KOMISJA EUROPEJSKA

Strasburg, dnia 18.10.2022

COM(2022) 549 final

2022/0339(NLE)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE RADY

Zwiększenie solidarności dzięki lepszej koordynacji zakupów gazu, transgranicznej wymianie gazu i wiarygodnym poziomom odniesienia cen

UZASADNIENIE

KONTEKST WNIOSKU

Przyczyny i cele wniosku

Reakcje na zmieniający się kontekst

Niczym niesprowokowana wojna napastnicza Rosji przeciwko Ukrainie i wykorzystywanie dostaw energii jako broni ujawniły zależność Unii od rosyjskich paliw kopalnych, przetestowały nasze narzędzia zapewniające bezpieczeństwo dostaw i doprowadziły ceny energii do bezprecedensowych poziomów.

W ciągu ostatniego roku Komisja przedstawiła i wdrożyła kilka inicjatyw, stopniowo przechodząc od udzielania państwom członkowskim wskazówek do ustanowienia zintegrowanej strategii bezpieczeństwa dostaw 1 , w razie potrzeby opartej na instrumentach prawnych. Inicjatywy te obejmowały ostatnio interwencję w sytuacji nadzwyczajnej w celu zaradzenia wysokim cenom energii 2 , obejmującą na przykład skoordynowane zmniejszenie zapotrzebowania na energię elektryczną (zwłaszcza w godzinach szczytu), udoskonalony zestaw narzędzi państw członkowskich w celu ochrony konsumentów i przedsiębiorstw przed wysokimi cenami energii oraz składkę solidarnościową od sektora paliw kopalnych.

W następstwie komunikatu „REPowerEU” Komisja i państwa członkowskie zwróciły się o utworzenie unijnej platformy energetycznej 3 w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw. Platforma ta powinna wspierać, w duchu solidarności, państwa członkowskie i umawiające się strony Wspólnoty Energetycznej oraz ich przedsiębiorstwa gazowe w uzyskiwaniu dodatkowych dostaw LNG i gazu rurociągowego w celu zastąpienia brakujących rosyjskich dostaw gazu.

Potrzeba dalszych działań nadzwyczajnych

Obecna sytuacja powoduje trudności gospodarcze i społeczne, stanowiąc poważne obciążenie dla obywateli i gospodarki. Rosnące koszty energii prowadzą do zmniejszenia siły nabywczej obywateli 4 i utraty konkurencyjności przedsiębiorstw 5 . Niedobór dostaw gazu i energii elektrycznej oraz stosunkowo nieelastyczne zapotrzebowanie na energię doprowadziły do znacznego wzrostu cen i zmienności cen gazu i energii elektrycznej w UE. Krajowe środki przeciwdziałania tym tendencjom mogą prowadzić do fragmentacji rynku wewnętrznego i nie mogą gwarantować solidarności.

Jednocześnie wykorzystywanie dostaw gazu jako broni i manipulowanie rynkami przez Federację Rosyjską poprzez celowe zakłócenia przepływu gazu doprowadziły do gwałtownego wzrostu cen energii w Unii, zagrażając nie tylko gospodarce Unii, ale również poważnie podważając bezpieczeństwo dostaw. Potrzebna jest zatem skoordynowana i szybka odpowiedź ze strony UE. Rosyjskie dostawy gazu znacznie spadły do 9 % dostaw gazu rurociągowego we wrześniu 2022 r. i 14 % łącznie z LNG, podczas gdy w 2021 r. udział gazu rurociągowego z Rosji wynosił 41 %, a łącznie z LNG – 45 %. Domniemany sabotaż gazociągu Nord Stream 1 zwiększa potrzebę szybkiego i trwałego zastąpienia rosyjskiego gazu. Oprócz zmniejszenia zapotrzebowania, środków w zakresie efektywności energetycznej i zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii luka w dostawach będzie musiała zostać zlikwidowana, w przypadku braku innych środków zastępczych, poprzez zakup równoważnych ilości gazu od innych dostawców, głównie LNG.

W porównaniu z najbliższą zimą przedsiębiorstwa mogą napotkać poważne trudności w sprostaniu dwóm dodatkowym wyzwaniom związanym z napełnianiem magazynów gazu przed następną zimą (2023/2024). Po pierwsze jest wysoce prawdopodobne, że ze względu na obecną sytuację polityczną do UE nie dotrze gaz rurociągowy z Rosji. Po drugie celem jest wypełnienie 90 % zdolności magazynowania gazu w UE w porównaniu z 80 % w przypadku tej zimy, jak określono w rozporządzeniu (UE) 2022/1032 w sprawie magazynowania gazu. W tej sytuacji, w oparciu o istniejące przepisy i inne inicjatywy, agregacja zapotrzebowania w UE i wspólnych zakupów mogłaby być użytecznym narzędziem pomagającym państwom członkowskim w osiągnięciu trajektorii napełniania i celów w zakresie napełniania zapisanych w rozporządzeniu w sprawie magazynowania gazu.

Cele niniejszego wniosku

W związku z tym Komisja proponuje niniejsze rozporządzenie nadzwyczajne, które ma na celu złagodzenie wpływu na ceny gazu poprzez zajęcie się zapotrzebowaniem i podażą 6 , zapewnienie bezpieczeństwa dostaw w całej Unii Europejskiej oraz wzmocnienie solidarności.

