KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 17.12.2025

COM(2025) 770 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

z wdrażania funduszu innowacyjnego w 2024 r.

Spis treści

1.Wkład portfela projektów w realizację celów UE w zakresie neutralności klimatycznej

2.Kamienie milowe realizacji w 2024 r.

2.1.Zaproszenia do składania wniosków o dotacje

2.1.1.Wyniki zaproszenia IF23 NZT

2.1.2.Ogłoszenie zaproszeń do składania wniosków w ramach IF24

2.2.Aukcje

2.2.1.Wyniki aukcji IF23

2.2.2.Rozpoczęcie aukcji IF24

2.2.3.Aukcje jako usługa

2.3.Powiązania z innymi programami

2.3.1.Europejski Bank Inwestycyjny (EBI)

2.3.2.Platforma na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy (STEP)

3.Stan portfela funduszu innowacyjnego w 2024 r.

3.1.Przegląd wyników zaproszenia

3.2.Stopień zaawansowania projektu, stan realizacji i wyzwania

3.3.Portfel według sektorów

3.4.Równowaga geograficzna

3.5.Redukcja emisji gazów cieplarnianych

4.Informowanie i zwiększanie widoczności

4.1.Sieć krajowych punktów kontaktowych

4.2.Grupa ekspertów ds. funduszu innowacyjnego i zaangażowanie zainteresowanych stron

4.3.Wymiana wiedzy

4.4.Przykłady udanych działań

5.Wnioski

Zgodnie z art. 10a ust. 8  dyrektywy EU ETS Komisja Europejska musi co roku składać Komitetowi ds. Zmian Klimatu sprawozdanie z wdrażania funduszu innowacyjnego („fundusz”), którego celem jest wprowadzenie na rynek w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) rozwiązań służących dekarbonizacji sektorów objętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS). Ten instrument finansowania służy do wspierania wdrażania innowacyjnych technologii oraz projektów przewodnich, które mogą przyczynić się do znacznej redukcji emisji gazów cieplarnianych i dostarczyć argumentów do uzasadnień biznesowych w ramach „czystego przemysłu”. Instrument ten opracowano w ramach Europejskiego Zielonego Ładu i zgodnie z celami porozumienia paryskiego z myślą o wspieraniu transformacji Europy w kierunku neutralności klimatycznej przy jednoczesnym zwiększeniu jej konkurencyjności.

Fundusz wspiera projekty za pomocą dotacji ryczałtowych (dotacje zwykłe) i wkładów jednostkowych (aukcje).

W niniejszym sprawozdaniu szczegółowo opisano przydział środków finansowych na projekty w podziale na sektory i kwalifikujące się państwa oraz przeanalizowano ich wkład w realizację celów polityki UE, z uwzględnieniem wdrażania funduszu w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2024 r.

1.Wkład portfela projektów w realizację celów UE w zakresie neutralności klimatycznej

Plan przemysłowy Zielonego Ładu ma na celu zwiększenie konkurencyjności europejskiego przemysłu technologii neutralnych emisyjnie, w szczególności za pośrednictwem aktu w sprawie przemysłu neutralnego emisyjnie (NZIA), w którym określono cele dotyczące zdolności przemysłowej w zakresie technologii neutralnych emisyjnie i który przyspiesza wdrażanie takiej zdolności. Fundusz bezpośrednio wspiera tę politykę, wprowadzając specjalny temat dotyczący produkcji czystych technologii z budżetem w wysokości 1,4 mld EUR w zaproszeniu do składania wniosków o dotacje zwykłe w ramach funduszu innowacyjnego na 2023 r. na technologie neutralne emisyjnie (zaproszenie IF23 NZT). Ogólnie rzecz ujmując, w rezultacie w ramach funduszu wspiera się solidny portfel projektów ( 1 ) wspomagających produkcję kluczowych technologii w procesie transformacji w kierunku neutralności klimatycznej. Łącznie w ramach zaproszenia IF23 NZT wybrano 25 nowych projektów produkcji czystych technologii, oprócz 15 istniejących projektów koncentrujących się na rozwoju, budowie i eksploatacji zakładów produkcyjnych kluczowych komponentów na potrzeby magazynowania energii, energii odnawialnej i sektorów energochłonnych.

(I)Dzięki temu całkowite wsparcie z funduszu na rzecz unijnej produkcji technologii neutralnych emisyjnie ( 2 ) wyniesie 2,4 mld EUR. Projekty te mają na celu zainstalowanie rocznie systemów fotowoltaicznych o zdolności produkcyjnej na poziomie 8,1 GW i elektrolizerów o zdolności produkcyjnej na poziomie 11,6 GW.

(II)Od 2020 r. na wspieranie przemysłowego zarządzania emisjami dwutlenku węgla przeznaczono łącznie 41 innowacyjnych projektów i ponad 5 mld EUR z funduszu innowacyjnego. Obejmuje to do 18,6 mln ton rocznie zdolności wychwytywania CO2 w ramach wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) (co pozwoliłoby osiągnąć 37 % celu dotyczącego mocy zatłaczania CO2 zgodnie z NZIA) i do 11,7 mln ton rocznie mocy zatłaczania CO2 (23 % celu dotyczącego mocy zatłaczania CO2 zgodnie z NZIA).

Fundusz zwiększy również udział odnawialnych źródeł energii w koszyku energii elektrycznej oraz zwiększy bezpieczeństwo energetyczne dzięki wspieraniu ukierunkowanych zastosowań technologii określonych w zmienionej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej , w  Europejskim planie działania na rzecz energii wiatrowej oraz w strategii na rzecz osiągnięcia ambitnych unijnych celów w zakresie energii z morskich źródeł odnawialnych . Wliczając projekty wybrane w ramach IF23, w ramach funduszu innowacyjnego wspiera się 11 projektów produkcji energii wiatrowej lub produkcji technologii energii wiatrowej (pomoc w wysokości 375 mln EUR), 14 projektów produkcji energii słonecznej i produkcji technologii energii słonecznej (607 mln EUR), pięć projektów produkcji energii wodnej i oceanicznej (118 mln EUR) oraz jeden projekt geotermalny (92 mln EUR).

