This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52024DC0419
REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT, THE COUNCIL, THE EUROPEAN ECONOMIC AND SOCIAL COMMITTEE AND THE COMMITTEE OF THE REGIONS Report on the implementation of the EU anti-racism action plan 2020-2025 and on national action plans against racism and discrimination
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie z realizacji unijnego planu działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 oraz w sprawie krajowych planów działania przeciwko rasizmowi i dyskryminacji
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW Sprawozdanie z realizacji unijnego planu działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 oraz w sprawie krajowych planów działania przeciwko rasizmowi i dyskryminacji
COM/2024/419 final
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 25.9.2024
COM(2024) 419 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW
Sprawozdanie z realizacji unijnego planu działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 oraz w sprawie krajowych planów działania przeciwko rasizmowi i dyskryminacji
1.Wprowadzenie: dochowanie wierności idei „Zjednoczeni w różnorodności” 1
W pierwszym unijnym planie działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 (zwanym dalej „planem działania przeciwko rasizmowi”), przyjętym we wrześniu 2020 r. 2 , przypomniano, że dyskryminacja rasowa wciąż jest plagą, która ma negatywny wpływ na całe społeczeństwo. W Unii Europejskiej (UE) dyskryminacja ze względu na rasę lub pochodzenie etniczne jest nie tylko wyraźnie zakazana przez prawo, lecz stanowi naruszenie naszych wspólnych wartości, reguł naszego otwartego i demokratycznego społeczeństwa oraz zasady praworządności.
Plan ten jest kluczową inicjatywą Komisji Europejskiej mającą na celu zintensyfikowanie walki z rasizmem 3 i dyskryminacją rasową w UE i poza nią. Przedstawiono w nim kompleksowe ramy promowania niedyskryminacji, równości, różnorodności i pluralizmu w państwach członkowskich UE oraz określono szereg środków mających na celu zwalczanie rasizmu w różnych obszarach, w tym w sferze ścigania przestępstw, edukacji, zatrudnienia, mieszkalnictwa i zdrowia. Podkreślono w nim potrzebę wzmocnienia ram prawnych UE dotyczących równości, niedyskryminacji i mowy nienawiści, w tym skutecznych mechanizmów ich egzekwowania, oraz podkreślono znaczenie, jakie ma zwiększanie świadomości i zwalczanie stereotypów i nietolerancji we współpracy z mediami społecznościowymi i tradycyjnymi.
Poniższe sprawozdanie 4 zawiera przegląd postępów w realizacji planu działania przeciwko rasizmowi oraz wytyczne dla państw członkowskich dotyczące opracowywania i wdrażania skutecznych krajowych planów działania przeciwko rasizmowi, zgodnie ze strukturą tego planu.
Ataki terrorystyczne w Izraelu 7 października 2023 r., a następnie katastrofalna sytuacja humanitarna spowodowana wojną w Strefie Gazy 5 pogłębiły istniejący rasizm i mowę nienawiści oraz doprowadziły do gwałtownego wzrostu antysemityzmu i nienawiści wobec muzułmanów na całym świecie, w tym w UE. Wywołana tym polaryzacja, dezinformacja oraz negatywne stereotypy utrudniają walkę z rasizmem i nienawiścią. Komisja szybko podjęła problem rosnącej nienawiści, antysemityzmu i nienawiści wobec muzułmanów, w szczególności w komunikacie zatytułowanym „Europa zjednoczona przeciwko nienawiści” 6 .
Sytuacja osób czarnoskórych w UE – drugie badanie Unii Europejskiej na temat mniejszości i dyskryminacji 7
W 2022 r. FRA przeprowadziła trzecie badanie UE na temat imigrantów i potomków imigrantów, a w październiku 2023 r. opublikowała drugie wydanie sprawozdania zatytułowanego „Being Black in the EU”.
Wyniki badania z 2022 r. nie wskazują na żadne postępy. Respondenci wskazywali na wyższy poziom dyskryminacji rasowej we wszystkich dziedzinach życia w porównaniu z 2016 r. Ogółem częstość występowania dyskryminacji rasowej w ciągu 12 miesięcy wzrosła z 24 % do 34 %. Zwiększyła się ona podczas poszukiwania zakwaterowania i pracy, a także w pracy i edukacji. Na przykład częstość występowania dyskryminacji na rynku mieszkaniowym w ciągu 12 miesięcy wzrosła z 6 % w 2016 r. do 28 % w 2022 r. Nie ma żadnych postępów w zakresie nękania i przemocy na tle rasowym. Podobnie jak w 2016 r. 30 % respondentów stwierdziło, że doświadczyło nękania na tle rasowym, a 4 % – napaści na tle rasowym w ciągu pięciu lat poprzedzających badanie.
2. Rasizm ze strony indywidualnych osób – zaradzenie szkodom wyrządzanym ludziom i społeczeństwu
pochodzenia romskiego: 51%
czarnoskórą: 68%
pochodzenia azjatyckiego: 70%
Odsetek Europejczyków, którzy twierdzą, że czuliby się komfortowo, gdyby ich dziecko związało się z osobą
2.1 Zwalczanie rasizmu i dyskryminacji rasowej za pomocą ustawodawstwa
Warunkiem koniecznym zwalczania rasizmu są solidne i skuteczne ramy prawne promujące równość i prawa jednostki oraz chroniące ludzi przed dyskryminacją. Komisja nadal monitoruje, czy nastąpiło pełne wdrożenie odpowiednich przepisów w państwach członkowskich i w razie potrzeby wszczyna postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.
Dyrektywa w sprawie równości rasowej i organy ds. równości
Podstawę planu działania przeciwko rasizmowi stanowi wdrożenie dyrektywy w sprawie równości rasowej. W związku z tym Komisja nadal monitoruje wdrażanie tej dyrektywy przez państwa członkowskie. Przeciwko trzem państwom członkowskim toczą się formalne postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, a w 2023 r. Komisja skierowała jedną z tych otwartych spraw do Trybunału Sprawiedliwości 8 .
W marcu 2021 r. Komisja opublikowała sprawozdanie ze stosowania dyrektywy 9 . W sprawozdaniu tym wskazano, że potrzebne jest ściślejsze monitorowanie wdrażania dyrektywy przez państwa członkowskie, w szczególności pod względem ochrony przed wiktymizacją oraz stosowania skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji. W tym kontekście pod koniec 2023 r. Komisja rozpoczęła badanie mające na celu analizę ram prawnych dotyczących sankcji we wszystkich państwach członkowskich UE oraz przyjrzenie się ich praktycznemu wdrażaniu.
Ponadto w 2022 r. Komisja opublikowała badanie dotyczące ewentualnych luk prawnych i pozaprawnych w ochronie przed dyskryminacją rasową lub etniczną 10 . W trakcie tego badania zebrano dane na temat obszarów, w których dochodzi do przypadków dyskryminacji, także z udziałem organów ścigania. W badaniu wskazano czynności zatrzymania i przeszukania oraz użycie siły przez policję jako obszary, w których dostrzeżono przejawy dyskryminacji. Komisja opowiada się za dalszym gromadzeniem dowodów oraz propagowaniem dobrych praktyk w tej dziedzinie, co wchodzi w zakres kompetencji państw członkowskich. W związku z tym w 2024 r. FRA opublikowała sprawozdanie zatytułowane „Addressing Racism in Policing” 11 .
W grudniu 2022 r. Komisja zaproponowała środki służące zaakcentowaniu roli i niezależności krajowych organów ds. równości. Proponowane dyrektywy zostały przyjęte przez prawodawców wiosną 2024 r. i weszły w życie w czerwcu 2024 r. 12 Nowe wiążące normy zwiększają niezależność i zasoby organów ds. równości oraz zobowiązują państwa członkowskie do zapewnienia organom ds. równości większych uprawnień, aby mogły skutecznie pomagać ofiarom dyskryminacji oraz wspierać egzekwowanie przepisów antydyskryminacyjnych w praktyce. Nowe przepisy mają również na celu rozszerzenie roli organów ds. równości w zapobieganiu dyskryminacji, z uwzględnieniem szczególnych niekorzystnych sytuacji wynikających z dyskryminacji intersekcjonalnej i z naciskiem sytuację grup, które mogą mieć utrudniony dostęp do informacji.
Decyzja ramowa w sprawie zwalczania rasizmu i ksenofobii oraz w sprawie innych środków prawnych służących zwalczaniu rasizmu
W planie działania przeciwko rasizmowi podkreślono znaczenie pełnej i prawidłowej transpozycji przez państwa członkowskie decyzji ramowej w sprawie zwalczania rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych 13 . Ta decyzja ramowa ma zapewnić, by poważne przejawy rasistowskich i ksenofobicznych przestępstw z nienawiści lub nawoływania do nienawiści podlegały skutecznym, proporcjonalnym i odstraszającym sankcjom karnym w całej UE. Od 2020 r. Komisja podejmuje kroki w celu zapewnienia prawidłowej i pełnej transpozycji decyzji ramowej i wszczęła 13 postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom przeciwko państwom członkowskim, które nie dokonały takiej pełnej i prawidłowej transpozycji do swoich przepisów krajowych 14 . Sześć spośród tych państw członkowskich w pełni dostosowało swoje przepisy do decyzji ramowej, w wyniku czego sprawy zostały zamknięte. Kolejne cztery państwa członkowskie poczyniły postępy i są w trakcie wprowadzania zmian w swoim ustawodawstwie.