Rozporządzenie zawiera cztery główne elementy, które będą w spójny sposób działać na rzecz obniżenia cen oraz wzmocnienia solidarności i bezpieczeństwa dostaw.

Po pierwsze, agregacja zapotrzebowania na gaz w UE i wspólne zakupy gazu pozwolą UE wykorzystać jej zbiorową siłę nabywczą do negocjowania lepszych cen oraz zmniejszyć ryzyko tego, że państwa członkowskie będą przelicytowywać się na i tak już ograniczonym rynku, a tym samym osiągać skutek odwrotny do zamierzonego, powodując wzrost cen. Zwiększy to przejrzystość i pomoże w szczególności mniejszym państwom członkowskim, które znajdują się w mniej korzystnej sytuacji jako nabywcy. Na podstawie art. 122 w perspektywie krótkoterminowej nacisk zostanie położony na koordynację i agregację (połączenie) zapotrzebowania w celu wsparcia napełniania magazynów gazu w następnym, szybko zbliżającym się sezonie napełniania gazem.

Po drugie, wniosek zawiera cały pakiet środków dotyczących cen gazu w celu rozwiązania problemu nadmiernych poziomów cen oraz zapewnienia uczciwych cen gazu i energii elektrycznej również w sytuacji kryzysowej. Obecny wniosek daje pewność co do ceny, która ma być stosowana w kontekście niedoboru gazu w przypadku ogłoszenia sytuacji nadzwyczajnej. Zaproponowano również uzupełniający poziom odniesienia dla dostaw skroplonego gazu ziemnego (LNG), aby zapewnić reprezentatywny poziom odniesienia dla importu LNG, na który nie ma wpływu manipulacja ze strony Rosji. Aby poradzić sobie z nadmierną zmiennością na rynkach, mechanizm ten obejmuje mechanizmy łagodzenia zmienności za pomocą mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną cen, który ogranicza ekstremalne zmiany w krótkim czasie („automatyczny mechanizm zawieszania obrotu”).

Po trzecie, wspólne podejście do ograniczania cen wymaga solidarności w całej Unii. Ponieważ nie wszystkie państwa członkowskie zawarły wzajemne umowy o solidarności, Komisja proponuje uzgodnienia mające bezpośrednie zastosowanie w przypadku braku takich umów o solidarności. Komisja zaproponuje również rozszerzenie obowiązku udzielenia solidarnego wsparcia na państwa członkowskie niepołączone z instalacjami LNG. Dzięki temu będziemy przygotowani i gotowi do działania w razie konieczności zawarcia takich umów. Komisja rozważa również potrzebę przyjęcia dalszych wniosków na wypadek sytuacji, w których niektóre regiony borykają się z większym kryzysem dostaw niż inne.

Ponadto powinno być możliwe dalsze ograniczenie zapotrzebowania na gaz, przy jednoczesnym zapewnieniu konsumentom dalszej odpowiedniej ochrony przed niedoborami dostaw. UE wzmocniła już swoje narzędzia oszczędzania gazu i energii elektrycznej. Aby osiągnąć niezbędne cele w zakresie redukcji zapotrzebowania, konieczne jest jednak wdrożenie uzgodnionych rozporządzeń w jak najszerszym zakresie. Pomoże to przetrwać dalsze zakłócenia w dostawach gazu i zmniejszyć presję na międzynarodowe rynki gazu, a tym samym na ceny. Komisja będzie ściśle monitorować środki zmniejszające zapotrzebowanie na gaz i jest gotowa uruchomić unijny system ostrzegania lub nawet zmienić cele w zakresie zmniejszenia zapotrzebowania na gaz, jeżeli dobrowolne środki zmniejszające zapotrzebowanie okażą się niewystarczające do zapewnienia wystarczających dostaw gazu w zimie.

Główne elementy niniejszego wniosku

1.Wspólne zakupy i skuteczna eksploatacja infrastruktury gazowej

a) Wspólne zakupy

Niniejszy wniosek dotyczy tych pilnych kwestii poprzez opracowanie tymczasowego narzędzia wspólnych zakupów, zgodnie z wnioskiem państw członkowskich 7 . Istnieje znaczna presja czasu, aby narzędzie to było gotowe nie później niż wczesną wiosną 2023 r., a w szczególności przed kolejnym sezonem napełniania magazynów. Mając to na uwadze, proponuje się jak najszybsze ustalenie podstawowych zasad wspólnych zakupów zgodnie z art. 122, w związku z czym niektóre z tych elementów powinny być stosowane tymczasowo.

We wniosku dotyczącym wspólnych zakupów ustanawia się proces składający się z dwóch etapów: po pierwsze, agregacja zapotrzebowania na gaz ziemny; po drugie, ewentualne wspólne zakupy w ramach platformy energetycznej.