W planie REPowerEU podkreślono, że wodór produkowany z wykorzystaniem odnawialnej energii elektrycznej, znany jako „wodór odnawialny pochodzenia niebiologicznego” (RFNBO) ( 3 ), jest wariantem neutralnym dla klimatu dla sektorów, w których trudno jest obniżyć emisyjność. Fundusz wspiera demonstrację innowacyjnych technologii opartych na wodorze odnawialnym, odgrywając tym samym zasadniczą rolę w realizacji unijnej strategii w zakresie wodoru . Według dostępnych wyników zaproszenia IF23 finansowanie przyznano 27 projektom, które posiadają zdolność wyprodukowania rocznie ponad 750 kiloton paliw odnawialnych pochodzenia niebiologicznego i wodoru niskoemisyjnego.

Magazynowanie energii ma kluczowe znaczenie zarówno dla sektora mobilności, jak i dla bilansowania dostaw energii elektrycznej na poziomie sieci. W ramach funduszu innowacyjnego przyznano 752 mln EUR na 13 projektów w zakresie mobilności, magazynowania śróddziennego i długoterminowego. Obejmują one magazynowanie energii cieplnej w skałach granitowych, podziemne magazynowanie ciepła na potrzeby systemów ciepłowniczych, systemy magazynowania energii w skali sieci i elektrownie szczytowo-pompowe.

Fundusz wspiera również rozwój paliw alternatywnych zgodnie z rozporządzeniami w sprawie ReFuelEU Aviation i FuelEU Maritime :

(I)1,6 mld EUR na projekty paliwowe, w tym 612 mln EUR na paliwo produkowane wyłącznie dla sektora transportowego. Projekty te obejmują: 14 projektów dotyczących wodoru (522 mln EUR), pięć projektów dotyczących e-metanolu (273 mln EUR), trzy projekty dotyczące amoniaku (530 mln EUR), dwa projekty dotyczące SAF (206 mln EUR), dwa projekty dotyczące e-metanu (87 mln EUR) i jeden projekt dotyczący skroplonego biometanu (4 mln EUR).

(II)Osiem projektów dotyczących mobilności ma umożliwić uniknięcie 27 mln ton ekwiwalentu CO2. Projekty te to m.in. sześć projektów w sektorze morskim otrzymujących specjalne wsparcie w wysokości 211 mln EUR oraz 95 mln EUR na finansowanie samolotów elektrycznych.

Ponadto projekty funduszu wykazują znaczny potencjał w zakresie pomocy w realizacji celu Europejskiego prawa o klimacie , jakim jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych o 963 Mt ekwiwalentu CO2 w ciągu 10 lat ( 4 ). Biorąc pod uwagę duże możliwości w zakresie ponownego wykorzystania stosowanych technologii, przyczynią się one w znacznym stopniu do uczynienia Europy pierwszym na świecie kontynentem neutralnym dla klimatu do 2050 r.

Na koniec 2024 r. w ramach funduszu innowacyjnego wybrano lub podpisano umowy na 199 projektów w 26 krajach, przeznaczając na wsparcie łącznie 11,2 mld EUR.

Poniższa tabela zawiera przegląd tych projektów w podziale na kategorie:

2.Kamienie milowe realizacji w 2024 r.

2.1.Zaproszenia do składania wniosków o dotacje

2.1.1.Wyniki zaproszenia IF23 NZT

12 kwietnia 2024 r. Dyrekcja Generalna ds. Działań w dziedzinie Klimatu ogłosiła, że w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków w ramach funduszu innowacyjnego na 2023 r. na technologie neutralne emisyjnie (zaproszenie IF23 NZT) złożono 337 wniosków z 27 państw ( 5 ). W okresie składania wniosków otwarty był punkt informacyjny i udzielił on odpowiedzi na 1 106 pytań od wnioskodawców.

Wnioski mające na celu redukcję emisji gazów cieplarnianych o prawie 1,4 mld ton ekwiwalentu CO2 w ciągu pierwszych 10 lat eksploatacji dotyczyły łącznej kwoty 24,6 mld EUR (ponad sześciokrotność dostępnego budżetu). Bezprecedensowy poziom uczestnictwa w zaproszeniu do składania wniosków w ramach IF23 potwierdza kluczową rolę, jaką fundusz odgrywa we wspieraniu europejskich liderów w dziedzinie czystych technologii oraz w zwiększaniu zdolności produkcyjnych UE w zakresie technologii neutralnych emisyjnie.

Liczba wniosków otrzymanych w odniesieniu do każdego kwalifikującego się tematu jest zróżnicowana:

(I)137 dotyczyło ogólnej dekarbonizacji na dużą skalę;

(II)56 dotyczyło produkcji czystych technologii;

(III)51 dotyczyło ogólnej dekarbonizacji na średnią skalę i pilotażów;

(IV)42 dotyczyło ogólnej dekarbonizacji na małą skalę.

W ramach produkcji czystych technologii większość wniosków dotyczyła produkcji komponentów do wytwarzania wodoru. Pozostała część wniosków dotyczyła łańcucha wartości w sektorze baterii i energii ze źródeł odnawialnych: energii słonecznej, wiatrowej i pomp ciepła.

W kategorii mobilności ( 6 ) (10 % wszystkich otrzymanych wniosków) ponad 70 % wniosków dotyczyło sektora morskiego.

23 października 2024 r., na zakończenie procedury oceny, DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu ogłosiła, że zainwestuje prawie 4,8 mld EUR z dochodów z handlu uprawnieniami do emisji w 85 projektów wybranych z 18 państw ( 7 ). Projekty te powinny zostać uruchomione przed 2030 r. i mogą one doprowadzić do redukcji emisji gazów cieplarnianych o około 476 mln ton ekwiwalentu CO2 w ciągu pierwszych 10 lat eksploatacji.

Liczba projektów wybranych w odniesieniu do każdej kwalifikującej się kategorii była zróżnicowana:

(I)47 projektów dotyczących sektorów energochłonnych, w tym wychwytywania, składowania i utylizacji dwutlenku węgla (z 204 otrzymanych wniosków);

(II)18 projektów dotyczących energii ze źródeł odnawialnych (z 65 otrzymanych wniosków);

(III)12 projektów dotyczących magazynowania energii (z 35 otrzymanych wniosków);

(IV)8 projektów dotyczących mobilności, w tym transportu morskiego, lotniczego i drogowego (z 34 otrzymanych wniosków).