W celu rozwiązania kwestii ograniczonej liczby przyczyn nienawiści ujętych w decyzji ramowej oraz zapewnienia równej ochrony wszystkim ofiarom nienawiści Komisja przyjęła w grudniu 2021 r. komunikat, w którym wzywa Radę do podjęcia decyzji o rozszerzeniu obecnego wykazu „europrzestępstw” o nawoływanie do nienawiści i przestępstwa z nienawiści 15 . Jeżeli taka decyzja zostanie przyjęta, Komisja będzie mogła przedstawić projekt przepisów służących harmonizacji prawa karnego materialnego w dziedzinie nawoływania do nienawiści i przestępstw z nienawiści.
Przeciwdziałanie nienawiści w społeczeństwie
Aby stawić czoła wyzwaniu, jakim jest nasilenie mowy nienawiści i przestępstw z nienawiści, w grudniu 2023 r. Komisja oraz Wysoki Przedstawiciel przyjęli wspólny komunikat zatytułowany „Europa zjednoczona przeciwko nienawiści”. Celem tego komunikatu jest zwiększenie zaangażowania UE w zwalczanie nienawiści we wszystkich jej formach przez intensyfikację działań w ramach różnych strategii politycznych oraz przyjęcie podejścia obejmującego całe społeczeństwo. W ramach bezpośrednich działań następczych w związku z komunikatem Komisja zorganizowała panel obywatelski na temat przeciwdziałania nienawiści w społeczeństwie 16 , podczas którego 150 obywateli ze wszystkich państw członkowskich UE dyskutowało o środkach reagowania na nienawiść i nietolerancję. Rezultatem panelu było 21 zaleceń, które Komisja zobowiązała się uwzględnić w przyszłych inicjatywach. Zalecenia te koncentrują się również na środkach mających na celu zwalczanie rasizmu i dyskryminacji poprzez edukację i podnoszenie świadomości, także w przestrzeni cyfrowej.
·61 % Europejczyków twierdzi, że dyskryminacja ze względu na kolor skóry jest w ich kraju powszechna.
·Prawie połowa osób pochodzenia afrykańskiego doświadcza dyskryminacji rasowej, co oznacza wzrost z 39 % w 2016 r. do 45 % w 2022 r.
·Dyskryminacja pozostaje niewidoczna – tylko 9 % ofiar zgłasza incydenty z nią związane.
2.2 Wyjście poza prawodawstwo UE – zintensyfikowanie działań zwalczających rasizm w życiu codziennym
Zwalczanie dyskryminacji ze strony organów ścigania
Zaufanie do urzędników publicznych, organów ścigania, policji i sił bezpieczeństwa ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania społeczeństwa i jest warunkiem koniecznym spójności społecznej. Niski poziom zgłaszania przestępstw z nienawiści, dyskryminacji rasowej i etnicznej oraz innych powiązanych incydentów jest po części związany z brakiem zaufania do właściwych organów. Ta nieufność wzrasta, gdy występują uprzedzenia rasowe lub nękanie ze strony funkcjonariuszy policji lub innych funkcjonariuszy publicznych. Zasadnicze znaczenie dla zwalczania rasizmu ma uznanie różnorodności i zapewnienie przestrzegania praw podstawowych w ściganiu przestępstw.
Sprawozdanie FRA z 2024 r. pt. „Addressing Racism in Policing” 17 jest pierwszym ogólnounijnym badaniem, w którym przeprowadzono kompleksowy przegląd ram prawnych, przeanalizowano luki w działaniach politycznych i faktycznym sprawowaniu nadzoru oraz określono praktyki mające na celu zwalczanie rasizmu w działaniach policji. Sprawozdanie zawiera dane na temat rasizmu w działaniach policji oraz dokumenty wskazujące, że rasizm w działaniach policji obejmuje dyskryminujące praktyki profilowania, nieodpowiednią komunikację nacechowaną rasistowsko oraz nadmierne użycie siły.
Agencja Unii Europejskiej ds. Szkolenia w Dziedzinie Ścigania (CEPOL) uczestniczy w walce z rasizmem i dyskryminacją, organizując coroczne szkolenia poświęcone przestępstwom z nienawiści i ofiarom przestępstw z nienawiści, a ponadto każdego roku we współpracy z FRA oferuje webinaria poświęcone przestępstwom z nienawiści, ze szczególnym uwzględnieniem różnych mniejszości. Podejmuje się również kwestię zatrzymań i przeszukań policyjnych oraz profilowania rasowego. Przestępstwa z nienawiści są jednym z tematów, które funkcjonariusz organów ścigania może wybrać w ramach programu wymiany CEPOL, aby wymienić się ze swoim odpowiednikiem w innym państwie członkowskim.
Ponadto CEPOL zaoferowała warsztaty na temat wpływu ataków terrorystycznych w Izraelu z 7 października 2023 r. oraz katastrofalnej sytuacji humanitarnej w Strefie Gazy na bezpieczeństwo UE, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności żydowskich i muzułmańskich.
Podczas konsultacji organizacje społeczeństwa obywatelskiego i organy ds. równości zgłosiły gwałtowny wzrost liczby przypadków nadmiernego użycia siły przez organy ścigania w niektórych państwach członkowskich, które skutkowały nawet tragiczną śmiercią osób należących do mniejszości rasowych lub etnicznych. Zachęca się zatem państwa członkowskie do kontynuowania oraz zwiększenia starań na rzecz zapobiegania dyskryminacyjnym postawom wśród funkcjonariuszy organów ścigania. Państwa członkowskie zachęca się również, by stosowały międzynarodowe ramy prawne regulujące kwestię użycia siły przez organy ścigania 18 , w tym poprzez dalszy rozwój – przy udziale krajowych instytucji praw człowieka i organów ds. równości – ukierunkowanych szkoleń dla policji i funkcjonariuszy organów ścigania.
Bezpieczeństwo i ochrona
Komisja zajęła się zagrożeniem stwarzanym przez brutalny ekstremizm wywodzący się z ideologii rasistowskich, działając w ramach Forum UE ds. Internetu (EUIF) 19 oraz sieci upowszechniania wiedzy o radykalizacji postaw (RAN) 20 . Nowo utworzone unijne centrum wiedzy na temat zapobiegania radykalizacji postaw 21 będzie opierać się na wynikach prac tej sieci przy zwiększaniu unijnego wsparcia w radzeniu sobie z wyzwaniami związanymi z rasizmem i ksenofobią oraz radykalizacją postaw i przemocą, do których one prowadzą.
W listopadzie 2021 r., przy wsparciu państw członkowskich i Europolu, EUIF stworzyło regularnie aktualizowany pakiet wiedzy dotyczący brutalnych prawicowych grup ekstremistycznych, symboli i przekazów zakazanych w państwach członkowskich UE, aby ułatwić przedsiębiorstwom technologicznym dobrowolne działania w zakresie moderowania treści. Ponadto rozpoczęto badanie mające na celu sprawdzenie, w jakim stopniu algorytmy wzmacniają treści terrorystyczne oraz brutalne treści ekstremistyczne dostarczane użytkownikom internetu 22 . W badaniu przeanalizowano również zakres, w jakim ulegają wzmocnieniu skrajne treści takie jak niektóre formy nawoływania do nienawiści, dezinformacja oraz inne formy legalnych, lecz szkodliwych treści, które mogą prowadzić do radykalizacji postaw i werbowania terrorystów.
W związku z tym EUIF opracowało również podręcznik dotyczący skrajnych treści 23 , który zawiera przykłady i definicje tego rodzaju treści na użytek platform technologicznych, do wykorzystania w ramach moderowania treści w celu ochrony użytkowników przed skrajnymi internetowymi treściami o charakterze rasistowskim, antysemickim i antymuzułmańskim.
W maju 2024 r. RAN przeanalizowała wpływ brutalnych narracji prawicowych ekstremistów na debatę społeczną. Aby zwalczać narracje przenikające różne dziedziny, takie jak sport, media, polityka i platformy internetowe, trzeba uwzględnić krytyczne myślenie i umiejętności korzystania z mediów w programach nauczania, co przyczyni się do zmniejszenia podatności na ideologie rasistowskie. Promowanie zrozumienia różnych punktów widzenia i odpowiedzialności mediów może pomóc uniknąć bezkrytycznego rozpowszechniania treści ekstremistycznych.
Przeciwdziałanie zagrożeniom związanym z nowymi technologiami
Wykorzystanie sztucznej inteligencji może mieć negatywny wpływ na prawa podstawowe, takie jak prawo do niedyskryminacji, ponieważ algorytmy mogą być stronnicze lub z czasem stać się stronnicze, z potencjalnym skutkiem w postaci dyskryminacji w sferze zatrudnienia, edukacji, zabezpieczenia społecznego i egzekwowania prawa 24 . Korzystanie z narzędzi sztucznej inteligencji w dziedzinie ścigania przestępstw może przyczynić się do zwiększenia profilowania rasowego. Unia Europejska przyjęła w maju 2024 r. pierwsze unijne ramy regulacyjne dotyczące sztucznej inteligencji, które przewidują analizę i klasyfikację systemów sztucznej inteligencji w różnych zastosowaniach w zależności od ryzyka, jakie stwarzają one dla użytkowników 25 . Systemy sztucznej inteligencji uznane za systemy wysokiego ryzyka będą musiały spełnić szereg wymogów przed wprowadzeniem ich do obrotu, co ma zwiększyć przejrzystość oraz zminimalizować zagrożenie dla bezpieczeństwa i praw podstawowych. Obejmuje to potencjalną stronniczość i dyskryminację w systemach sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka, np. tych wykorzystywanych przez organy ścigania, przy rekrutacji, w edukacji i w opiece zdrowotnej. Ponadto akt w sprawie sztucznej inteligencji zakazuje wykorzystywania sztucznej inteligencji do prognozowania przestępczości opartego na profilowaniu oraz używania systemów, które wykorzystują dane biometryczne do kategoryzacji osób według konkretnych kategorii, takich jak rasa, religia lub orientacja seksualna.