(i)Etap pierwszy: Agregacja zapotrzebowania

Na pierwszym etapie przedsiębiorstwa nabywające gaz agregowałyby swoje zapotrzebowanie za pośrednictwem dostawcy usług organizującego ten proces, zakontraktowanego w tym celu w drodze postępowania o udzielenie zamówienia publicznego przez Komisję. Przedsiębiorstwa mogłyby zgłaszać swoje zapotrzebowanie na gaz (ilość, czas dostawy, czas trwania i miejsce) dostawcy usług za pośrednictwem narzędzia informatycznego służącego do gromadzenia tych danych. Dostawca usług publikowałby te dane, z zachowaniem odpowiedniej ochrony informacji poufnych, na swojej stronie internetowej, poszukując ofert w drodze procedury przetargowej na ilości gazu ziemnego, które odpowiadają zagregowanemu zapotrzebowaniu. Krok ten byłby dobrowolny, z wyjątkiem tego, że – biorąc pod uwagę znaczenie napełniania magazynów – państwa członkowskie musiałyby wymagać, aby w procesie agregacji zapotrzebowania ich przedsiębiorstwa uwzględniały ilości odpowiadające co najmniej 15 % (około 13,5 mld m³ dla całej UE) wymogów dotyczących napełniania magazynów na następny rok 8 . Przedsiębiorstwa uczestniczące w agregacji zapotrzebowania w ramach obowiązku mogłyby nadal decydować o tym, czy faktycznie zakupić gaz po procesie agregacji. Ponadto zakupiony gaz niekoniecznie musi być wykorzystywany do napełniania magazynów.

Biorąc pod uwagę znaczenie napełniania magazynów w nadchodzącym roku, mechanizm wspólnego zakupu gazu skorzystałby z dźwigni rynkowej wynikającej ze wspólnych zakupów i pomógłby złagodzić niepewność i nienormalnie wysokie ceny obserwowane w ostatnim sezonie napełniania w tym roku.

Biorąc pod uwagę pilny charakter sprawy, dostawca usług powinien być istniejącym przedsiębiorstwem posiadającym szczegółową wiedzę na temat rynków energii oraz odpowiednie narzędzia informatyczne i wiedzę fachową do wykonywania tych zadań. Wspólne zakupy są otwarte dla przedsiębiorstw z umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej (Bałkany Zachodnie, Ukraina, Mołdawia i Gruzja).

(ii)Etap drugi: Skoordynowane zakupy gazu

Na drugim etapie przedsiębiorstwa, które uczestniczyły w opisanym powyżej procesie agregacji zapotrzebowania, mogą podjąć decyzję o utworzeniu konsorcjum na rzecz zakupu gazu w celu zawarcia umów z dostawcami, którzy zaoferowali gaz w ramach tego procesu. W ten sposób mogłyby one podjąć decyzję o wspólnym zakupie gazu i skoordynować elementy swoich pozycji, takie jak ilości, ceny, punkty dostawy i czas dostawy. Jedno konsorcjum na rzecz zakupu gazu o dużej sile nabywczej zwiększa prawdopodobieństwo osiągnięcia lepszych cen, ale ze względu na bardzo różną strukturę zapotrzebowania przedsiębiorstw w całej UE może powstać więcej niż jedno konsorcjum na rzecz zakupu gazu. Należy zapewnić przestrzeganie reguł konkurencji (zob. „Spójność z innymi politykami UE” poniżej).

(iii) Zasady zarządzania ad hoc 

Wyżej wymienionym środkom powinna towarzyszyć odpowiednia struktura zarządzania, aby zapewnić skuteczną koordynację realizacji celów. W związku z tym należy ustanowić Radę Sterującą ad hoc, składającą się z przedstawicieli Komisji i państw członkowskich, w celu nadzorowania zarówno procesu a) agregacji zapotrzebowania, jak i b) skoordynowanego zakupu gazu. Rada Sterująca może zapewnić przejrzystość procesu i zapewnić wytyczne w celu zapewnienia, aby wspólne zakupy skutecznie respektowały bezpieczeństwo dostaw i zasadę solidarności energetycznej.

Wniosek jest starannie wyważony i zgodny z zasadą proporcjonalności. Istnieją pewne niezbędne elementy obowiązkowe – na przykład dotyczące łączenia zapotrzebowania na napełnianie magazynów gazu – ale w żaden sposób nie ograniczają one swobody przedsiębiorstw w zakresie decydowania o tym, czy dokonać zakupu, czy też nie, w zależności od warunków oferowanych w ramach procesu agregacji zapotrzebowania. Celem wspólnych zakupów jest wspieranie przedsiębiorstw UE w ich wysiłkach na rzecz uzyskania dodatkowego gazu i pomoc w zapewnieniu bardziej równego dostępu do nowych lub dodatkowych źródeł gazu w obliczu obecnego poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw. Ponadto we wniosku odniesiono się do dużego zainteresowania szeregu państw członkowskich możliwością prowadzenia działalności w konsorcjach na rzecz zakupu gazu, z zastrzeżeniem odpowiednich względów związanych z konkurencją.