Po raz pierwszy wszystkie 149 projektów, które pomyślnie przeszły ocenę, otrzymało pieczęć STEP , nowy znak jakości przyznawany wysokiej jakości projektom przyczyniającym się do realizacji celów Platformy na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy (STEP). Oprócz 85 projektów wstępnie wybranych do finansowania pieczęć STEP otrzymały również 64 projekty, które uzyskały wynik powyżej wszystkich progów oceny, ale nie zostały wybrane do finansowania. Pieczęć ułatwi im dostęp do innych instrumentów wsparcia publicznego i prywatnego.

Rys. 1: Wartość przyznanych dotacji i pierwotny budżet projektów według tematu zaproszenia (IF23 NZT) ( 8 )

Rys. 2: Liczba projektów wybranych do finansowania w podziale na kraje pierwszej lokalizacji (IF23 NZT)

Rys. 3: Wartość przyznanych dotacji na projekty w podziale na kraje pierwszej lokalizacji (IF23 NZT)

Rys. 4: Wartość przyznanych dotacji w podziale na kategorie projektów

Rys. 5: Wartość przyznanych dotacji w podziale na sektory, których dotyczy projekt

2.1.2.Ogłoszenie zaproszeń do składania wniosków w ramach IF24

3 grudnia 2024 r. Komisja ogłosiła zaproszenia do składania wniosków w ramach funduszu innowacyjnego na 2024 r., przeznaczając 4,6 mld EUR na rozwój technologii neutralnych emisyjnie, pojazdy elektryczne, produkcję ogniw baterii i wodór odnawialny .

Budżet całkowity rozdzielono pomiędzy trzy zaproszenia do składania wniosków:

(I)2,4 mld EUR na technologie neutralne emisyjnie ( zaproszenie IF24 NZT );

(II)1 mld EUR na produkcję ogniw baterii do pojazdów elektrycznych (zaproszenie IF24 – baterie) ;

(III)1,2 mld EUR na produkcję wodoru odnawialnego ( 9 ) ( aukcja IF24 ).

Wszystkie trzy zaproszenia do składania wniosków zawierają nowe kryteria dotyczące odporności, aby wspierać REPowerEU i uniknąć uzależnienia UE od jednego dostawcy.

Zaproszenie IF24 NZT ma na celu wsparcie zarówno projektów dekarbonizacji o różnej skali, jak i projektów koncentrujących się na produkcji komponentów na potrzeby energii odnawialnej, magazynowania energii, pomp ciepła i produkcji wodoru. Projekty będą oceniane według ich potencjału redukcji emisji gazów cieplarnianych, stopnia innowacji, stopnia zaawansowania, możliwość ponownego zastosowania i oszczędności kosztowej. Po raz pierwszy państwa członkowskie mogły również uzupełnić budżet całkowity zwykłych zaproszeń do składania wniosków za pomocą krajowych programów finansowania projektów dotyczących dekarbonizacji i wytwarzania czystej energii ( 10 ). To nowe rozwiązanie, określane nazwą „dotacja jako usługa”, umożliwia kwalifikującym się krajom korzystanie z procedury oceny funduszu innowacyjnego i usprawnienie procedury zatwierdzania pomocy państwa.

Zaproszenie IF24 – baterie jest nowością. Jego celem jest wzmocnienie unijnego przemysłu produkcji baterii poprzez wspieranie projektów, które produkują innowacyjne ogniwa baterii do pojazdów elektrycznych. Wybrane projekty będą wspierać proces przejścia UE na czystą, konkurencyjną i odporną bazę przemysłową, zmniejszając zależność od przywozu oraz wspierając rozwój czystych technologii i budując wiodącą pozycję UE w przemyśle.

W dniach 17–18 grudnia 2024 r. CINEA i DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu zorganizowały internetowe dni informacyjne , aby przedstawić najważniejsze elementy obu zaproszeń, stosowane w nich kryteria wyboru, a także wnioski wyciągnięte z poprzednich zaproszeń. Projektodawcy mieli czas na złożenie wniosków do 24 kwietnia 2025 r. Do podpisania umów o udzielenie dotacji z wybranymi wnioskodawcami powinno dojść przed upływem pierwszego kwartału 2026 r.

Aukcję IF24 opisano w dalszej części sprawozdania.

2.2.Aukcje

2.2.1.Wyniki aukcji IF23

19 lutego 2024 r. CINEA ogłosiła, że otrzymano 132 oferty z 17 państw w odpowiedzi na zaproszenie do aukcji IF23 ( 11 ). Liczba zgłoszeń do udziału w aukcji piętnastokrotnie przewyższyła dostępna liczbę miejsc. Punkt informacyjny został otwarty w okresie składania ofert i odpowiedział on na 352 pytania od wnioskodawców.

Całkowita planowana zdolność produkcyjna elektrolizerów dla wszystkich ofert wynosiła 8,5 gigawatów (GW). W ciągu 10 lat mogłoby to doprowadzić do całkowitej wielkości produkcji wodoru odnawialnego na poziomie 8,8 mln ton. Oznaczałoby to, że każdego roku osiągnięte zostanie prawie 10 % krajowego celu REPowerEU na 2030 r. w zakresie produkcji wodoru odnawialnego.

Złożone oferty wahały się od 0,37 EUR do 4,50 EUR (cena maksymalna) za kilogram wyprodukowanego wodoru.

Spośród 132 ofert 119 uznano za kwalifikujące się i dopuszczalne. Po dokonaniu oceny CINEA sklasyfikowała zatwierdzone projekty na podstawie ich ceny ofertowej.

Do 30 kwietnia 2024 r.  wybrano siedem projektów , które otrzymały dotację z funduszu innowacyjnego w wysokości prawie 720 mln EUR. W ramach tych projektów złożono oferty cenowe od 0,37 EUR do 0,48 EUR za kilogram wyprodukowanego wodoru odnawialnego.

Do 7 października 2024 r. podpisano odpowiednie umowy o udzielenie dotacji dla sześciu z siedmiu wyłonionych projektów. Projekty będą realizowane w czterech krajach ( 12 ). Całkowita kwota wsparcia wynosi 695 mln EUR. Projekty te otrzymają dotacje w wysokości od 8 mln EUR do 245 mln EUR na instalacje o mocy wynoszącej 35–500 MWe. Przyznane środki będą wypłacane przez okres 10 lat, wyłącznie za produkcję certyfikowanego i zweryfikowanego wodoru RFNBO.

