KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 27.3.2024

COM(2024) 142 final

2024/0076(NLE)

Wniosek

DECYZJA RADY

w sprawie częściowego zawieszenia stosowania Traktatu karty energetycznej między Unią a każdą jednostką prawną, która jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi oraz każdą inwestycją w rozumieniu Traktatu karty energetycznej, która jest inwestycją inwestora z Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi

UZASADNIENIE

1.Przedmiot wniosku

Niniejszy wniosek dotyczy decyzji o częściowym zawieszeniu stosowania Traktatu karty energetycznej („TKE”) między UE a każdą jednostką prawną, która jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi i która nie prowadzi istotnej działalności gospodarczej na obszarze Umawiającej się Strony, w której została ona utworzona, oraz każdą inwestycją w rozumieniu TKE, która jest inwestycją inwestora z Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi.

2.Kontekst wniosku

TKE jest wielostronną umową handlowo-inwestycyjną mającą zastosowanie do sektora energetycznego, którą podpisano w 1994 r. i która weszła w życie w 1998 r. TKE zawiera postanowienia dotyczące ochrony inwestycji, handlu materiałami i produktami energetycznymi oraz ich tranzytu, a także mechanizmów rozstrzygania sporów. W TKE ustanawia się również ramy współpracy w dziedzinie energii pomiędzy Umawiającymi się Stronami tego Traktatu. Unia Europejska jest stroną TKE 1 wraz z Euratomem, wieloma państwami członkowskimi UE, a także Japonią, Szwajcarią, Turcją i większością państw Bałkanów Zachodnich i byłego ZSRR z wyjątkiem Rosji 2 i Białorusi 3 .

Na podstawie art. 17 ust. 1 TKE każda z Umawiających się Stron zastrzega sobie prawo do odmówienia korzyści wynikających z części III TKE jednostce prawnej, jeśli taka jednostka jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do państwa trzeciego oraz jeśli jednostka ta nie prowadzi istotnej działalności gospodarczej na obszarze Umawiającej się Strony, w której została ona utworzona. Ponadto, na podstawie art. 17 ust. 2 lit. b) TKE, każda z Umawiających się Stron zastrzega sobie prawo do odmówienia korzyści wynikających z części III TKE inwestycji, jeśli odmawiająca Umawiająca się Strona stwierdzi, że taka inwestycja jest inwestycją inwestora z państwa trzeciego, w odniesieniu do którego ta Strona przyjmuje albo podtrzymuje środki, (i) które zabraniają transakcji z inwestorami tego państwa; lub (ii) które zostałyby naruszone lub ominięte, jeśli korzyści wynikające z części III TKE byłyby przyznane inwestorom tego państwa lub ich inwestycjom.

Od marca 2014 r. UE stopniowo nakłada sankcje przeciwko Federacji Rosyjskiej, początkowo w odpowiedzi na nielegalną aneksję Krymu i Sewastopolu oraz celową destabilizację Ukrainy. 23 lutego 2022 r. UE rozszerzyła sankcje w odpowiedzi na uznanie niekontrolowanych przez rząd obszarów ukraińskich obwodów donieckiego i ługańskiego oraz nakazanie rozmieszczenia rosyjskich sił zbrojnych na tych obszarach. Po 24 lutego 2022 r. w odpowiedzi na rosyjską agresję wojskową na Ukrainę UE znacząco rozszerzyła te sankcje. UE dodała do wykazu sankcji wiele osób i organizacji oraz przyjęła bezprecedensowe środki służące osłabieniu ekonomicznej bazy Rosji poprzez pozbawienie jej krytycznych technologii i rynków i tym samym znaczne ograniczenie możliwości prowadzenia przez nią wojny.

Jednocześnie UE rozszerzyła zakres sankcji przeciwko Republice Białorusi w reakcji na zaangażowanie tego kraju w rosyjską agresję na Ukrainę. Jest to uzupełnienie sankcji nałożonych na Republikę Białorusi, które już obowiązywały. Ten system sankcji obejmuje szereg środków finansowych, gospodarczych i handlowych.