Akt o usługach cyfrowych (DSA) dotyczy nielegalnych treści i dezinformacji w internecie, w tym nawoływania do nienawiści na tle rasistowskim, oraz ma zapobiegać szkodom, jakie może spowodować rozpowszechnianie nielegalnych treści. Od 2016 r. Komisja współpracuje z dostawcami największych platform w ramach kodeksu postępowania w zakresie zwalczania nielegalnego nawoływania do nienawiści w internecie 26 . Jednym z kluczowych zobowiązań podjętych przez uczestniczące platformy jest ocena zgłoszeń dotyczących nielegalnego nawoływania do nienawiści w większości przypadków w ciągu 24 godzin oraz, w razie potrzeby, szybkie usuwanie treści. Dzięki wprowadzeniu kodeksu osiągnięto znaczące rezultaty i przyciągnięto nowe platformy, w tym TikTok, LinkedIn, Viber i Twitch. Po wejściu w życie aktu o usługach cyfrowych sygnatariusze przedłożyli zmienioną wersję kodeksu postępowania, której celem jest zwiększenie ich zdolności do zapobiegania rozprzestrzenianiu się mowy nienawiści za pomocą mechanizmów ostrzegania.
Zatrudnienie, edukacja, zdrowie i mieszkalnictwo
UE cały czas stosuje środki polityczne i programy finansowania w celu zwalczania rasizmu i dyskryminacji rasowej w dostępie do powszechnego zatrudnienia, kształcenia i szkolenia, opieki zdrowotnej, ochrony socjalnej i mieszkań wolnych od segregacji.
W procesie konsultacji zainteresowani przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego wskazali, że jakość życia osób należących do mniejszości rasowych lub etnicznych nie poprawiła się znacząco w ciągu ostatnich kilku lat. Osoby te nadal borykają się z wyzwaniami związanymi z dostępem do przystępnych cenowo i odpowiadających ich potrzebom mieszkań. Poważne skutki gospodarcze pandemii COVID-19 oraz rosyjskiej wojny napastniczej przeciwko Ukrainie w nieproporcjonalnie wysokim stopniu dotknęły społeczności zmarginalizowane, które stanęły w obliczu podwyżek czynszów, rachunków za energię i kosztów utrzymania 27 .
Władze krajowe i lokalne ponoszą główną odpowiedzialność za zapobieganie nierównościom społecznym i ich zwalczanie oraz za zwalczanie segregacji mieszkaniowej i edukacyjnej. Państwa członkowskie powinny koniecznie zapewnić, aby strategie polityczne i programy włączenia społecznego były rzeczywiście ukierunkowane na osoby wywodzące się z mniejszości rasowych lub etnicznych i docierały do nich, a także ułatwiały im dostęp do powszechnych usług wolnych od segregacji.
Zatrudnienie
Osoby wywodzące się z mniejszości rasowych lub etnicznych często spotykają się z dyskryminacją w dostępie do pracy lub szkolenia.
Przez jednomyślne przyjęcie w marcu 2021 r. zalecenia Rady w sprawie równouprawnienia, włączenia i partycypacji Romów 28 państwa członkowskie zobowiązały się do opracowania środków służących zwalczaniu i eliminowaniu dyskryminacji. Są to między innymi środki mające na celu zwiększanie świadomości na temat niedyskryminacyjnego zatrudnienia i dostępu do zatrudnienia oraz środki aktywizujące, a także szkolenie pracodawców w zakresie zwalczania dyskryminacji oraz jej pierwotnych przyczyn.
Ponadto sprostanie wyzwaniom stojącym przed migrantami i obywatelami wywodzącymi się ze środowisk migracyjnych stanowi cel planu działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027 (APII) 29 . Strategia ta odnosi się do głównych barier dla integracji, z jakimi borykają się obywatele państw trzecich w kluczowych obszarach (mieszkalnictwo, edukacja, zatrudnienie i opieka zdrowotna).
Edukacja
Nierówny dostęp do wysokiej jakości powszechnej i inkluzywnej edukacji utrwala różnice społeczno-gospodarcze między grupami o różnej przynależności rasowej i etnicznej. Osoby pochodzenia afrykańskiego częściej kończą naukę przedwcześnie i rzadziej korzystają ze szkolnictwa wyższego 30 . Zapewnienie równych możliwości edukacyjnych w połączeniu z ukierunkowanym wsparciem w celu wyeliminowania barier w dostępie specyficznych dla danej grupy może pomóc wyrównać szanse. Ponadto edukacja może przyczyniać się do podważania uprzedzeń i stereotypów przez wspieranie krytycznego myślenia oraz promowanie różnorodności w programach nauczania i materiałach dydaktycznych.
Poprawa jakości, równości, włączenia społecznego i sukcesu dla wszystkich jest pierwszym priorytetem strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji 31 . Grupy robocze ds. ram strategicznych europejskiego obszaru edukacji (2021–2025) 32 umożliwiły wymianę informacji na temat praktyk przeciwdziałających różnym formom dyskryminacji i uprzedzeń w kształceniu i szkoleniu, w tym rasizmowi, dyskryminacji ze względu na pochodzenie etniczne lub rasowe, nierównościom społecznym i terytorialnym oraz dyskryminacji interesekcjonalnej 33 .
Zalecenie Rady w sprawie dróg do sukcesu szkolnego 34 , przyjęte w listopadzie 2022 r., ma na celu wzmocnienie pozycji wszystkich osób uczących się, aby mogły one w pełni wykorzystać swój potencjał, ograniczenie zjawiska przedwczesnego kończenia nauki, poprawę wyników w zakresie umiejętności podstawowych oraz wspieranie dobrostanu wszystkich uczniów w szkole, niezależnie od ich sytuacji społeczno-ekonomicznej, kulturowej czy osobistej. Inicjatywa ta obejmuje środki wsparcia dla grup zagrożonych wykluczeniem i osób osiągających słabe wyniki w nauce, takich jak osoby należące do mniejszości rasowych lub etnicznych oraz uczniowie i studenci ze środowisk migracyjnych.
Zdrowie
Pandemia COVID-19 pogłębiła istniejące nierówności zdrowotne, zwłaszcza w przypadku osób wywodzących się z mniejszości rasowych lub etnicznych 35 .
Rasizm może mieć wpływ na zdrowie psychiczne ofiar 36 . W komunikacie w sprawie kompleksowego podejścia do zdrowia psychicznego 37 podkreślono, że dyskryminacja z różnych przyczyn, w tym ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, wpływa na zdrowie psychiczne. Program UE dla zdrowia wspiera działania, które zwiększają świadomość, wspierają dzielenie się wiedzą oraz budowanie zdolności w dziedzinie zdrowia psychicznego, z uwzględnieniem potrzeb wrażliwych grup migrantów i społeczności romskich.
Mieszkalnictwo
Osoby wywodzące się z mniejszości rasowych lub etnicznych są bardziej narażone na złe warunki mieszkaniowe oraz na segregację ze względu na miejsce zamieszkania. Segregacji przestrzennej i społecznej doświadczają zwłaszcza dwie grupy: Romowie i migranci. Wyzwania te mogą powodować efekt domina w kwestii edukacji i zatrudnienia, a w przypadku rodzin z dziećmi – znacznie szkodzić rozwojowi dzieci. Ograniczona dostępność i niska jakość mieszkań socjalnych to kolejne ograniczenia wsparcia dla grup znajdujących się w trudnej sytuacji.
W przyjętych w październiku 2023 r. konkluzjach Rady w sprawie środków służących zapewnieniu równego dostępu Romów do odpowiednich, wolnych od segregacji mieszkań oraz zajęciu się problemem wydzielonych osiedli 38 , państwa członkowskie zobowiązały się do pełnego wykorzystania funduszy UE w celu poprawy równego dostępu do odpowiednich i wolnych od segregacji mieszkań.
Aby zaradzić gwałtownemu wzrostowi cen nieruchomości mieszkalnych i czynszów, w wytycznych politycznych Komisji Europejskiej zapowiedziano opracowanie planu przystępnych cenowo mieszkań 39 .
3. Rasizm strukturalny – walka z problemem u podstaw
Plan działania przeciwko rasizmowi podejmuje kwestię rasizmu strukturalnego, który utrwala bariery, na jakie napotykają ludzie wyłącznie ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne. Rasizm, nierówność i dyskryminacja naruszają równość szans i prowadzą do gorszych wyników we wszystkich dziedzinach życia, począwszy od najmłodszych lat. Można to zaobserwować w postaci segregacji w edukacji, krótszego czasu edukacji, ograniczonych możliwości zawodowych oraz dyskryminacji na rynku mieszkaniowym czy w dostępie do towarów i usług. Skumulowane skutki rasizmu strukturalnego dla każdej osoby mogą prowadzić do życia poniżej granicy ubóstwa, a w konsekwencji do ograniczenia mobilności społecznej.
Rasizm może być połączony z dyskryminacją z innych przyczyn, w tym ze względu na religię lub przekonania, płeć, orientację seksualną, wiek lub niepełnosprawność. W związku z tym UE przyjęła intersekcjonalne podejście do tej kwestii, w którym zwraca się uwagę na połączenie różnych przyczyn dyskryminacji, aby pogłębić zrozumienie rasizmu strukturalnego i zapewnić skuteczniejsze reakcje.