W szczególności, jak opisano powyżej, udzielanie zamówień na zagregowane zapotrzebowanie na gaz przez dostawcę usług mogłoby odegrać kluczową rolę we wspieraniu państw członkowskich w napełnianiu magazynów gazu na zimę 2023/2024. Mogłoby to zatem również wzmocnić solidarność UE poprzez pomoc w zapewnieniu sprawiedliwszej dystrybucji gazu. Agregacja zapotrzebowania i wspólne zakupy mogłyby również zmniejszyć ryzyko dla poszczególnych przedsiębiorstw gazowych w niektórych państwach członkowskich związane z nadmiernymi płatnościami za gaz zakontraktowany na zamkniętych rynkach krótkoterminowych. Mogłoby to również pomóc mniejszym przedsiębiorstwom w UE, w tym w krajach śródlądowych, które nie mają niezbędnego doświadczenia w zawieraniu umów dotyczących LNG, w połączeniu ich zapotrzebowania w celu zakontraktowania ładunków LNG (które mogą być zbyt duże dla indywidualnych przedsiębiorstw, aby jednocześnie je obsługiwać), a także pomóc im w ustrukturyzowaniu dostaw LNG w zależności od ich szczególnych potrzeb. Wspólne zakupy mogłyby w szczególności wspierać te przedsiębiorstwa, które wcześniej kupowały gaz wyłącznie lub głównie od rosyjskich dostawców. Wspólne zakupy mogłyby zapewniać preferencyjne traktowanie lub wsparcie dostaw gazów odnawialnych, takich jak biometan i wodór, oraz gazu, który w przeciwnym razie byłby uwalniany do atmosfery lub spalany w pochodni. Przedsiębiorstwa zawierające umowy na podstawie niniejszego rozporządzenia należy zachęcać do stosowania normy Partnerstwa ONZ w zakresie metanu w sektorze ropy naftowej i gazu 2.0 do pomiaru, sprawozdawczości i weryfikacji emisji metanu w całym łańcuchu dostaw do Unii Europejskiej. Ponadto wspólne zakupy w przyszłości mogłyby zwiększyć potencjał dostaw energii ze źródeł odnawialnych, pomagając w zapewnieniu dostępu do przyszłego importu wodoru ze źródeł spoza UE.

b)Skuteczna eksploatacja rurociągów i terminali LNG

Proponowane rozporządzenie dotyczy również sposobów najbardziej wydajnej eksploatacji rurociągów i terminali LNG.

Dywersyfikacja źródeł dostaw z wyłączeniem Rosji zmienia wzorce przepływu gazu w UE. W związku z tym trasy z terminali LNG do centrów poboru mogą stać się bardziej istotne niż obecnie dominujący kierunek przepływu rurociągów Wschód-Zachód. Takie zmiany w przepływach gazu mogą jednak prowadzić do przeciążenia (umownego i fizycznego) istniejących gazociągów i terminali LNG w UE.

Istniejące środki zarządzania ograniczeniami przesyłowymi dla gazociągów przewidują procedury „wykorzystaj lub strać”, które potrzebują co najmniej sześciu miesięcy, aby przynieść skutki. Ponadto konieczna jest uciążliwa pod względem administracyjnym procedura, którą powinien przeprowadzić krajowy organ regulacyjny w odpowiednich państwach członkowskich. Niniejszy wniosek zapewnia operatorom systemów gazowych narzędzia umożliwiające szybkie reagowanie na zmiany w przepływach gazu i ewentualne ograniczenia umowne. W szczególności nowe przepisy mogłyby przyspieszyć wprowadzanie na rynek niewykorzystanych długoterminowych zdolności przesyłowych w przypadku krótkotrwałego przeciążenia.

Ponadto sprawą najwyższej wagi jest optymalizacja zdolności absorpcyjnej terminali LNG w UE oraz wykorzystania magazynów. Konieczna jest platforma na rzecz przejrzystości i rozwój zorganizowanego rynku zdolności wtórnych, podobnie jak w przypadku przesyłu gazu rurociągami. Wniosek Komisji dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie gazu przyjętego w ramach pakietu dotyczącego obniżenia emisyjności rynku wodoru i gazu 9 zawiera już odpowiednie przepisy w art. 10 i 31. Obecny wniosek skupia obecnie te przepisy w ramach reagowania kryzysowego, aby pomóc uniknąć sytuacji, w których w przyszłości nabywane są nowe źródła gazu, ale terminale LNG lub magazyny gazu są wykorzystywane w sposób nieefektywny bez niezbędnej przejrzystości.

2. Bezpieczeństwo dostaw energii

a)Zmniejszenie zapotrzebowania 

Integralną częścią działań UE w zakresie bezpieczeństwa dostaw w obecnej trudnej sytuacji jest proaktywne zmniejszenie zapotrzebowania na gaz, przygotowanie się na wszelkie potencjalne zakłócenia w dostawach, przy jednoczesnym uniknięciu wyczerpania zapasów z magazynów. W razie potrzeby Komisja zaproponuje uruchomienie unijnego ostrzeżenia zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zmniejszenia zapotrzebowania (rozporządzenie (UE) 2022/1369).

Aby jak najlepiej przewidzieć i przygotować się na zimę 2023/24 oraz napełnić magazyny podziemne do 90 %, jak uzgodniono w rozporządzeniu (UE) 2022/1032, należy jak najbardziej zmniejszyć zapotrzebowanie na gaz już teraz. W związku z tym od marca 2023 r. należy kontynuować wysiłki na rzecz zmniejszenia zapotrzebowania na gaz, aby napełnić podziemne magazyny do 90 %, jak uzgodniono w rozporządzeniu (UE) 2022/1032. Komisja będzie ściśle monitorować środki zmniejszające zapotrzebowanie na gaz i jest gotowa uruchomić unijny system ostrzegania lub nawet zmienić cele w zakresie zmniejszenia zapotrzebowania na gaz, jeżeli dobrowolne środki zmniejszające zapotrzebowanie okażą się niewystarczające do zapewnienia wystarczających dostaw gazu w zimie. W tym czasie państwa członkowskie powinny aktywnie wprowadzić wszelkie możliwe środki zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zapotrzebowania na gaz w celu zmniejszenia zapotrzebowania na gaz oraz zgodnie z europejskim planem zmniejszenia zapotrzebowania na gaz „Oszczędzanie gazu na bezpieczną zimę” przyjętym w lipcu 2022 r. Środki takie obejmują publiczne kampanie uświadamiające, a także działania służące zmniejszeniu zapotrzebowania w budynkach obsługiwanych przez organy publiczne oraz w przestrzeniach komercyjnych i zewnętrznych.