Ani Federacja Rosyjska, ani Republika Białorusi nie są Umawiającą się Stroną TKE. Inwestorzy z tych krajów mogliby jednak korzystać z przedsiębiorstw mających siedzibę na terytorium Umawiającej się Strony TKE, aby twierdzić, że Unia Europejska lub jej państwa członkowskie działały niezgodnie ze zobowiązaniami w zakresie ochrony inwestycji wynikającymi z TKE, a tym samym wszcząć postępowanie w sprawie rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem przeciwko UE lub jej państwom członkowskim.

Działania Unii i jej państw członkowskich są zgodne z TKE i innymi stosownymi umowami, a w każdym razie roszczenia w odniesieniu do takich środków są wyłączone na mocy mających zastosowanie instrumentów i ogólnego prawa międzynarodowego. Niezależnie od powyższego należy podjąć uzupełniające kroki proceduralne, aby uniknąć postępowań w sprawie rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem przeciwko Unii lub jej państwom członkowskim na mocy TKE.

3.Proponowane instrumenty

Zgodnie z art. 17 TKE Umawiające się Strony mogą odmówić korzyści wynikających z postanowień TKE dotyczących ochrony inwestycji inwestorom z państw niebędących Umawiającymi się Stronami, którzy dążą do nadużywania TKE poprzez dochodzenie roszczeń inwestycyjnych za pośrednictwem przedsiębiorstw fasadowych lub środków związanych z sankcjami („odmowa korzyści”).

Należy powołać się na art. 17 ust. 1 TKE i odmówić korzyści wynikających z części III TKE każdej jednostce prawnej, która jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi i która nie prowadzi istotnej działalności gospodarczej na obszarze Umawiającej się Strony, w której została ona utworzona. Należy również odmówić tych korzyści każdej inwestycji w rozumieniu TKE, która jest inwestycją inwestora z Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 2 lit. b).

Odmowa korzyści na podstawie art. 17 oznacza częściowe zawieszenie TKE i powinna zostać wdrożona przez Komisję poprzez wydanie oświadczenia publicznego w imieniu UE i wszystkich państw członkowskich będących Umawiającymi się Stronami TKE.

4.Podstawa prawna

Art. 218 ust. 9 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) określa tryb przyjmowania decyzji „zawieszającej stosowanie umowy”. Powołanie się na art. 17 TKE prowadzi do częściowego zawieszenia TKE, a mianowicie części III TKE dotyczącej promocji i ochrony inwestycji, wobec inwestorów z Federacji Rosyjskiej i Republiki Białorusi. W związku z tym proceduralną podstawą prawną proponowanej decyzji jest art. 218 ust. 9 TFUE.

Głównym celem jest zawieszenie przepisów TKE dotyczących promocji i ochrony inwestycji realizowanych przez inwestorów z Federacji Rosyjskiej i Republiki Białorusi. Materialną podstawą prawną proponowanej decyzji jest w związku z tym art. 207 TFUE.

Podstawą prawną proponowanej decyzji powinien być zatem art. 207 TFUE w związku z art. 218 ust. 9 TFUE.

5.Publikacja planowanego aktu

Ponieważ oświadczenie na mocy art. 17 TKE zawiesi stosowanie TKE przez UE i wszystkie państwa członkowskie będące Umawiającymi się Stronami TKE, należy je opublikować w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

2024/0076 (NLE)

Wniosek

DECYZJA RADY

w sprawie częściowego zawieszenia stosowania Traktatu karty energetycznej między Unią a każdą jednostką prawną, która jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi oraz każdą inwestycją w rozumieniu Traktatu karty energetycznej, która jest inwestycją inwestora z Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 207 w związku z jego art. 218 ust. 9,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje,

(1)Traktat karty energetycznej („Umowa”) został zawarty przez Unię decyzją Rady i Komisji 98/181/WE, EWWiS, Euratom z dnia 23 września 1997 r. w sprawie zawarcia przez Wspólnoty Europejskie Traktatu w sprawie Karty Energetycznej i Protokołu do Karty Energetycznej, w sprawie efektywności energetycznej i związanych z nią aspektów środowiskowych (Dz.U. L 69 z 9.3.1998, s. 1) i wszedł w życie dnia 16 kwietnia 1998 r.