3.1 Przełomowe strategie polityczne
Zwalczanie stereotypów i szerzenie wiedzy na temat historii
Powracając do przeszłych wydarzeń oraz w oparciu o rezolucję Parlamentu Europejskiego w sprawie protestów przeciwko rasizmowi po śmierci George’a Floyda 40 , które miały miejsce w maju 2020 r. w Minneapolis, w Stanach Zjednoczonych, Komisja nadal publicznie podnosi kwestię rasizmu i dyskryminacji rasowej oraz potępia te zjawiska, m.in. organizując wydarzenia polityczne na wysokim szczeblu i obchodząc dni pamięci.
W listopadzie 2023 r. prezydencja Rady Unii Europejskiej we współpracy z Komisją Europejską i FRA zorganizowała konferencję pt. „Przeciwdziałanie rasizmowi w Unii Europejskiej: Ludność pochodzenia afrykańskiego – uznanie, sprawiedliwość i rozwój, wpisującą się w Międzynarodową Dekadę Ludności Pochodzenia Afrykańskiego ONZ (2015–2024) 41 oraz deklarację i program działania z Durbanu z 2001 r.
5 grudnia 2023 r. Komisja i Parlament Europejski wspólnie obchodziły Europejski Dzień Upamiętniający Zniesienie Niewolnictwa. Wydarzenie to koncentrowało się na znaczeniu uznania historycznych korzeni rasizmu oraz na zbadaniu inicjatyw mających na celu rozwiązanie problemu spuścizny związanej z kolonializmem i niewolnictwem.
Komisja podkreśliła również, że pamięć o przeszłości jest ważnym aspektem wspierania inkluzywności i zrozumienia, zwalczania stereotypów i zwiększania świadomości. Komisja wspiera projekty badające spuściznę kolonializmu, zarówno w UE, jak i poza nią, w dziedzinie pamięci o przeszłości Europy w ramach programu „Obywatele, równość, prawa i wartości” (CERV).
Prawidłowe dane na potrzeby świadomych decyzji politycznych
Niektóre państwa członkowskie nie zezwalają na gromadzenie żadnych danych dotyczących pochodzenia etnicznego, podczas gdy inne podjęły starania na rzecz gromadzenia takich danych, np. z pomocą organizacji lokalnych. Trudno jest porównać krajowe zbiory danych, nawet wówczas, gdy takie istnieją.
Dane mają jednak kluczowe znaczenie dla uwzględnienia zarówno aspektów strukturalnych, jak i subiektywnych doświadczeń związanych z rasizmem i dyskryminacją. W ramach planu działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2025 Komisja zachęciła państwa członkowskie do przyjęcia zharmonizowanego podejścia do gromadzenia danych dotyczących równouprawnienia, zdezagregowanych ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne. Na podstawie późniejszych prac podgrupy ds. danych dotyczących równouprawnienia Komisja przedstawiła wytyczne w sprawie gromadzenia i wykorzystywania danych dotyczących równouprawnienia w oparciu o pochodzenie rasowe lub etniczne 42 .
Eurostat podjął inicjatywę utworzenia „grupy zadaniowej ds. statystyk dotyczących równości i niedyskryminacji” 43 , która będzie współpracować z państwami członkowskimi, głównymi użytkownikami i innymi podmiotami opracowującymi dane w celu uzyskania bardziej kompleksowych i porównywalnych statystyk dotyczących równości i niedyskryminacji. Oczekuje się, że grupa zadaniowa opracuje wytyczne i zalecenia w celu poprawy porównywalności statystyk dotyczących równości i niedyskryminacji we wszystkich państwach członkowskich; zaproponuje metody oraz najlepsze praktyki w zakresie rozszerzenia zasięgu na różne grupy zagrożone dyskryminacją; wskaże uzupełniające się elementy i wesprze koordynację z innymi podmiotami opracowującymi dane. Grupa zadaniowa zamierza zakończyć prace do końca 2026 r.
3.2. Ramy na potrzeby realizacji – stosowanie narzędzi UE w ich pełnym zakresie
Działania na poziomie lokalnym, regionalnym, krajowym i międzynarodowym
Zwalczanie rasizmu w UE jest wspólnym obowiązkiem i wymaga wspólnych wysiłków z państwami członkowskimi. Dlatego też Komisja zachęcała wszystkie państwa członkowskie do przyjęcia krajowych planów działania przeciwko rasizmowi i dyskryminacji rasowej oraz przedstawiła wytyczne, aby wesprzeć je w tym procesie. Zobowiązanie do przyjęcia specjalnych krajowych planów działania przeciwko rasizmowi podkreślono w konkluzjach Rady o zwalczaniu rasizmu i antysemityzmu 44 przyjętych w marcu 2022 r.
Krajowe plany działania
Zgodnie z wynikami konsultacji, na podstawie których sporządzono niniejsze sprawozdanie, specjalne krajowe plany działania są ważnym narzędziem walki z rasizmem i należy je opracować i wdrożyć we wszystkich państwach członkowskich. Stanowią one kompleksową politykę publiczną służącą promowaniu równości rasowej 45 i pokazują, że państwa członkowskie zdecydowały się stawić czoła wyzwaniom związanym z wyeliminowaniem zjawiska dyskryminacji rasowej 46 . Pomagają one również państwom członkowskim w realizacji odpowiednich międzynarodowych zobowiązań w zakresie praw człowieka.
Już 11 państw członkowskich – Belgia, Niemcy, Irlandia, Grecja, Hiszpania, Francja, Łotwa, Malta, Portugalia, Finlandia i Szwecja – przyjęło specjalne krajowe plany działania przeciwko rasizmowi, zaś Dania, Włochy, Luksemburg, Węgry i Austria aktualnie przygotowują takie plany. Czechy, Dania, Estonia, Chorwacja, Litwa, Luksemburg, Węgry, Austria, Rumunia i Słowacja włączyły środki przeciwko rasizmowi do innych krajowych planów działania, m.in. w zakresie praw człowieka lub integracji społecznej 47 .
Konsultacje z państwami członkowskimi ujawniły szereg wyzwań związanych z planowaniem polityki antyrasistowskiej i jej wdrażaniem. W większości państw członkowskich nie przewidziano specjalnego budżetu na realizację krajowych planów działania. W niektórych państwach członkowskich działania w ramach krajowego planu są finansowane przez ministerstwa zgodnie z ich zakresem kompetencji lub w drodze finansowania projektów i wdrażane przez instytucje pozarządowe. Chociaż wydaje się, że większość państw członkowskich zaangażowała wiele różnych zainteresowanych stron w mechanizmy koordynacji, konsultacji lub doradztwa, nie jest jasne, w jakim stopniu zapewniły one udział zainteresowanych społeczności i ich przedstawicieli.
Państwa członkowskie nie mapowały konsekwentnie istniejących źródeł danych, które dostarczają informacji na temat pochodzenia rasowego lub etnicznego, i korzystały z niespójnie zdezagregowanych danych dotyczących równości do celów opracowywania i określania zakresu planów działania. Różne podejścia do wykorzystywania danych można również zaobserwować w działaniach na rzecz monitorowania realizacji planów działania.
Rozumienie i interpretacja pojęcia rasizmu strukturalnego różnią się w poszczególnych państwach członkowskich, co sprawiło, że większość z nich przyjęła raczej rozdrobnione środki, przy czym w niektórych państwach członkowskich w ogóle nie ma przepisów przeciwko rasizmowi strukturalnemu. To samo dotyczy stosowania intersekcjonalnego podejścia do walki z rasizmem. Tam, gdzie stosuje się intersekcjonalność, jest ona w większości ograniczona do aspektu płci. Komisja będzie nadal współpracować z państwami członkowskimi nad opracowaniem wykonalnych podejść do zwalczania rasizmu strukturalnego. Upoważniła już OECD do opracowania ewentualnych wskaźników.
W trakcie procesu konsultacji zainteresowane strony, w szczególności organizacje społeczeństwa obywatelskiego, podkreśliły znaczenie planu działania przeciwko rasizmowi pod kątem wyzwań stojących przed migrantami i uchodźcami. Rasizm i ksenofobia stanowią dodatkowe przeszkody w integracji społecznej migrantów, a nastrojami antymigracyjnymi należy zająć się w ramach krajowego planu działania przeciwko rasizmowi.
Aby pomóc państwom członkowskim, Komisja utworzyła podgrupę ds. wdrażania na szczeblu krajowym unijnego planu działania przeciwko rasizmowi, składającą się z ekspertów z państw członkowskich i obserwatorów 48 w ramach Grupy Wysokiego Szczebla ds. Zwalczania Mowy Nienawiści i Przestępstw z Nienawiści 49 oraz Grupy Wysokiego Szczebla ds. Niedyskryminacji, Równouprawnienia i Różnorodności 50 . Podgrupa ta opracowuje narzędzia polityczne, aby pomóc we wszystkich fazach wdrażania planu działania na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym. Organizuje również spotkania z udziałem wielu zainteresowanych stron w celu wymiany dobrych praktyk i prowadzenia dyskusji na temat poprawy sytuacji osób wywodzących się z mniejszości rasowych lub etnicznych. Ponadto podgrupa zajmuje się najważniejszymi współczesnymi problemami, w tym wzrostem nienawiści wobec muzułmanów.
W 2021 r. w ścisłej współpracy z Komisją i FRA podgrupa opublikowała wspólne zasady przewodnie dotyczące krajowych planów działania przeciwko rasizmowi i dyskryminacji rasowej 51 . W 2022 r. podgrupa opracowała listę kontrolną na potrzeby monitorowania stosowania wspólnych zasad przewodnich oraz narzędzie do sprawozdawczości w zakresie wdrażania krajowych planów działania przeciwko rasizmowi 52 . Oba narzędzia polityki zostały zatwierdzone przez państwa członkowskie w ramach dwóch wyżej wymienionych grup wysokiego szczebla 53 .
