyjną.

·Zapewnienie bardziej zorganizowanych form aktywności zawodowej młodych ludzi, w tym w drodze partnerstw na rzecz zatrudnienia skoncentrowanych na umiejętnościach cyfrowych osób młodych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji oraz przedsiębiorczości młodzieży na rzecz gospodarki neutralnej dla klimatu.

·Wprowadzenie programów potwierdzania kwalifikacji i odpowiednich programów nauczania w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, w tym przedsiębiorczości, oraz monitorowanie wprowadzania modułów kluczowych umiejętności w zakresie przedsiębiorczości.

·Dopasowanie zawodów i umiejętności związanych z kształceniem i szkoleniem zawodowym oferowanych przez instytucje kształcenia i szkolenia zawodowego do zapotrzebowania na rynku pracy poprzez dostosowanie ich do priorytetowych sektorów gospodarki i programów rozwoju regionalnego oraz poprzez wzmocnienie uczenia się w miejscu pracy.

·Dalsza poprawa jakości edukacji, równego dostępu do edukacji oraz jej trwałości (w tym skuteczne finansowanie wszystkich poziomów edukacji) oraz stymulowanie kształcenia pozaformalnego i uczenia się przez całe życie.

2.6.3. Współpraca w dziedzinie kultury i sportu

·Współpraca w zakresie opracowywania i wdrażania polityki kulturalnej sprzyjającej włączeniu społecznemu, w tym pod względem różnorodności i tradycji w wymiarze regionalnym i etnicznym, a także sektora kultury i sektora kreatywnego, w celu wspierania rozwoju społeczno-gospodarczego, włączenia społecznego i udziału obywateli; w tym w ramach bieżących programów dwustronnych i programów regionalnych finansowanych przez UE.

·Zapewnienie aktywnego uczestnictwa i współpracy w dziedzinie kultury przy wsparciu z programów UE.

·Zwiększenie udziału armeńskich podmiotów działających w sektorze kultury w programach współpracy kulturalnej, w szczególności w programie „Kreatywna Europa”. Prace nad dostosowaniem prawodawstwa dotyczącego mediów do dyrektywy 2010/13/UE o audiowizualnych usługach medialnych, aby umożliwić udział w komponencie medialnym i komponentach międzysektorowych programu.

·Dalsza współpraca w celu wzmocnienia pozycji osób zawodowo związanych z sektorem kreatywnym i organizacji działających w tym sektorze w drodze kształcenia, umiejętności w zakresie przedsiębiorczości i zwiększenia widoczności, aby zapewnić zrównoważony i dobrze prosperujący przemysł kulturalny w Armenii.

·Współpraca w zakresie rozwoju polityki dotyczącej sportu w Armenii poprzez wymianę najlepszych praktyk i promowanie sportu jako istotnego elementu zdrowego stylu życia.

·Zachęcanie Armenii do udziału w działaniach w dziedzinie sportu w ramach programu Erasmus i innych inicjatywach, takich jak Europejski Tydzień Sportu.

·Dostosowanie ustawodawstwa Armenii do najlepszych praktyk w zakresie etyki w sporcie.

2.6.4. Współpraca w sektorze audiowizualnym i medialnym

Priorytety średnioterminowe

·Wzmocnienie niezależności mediów i bezpieczeństwa dziennikarzy zgodnie z odpowiednimi normami europejskimi poprzez wymianę poglądów na temat wolności mediów, polityki audiowizualnej i odpowiednich standardów międzynarodowych, w tym współpraca w walce z nawoływaniem do nienawiści i przemocy.

·Wymiana najlepszych praktyk dotyczących wolności mediów, pluralizmu mediów, w tym w odniesieniu do dekryminalizacji zniesławienia, ochrony źródeł dziennikarskich i aspektów różnorodności kulturowej mediów poprzez stały dialog.

·Zwiększenie przejrzystości własności mediów.

·Wzmocnienie zdolności i niezależności organów i instytucji regulacyjnych ds. mediów.

Podsumowanie

Program partnerstwa UE–Armenia stanowi znaczący krok naprzód w stosunkach między stronami. Opiera się on na podstawach umowy o partnerstwie i wyznacza ambitne priorytety w wielu sektorach. Program ten jest wyrazem wspólnych wartości i wzajemnych interesów oraz świadectwem zaangażowania UE i Armenii na rzecz pogłębienia współpracy we wszystkich dziedzinach.