Wybrane projekty mają teraz pięć lat na rozpoczęcie produkcji wodoru odnawialnego. Są w stanie produkować do 1,52 mln ton wodoru RFNBO w ciągu pierwszych 10 lat eksploatacji, co pozwoli uniknąć emisji ponad 10 mln ton ekwiwalentu CO2. Wyprodukowany wodór będzie wykorzystywany w wielu sektorach, takich jak transport morski, transport ciężki, rolnictwo oraz produkcja e-metanu i e-metanolu.

Rys. 6: Oferowana zdolność sześciu produktów RFNBO, które wyłoniono w aukcji IF23 i na które podpisano umowy

2.2.2.Rozpoczęcie aukcji IF24

Celem aukcji IF24, czyli drugiej aukcji Europejskiego Banku Wodoru, było wsparcie zarówno projektów produkcji wodoru RFNBO, niezależnie od sektora, w którym będzie on zużywany (1 mld EUR), jak i projektów z odbiorcami w sektorze morskim (200 mln EUR). Budżet aukcji zwiększono o 400 mln EUR w porównaniu z aukcją IF23.

Aby przygotować się do składania wniosków, projektodawcy mogli zapoznać się z dokumentami dotyczącymi zaproszenia oraz sekcją „Pytania i odpowiedzi” w unijnym portalu Funding & Tenders. Komisja zachęciła ich także do jak najszybszego omówienia z instytucją finansową kwestii gwarancji ukończenia realizacji, aby zwiększyć ich szanse powodzenia. 10 grudnia 2024 r. CINEA zorganizowała internetowy dzień informacyjny , aby przedstawić najważniejsze elementy nowej aukcji, stosowane w niej kryteria wyboru, a także wnioski wyciągnięte z poprzedniej aukcji. Oferenci mieli czas na złożenie wniosku do 20 lutego 2025 r. Do podpisania umów o udzielenie dotacji ze zwycięskimi oferentami powinno dojść w ciągu dziewięciu miesięcy od zamknięcia zaproszenia.

2.2.3.Aukcje jako usługa

Podczas aukcji IF23 Komisja po raz pierwszy zaoferowała możliwość skorzystania z opcji „aukcja jako usługa”. Mechanizm ten pozwala kwalifikującym się krajom na finansowanie oferentów, którym nie przyznano wsparcia finansowego ze względu na ograniczenia budżetowe. Kwalifikujące się kraje mogą zatem korzystać z ogólnounijnej procedury wyboru i wykorzystywać fundusze krajowe do wspierania projektów na swoim terytorium bez konieczności przeprowadzania odrębnej aukcji na szczeblu krajowym. Zapewnia to szybkie i sprawne zatwierdzanie pomocy państwa, zmniejszając obciążenia administracyjne oraz koszty dla wszystkich stron.

Niemcy były pierwszym krajem, który skorzystał z tego narzędzia , i przeznaczyły 350 mln EUR ze swojego budżetu na kwalifikujące się oferty zlokalizowane w tym kraju. Decyzja ta została zatwierdzona 5 kwietnia 2024 r.  zgodnie z unijnymi zasadami pomocy państwa  ( 13 ).

18 listopada 2024 r.  Hiszpania, Litwa i Austria ogłosiły, że skorzystają z tego mechanizmu w ramach aukcji IF24, przeznaczając do 836 mln EUR ze środków krajowych na wsparcie projektów zlokalizowanych na ich terytoriach.

Uruchomienie finansowania w ramach wspólnej unijnej platformy aukcyjnej jest skutecznym sposobem na zwiększenie możliwości przy jednoczesnym zmniejszeniu kosztów ponoszonych przez przemysł. Działania te świadczą o zaangażowaniu państw członkowskich w realizację krajowych i unijnych celów w zakresie upowszechniania czystej energii i wspierania dekarbonizacji przemysłu.

2.3.Powiązania z innymi programami

2.3.1.Europejski Bank Inwestycyjny (EBI)

2 maja 2024 r. EBI ogłosił, że wesprze realizację EAVOR LOOP, innowacyjnego projektu w zakresie energii elektrycznej i ogrzewania geotermalnego w Bawarii, pożyczką w wysokości prawie 45 mln EUR . Umowę o udzielenie dotacji na ten projekt – wybrany w ramach drugiego zaproszenia do składania wniosków w ramach funduszu innowacyjnego na projekty na dużą skalę – podpisano już na początku 2023 r. Decyzja ta pokazuje, jak cenną rolę odgrywa fundusz w finansowaniu i wspieraniu kluczowych skalowalnych technologii służących osiągnięciu neutralności klimatycznej i bezpieczeństwa energetycznego.

3 grudnia 2024 r. Komisja i EBI ogłosiły nowe partnerstwo zawarte w celu wsparcia inwestycji w unijny sektor produkcji baterii. Partnerstwo to zapewni dodatkowe 200 mln EUR (gwarancja kredytowa) dla programu InvestEU z funduszu. Będzie to dodatek do 1 mld EUR udostępnionego na produkcję ogniw baterii do pojazdów elektrycznych w ramach zaproszenia IF24 – baterie. W ramach nowego partnerstwa EBI zainwestuje również kolejne 1,8 mld EUR w szerzej pojęty łańcuch wartości w sektorze baterii. Te wspólne wysiłki przyniosą łącznie 3 mld EUR wsparcia publicznego na rozwój konkurencyjnego i zrównoważonego europejskiego przemysłu baterii.

EBI jest również odpowiedzialny za pomoc w zakresie opracowywania projektu w celu ułatwienia dostępu do finansowania z funduszu i innych programów UE, dotacji krajowych i finansowania prywatnego. W 2024 r. EBI podpisał i wdrożył 23 umowy pomocy w zakresie opracowywania projektu. Ogółem zrealizowano 30 zadań dotyczących pomocy w zakresie opracowywania projektu. Od rozpoczęcia programu podpisano umowę o pomoc w zakresie opracowania 62 projektów, a następnie projekty te zrealizowano. Wpływ pomocy w zakresie opracowywania projektu jest coraz bardziej widoczny. W 2024 r. dziewięć projektów, które wcześniej odrzucono, otrzymało dotację w ramach zaproszenia do składania wniosków IF23. Wnioski o pomoc w zakresie opracowywania projektu składa się obecnie bezpośrednio do EBI , dzięki czemu taka pomoc jest również dostępna dla projektodawców, którzy nie złożyli jeszcze wniosku do funduszu.