Ponadto Komisja zebrała i wkrótce opublikuje obiecujące praktyki państw członkowskich związane z krajowymi planami działania oraz działaniami na rzecz zwalczania rasizmu.
Mobilizacja na poziomie regionalnym i lokalnym, aby skutecznie działać w terenie
Komisja finansuje europejską koalicję miast przeciwko rasizmowi (ECCAR) – sieć miast, które dzielą się doświadczeniami w celu poprawy własnej polityki walki z rasizmem, dyskryminacją i ksenofobią. Prace ECCAR wspierają wdrażanie planu działania przeciwko rasizmowi na szczeblu lokalnym.
Europejska inicjatywa miejska, zarządzana przez Komisję w ramach zarządzania pośredniego, wspiera agendę miejską na rzecz partnerstwa UE „Miasta równości” 54 . Partnerstwo to, zainicjowane w 2024 r., ma na celu opracowanie kompleksowych i inkluzywnych podejść do wspierania równości na obszarach miejskich.
Miasta i regiony również odgrywają ważną rolę w budowaniu środowiska sprzyjającego włączeniu społecznemu dla swoich obywateli. Aby podkreślić ich starania i zobowiązania, w 2022 r. Komisja ogłosiła wyznaczanie europejskich stolic inkluzywności i różnorodności w ramach przyznawania dorocznej nagrody „Europejskie Stolice Inkluzywności i Różnorodności” 55 , której kryteria obejmują wszystkie przyczyny dyskryminacji: płeć, pochodzenie rasowe lub etniczne, religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek, orientację seksualną, a także intersekcjonalność.
Praca w sektorze prywatnym
Od 2020 r. Europejski Miesiąc Różnorodności 56 zwiększa świadomość społeczną na temat znaczenia różnorodności i włączenia społecznego w miejscu pracy, a w szerszym ujęciu – w społeczeństwie. Na przykład w 2021 r. Miesiąc Różnorodności UE koncentrował się na różnorodności rasowej i etnicznej w miejscu pracy oraz na jej znaczeniu dla przedsiębiorstw. Podczas Europejskiego Miesiąca Różnorodności 2023 Komisja Europejska uruchomiła unijne narzędzie samooceny różnorodności 57 dla pracodawców i organizacji w sektorze publicznym i prywatnym.
W listopadzie 2021 r. unijna platforma Kart różnorodności zorganizowała wirtualny okrągły stół pt. „Porozmawiajmy o rasizmie – unijny plan działania przeciwko rasizmowi i jego efekty”, aby zwiększyć świadomość działań UE na rzecz walki z rasizmem i nawiązać współpracę z pracodawcami. W maju 2023 r. odbyły się z kolei warsztaty pt. „Jak budować organizacje antyrasistowskie i włączające przedstawicieli różnych religii?”.
Uwzględnianie problematyki walki z rasizmem
Komisja uwzględniła problematykę walki z rasizmem we wszystkich obszarach polityki, a także zwróciła się do państw członkowskich o ocenę ich inicjatyw z perspektywy przeciwdziałania rasizmowi oraz o włączenie środków antyrasistowskich do wszystkich obszarów polityki. Oznacza to uwzględnienie potencjalnych uprzedzeń rasowych – świadomych lub nieświadomych – oraz wzorców dyskryminacji w stosowanych przepisach, normach i procesach oraz w postawach i zachowaniach.
Struktury mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia i wspierania instytucjonalizacji, spójności i trwałości działań Komisji w zakresie polityki antyrasistowskiej.
Grupa zadaniowa Komisji ds. równości 58 , składająca się z przedstawicieli („koordynatorów ds. równości”) wszystkich dyrekcji generalnych Komisji i Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych, nadal odgrywa kluczową rolę w zapewnianiu, aby cele planu działania przeciwko rasizmowi znalazły odzwierciedlenie we wszystkich politykach UE. Grupa zadaniowa umożliwiła konsekwentne uwzględnianie problematyki równości, w tym pochodzenia rasowego lub etnicznego, w inicjatywach politycznych i działaniach wewnętrznych Komisji. Praca nad różnymi podstawami równości w ramach wspólnego podejścia utorowała również drogę do wdrożenia intersekcjonalności w procesie kształtowania polityki i prawodawstwie.
Przykłady uwzględniania problematyki walki z rasizmem w różnych obszarach polityki UE:
Prawa dziecka – strategia UE na rzecz praw dziecka, przyjęta 24 marca 2021 r. 59 , oraz zalecenie Komisji w sprawie zintegrowanych systemów ochrony dziecka 60 zachęcają państwa członkowskie do dalszego rozwijania i wzmacniania systemów ochrony dzieci, tak aby stały się one bardziej zintegrowane i inkluzywne i by uwzględniały różnorodność potrzeb dzieci w zakresie ochrony przed wszelkimi formami przemocy. W zaleceniu podkreślono, że promowanie równości i włączenia społecznego w naszych społeczeństwach jest ważnym narzędziem zapobiegania przemocy.
Transport – Komisja utworzyła sieć ambasadorów różnorodności w transporcie, która ma wspierać program Komisji w zakresie promowania równości i różnorodności w transporcie, zgodnie z celami strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności 61 . Celem sieci jest podnoszenie świadomości na temat środków, inicjatyw lub działań promujących równość, różnorodność i inkluzywność w transporcie, zarówno w odniesieniu do pracowników transportu, jak i jego użytkowników 62 . Komisja opracowała praktyczny podręcznik dotyczący uwzględniania problematyki równości w polityce mobilności i transportu 63 , aby pomóc pracownikom w uwzględnianiu tej problematyki w ich codziennej pracy, a tym samym w wypełnianiu zobowiązań w zakresie promowania równości i zwalczania dyskryminacji.
Badania i innowacje – Pakt na rzecz badań naukowych i innowacji w Europie z 2021 r. 64 , który jest jednym z kluczowych filarów nowej Europejskiej Przestrzeni Badawczej (EPB) 65 , wyraźnie potwierdza równość szans i włączenie społeczne jako podstawowe wartości i zasady oraz podkreśla, że wyeliminowanie nierówności, w tym tych związanych z pochodzeniem rasowym lub etnicznym, to priorytet wspólnych działań. W 2023 r. w zaleceniu Rady w sprawie europejskich ram mających na celu przyciąganie i zatrzymywanie talentów w obszarze badań naukowych, innowacji 66 i przedsiębiorczości w Europie wprowadzono Europejską kartę naukowca 67 . Jedną z głównych zasad tej karty było „Akceptowanie różnorodności”, co stanowiło kolejny krok w zwalczaniu nierówności. Podkreślono w niej znaczenie uznawania i zwalczania dyskryminacji ze wszystkich względów, w tym ze względu na pochodzenie rasowe lub etniczne, oraz potrzebę uznania i złagodzenia nieświadomych uprzedzeń przy zatrudnianiu, awansowaniu i w procesie oceny pracowników.
Uruchomienie finansowania UE
Różne programy UE zapewniają możliwości finansowania projektów promujących wartości, jakimi są przeciwdziałanie rasizmowi i niedyskryminacja. Specjalne środki finansowe są dostępne w ramach unijnego programu Obywatele, równość, prawa i wartości (CERV) 68 , którego cele obejmują zwalczanie dyskryminacji, rasizmu, ksenofobii i nietolerancji wobec imigrantów na wszystkich szczeblach społeczeństwa oraz zapobieganie im, w tym poprzez budowanie zaufania między jednostkami, społecznościami i organami krajowymi. W 2023 r. wprowadzono z powodzeniem nowy priorytet dotyczący migracji, dekolonizacji i wielokulturowych społeczeństw europejskich.
W okresie 2021–2027 dostępne są fundusze polityki spójności 69 , służące wspieraniu wysiłków państw członkowskich na rzecz promowania włączenia społecznego dzięki upowszechnianiu równego dostępu do podstawowych usług dla grup zmarginalizowanych, takich jak Romowie i osoby ze środowisk migracyjnych.
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) wspiera rozwój infrastruktury, wyposażenie i dostęp do podstawowych usług w dziedzinie zatrudnienia, opieki zdrowotnej, opieki społecznej, mieszkań wolnych od segregacji oraz edukacji. Inwestycje te powinny również przynosić korzyści grupom zmarginalizowanym, w tym Romom i osobom ze środowisk migracyjnych. Ponadto należy zaprogramować specjalne działania w celu wspierania dostępu tych grup do podstawowej infrastruktury i usług bez segregacji.
W 2021 r. Komisja opublikowała zaktualizowany zestaw narzędzi służących wykorzystaniu funduszy unijnych do celów integracji osób ze środowisk migracyjnych na lata 2021–2027 70 , którego celem jest wspieranie komplementarnego wykorzystania funduszy UE, w szczególności EFRR, EFS+ oraz Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI).
Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) 71 wspiera reformy i inwestycje mające na celu poprawę równych szans i integracji osób należących do słabszych grup społecznych. Na przykład RRF pomaga państwom członkowskim w zwalczaniu nietolerancji i dyskryminacji poprzez inwestowanie w rozwój osobisty młodych ludzi z grup mniejszościowych, np. Romów w Bułgarii i Grecji, tworzenie placówek edukacyjnych i usług dziennych w społecznościach o znacznej liczbie ludności romskiej oraz promowanie dostępu do kształcenia zawodowego i integracji rodziców na rynku pracy (np. w Rumunii, Słowacji).