Aby zwiększyć gotowość na ewentualne sytuacje nadzwyczajne w zimie, wniosek wprowadza nowe przepisy dotyczące bezpieczeństwa dostaw. Biorąc pod uwagę, jak ważne jest, aby wszystkie grupy odbiorców przyczyniały się do oszczędzania gazu w ramach swoich możliwości, niniejszy wniosek zawiera przepisy umożliwiające państwom członkowskim wprowadzenie w drodze wyjątku środków mających na celu ograniczenie zużycia gazu w celach innych niż nieodzowne przez odbiorców chronionych, pod warunkiem że nie zmniejsza to ochrony ich podstawowego zużycia. Środki te w żadnym wypadku nie będą miały wpływu na odbiorców wrażliwych, którzy nie mają marginesu na ograniczenie konsumpcji, i nie doprowadzą do odłączenia żadnych odbiorców chronionych. Państwa członkowskie mogłyby ponownie zdefiniować konsumentów chronionych, o ile gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji będą nadal chronione w każdych okolicznościach.

b)Rozszerzenie obowiązku solidarnego wsparcia na krytyczne elektrownie gazowe 

Zgodnie z obecnymi ramami regulacyjnymi w państwach członkowskich, w których krytyczne elektrownie gazowe odgrywają kluczową rolę dla bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, ich działalność musiałaby najpierw zostać ograniczona, co może zaszkodzić bezpieczeństwu dostaw energii elektrycznej w innych państwach członkowskich, zanim państwa członkowskie będą mogły wystąpić z wnioskiem o środek solidarnościowy na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/1938. Aby zapobiec takim negatywnym skutkom ubocznym dla wytwarzania energii elektrycznej, proponuje się, aby państwa członkowskie mogły wystąpić z wnioskiem o udzielenie solidarnego wsparcia, pod pewnymi warunkami, jeżeli elektrownie gazowe, które są konieczne do zapewnienia wystarczalności systemu elektroenergetycznego, będą narażone na ryzyko, że nie zostaną zaopatrywane w krytyczne ilości gazu. Z tego samego powodu państwa członkowskie udzielające solidarnego wsparcia będą uprawnione do zapewnienia, aby funkcjonowanie ich krytycznych elektrowni gazowych nie było zagrożone podczas udzielania solidarnego wsparcia innemu państwu członkowskiemu.

c)Domyślne zasady dwustronnej solidarności

Szczególne środki zawarte w niniejszym wniosku wprowadzają domyślny mechanizm między państwami członkowskimi, aby zapewnić sobie wzajemną pomoc w zaopatrywaniu „odbiorców chronionych w ramach solidarnego wsparcia” (gospodarstwa domowe i systemy ciepłownicze oraz podstawowe usługi socjalne pod pewnymi warunkami) i krytycznych elektrowni gazowych w sytuacji nadzwyczajnej prowadzącej do bardzo poważnego niedoboru gazu. Obecne przepisy dotyczące bezpieczeństwa dostaw wprowadziły zasadę takiej solidarności, ale jej rzeczywiste wykorzystanie w czasie kryzysu wymaga szczegółowych uzgodnień technicznych i finansowych, które miały zostać uzgodnione dwustronnie między państwami członkowskimi. Jak dotąd uzgodniono jednak jedynie sześć z 40 wymaganych uzgodnień. Proponowane rozporządzenie określa zatem zasady i procedury, które będą automatycznie stosowane między państwami członkowskimi, które nie wprowadziły dwustronnych uzgodnień o solidarności. Podstawą do tego jest zalecenie Komisji (UE) 2018/177 i standardowy szablon zaproponowany przez Komisję w załączniku 2 do wniosku COM(2021) 804 wraz z niezbędnymi aktualizacjami w celu odzwierciedlenia faktu, że od tego czasu rynek i sytuacja w zakresie bezpieczeństwa dostaw znacznie się pogorszyły.

Ten domyślny mechanizm solidarności mający zastosowanie w przypadku braku innych uzgodnień dwustronnych obejmuje następujące elementy:

·Rekompensata solidarnościowa, która ma zostać wypłacona przez państwo członkowskie zwracające się o solidarne wsparcie państwu członkowskiemu udzielającemu solidarnego wsparcia, będzie oparta na średniej cenie rynkowej gazu z ostatnich 30 dni poprzedzających wniosek o udzielenie wsparcia złożony przez państwo członkowskie zwracające się o solidarne wsparcie najodpowiedniejszej wymiany. Uśrednienie to odzwierciedla prawdopodobną ekstremalną zmienność cen w sytuacji nadzwyczajnej. 