(2)Na podstawie art. 17 ust. 1 Umowy każda z Umawiających się Stron zastrzega sobie prawo do odmówienia korzyści wynikających z części III Umowy jednostce prawnej, jeśli taka jednostka jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do państwa trzeciego oraz jeśli jednostka ta nie prowadzi istotnej działalności gospodarczej na obszarze Umawiającej się Strony, w której została ona utworzona.

(3)Na podstawie art. 17 ust. 2 lit. b) Umowy, każda z Umawiających się Stron zastrzega sobie prawo do odmówienia korzyści wynikających z części III Umowy inwestycji, jeśli odmawiająca Umawiająca się Strona stwierdzi, że taka inwestycja jest inwestycją inwestora z państwa trzeciego, w odniesieniu do którego ta Strona przyjmuje albo podtrzymuje środki, (i) które zabraniają transakcji z inwestorami tego państwa; lub (ii) które zostałyby naruszone lub ominięte, jeśli korzyści wynikające z części III TKE byłyby przyznane inwestorom tego państwa lub ich inwestycjom.

(4)UE stopniowo wprowadza środki ograniczające (sankcje) przeciwko Federacji Rosyjskiej, początkowo w odpowiedzi na nielegalną aneksję Krymu i Sewastopolu oraz celową destabilizację Ukrainy. Unia rozszerzyła sankcje w odpowiedzi na uznanie niekontrolowanych przez rząd obszarów ukraińskich obwodów donieckiego i ługańskiego oraz nakazanie rozmieszczenia rosyjskich sił zbrojnych na tych obszarach. W odpowiedzi na rosyjską agresję wojskową na Ukrainę Unia znacząco rozszerzyła te sankcje.

(5)Jednocześnie Unia rozszerzyła zakres sankcji przeciwko Republice Białorusi w reakcji na zaangażowanie tego kraju w rosyjską agresję na Ukrainę.

(6)Ani Federacja Rosyjska, ani Republika Białorusi nie są Umawiającą się Stroną Umowy. Inwestorzy z tych krajów mogliby jednak próbować korzystać z przedsiębiorstw mających siedzibę na terytorium Umawiającej się Strony Umowy, aby twierdzić, że Unia Europejska lub jej państwa członkowskie działały niezgodnie ze zobowiązaniami w zakresie ochrony inwestycji wynikającymi z TKE, a tym samym wszcząć postępowanie w sprawie rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem przeciwko Unii lub jej państwom członkowskim.

(7)Działania Unii i jej państw członkowskich są zgodne z TKE i innymi stosownymi umowami, a w każdym razie roszczenia w odniesieniu do takich środków są wyłączone na mocy mających zastosowanie instrumentów i ogólnego prawa międzynarodowego. Niezależnie od powyższego należy podjąć uzupełniające kroki proceduralne, aby uniknąć postępowań w sprawie rozstrzygania sporów między inwestorem a państwem przeciwko Unii lub jej państwom członkowskim na mocy TKE.

(8)Zgodnie z art. 17 Umowy Umawiające się Strony mogą odmówić korzyści wynikających z postanowień Umowy dotyczących ochrony inwestycji inwestorom z państw niebędących Umawiającymi się Stronami, którzy dążą do nadużywania Umowy poprzez dochodzenie roszczeń inwestycyjnych w wyżej wspomnianych okolicznościach („odmowa korzyści”).

(9)Należy powołać się na art. 17 ust. 1 Umowy w odniesieniu do każdej jednostki prawnej, która jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi i która nie prowadzi istotnej działalności gospodarczej na obszarze Umawiającej się Strony, w której została ona utworzona. Właściwe jest również powołanie się na art. 17 ust. 2 lit. b) w odniesieniu do każdej inwestycji w rozumieniu Umowy, która jest inwestycją inwestora z Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi w okolicznościach określonych w tym postanowieniu.