Horyzont Europa 72 , unijny program finansowania badań naukowych i innowacji, finansuje również inicjatywy na rzecz zwalczania rasizmu, dyskryminacji i ksenofobii poprzez wspieranie badań i projektów promujących inkluzywność, tolerancję i wartości demokratyczne lub traktujących rasizm jako kwestię bezpieczeństwa cywilnego. Obejmuje to finansowanie w ramach klastra tematycznego „Kultura, kreatywność i społeczeństwo integracyjne” w celu wzmocnienia równości rasowej, etnicznej i religijnej, a także w ramach klastra „Technologie cyfrowe, przemysł i przestrzeń kosmiczna”, w przypadku którego w szczególności zwalcza się uprzedzenia w sztucznej inteligencji ze względu na płeć, rasę i inne przyczyny. W ramach klastra „Bezpieczeństwo cywilne na rzecz społeczeństwa” finansuje się na przykład badania nad zwalczaniem nadużywania kultury gier online przez ekstremistów lub zwalczaniem nawoływania do nienawiści.
W 2021 r. wprowadzono pierwsze w historii ramy środków na rzecz włączenia społecznego w programie Erasmus+ 73 i w Europejskim Korpusie Solidarności 74 , a także strategię na rzecz włączenia społecznego i różnorodności, aby ułatwić dostęp osobom o mniejszych szansach. Oprócz projektów w dziedzinie edukacji i młodzieży działania sportowe w ramach programu Erasmus+ promują włączenie społeczne i równość w sporcie i poprzez sport. Niemniej jednak rasizm i mowa nienawiści nadal stanowią problemy w sporcie, od elity po poziom lokalny. Dlatego też Komisja Europejska współfinansuje wraz z Radą Europy projekt „Zwalczanie mowy nienawiści w sporcie”.
Projekty dotyczące rasizmu i dyskryminacji również kwalifikują się do finansowania ze środków programu Kreatywna Europa 75 , w ramach priorytetu „integracja”, którego celem jest wzmocnienie społeczeństwa i poprawa włączenia społecznego – w ramach kultury i poprzez kulturę – osób należących do mniejszości i grup zmarginalizowanych społecznie.
Instrument Wsparcia Technicznego (TSI) 76 przyczynia się do zwalczania rasizmu i dyskryminacji, wspierając słabsze grupy społeczne i zwiększając zdolności administracji publicznej do rozwiązywania problemów związanych z równością. Na przykład finansuje projekty w Estonii, Portugalii i na Malcie ukierunkowane na wsparcie ofiar w celu wdrożenia środków służących lepszej ochronie ofiar przestępstw, w tym przestępstw z nienawiści na tle rasowym.
Od 2024 r. Instrument Wsparcia Technicznego będzie dalej wspierać organy ds. równości w Belgii, Portugalii i Finlandii w opracowywaniu, nadzorowaniu i stosowaniu rozwiązań w zakresie sztucznej inteligencji oraz w ocenie wpływu sztucznej inteligencji na kwestie równości, w kontekście wdrażania unijnego aktu w sprawie sztucznej inteligencji.
Zwalczanie rasizmu i dyskryminacji w obszarze polityki zewnętrznej
Rasizm to problem o wymiarze globalnym. Ważne jest, aby działania wewnątrz oraz poza UE mające na celu zapobieganie mu i jego zwalczanie były spójne i wzajemnie się wzmacniały. Aby zapewnić spójne podejście do kwestii rasizmu oraz silne sojusze międzynarodowe, Komisja ściśle współpracuje z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi 77 , takimi jak OHCHR, ECRI i OECD. Międzynarodowa konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej pozostaje podstawą wysiłków UE na rzecz zapobiegania rasizmowi oraz jego zwalczania i eliminowania na szczeblu globalnym, regionalnym i krajowym. Na forach wielostronnych, a także w ramach dialogów politycznych i dotyczących praw człowieka prowadzonych z krajami partnerskimi, UE nadal opowiada się za powszechną ratyfikacją ICERD oraz jej pełną i skuteczną realizacją.
Zwalczanie wszelkich form dyskryminacji z dowolnego powodu, w tym walka z rasizmem, jest jednym z kluczowych priorytetów polityki w zakresie praw człowieka w działaniach zewnętrznych UE, co znalazło odzwierciedlenie w planie działania UE dotyczącym praw człowieka i demokracji 78 . We wrześniu 2022 r. Europejska Służba Działań Zewnętrznych (ESDZ) i służby Komisji zorganizowały wydarzenie online z udziałem kolegów z delegatur wielostronnych 79 , aby omówić główne wyzwania i możliwości w zakresie skuteczniejszego i bardziej widocznego podejścia UE do przeciwdziałania rasizmowi, a także aby zacieśnić współpracę z Komisją w celu zapewnienia skutecznego rozwiązania problemu rasizmu na forach wielostronnych.
Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej (ISWMR) 80 wspiera działania zapobiegające wszelkim formom rasizmu lub zwalczające je poprzez programy w szeroko rozumianych obszarach praw człowieka, równości i niedyskryminacji, sprawowania rządów i sprawiedliwości. W wielu krajach zapobieganie rasizmowi i reagowanie na rasizm jest również częścią dialogu dotyczącego praw człowieka i jest regularnie monitorowane. Na szczeblu regionalnym i globalnym dostępne są fundusze ISWMR, których celem jest również wzmocnienie zdolności społeczeństwa obywatelskiego do reagowania na rasizm. W 2023 r. Komisja przeznaczyła środki na globalne projekty zwalczające dyskryminację i różne formy rasizmu, w tym 5,5 mln EUR na wspieranie wolności religii lub przekonań na całym świecie.
3.3. Pozytywne działania UE – słuchanie i działanie
Niewykluczające demokracje
Organizacje społeczeństwa obywatelskiego i obrońcy praw człowieka powinni skutecznie przyczyniać się do procesu decyzyjnego w zakresie polityki publicznej, który wymaga niezbędnej infrastruktury, zdolności i zasobów, zgodnie z zasadami dostępności, przejrzystości i inkluzywności. W zaleceniu w sprawie zaangażowania obywatelskiego 81 , przyjętym w ramach pakietu na rzecz obrony demokracji, Komisja zachęciła państwa członkowskie do promowania skutecznego udziału organizacji społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich etapach, od projektowania po wdrażanie, oraz do rozwijania, wspierania i realizowania ich skutecznego i znaczącego udziału, w tym przez przeznaczanie specjalnego finansowania na ten cel. Zalecenie w sprawie zaangażowania obywatelskiego ma szczególne znaczenie dla współpracy z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego przeciwdziałającymi rasizmowi.
Nowe struktury pozwalające słuchać i uczyć się: stałe ramy wymiany
W 2021 r. Komisja mianowała swojego pierwszego w historii koordynatora ds. zwalczania rasizmu 82 , aby zapewnić ogólne monitorowanie i wdrażanie planu działania przeciwko rasizmowi, ułatwić uwzględnianie środków antyrasistowskich oraz pełnić rolę głównego punktu kontaktowego ds. polityki Komisji przeciwko rasizmowi. Koordynator ten ściśle współpracuje z koordynatorem ds. zwalczania nienawiści antymuzułmańskiej, koordynatorem ds. zwalczania antysemityzmu i wspierania życia żydowskiego oraz z zespołem koordynującym równouprawnienie, włączenie społeczne i udział Romów. Mianowanie koordynatora ds. zwalczania rasizmu poprawiło współpracę z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i organizacjami społeczności lokalnych.
Aby współpracować z osobami, które doświadczają rasizmu i dyskryminacji rasowej, i uczyć się od nich, a także aby zwiększyć udział organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które współpracują z osobami wywodzącymi się z mniejszości rasowych lub etnicznych i reprezentują takie osoby, w czerwcu 2021 r. Komisja ustanowiła stałe forum społeczeństwa obywatelskiego ds. przeciwdziałania rasizmowi 83 . Zasięgnięto opinii forum w sprawie wspólnych zasad przewodnich dotyczących krajowych planów działania przeciwko rasizmowi, a także listy kontrolnej na potrzeby monitorowani i narzędzia do sprawozdawczości.
Jak zapowiedziano w planie działania przeciwko rasizmowi, w 2021 r. Komisja zorganizowała europejski szczyt przeciwko rasizmowi z udziałem społeczeństwa obywatelskiego i organów ds. równości. W 2022 r. Komisja Europejska we współpracy z intergrupą Parlamentu Europejskiego ds. przeciwdziałania rasizmowi i różnorodności oraz Europejską Komisją przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji Rady Europy zorganizowała drugi europejski szczyt przeciwko rasizmowi i nietolerancji. Podczas szczytu obchodzono Międzynarodowy Dzień Walki z Dyskryminacją Rasową i skupiono się na przygotowaniu i przyjęciu krajowych planów działania przeciwko rasizmowi i dyskryminacji rasowej oraz ważnej roli młodzieży, zwłaszcza tej należącej do mniejszości rasowych lub etnicznych, w zwalczaniu rasizmu i dyskryminacji.
Podczas konsultacji publicznych zainteresowane strony społeczeństwa obywatelskiego z zadowoleniem przyjęły utworzenie stałego forum, ale uznały również, że konieczne są dalsze działania w celu zapewnienia, by przestrzeń obywatelska była bezpieczna i inkluzywna dla wszystkich społeczności i mniejszości.
Koordynator ds. zwalczania rasizmu ściśle współpracuje z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i z państwami członkowskimi, wspierając przyjmowanie krajowych planów działania przeciwko rasizmowi. Koordynator również współpracuje z instytucjami i innymi zainteresowanymi stronami, w tym z Parlamentem Europejskim, organami ds. równości, środowiskiem akademickim i organizacjami międzynarodowymi w celu poprawy reakcji politycznych.