Poza umożliwieniem projektodawcom dopracowania ich wniosków EBI ułatwia również dostęp do innych mechanizmów finansowania. W 2024 r. cztery projekty uzyskały dotację lub specjalny status na szczeblu krajowym, trzy zostały wybrane przez Breakthrough Energy Catalyst jako beneficjent dotacji/finansowania albo przedsięwzięcie energetyczne, jeden umieszczono w wykazie projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, a jeszcze inny uwzględniono w wykazie projektów STEP.

2.3.2.Platforma na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy (STEP)

7 lutego 2024 r.  Komisja uruchomiła STEP , inicjatywę mającą na celu zwiększenie konkurencyjności przemysłowej UE oraz uniezależnienie jej od podmiotów zewnętrznych. STEP wykorzystuje zasoby finansowe z rozmaitych unijnych programów finansowania, w tym z funduszu innowacyjnego. W ramach STEP stosuje się znak jakości, aby zwiększyć widoczność obiecujących projektów w zakresie czystych i zasobooszczędnych technologii głębokich i cyfrowych.

W październiku 2024 r. Komisja wybrała 85 innowacyjnych projektów dotyczących technologii neutralnych emisyjnie, które otrzymały dotacje o łącznej wartości 4,8 mld EUR w ramach zaproszenia do składania wniosków IF23. Wszystkie te projekty otrzymały pieczęć STEP. Pieczęć otrzymały również dodatkowe 64 projekty, które nie uzyskały finansowania; w przypadku 39 z nich wyrażono zgodę, aby Komisja opublikowała informacje na ich temat.

W grudniu 2024 r. w portalu STEP opublikowano pierwszy wykaz projektów, którym przyznano pieczęć STEP . Komisja aktywnie promuje te projekty wśród organów finansowania publicznego, np. instytucji zarządzających funduszami polityki spójności oraz planami odbudowy i zwiększania odporności w państwach członkowskich, a także wśród inwestorów prywatnych. Pieczęć STEP jest wyróżnieniem dla projektów i powinna pomóc przyciągnąć finansowanie prywatne.

3.Stan portfela funduszu innowacyjnego w 2024 r.

3.1.Przegląd wyników zaproszenia

Od 2020 r. Komisja zorganizowała osiem zaproszeń do składania wniosków o dotacje zwykłe i dwa przetargi konkurencyjne w formie aukcji ( 14 ). Do końca 2024 r. w przypadku 131 projektów podpisano umowy o udzielenie dotacji na łączną kwotę wsparcia wynoszącą 7,4 mld EUR. Trwają prace nad przygotowaniem umów dotyczących kolejnych 86 projektów. Wszystkie zaproszenia cieszyły się ogromnym zainteresowaniem wnioskodawców, a średnia wnioskowana kwota była dziewięciokrotnie wyższa niż dostępny budżet.

Rys. 7: Rozkład wyników zaproszenia do składania wniosków ( 15 )

3.2.Stopień zaawansowania projektu, stan realizacji i wyzwania

Do końca 2024 r. kamień milowy „zamknięcie finansowe” osiągnęło łącznie 36 projektów. Osiągnięcie tego kamienia milowego oznacza, że projekty zarówno pozyskały niezbędne finansowanie, jak i uzyskały pozwolenia środowiskowe oraz pozwolenia na budowę. Spośród tych 36 projektów siedem dotarło do kolejnego kamienia milowego – „rozpoczęcie eksploatacji”, zatwierdzonego przez CINEA. Pozostałe 82 projekty zmierzają obecnie do uzyskania statusu „zamknięcie finansowe”. Do tej pory przyznano 306 mln EUR; poniżej przedstawiono podział wypłat między 44 projekty, na które otrzymano płatność.

Rys. 8: Etap projektu

Projekty zakończone

Do końca 2024 r. zakończono łącznie 11 projektów, z czego dziewięć w ciągu roku. Jednocześnie 120 projektów ( 16 ) jest w toku (na projekty IF23 NZT nie podpisano jeszcze umów o udzielenie dotacji).

Przyczyny zakończenia obejmowały nieprzewidziany znaczny wzrost kosztów projektu (pięć projektów), wycofanie partnera projektu (dwa projekty), wzrost cen surowców (jeden projekt), niezdolność do znalezienia odpowiedniego odbiorcy (jeden projekt), naruszenie zobowiązań wynikających z umowy o udzielenie dotacji (jeden projekt) oraz niemożność podjęcia ostatecznej decyzji inwestycyjnej (jeden projekt).

3.3.Portfel według sektorów

Portfel funduszu ( 17 ) obejmuje projekty w pięciu kategoriach:

(I)wychwytywanie i geologiczne składowanie dwutlenku węgla (CCS);

(II)sektory energochłonne;

(III)magazynowanie energii;

(IV)mobilność;

(V)magazynowanie energii ze źródeł odnawialnych (OZE).

Rys. 9: Podział projektów według kategorii (liczba projektów i przyznane finansowanie)

Najliczniej reprezentowane sektory w portfelu funduszu to: wodór (22 projekty), cement i wapno (13 projektów) oraz produkcja komponentów na potrzeby energii odnawialnej lub magazynowania energii (11 projektów). Sektorem otrzymującym najwięcej środków (1,9 mld EUR) pozostaje sektor cementu i wapna z uwagi na znaczne inwestycje wymagane w przypadku projektów dotyczących cementu i wapna, które zasadniczo obejmują technologię CCS. Drugą najwyższą kwotę wsparcia (1,4 mld EUR) otrzymał sektor wodoru; produkcja wodoru to inwestycja międzysektorowa wspierająca dekarbonizację w różnych sektorach, w tym w sektorze lotnictwa i transportu morskiego (poprzez paliwa syntetyczne), sektorach energochłonnych (zastępowanie paliw kopalnych w różnych procesach, w tym w produkcji stali i ciepła) oraz produkcji energii elektrycznej (długoterminowe magazynowanie energii). Duże inwestycje dotyczą również sektora chemikaliów (790 mln EUR) i rafinerii (290 mln EUR), gdzie szereg projektów ma na celu zastąpienie paliw kopalnych, a głównymi produktami są tworzywa sztuczne, biopaliwa, metanol, amoniak i chemikalia organiczne.