(10)Odmowa korzyści na podstawie art. 17 Umowy oznacza częściowe zawieszenie Umowy i powinna zostać wdrożona przez Komisję poprzez wydanie oświadczenia publicznego w załączniku do niniejszej decyzji w imieniu Unii i wszystkich państw członkowskich będących Umawiającymi się Stronami Umowy,

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

1.Unia Europejska odmawia przyznania, na podstawie art. 17 ust. 1 Traktatu karty energetycznej, korzyści wynikających z części III tej Umowy każdej jednostce prawnej, która jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi i która nie prowadzi istotnej działalności gospodarczej na obszarze Umawiającej się Strony, w której została ona utworzona.

2.Unia Europejska odmawia przyznania, na podstawie art. 17 ust. 2 lit. b) Traktatu karty energetycznej, korzyści wynikających z części III tej Umowy każdej inwestycji, która jest inwestycją inwestora z Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi w okolicznościach określonych w tym postanowieniu.

Artykuł 2

Komisja nadaje skuteczność niniejszej decyzji, wydając oświadczenie zawarte w załączniku.

Artykuł 3

Niniejsza decyzja skierowana jest do Komisji.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

(1)    Decyzja Rady i Komisji 98/181/WE, EWWiS, Euratom z dnia 23 września 1997 r. w sprawie zawarcia przez Wspólnoty Europejskie Traktatu w sprawie Karty Energetycznej i Protokołu do Karty Energetycznej, w sprawie efektywności energetycznej i związanych z nią aspektów środowiskowych (Dz.U. L 69 z 9.3.1998, s. 1).

(2)    Podczas nadzwyczajnego posiedzenia Konferencji Karty Energetycznej, które odbyło się 24 czerwca 2022 r., cofnięto status obserwatora Federacji Rosyjskiej.

(3)    Podczas nadzwyczajnego posiedzenia Konferencji Karty Energetycznej, które odbyło się 24 czerwca 2022 r., cofnięto status obserwatora Białorusi oraz tymczasowe stosowanie TKE przez Białoruś.

KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 27.3.2024

COM(2024) 142 final

ZAŁĄCZNIK

do

wniosku dotyczącego decyzji Rady

w sprawie częściowego zawieszenia stosowania Traktatu karty energetycznej między Unią a każdą jednostką prawną, która jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi oraz każdą inwestycją w rozumieniu Traktatu karty energetycznej, która jest inwestycją inwestora z Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi

ZAŁĄCZNIK

OŚWIADCZENIE

w imieniu Unii Europejskiej, Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Euratom) i wszystkich państw członkowskich będących Umawiającymi się Stronami Traktatu karty energetycznej

Unia Europejska, Europejska Wspólnota Energii Atomowej (Euratom) i wszystkie państwa członkowskie będące Umawiającymi się Stronami Traktatu karty energetycznej („TKE”) odmawiają niniejszym korzyści wynikających z części III TKE:

1)każdej jednostki prawnej, która jest własnością lub znajduje się pod kontrolą obywateli lub osób przynależących do Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi i która nie prowadzi istotnej działalności gospodarczej na obszarze Umawiającej się Strony, w której została ona utworzona, na podstawie art. 17 ust. 1 TKE oraz

2)każdej inwestycji w rozumieniu TKE, która jest inwestycją inwestora z Federacji Rosyjskiej lub Republiki Białorusi, na podstawie art. 17 ust. 2 lit. b) TKE.

Unia Europejska i jej państwa członkowskie przyjęły i utrzymują sankcje wobec Federacji Rosyjskiej w związku z jej wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, a także wobec Republiki Białorusi jako współsprawcy tej wojny napastniczej. Sankcje obejmują środki, (i) które zakazują transakcji z inwestorami z Federacji Rosyjskiej i Republiki Białorusi oraz (ii) które zostałyby naruszone lub byłyby obchodzone, gdyby korzyści wynikające z części III TKE przyznano inwestorom z tych państw lub ich inwestycjom.