4. Własne zasoby ludzkie UE
W planie działania przeciwko rasizmowi podkreślono, że jako pracodawca Komisja Europejska dąży do dawania przykładu oraz zapewnienia, by jej kadry były reprezentatywne dla różnorodnej ludności Europy. Jest również zaangażowana w inkluzywną kulturę pracy, w której wszyscy mogą się rozwijać i w pełni wykorzystać swój potencjał, niezależnie od pochodzenia czy cech osobistych. W 2020 r. Komisja utworzyła w ramach Dyrekcji Generalnej ds. Zasobów Ludzkich i Bezpieczeństwa Biuro ds. Różnorodności i Włączenia 84 , którego zadaniem jest nadzorowanie opracowywania i wdrażania odpowiednich inicjatyw. Działania biura rozpoczęły się przeprowadzeniem przez jego pracowników w marcu 2021 r. szeroko zakrojonego badania dotyczącego różnorodności i włączenia społecznego 85 . Wyniki badania wykorzystano do opracowania nowej strategii Komisji w zakresie zasobów ludzkich przyjętej w 2022 r., a także do stworzenia bazy dowodowej na potrzeby opracowania zaktualizowanego planu działania na rzecz różnorodności i włączenia społecznego na lata 2023–2024 86 .
Komisja jest na zaawansowanym etapie wdrażania planu działania przeciwko rasizmowi, który koncentruje się na przekrojowych działaniach wspierających kadrę kierowniczą, ustrukturyzowanym programie uczenia się i rozwoju, działaniach uświadamiających, komunikacji oraz usprawnionym gromadzeniu danych i analizie porównawczej. Ponadto plan działania zawiera ukierunkowane działania wspierające określone grupy pracowników. Na przykład Biuro ds. Różnorodności i Włączenia organizuje wewnętrzne wydarzenia dla pracowników lub działania informacyjne z okazji Międzynarodowego Dnia Walki z Dyskryminacją Rasową, koncentrując się na doświadczeniach pracowników z rasizmem w miejscu pracy. Ściśle współpracowała również z Diversité Europe – unijnym stowarzyszeniem pracowników, utworzonym w 2021 r. i reprezentującym interesy i obawy pracowników wywodzących się z mniejszości rasowych lub etnicznych.
Komisja promowała również różnorodność w swoim programie staży (Blue Book). We wrześniu 2022 r. opublikowała na swojej stronie internetowej strategię na rzecz różnorodności i włączenia 87 , która koncentrowała się zarówno na dotarciu do szerokiego grona odbiorców, jak i przeglądzie kryteriów wyboru w celu zwiększenia atrakcyjności programu i poprawy jego dostępności dla grup niedostatecznie reprezentowanych.
W 2023 r. Komisja odnowiła również swoją politykę zwalczania nękania i ustanowiła nową funkcję – głównego zaufanego doradcy, który będzie nadzorować wdrażanie oraz dalszy rozwój tej polityki w Komisji. W ramach odnowionej polityki uznano, że dyskryminacja może przejawiać się jako nękanie.
Aby przyciągnąć bardziej zróżnicowaną pulę talentów do służb cywilnych UE, Europejski Urząd Doboru Kadr (EPSO) ogłosił w 2020 r. zaproszenie do współpracy skierowane do wszystkich organizacji zajmujących się różnorodnością w UE, zachęcając je do przystąpienia do bazy danych organizacji partnerskich, która jest stale aktualizowana. EPSO przeprowadził dwa badania na temat równości i różnorodności w celu zebrania danych na temat różnorodności swojej puli kandydatów i w maju 2022 r. przyjął plan działania na rzecz równości i różnorodności, aby zwiększyć zasięg działań informacyjnych w celu przyciągnięcia zróżnicowanej puli kandydatów. Jednocześnie EPSO rozpoczął współpracę z organizacjami reprezentującymi osoby wywodzące się z mniejszości rasowych lub etnicznych, aby zidentyfikować ewentualne czynniki blokujące uniemożliwiające im ubieganie się o pracę w instytucjach UE 88 .
5. Podsumowanie
Zainteresowane strony z dużym zadowoleniem przyjęły pierwszy unijny plan działania przeciwko rasizmowi, który – jak się uznaje – doprowadził do przyjęcia krajowych planów działania przeciwko rasizmowi oraz posunął naprzód debatę na temat zwalczania rasizmu we wszystkich jego formach, w tym jego wymiaru strukturalnego.
W planie tym zachęcono państwa członkowskie do opracowania i wdrożenia krajowych planów działania przeciwko rasizmowi. Dobra współpraca z państwami członkowskimi i między nimi, przy wsparciu Komisji, ułatwiła przyjęcie wspólnej metodyki dzięki wspólnym narzędziom polityki, wymianie obiecujących praktyk oraz wzajemnemu uczeniu się.
Przy przyjmowaniu i wdrażaniu krajowych planów działania państwo członkowskie starają się wspierać znaczący udział zainteresowanych społeczności, rozpoznawać rasizm strukturalny i zwalczać go, uwzględniać perspektywę intersekcjonalną oraz przydzielać wystarczające środki finansowe na działania na rzecz zwalczania rasizmu na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.
Od czasu przyjęcia planu działania przeciwko rasizmowi miało miejsce kilka kryzysów, które doprowadziły do nasilenia rasizmu, ksenofobii i nienawiści wobec różnych grup. Dostępne dane, których wciąż jest mało, pokazują, że nadal występuje rasizm indywidualny i strukturalny. Zainteresowane strony potwierdziły, że sytuacja osób zmagających się z rasizmem nie uległa poprawie. Aby wspierać społeczeństwo wolne od rasizmu, dyskryminacji i nierówności, Komisja, we współpracy z państwami członkowskimi i innymi zainteresowanymi stronami, musi robić więcej w dziedzinie zwalczania wszelkich form rasizmu.
Gromadzenie wiarygodnych i porównywalnych danych dotyczących równouprawnienia, w tym wskaźników dotyczących pochodzenia rasowego i etnicznego, ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia rasistowskich i dyskryminacyjnych wzorców oraz struktur. Ważne jest zatem, aby państwa członkowskie w dalszym ciągu usprawniały gromadzenie danych dotyczących równouprawnienia na wszystkich szczeblach terytorialnych oraz wzywały wszystkie zainteresowane strony do współpracy w gromadzeniu danych do celów zapewniania równości i niedyskryminacji, podkreślając, że podczas gromadzenia danych szczególnie chronionych obowiązują odpowiednie zabezpieczenia oraz że dane takie są gromadzone wyłącznie w celu poprawy sytuacji osób doświadczających dyskryminacji na tle rasowym i etnicznym.
Komisja będzie nadal współpracować z CEPOL-em, FRA i Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex), by opracować i zaoferować funkcjonariuszom organów ścigania szkolenia na temat nieświadomych uprzedzeń, oraz będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, by wspierać krajowe starania na rzecz zagwarantowania sprawiedliwych i niedyskryminacyjnych działań policji.
Dotychczasowe postępy stanowią fundament pełnego wdrożenia planu działania przeciwko rasizmowi przez UE i jej państwa członkowskie. Trzeba utrzymać tempo i dalej wzmacniać strategie polityczne, praktyki i inicjatywy, które okazały się skuteczne, zwłaszcza w świetle pogarszania się przypadków dyskryminacji rasowej.
Walka z rasizmem wymaga determinacji i długotrwałego zaangażowania. Postępy osiąga się, uwzględniając walkę z rasizmem w różnych obszarach polityki oraz tworząc specjalne struktury i mechanizmy służące jego zwalczaniu. W planie działania przeciwko rasizmowi podkreślono ścisłą współpracę między Komisją a wszystkimi zainteresowanymi stronami. Kluczowym partnerstwem okazał się regularny dialog ze społeczeństwem obywatelskim. Dzięki temu istotnemu zaangażowaniu Komisja uzyskała cenne spostrzeżenia od organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które odgrywają czołową rolę w walce z rasizmem.
Jak podkreślono w wytycznych politycznych na nową kadencję 2024–2029, Komisja podtrzymuje stanowcze zobowiązanie do zabiegania o społeczeństwo wolne od rasizmu, dyskryminacji i nierówności oraz do wspierania krajowych starań na rzecz osiągnięcia Unii równości, w której każdy ma równe szanse, przez opracowanie strategii przeciwko rasizmowi.
W tym sprawozdaniu stosuje się pojęcie „pochodzenia rasowego i etnicznego” zgodnie z unijnym planem działania przeciwko rasizmowi, a także unijną i międzynarodową terminologią prawną. Komisja podziela jednak powszechne przekonanie, że „rasy” opierają się wyłącznie na ideach ukształtowanych w wymiarze społecznym, i odrzuca pojęcie „ras” w sensie biologicznym. Ponieważ odniesienie do rasy nie zawsze odzwierciedla społeczny konstrukt rasalizacji (ang. racialisation), Komisja uważa, mając na uwadze na koncepcję „rasalizacji” przyjętą przez Europejską Komisję przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI), że pojęcie „grup zagrożonych dyskryminacja rasową” (ang. racialized groups) dokładniej odzwierciedla istotę rasizmu jako problemu społecznego.
Według Europejskiej Komisji przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji przy Radzie Europy „»rasizm« oznacza przekonanie, że podstawy takie, jak »rasa«, kolor skóry, język, religia, obywatelstwo albo pochodzenie narodowe lub etniczne usprawiedliwiają pogardę dla osoby albo grupy osób, bądź poczucie wyższości osoby albo grupy osób”. Zob. zalecenie ogólne nr 7 .