Rys. 10: Liczba projektów w podziale na sektory

Rys. 11: Przyznane finansowanie w podziale na sektory

3.4.Równowaga geograficzna

Na koniec 2024 r. 24 kraje z 30 kwalifikujących się krajów w UE i EOG podpisały co najmniej jeden projekt w ramach funduszu innowacyjnego, przy czym 14 państw miało co najmniej trzy projekty w toku. Państwa o największej liczbie projektów to Hiszpania (21), Francja (14), Włochy (11), Niemcy (10) i Niderlandy (9). Dzięki wynikom IF23 liczba państw posiadających co najmniej jeden projekt w portfelu funduszu innowacyjnego wzrośnie do 26, ponieważ zarówno Estonii, jak i Słowacji przyznano finansowanie projektów.

Głównym powodem, dla którego w pozostałych krajach niewiele projektów otrzymało finansowanie, jest fakt, że z krajów tych wpłynęło niewiele wniosków. Licząc do IF23 włącznie wnioskodawcy przedłożyli siedem dopuszczalnych projektów zlokalizowanych w Rumunii, dwa dopuszczalne projekty zlokalizowane w Luksemburgu i jeden dopuszczalny projekt zlokalizowany na Malcie. Nie otrzymano żadnych wniosków z Liechtensteinu.

Rys. 12: Liczba projektów w podziale na kraje pierwszej lokalizacji ( 18 )

Oceniając na podstawie wysokości finansowania, największą część wsparcia z funduszu innowacyjnego otrzymały Hiszpania (1,0 mld EUR), Niemcy (867 mln EUR), Szwecja (782 mln EUR), Belgia (671 mln EUR) i Norwegia (572 mln EUR). Różnica między finansowaniem a liczbą projektów wynika z faktu, że średnia wielkość projektu jest większa w krajach takich jak Belgia, Norwegia i Szwecja, w których jest większy udział projektów w sektorach energochłonnych, takich jak projekty w zakresie zielonej stali i CCS; są to zazwyczaj większe i bardziej kapitałochłonne inwestycje.

Rys. 13: Przyznane finansowanie w podziale na kraje

Oczywiście na to, jaka część finansowania trafi do danego kraju, wpływa szereg czynników. Mogą to być m.in.: liczba wniosków pochodzących z danego państwa, wielkość jego gospodarki, liczba kwalifikujących się rodzajów działalności przemysłowej, wsparcie udzielane przez państwa członkowskie podmiotom sporządzającym wnioski czy dostępność współfinansowania. W przypadku projektów aukcyjnych istotnym czynnikiem jest również cena energii elektrycznej. Projekty otrzymują finansowanie z funduszu innowacyjnego wyłącznie na podstawie kryterium doskonałości. Kryterium równowagi geograficznej uwzględnia się przy wyborze projektów jedynie w ograniczonym zakresie ( 19 ).

Aby zilustrować część finansowania otrzymaną przez konkretne państwa w stosunku do wielkości ich gospodarki i obecności odpowiednich gałęzi przemysłu, poniżej przedstawiono porównanie między PKB a udziałem emisji objętych ETS.

Odnotowuje się, że duże gospodarki, takie jak Niemcy, Francja i Włochy, są stosunkowo słabo reprezentowane zarówno pod względem udziału w systemie handlu uprawnieniami do emisji, jak i PKB. W przypadku Niemiec i Francji sytuacja ta ulega poprawie dzięki wynikom zaproszenia do składania wniosków IF23 NZT, w wyniku którego na projekty w Niemczech przyznano 664 mln EUR, a na projekty we Francji – 518 mln EUR. Do państw, które osiągają lepsze wyniki zarówno w stosunku do udziału emisji objętych ETS, jak i wielkości PKB, zalicza się Belgię, Norwegię, Hiszpanię i Szwecję.

Rys. 14: Rozkład geograficzny według udziału w PKB ( 20 ) i udziału finansowania z funduszu innowacyjnego

Rys. 15: Rozkład geograficzny według udziału emisji objętych ETS ( 21 ) i udziału finansowania z funduszu innowacyjnego

W ramach funduszu innowacyjnego wprowadzono kilka mechanizmów mających pomóc państwom członkowskim i państwom EOG w składaniu wysokiej jakości wniosków. Obejmują one wspieranie krajowych punktów kontaktowych w każdym państwie członkowskim, pomoc techniczną dla państw o niskim poziomie uczestnictwa oraz pomoc w zakresie opracowywania projektu z uwzględnieniem kluczowych wskaźników efektywności dla konkretnych obszarów geograficznych.

3.5.Redukcja emisji gazów cieplarnianych

Pod koniec 2024 r. 120 projektów w portfelu funduszu powinno pozwolić uniknąć łącznie 489 mln ton ekwiwalentu CO2 w pierwszym dziesięcioleciu ich eksploatacji, co odpowiada średnio 69 EUR finansowania na 1 kg zredukowanego ekwiwalentu CO2.

Rys. 16: Szacowana redukcja emisji gazów cieplarnianych w podziale na zaproszenia

4.Informowanie i zwiększanie widoczności

4.1.Sieć krajowych punktów kontaktowych

Fundusz aktywnie wspiera organy krajowe i oferuje informacje zwrotne, biorąc udział w krajowych dniach informacyjnych i lokalnych działaniach informacyjnych. W ramach obszaru prac „Pomoc techniczna dla państw członkowskich” zorganizowano sesje szkoleniowe dla wszystkich krajowych punktów kontaktowych funduszu. Przygotowano również materiały informacyjne w językach lokalnych, aby pomóc krajowym punktom kontaktowym w lokalnych działaniach informacyjnych. W 2024 r. odbyło się pięć sesji szkoleniowych, które objęły takie tematy jak strategie komunikacyjne, mechanizm aukcji wodoru odnawialnego oraz sposób łączenia dotacji z funduszu z innymi źródłami finansowania publicznego zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym. Odbywano regularne rozmowy służące informowaniu krajowych punktów kontaktowych o najnowszych wydarzeniach politycznych. Ten obszar prac będzie kontynuowany w 2025 r. na podstawie nowej umowy mającej na celu zwiększenie roli krajowych punktów kontaktowych w promowaniu funduszu na szczeblu lokalnym i skutecznym procedowaniu złożonych wniosków.