·Ewentualne koszty wynikające z postępowań sądowych lub arbitrażowych po ograniczeniu działalności przemysłu nie zostaną uwzględnione w rekompensatach solidarnościowych wypłacanych między państwami członkowskimi. Jeżeli koszty te zostaną poniesione, musiałyby zatem zostać poniesione przez państwo członkowskie udzielające wsparcia zgodnie z jego własnymi przepisami krajowymi. Wynika to z faktu, że koszty rekompensat dla przemysłu wynikające z ograniczeń są częściowo pokrywane z ceny gazu, a jeżeli część z nich pozostanie po postępowaniu sądowym, część ta jest wysoce niepewna i może znacznie przewyższać koszty gazu. Niepewność dotycząca pośrednich kosztów rekompensat okazała się zatem główną przeszkodą dla umów o solidarności. Państwa członkowskie będą jednak nadal mogły uzgodnić różne warunki rekompensaty.

·Procedura występowania z wnioskiem o udzielenie solidarnego wsparcia powinna, w miarę możliwości, priorytetowo traktować dobrowolne środki rynkowe, a jednocześnie uwzględniać fakt, że solidarność może obejmować środki takie jak uwolnienie zapasów strategicznych lub ograniczenie w ostateczności w sytuacji kryzysowej. We wniosku wyraźnie stwierdza się, że po otrzymaniu wniosku o udzielenie solidarnego wsparcia połączone państwa członkowskie muszą udzielić odpowiedzi w ciągu 12 godzin i zapewnić uzgodnione środki solidarnościowe w ciągu 3 dni. 

Obecny obowiązek związany z solidarnym wsparciem ma zastosowanie między państwami członkowskimi, które są ze sobą połączone bezpośrednio lub za pośrednictwem państwa trzeciego. Niniejszy wniosek będzie miał również zastosowanie do państw członkowskich posiadających instalacje LNG, które – nawet jeśli nie są bezpośrednio połączone – mogłyby udzielić solidarnego wsparcia państwu członkowskiemu w sytuacji nadzwyczajnej, jeżeli dysponują infrastrukturą niezbędną do odbioru tego LNG.

d)Alokacja zdolności w sytuacji nadzwyczajnej w Unii lub w regionie

Ponadto we wniosku wskazano na możliwość wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej w Unii lub w regionie, podczas której może dojść do poważnych zakłóceń w dostawach i niedoborów dostaw. W takich przypadkach Unia powinna być przygotowana do szybkiego stosowania mechanizmów solidarności w sposób skoordynowany na szczeblu regionalnym w celu złagodzenia sytuacji nadzwyczajnej. W tych nadzwyczajnych okolicznościach Rada powinna mieć możliwość podjęcia decyzji w sprawie skutecznej alokacji zdolności przesyłowych gazu dostępnych dla państw członkowskich dotkniętych sytuacją nadzwyczajną w regionie lub w Unii w oparciu o wniosek Komisji. W takim przypadku i w przypadku braku dwustronnej umowy o solidarności cena gazu dostarczanego w ramach solidarnego wsparcia powinna być definiowana jako średnia cena rynkowa z ostatnich 30 dni poprzedzających złożenie wniosku o udzielenie wsparcia przez państwo członkowskie zwracające się o solidarne wsparcie najbardziej odpowiedniej wymiany (zob. również poniżej pkt 3a).

3.Działania dotyczące poziomu cen gazu

a)Formuła cenowa w standardowych umowach o solidarności

Jak wspomniano powyżej, solidarność powinna opierać się na sprawiedliwej rekompensacie zarówno dla państw członkowskich zwracających się o solidarne wsparcie, jak i dla państw członkowskich udzielających wsparcia. Od 2021 r. cena gazu stała się o wiele bardziej niestabilna, co sprawia, że cena na rynku kasowym w sytuacjach kryzysowych jest mniej odpowiednia jako podstawa godziwej rekompensaty. W związku z tym w niniejszym rozporządzeniu proponuje się wykorzystanie średniej ceny rynkowej z ostatniego miesiąca poprzedzającego wniosek o udzielenie wsparcia złożony przez państwo członkowskie zwracające się o solidarne wsparcie najbardziej odpowiedniej wymiany, aby zapewnić pewność różnym stronom.

Biorąc pod uwagę średnią cenę rynkową z ostatniego miesiąca, rekompensata nadal opiera się na „cenie rynkowej”, jak określono w zaleceniu z 2018 r. Miesięczna średnia cena rynkowa jest jednak bardziej niezależna od niestabilnych warunków i prawdopodobnych bardzo wysokich cen kasowych w sytuacjach kryzysowych i jako taka ogranicza wszelkie niepożądane zachęty. Państwa członkowskie udzielające wsparcia nadal otrzymują godziwą rekompensatę, ponieważ przepływy gazu pochodzą z umów długoterminowych i magazynów, przy czym wszystkie są nabywane po cenach niższych niż oczekiwane ceny kasowe w sytuacjach kryzysowych.

b)Opracowanie nowego uzupełniającego poziomu odniesienia LNG

Unijny rynek LNG nadal się rozwija, a na indeksowane ceny giełdowe nadal w dużym stopniu wpływają dostawy gazociągowe, a tym samym rosyjska manipulacja dostawami gazu ziemnego do UE, a także istniejące wąskie gardła w infrastrukturze. Uznaje się, że ograniczenia te mają nadmierny wpływ na ceny importowanego LNG w UE i pozostają wątpliwości co do reprezentatywności obecnych wskaźników. Jednocześnie postrzeganie nieprawidłowego funkcjonowania na rynkach finansowych energii podważa zaufanie publiczne.