W przygotowaniu sprawozdania pomocne były wymiany informacji i konsultacje z państwami członkowskimi, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i innymi zainteresowanymi stronami, które obejmowały zaproszenia do zgłaszania uwag, ukierunkowane konsultacje z zainteresowanymi stronami oraz dwa kwestionariusze dla państw członkowskich. Sprawozdanie opiera się również na danych zebranych przez Agencję Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) oraz w ramach specjalnego badania Eurobarometr na temat dyskryminacji.
Komunikat zatytułowany „Europa zjednoczona przeciwko nienawiści” .
Discriminating Roma children at school [Dyskryminacja dzieci romskich w szkole].
Sprawozdanie na temat stosowania dyrektywy w sprawie równości rasowej.
Dyrektywa w sprawie równości rasowej ; Badanie dotyczące ewentualnych luk.
Addressing Racism in Policing [Zwalczanie rasizmu w działaniach policji] .
Dyrektywa w sprawie norm dotyczących organów ds. równości w obszarze równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy , dyrektywa w sprawie norm dotyczących funkcjonowania organów ds. równości w obszarze równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe .
Decyzja ramowa Rady 2008/913/ WSiSW z dni a 28 listopada 20 08 r. w spr awie zwalczania pewnych form i prz ejawów rasizmu i kse nofobii za pomocą środków prawnokarnych.
Postępowania o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego: główne decyzje podjęte w grudniu , Postępowania o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego: główne decyzje podjęte w styczniu , Postępowania o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego: główne decyzje podjęte w kwietniu , Postępowania o uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego: główne decyzje podjęte w marcu .
Panel obywatelski na temat przeciwdziałania nienawiści w społeczeństwie .
Addressing Racism in Policing [Zwalczanie rasizmu w działaniach policji] .
Forum UE ds. Internetu to środowisko pozwalające na współpracę rządów w UE, branży internetowej i innych partnerów w celu omawiania i rozwiązywania problemów związanych z obecnością w internecie nielegalnych i publikowanych w złym zamiarze treści. Forum Unii Europejskiej ds. Internetu (EUIF) .
Sieć upowszechniania wiedzy o radykalizacji postaw. Sieć upowszechniania wiedzy o rad ykalizacji postaw( praktycy RAN) łączy działających na pierwszej linii praktyków z cał ej Europy, umożliwiając wymianę wiedzy, bezpośrednich doświadczeń oraz podejść do zapobiegania brutalnemu ekstremizmowi i zwa lczania wszystkich jego form.
The EU Knowledge Hub: Radicalisation Prevention 2.0 [Unijne centrum wiedzy: zapobieganie radykalizacji 2.0] .
EUIF Year in Review 2022 [Przegląd działań EUIF w 2022 r.] .
Unijny kodeks postępowania w zakresie zwalczania nielegalnego nawoływania do nienawiści w internecie .
Zob. na przykład: The impact of the COVID-19 crisis on the vulnerable groups in the EU [Wpływ kryzysu związanego z COVID-19 na słabsze grupy społeczne w UE , The impact of COVID-19 on households´ income in the EU [Wpływ COVID-19 na dochody gospodarstw domowych w UE] .
Zalecenie Rady w sprawie równouprawnienia, włączenia i partycypacji Romów, 12 marca 2021 r.
Plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego .
Grupy robocze ds. ram strategicznych europejskiego obszaru edukacji
Na przykład: Exploring the Effects of the COVID-19 Pandemic on Mental Health and Well-Being of Migrant Populations in Europe [Badanie wpływu pandemii COVID-19 na zdrowie psychiczne i dobrostan populacji migrantów w Europie] , Emerging findings on the impact of COVID-19 on black and minority ethnic people [Nowe ustalenia dotyczące wpływu COVID-19 na osoby czarnoskóre i należące do mniejszości etnicznych] , Disparities in COVID-19 Outcomes by Race, Ethnicity, and Socioeconomic Status [Dysproporcje w wynikach COVID-19 według rasy, pochodzenia etnicznego i statusu społeczno-ekonomicznego] .
Metaanaliza i systematyczne przeglądy uwypukliły, że rasizm jest w znacznym stopniu związany ze złym stanem zdrowia, przy czym związek ten jest szczególnie silny w przypadku zdrowia psychicznego, a mniej w przypadku zdrowia fizycznego. W szeregu badań podkreślono negatywny wpływ dyskryminacji rasowej na zdrowie psychiczne, w szczególności w odniesieniu do rozwoju zaburzeń afektywnych, psychotycznych i związanych z używaniem substancji psychoaktywnych. Schouler-Ocak et al. (2021); „Racism and mental health and the role of mental health professionals” [„Rasizm i zdrowie psychiczne oraz rola pracowników służby zdrowia psychicznego”], w: European Psychiatry 64, s. 42–50.
Komunikat w sprawie kompleksowego podejścia do zdrowia psychicznego.
Międzynarodowa Dekada Ludności Pochodzenia Afrykańskiego (2015–2024) | UNESCO .
Rada przyjmuje konkluzje o zwalczaniu rasizmu i antysemityzmu .
OHCHR: National Action Plans Against Racism [Krajowe plany działania przeciwko rasizmowi] .
Informacje te opierają się na ukierunkowanych konsultacjach z państwami członkowskimi, które stanowiły część szerszego procesu konsultacji. Bułgaria, Cypr i Niderlandy nie uczestniczyły w ukierunkowanych konsultacjach z zainteresowanymi stronami, natomiast Polska i Słowenia nie wyznaczyły jeszcze delegatów krajowych do podgrupy, w związku z czym również nie uczestniczyły w konsultacjach.
W unijnym planie działania przeciwko rasizmowi znajduje się wzmianka o 15 państwach członkowskich posiadających krajowe plany działania. Instrumenty te różnią się jednak tytułami i aspektami, które obejmują. Niektóre z nich wyraźnie określono jako plany działania przeciwko rasizmowi, inne zaś mają inny zasięg lub mogą nie zostać uznane za pełnoprawne plany działania. W związku z tym ogólna liczba komunikatów oraz liczba planów działania przeciwko rasizmowi nie są porównywalne. Szczegółowa analiza dotycząca dziesięciu państw członkowskich znajduje się w badaniu przeprowadzonym przez Parlament Europejski: Protection against racism, xenophobia and racial discrimination, and the EU Anti-racism Action Plan [Ochrona przed rasizmem, ksenofobią i dyskryminacją rasową oraz unijny plan działania przeciwko rasizmowi] .
Agencja Praw Podstawowych, Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi (Rada Europy), Norwegia.
Grupa Wysokiego Szczebla ds. Zwalczania Mowy Nienawiści i Przestępstw z Nienawiści .
Grupa Wysokiego Szczebla ds. Niedyskryminacji, Równouprawnienia i Różnorodności .
Wspólne zasady przewodnie przyjęto w grudniu 2021 r., a listę kontrolną na potrzeby monitorowania i narzędzie do sprawozdawczości zatwierdzono w listopadzie 2022 r.
Strategia UE na rzecz praw dziecka i europejska gwarancja dla dzieci .
Zalecenie Komisji w sprawie rozwoju i wzmocnienia zintegrowanych systemów ochrony dziecka .
Ambassadors for diversity in transport [Ambasadorzy różnorodności w transporcie] .
Handbook for equality mainstreaming [Podręcznik dotyczący uwzględniania problematyki równości] .
Nowa europejska przestrzeń badawcza na rzecz badań naukowych i innowacji .
W szczególności Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejski Fundusz Społeczny Plus (EFS+) .
„Horyzont Europa” – unijny program finansowania badań naukowych i innowacji.
Za pośrednictwem biura regionalnego dla Europy Biuro Wysokiego Komisarza NZ ds. Praw Człowieka (OHCHR) wspierało Komisję w opracowywaniu wspólnych zasad przewodnich dotyczących krajowych planów działania.
Europejska Komisja przeciwko Rasizmowi i Nietolerancji (ECRI) Rady Europy była jednym z głównych partnerów unijnego koordynatora ds. zwalczania rasizmu. Jako członek podgrupy ds. wdrażania na szczeblu krajowym unijnego planu działania przeciwko rasizmowi ECRI przyczyniła się do powstania narzędzi politycznych opracowanych przez podgrupę.
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) jest aktywnym członkiem podgrupy i opracowuje wskaźniki mające pomóc w monitorowaniu rasizmu strukturalnego w dziedzinie edukacji, zatrudnienia, mieszkalnictwa i ścigania przestępstw. Projekt jest jednym z kilku projektów przeciwko rasizmowi finansowanych w ramach programu „Obywatele, równość, prawa i wartości” (CERV).
Koordynator UE ds. zwalczania rasizmu współpracował z różnymi mechanizmami praw człowieka i uczestniczył w inicjatywach ONZ, takich jak międzyrządowa grupa robocza NZ ds. skutecznej realizacji deklaracji z Durbanu i programu działania (grupa robocza), bieżące prace związane z Międzynarodową Dekadą Ludności Pochodzenia Afrykańskiego i program działań na rzecz zmian transformacyjnych.
ESDZ, Strasburg, Paryż, Wiedeń, Genewa i Nowy Jork.
Globalny wymiar Europy: Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej .
Członkowie stałego forum organizacji społeczeństwa obywatelskiego przeciwko rasizmowi .
Na pierwszym miejscu ludzie – różnorodność i włączenie społeczne .
Pilotażowe badanie EPSO dotyczące różnorodności – główne wyniki (2022) .
Diversity and inclusion in the workplace [Różnorodność i włączenie społeczne w miejscu pracy] .