4.2.Grupa ekspertów ds. funduszu innowacyjnego i zaangażowanie zainteresowanych stron

W 2024 r. Komisja zorganizowała dwa posiedzenia grupy ekspertów ds. funduszu: 27 czerwca i 14 listopada 2024 r. ( 22 ). Podczas spotkań przedstawiono wyniki aukcji IF23 oraz zaproszenia do składania wniosków IF23, a także wyniki konsultacji z zainteresowanymi stronami na temat zbliżającego się zaproszenia do składania wniosków w ramach funduszu innowacyjnego na 2024 r. Omówiono również warunki aukcji wodoru odnawialnego w 2024 r. (aukcja IF24) oraz wprowadzone na jej potrzeby rozwiązanie „aukcje jako usługa”. Przekazano również informacje o zbliżających się zaproszeniach do składania wniosków na 2024 r. dotyczących technologii neutralnych emisyjnie (zaproszenie IF24) i produkcji ogniw baterii do pojazdów elektrycznych (IF24 – baterie). Celem spotkań było przedstawienie najnowszych osiągnięć funduszu oraz zebranie informacji od kwalifikujących się krajów i przedstawicieli przemysłu na temat przyszłych kierunków działania funduszu.

4.3.Wymiana wiedzy

Działania w zakresie wymiany wiedzy służą wymianie doświadczeń oraz informacji zwrotnych na temat polityki, uzyskanych w toku wdrażania prototypowych technologii, z projektodawcami, inwestorami, organami publicznymi oraz społeczeństwem. W 2024 r. zorganizowano trzy specjalne zamknięte wydarzenia poświęcone wymianie wiedzy, koncentrujące się na różnych ścieżkach technologicznych. Pierwsze z nich odbyło się 21 marca 2024 r. i dotyczyło łańcucha wartości w sektorze energii ze źródeł odnawialnych; informacje zwrotne na temat polityki przekazano władzom lokalnym, regionalnym, krajowym i unijnym. W drugich warsztatach , które odbyły się w październiku 2024 r. i były poświęcone tematyce CCS, wzięli udział przedstawiciele projektów wychwytywania CO2 wspieranych przez fundusz innowacyjny, potencjalni operatorzy składowisk CO2 oraz przedstawiciele państw członkowskich i Komisji Europejskiej. Wreszcie podczas warsztatów poświęconych projektom wodorowym skoncentrowano się na kluczowych wnioskach dotyczących projektów, od wydawania pozwoleń po budowę instalacji. Podsumowanie działań w zakresie wymiany wiedzy przedstawiono w „ Rocznym sprawozdaniu z wymiany wiedzy w ramach funduszu innowacyjnego ”.

11 kwietnia 2024 r. Komisja i CINEA zorganizowały czwartą konferencję na temat czystych technologii . Uczestnicy rozważali sposoby na wzmożenie europejskiej produkcji urządzeń wykorzystujących czyste technologie i ich komponentów na potrzeby energii odnawialnej i magazynowania energii. Wiceprzewodniczący wykonawczy Komisji Maroš Šefčovič otworzył konferencję , podkreślając znaczenie produkcji czystych technologii dla Europy. W ramach szeregu projektów przedstawiono konkretne ścieżki i rozwiązania mające na celu wspieranie transformacji Europy w kierunku neutralności klimatycznej. Konferencja zakończyła się debatą na temat odblokowania inwestycji w produkcję czystych technologii. Wydarzenie przyciągnęło różnych odbiorców, w tym decydentów, inwestorów, liderów przemysłu i inne zainteresowane strony, którzy dowiedzieli się o licznych możliwościach rynkowych oferowanych przez fundusz publicznym i prywatnym podmiotom finansującym. Obecnych było łącznie 400 uczestników, a około 900 uczestników dołączyło online, co świadczy o szerokim zasięgu wydarzenia.

4.4.Przykłady udanych działań

W 2024 r. DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu i CINEA opracowały publikację na temat siedmiu projektów , która służy jako podstawowe narzędzie komunikacji do wyjaśniania skomplikowanych technologii w sposób łatwo zrozumiały dla osób mieszkających w UE. Publikacja na temat tych projektów odgrywa kluczową rolę w zwiększaniu świadomości inicjatyw UE na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu, uwypuklaniu wymiernych skutków EU ETS i funduszu oraz informowaniu społeczności lokalnych o projektach regionalnych, aby zwiększyć poczucie odpowiedzialności i poczucie dumy. Ponadto takie publikacje na temat projektów zwiększają widoczność tych inicjatyw, dając im okazję do zaprezentowania się potencjalnym inwestorom i zainteresowanym stronom, a jednocześnie budują dla nich poparcie wśród lokalnej społeczności. Historie przykładowych projektów opublikowano na stronie internetowej DG ds. Działań w dziedzinie Klimatu oraz udostępniono je na platformach społecznościowych Komisji, co pozwoliło dotrzeć do szerszego grona odbiorców.

5.Wnioski

W 2024 r. fundusz innowacyjny jeszcze bardziej umocnił swoją rolę głównego instrumentu wspierania transformacji UE w kierunku neutralności klimatycznej. Dzięki przeznaczeniu do końca 2024 r. 11,2 mld EUR ( 23 ) na wdrożenie pierwszych w swoim rodzaju technologii, wprowadzenie ich na rynek i zwiększenie skali bardziej zaawansowanych technologii, wzmocnienie powiązań z innymi programami UE i instytucjami finansowymi oraz szerokie dzielenie się wiedzą zdobytą w tym procesie fundusz innowacyjny w znacznym stopniu przyczynił się do racjonalnej pod względem kosztów dekarbonizacji przemysłu europejskiego, a jednocześnie zwiększył konkurencyjność przemysłu oraz bezpieczeństwo energetyczne. Fakt, że zaproszenia i aukcje nadal spotykają się z ogromną liczbą wniosków, podkreśla potrzebę wsparcia publicznego i pokazuje znaczenie funduszu w realizacji ambitnego celu Europy, jakim jest stanie się pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu do 2050 r.