Istnieje potrzeba zapewnienia stabilnych i przewidywalnych cen importowanego LNG, które są niezbędne do zastąpienia niedoborów dostaw spowodowanych prawdopodobnym wstrzymaniem importu gazu z Rosji. W niniejszym wniosku zobowiązuje się Europejską Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki („ACER”) do stworzenia w krótkim czasie obiektywnego narzędzia szacowania cen, a z czasem poziomu odniesienia dla importu LNG do UE poprzez gromadzenie w czasie rzeczywistym informacji na temat wszystkich dziennych transakcji. Ten nowy poziom odniesienia będzie opierał się na sprawozdawczości z tego samego dnia dotyczącej importu LNG – obejmującej przetargi, oferty i transakcje LNG, które określają dostawę lub są dostarczane w UE – przez każdą osobę prowadzącą taką działalność, niezależnie od miejsce uzyskania zdolności prawnej lub siedziby. Zapewni to nabywcom pełniejsze informacje i zwiększy przejrzystość cen.

Rozporządzenie, którego dotyczy wniosek, przyznaje ACER uprawnienia niezbędne do gromadzenia danych dotyczących transakcji niezbędnych do ustanowienia poziomu odniesienia LNG, w oparciu o zadania i uprawnienia jakie ACER już posiada na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii oraz rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014 z dnia 17 grudnia 2014 r. w sprawie przekazywania danych wdrażającego art. 8 ust. 2 i 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 w sprawie integralności i przejrzystości hurtowego rynku energii (zwanych dalej łącznie „REMIT”), oraz wzmacnia te zadania i uprawnienia.

c)Mechanizm korekty rynku gazu

Title Transfer Facility (TTF) jest wirtualną lokalizacją cenową w Niderlandach, która ze względu na swoją wysoką płynność często służy jako punkt odniesienia cen dla europejskiego rynku gazu, wpływając na umowy i operacje zabezpieczające w całej UE. TTF jest jednak przede wszystkim wskaźnikiem dla fizycznego rurociągu dostarczania gazu do sieci niderlandzkiej, służącego głównie jako węzeł w Europie Północno-Zachodniej. Obecnie TTF prowadzi wysoce opłacalne transakcje z większością unijnych giełd, co w większości przypadków odzwierciedla niedobór dostaw z Rosji i wąskie gardła w infrastrukturze w regionie.

Fakt, że TTF jest wykorzystywany jako cena referencyjna i podstawa zabezpieczania kontraktów na gaz na różnych giełdach w UE, świadczy o jego znaczeniu dla ustalania ceny gazu ziemnego w UE.

Niniejszy wniosek nadzwyczajny, jako środek stosowany w ostateczności, ma na celu rozwiązanie sytuacji nadmiernie wygórowanych cen gazu ziemnego poprzez upoważnienie Komisji do zaproponowania środka Rady w celu ustalenia maksymalnej dynamicznej ceny, po której transakcje dotyczące gazu ziemnego mogłyby być przeprowadzane na rynkach kasowych TTF na określonych warunkach. Inne unijne giełdy gazu są powiązane ze skorygowaną ceną kasową TTF za pośrednictwem dynamicznych widełek cenowych. Aby nie dopuścić do negatywnych skutków, środek ten powinien umożliwiać obrót gazem poza rynkiem regulowanym, nie wpływać na bezpieczeństwo dostaw gazu i wewnątrzunijne przepływy gazu w UE, nie prowadzić do wzrostu zużycia gazu ani nie wpływać na stabilność i prawidłowe funkcjonowanie rynków energetycznych instrumentów pochodnych.

4.Działania na rzecz zmniejszenia zmienności cen

a)Mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną cen

Rozporządzenie finansowe (MiFID II) wymaga już ustanowienia przez rynki regulowane zestawu mechanizmów w celu ograniczenia znacznej zmienności na rynkach finansowych i zapobiegania błędnym modelom obrotu. Wydaje się jednak, że liczba przypadków ich uruchomienia przez systemy obrotu pozostaje niska, co wynika głównie z faktu, że istniejące mechanizmy mają na celu zapobieganie błędnym zleceniom, a nie szybkim wahaniom cen odzwierciedlającym niepewność rynku. Duże wahania na rynkach gazu i energii elektrycznej utrudniają przedsiębiorstwom energetycznym dalsze uczestnictwo w tych rynkach i zaspokajanie ich potrzeb w zakresie zabezpieczenia przy jednoczesnym zapewnieniu konsumentom końcowym bezpieczeństwa dostaw energii. W związku z tym niniejszy wniosek nakłada na systemy obrotu wymóg ustanowienia nowego tymczasowego mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, mającego na celu ograniczenie dużych wahań cen kontraktów na instrumenty pochodne dotyczące energii elektrycznej i gazu w tym samym dniu sesyjnym. Ponadto aby skoncentrować stosowanie tego mechanizmu do najbardziej płynnych kontraktów oraz uniknąć niezamierzonych zakłóceń na rynkach mniej płynnych instrumentów pochodnych, mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną powinien mieć zastosowanie wyłącznie do energetycznych instrumentów pochodnych o najbliższym terminie wygaśnięcia. Aby zapewnić systemom obrotu niezbędny czas na ustanowienie mechanizmu, oczekuje się, że systemy obrotu wprowadzą wstępne narzędzia, które mogą zasadniczo osiągnąć ten sam cel co mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną.