Zasadniczym elementem programu jest nacisk na dobre rządy, prawa człowieka i praworządność. Jego celem jest wzmocnienie instytucji Armenii i stworzenie bardziej sprawiedliwego społeczeństwa opartego na zasadzie równości zgodnie z najwyższymi standardami europejskimi. Nacisk ten ma zasadnicze znaczenie dla stworzenia podwalin umożliwiających zrównoważony rozwój i osiąganie postępów.

Kluczowymi filarami programu są również współpraca gospodarcza, dywersyfikacja handlu i łączność. Dzięki wspólnym działaniom UE i Armenia mogą otworzyć nowe możliwości wzrostu gospodarczego, stworzyć miejsca pracy, podnieść poziom dobrobytu i poprawić jakość życia. W tym kontekście inicjatywa Armenii „Skrzyżowanie pokoju” dodatkowo podkreśla potencjał tego kraju jako pomostu między różnymi regionami, promującego włączającą łączność i współpracę regionalną zgodnie z celami unijnej strategii Global Gateway. Jest to również zgodne z filarem strategicznego podejścia UE do regionu Morza Czarnego dotyczącym wzrostu gospodarczego i dobrobytu.

Program partnerstwa dotyczy kluczowych wyzwań społeczno-gospodarczych, w szczególności włączenia społecznego kobiet i dziewcząt oraz osób znajdujących się w trudnej sytuacji, takich jak Ormianie wysiedleni w wyniku operacji wojskowej Azerbejdżanu w Górskim Karabachu.

Dzięki wzmocnieniu stosunków handlowych oraz modernizacji i zbliżeniu polityki handlowej UE i Armenia dążą do dywersyfikacji gospodarki tego kraju, przyciągnięcia inwestycji, poprawy standardów armeńskich produktów, zwiększenia zdolności eksportowych i stworzenia nowych możliwości na rynku. Koncentracja na dostosowaniu przepisów, zwłaszcza w zakresie modernizacji ceł, norm technicznych i przepisów dotyczących bezpieczeństwa żywności, uwypukla rolę UE we wspieraniu dostępu Armenii do europejskiego rynku.

W programie partnerstwa nadano również priorytet zacieśnieniu współpracy w dziedzinie polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obrony, w tym bezpieczeństwa regionalnego, zarządzania kryzysowego, reformy sektora bezpieczeństwa, cyberbezpieczeństwa i przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym, co odzwierciedla wspólne zaangażowanie na rzecz odporności, stabilności i pokoju. Współpraca opiera się na wspólnych wartościach, w tym na zobowiązaniu do przestrzegania celów i zasad Karty Narodów Zjednoczonych i aktu końcowego KBWE z Helsinek.

W programie partnerstwa uznano znaczenie mobilności i kontaktów międzyludzkich, promowania wymiany w dziedzinie edukacji, badań naukowych i innowacji. Wymiany te ułatwią większą mobilność, przyczynią się do głębszego zrozumienia i stworzenia trwałych więzi między obywatelami Armenii i UE.

UE pragnie udzielać Armenii wsparcia, przekazywać jej wiedzę fachową i być źródłem najlepszych praktyk w celu realizacji tych priorytetów, a także współpracować z partnerami o podobnych poglądach przy mobilizowaniu dostępnych instrumentów międzynarodowych, we współpracy z państwami członkowskimi i międzynarodowymi instytucjami finansowymi. Pomyślna realizacja programu partnerstwa jest wspólnym przedsięwzięciem. Będzie wymagała stałego dialogu, skutecznej koordynacji i gotowości do dostosowania się do nowych wyzwań i możliwości.

Program partnerstwa odzwierciedla również europejskie aspiracje narodu armeńskiego oraz zobowiązanie UE do wspierania demokratycznego rozwoju, suwerenności, integralności terytorialnej i odporności społeczno-gospodarczej Armenii. UE wyraża uznanie dla zaangażowania Armenii na rzecz europejskich wartości i jej pragnienia pogłębienia integracji z rodziną europejską.

Partnerstwo UE–Armenia znajduje się w punkcie zwrotnym. Program partnerstwa przedstawia naszą wspólną wizję przyszłości, która odzwierciedla wspólne zaangażowanie na rzecz wspierania stabilności, dobrobytu i pokoju w regionie oraz niesie ze sobą obietnicę wymiernych korzyści. Dzięki wspólnym działaniom UE i Armenia mogą osiągnąć ambitne cele określone w niniejszym programie, a tym samym ukształtować pomyślniejszą i bezpieczniejszą przyszłość dla wszystkich.

Choose the experimental features you want to try