Fundusz innowacyjny pozostaje również bardzo istotny dla realizacji celów Paktu dla czystego przemysłu oraz realizacji planu UE na rzecz trwałego dobrobytu i konkurencyjności. Chociaż jasne jest, że istnieją sposoby na opracowanie bardzo potrzebnych rozwiązań w zakresie dekarbonizacji, nie oznacza to, że nie musimy mierzyć się z wyzwaniami. Aby zwiększyć skuteczność innowacyjnych projektów oraz zachęcić do składania wniosków we wszystkich państwach członkowskich, fundusz innowacyjny ulepsza swoje narzędzia dotyczące wsparcia wnoszonego z góry, udzielanego na etapie opracowywania projektu. Do dalszej poprawy równowagi geograficznej i sektorowej może przyczynić się w szczególności pomoc w zakresie opracowywania projektu oraz wsparcie dla krajowych punktów kontaktowych. Funkcjonalności funduszu innowacyjnego jako usługi mogą z kolei zwiększyć wpływ funduszu, a jednocześnie zmniejszyć obciążenie administracyjne zarówno dla wnioskodawców, jak i dla administracji krajowych.

Szybko poszerzający się portfel funduszu innowacyjnego obejmuje już 199 aktywnych projektów z 26 krajów i coraz szybciej dołączają do nich kolejne. W październiku 2024 r. ogłoszono, że tylko w ramach zaproszenia do składania wniosków dotyczących technologii neutralnych emisyjnie w ramach IF23 wybrano kolejne 85 projektów w 18 krajach. Wraz z ogłoszeniem pod koniec 2024 r. zaproszeń do składania wniosków dotyczących technologii neutralnych emisyjnie, produkcji baterii i wodoru odnawialnego, na które budżet wynosi 4,6 mld EUR, fundusz będzie nadal umacniał swoją rolę w przyspieszaniu dekarbonizacji przemysłu i zwiększaniu skali strategicznych czystych technologii w całej UE.

(1) () Projekty, którym przyznano finansowanie w ramach IF23, uwzględniono w sprawozdaniu z 2024 r., chociaż do podpisania umów o udzielenie dotacji doszło na początku 2025 r.

(2) () Projekty w sektorach objętych funduszem innowacyjnym, wytwarzających komponenty na potrzeby energii odnawialnej, magazynowania energii lub sektorów energochłonnych.

(3) () Paliwa odnawialne pochodzenia niebiologicznego.

(4) () W tym projekty wybrane w ramach IF23.

(5) () Zaproszenie do składania wniosków w ramach IF23 ogłoszono 23 listopada 2023 r. z dostępnym budżetem w wysokości 4 mld EUR, w tym 1,4 mld EUR specjalnie na projekty produkcji czystych technologii.

(6) () Tę nową kategorię dodano w celu zapewnienia zgodności ze zmianą dyrektywy EU ETS z 2023 r.

(7) () Obecnie z uwzględnieniem Estonii i Słowacji. Liczba wybranych projektów może ulec zmianie po przygotowaniu umowy o udzielenie dotacji.

(8) () Zgodnie z art. 3 decyzji Komisji w sprawie finansowania działań w ramach funduszu innowacyjnego dozwolone jest podniesienie wartości progu wkładu o maksymalnie 20 %. Skorzystano z tego przepisu ze względu na wysoką jakość wniosków otrzymanych w ramach zaproszenia do składania wniosków.

(9) () Sklasyfikowane jako paliwa odnawialne pochodzenia niebiologicznego (RFNBO).

(10) ()    Od 2025 r. dotacje jako usługa dostępne są również na projekty produkcji czystych technologii.

(11) () Aukcję IF23 rozpoczęto 23 listopada 2023 r. z dostępnym budżetem w wysokości 800 mln EUR. Oferenci mieli czas na złożenie wniosku do 8 lutego 2024 r.

(12) () Finlandia, Norwegia, Portugalia i Hiszpania.

(13) () Zob. Wytyczne w sprawie pomocy państwa na ochronę klimatu i środowiska oraz cele związane z energią .

(14) () Wnioski w ramach zaproszenia i aukcji IF24 można było składać od 31 grudnia 2024 r.

(15) ()    Ponieważ kwalifikujące się projekty uczestniczące w aukcji są uszeregowane według ceny, nie ma znaczenia kategoria „powyżej progu”.

(16) ()    „Projekty w toku” to projekty z podpisaną umową o udzielenie dotacji, które zostały rozpoczęte, ale jeszcze nie zostały zakończone.

(17) ()    Cała analiza portfela opiera się na projektach, które są aktywne (nie zostały zakończone) i mają podpisane umowy o udzielenie dotacji – według stanu na 31 grudnia 2024 r. W związku z tym uwzględniono w niej sześć z siedmiu projektów dotyczących wodoru wyłonionych w ramach aukcji IF23; w portfelu nie znajdowały się wówczas żadne projekty zgłoszone w ramach zaproszenia do składania wniosków IF23 NZT.

(18) ()    Lokalizacje projektów odnoszą się do głównej lokalizacji projektu. Kraj korzystający nie jest brany pod uwagę.

(19) ()    W zaproszeniu do składania wniosków o dotacje zwykłe, przy ustalaniu kolejności projektów o takiej samej liczbie punktów pierwszeństwo przyznaje się wnioskom z krajów mających mniejszą liczbę wysoko ocenionych wniosków.

(20) ()    Produkt krajowy brutto w cenach rynkowych z 2024 r. (Eurostat 2025).

(21) ()     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32020D2166 .

(22) ()    Protokół posiedzenia jest dostępny pod adresem: https://climate.ec.europa.eu/eu-action/eu-funding-climate-action/innovation-fund/innovation-fund-expert-group_pl.

(23) ()    Obejmuje to projekty w toku, w przypadku których już podpisano umowy o udzielenie dotacji oraz projekty wybrane w ramach IF23, w przypadku których nie podpisano jeszcze umów o udzielenie dotacji.