Ten nowy mechanizm powinien stanowić uzupełnienie wszelkich statycznych lub dynamicznych automatycznych mechanizmów zawieszania obrotu, które systemy obrotu już wprowadziły, i powinien mieć do nich zastosowanie. Aby zapewnić jednolite warunki wdrażania nowego mechanizmu zarządzania zmiennością, Komisja powinna mieć możliwość określenia w akcie wykonawczym niektórych elementów technicznych jego kalibracji. Ponadto w celu zapewnienia, aby nowy mechanizm był dobrze dostosowany do szczególnych cech odnośnych instrumentów pochodnych, systemy obrotu powinny mieć swobodę stosowania limitów zmienności dla poszczególnych kontraktów, przy jednoczesnym poszanowaniu wymogów określonych w prawie. Zadaniem Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych będzie – na podstawie sprawozdań regularnie przedkładanych przez właściwe organy krajowe – koordynowanie stosowania tego mechanizmu w całej Unii oraz dokumentowanie rozbieżności w sposobie jego wdrażania.

b)Działanie o charakterze nieustawodawczym towarzyszące niniejszemu wnioskowi

Działania zaproponowane w niniejszym rozporządzeniu zostaną uzupełnione innymi działaniami, które mają zostać podjęte przez ESMA i ACER w celu wzmocnienia rynków energii i ich przejrzystości.

ESMA i ACER zacieśniają współpracę w celu wzmocnienia swoich zdolności w zakresie monitorowania i wykrywania ewentualnych manipulacji i nadużyć na rynku. ESMA i właściwe organy krajowe wzmacniają również swoje działania w zakresie monitorowania rynku i nadzoru nad rynkiem w odniesieniu do rynku energetycznych instrumentów pochodnych.

Przedsiębiorstwa energetyczne mają coraz więcej trudności ze skutecznym zabezpieczeniem swojego ryzyka handlowego na rozliczanych centralnie rynkach energii UE. Rosnące wymogi dotyczące depozytu zabezpieczającego oraz trudności napotykane przez niektóre przedsiębiorstwa energetyczne w celu zapewnienia płynności wystarczającej do spełnienia wymogów dotyczących depozytu zabezpieczającego mogą je skłonić do ograniczenia działalności zabezpieczającej, a w konsekwencji narażać je na dalsze ryzyko. Aby złagodzić te zagrożenia, Komisja przyjęła akt delegowany, który umożliwiłby stosowanie niezabezpieczonych gwarancji bankowych i gwarancji publicznych, na określonych warunkach, jako uznanego zabezpieczenia na potrzeby realizacji wezwań do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego. Ten akt delegowany jest zgodny z wnioskiem ESMA z dnia 14 października. ESMA wyjaśnił również, że papiery dłużne przedsiębiorstw i obligacje UE są ujęte w wykazie uznanych zabezpieczeń dotyczących zabezpieczeń niegotówkowych.

Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Proponowana inicjatywa określa tymczasowe, proporcjonalne i nadzwyczajne środki. Stanowi ona uzupełnienie istniejących odpowiednich inicjatyw i przepisów UE, które zapewniają obywatelom możliwość korzystania z bezpiecznych dostaw gazu oraz ochronę odbiorców przed poważnymi zakłóceniami dostaw.

Wynika ona logicznie z istniejących inicjatyw, takich jak plan REPowerEU oraz wniosek w sprawie pakietu dotyczącego obniżenia emisyjności rynku wodoru i gazu 10 . Ponadto niedawno przyjęte rozporządzenie (UE) 2022/1032 11 w sprawie magazynowania gazu wprowadziło obowiązki w zakresie magazynowania w odpowiedzi na rosyjską inwazję na Ukrainę. W art. 6a rozporządzenia 2022/1032 określono obowiązki napełniania magazynów gazu zgodnie z ustalonymi wcześniej trajektoriami i celami. Proponowana inicjatywa stanowi uzupełnienie prawodawstwa UE dotyczącego rynku wewnętrznego i bezpieczeństwa dostaw.

Po inwazji Rosji na Ukrainę Unia opracowała plan REPowerEU, aby jak najszybciej, a najpóźniej do 2027 r., zakończyć zależność UE od rosyjskich paliw kopalnych. Aby to osiągnąć, w planie REPowerEU określono unijną platformę energetyczną utworzoną przez Komisję i państwa członkowskie w celu wspólnego zakupu gazu, LNG i wodoru. W planie zapowiedziano, że Komisja opracuje mechanizm wspólnych zakupów. Pod tym względem proponowana inicjatywa jest w pełni zgodna z celami określonymi w REPowerEU.

Wniosek wzmacnia i uzupełnia rozporządzenie (UE) 2017/1938 w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu. Obejmuje już ono obowiązek udzielenia solidarnego wsparcia, a także pojęcie odbiorców chronionych w ramach solidarnego wsparcia, które obejmuje gospodarstwa domowe oraz, w pewnych okolicznościach, podstawowe usługi społeczne i systemy ciepłownicze. Wniosek rozszerza ten obowiązek związany z solidarnym wsparciem w celu zabezpieczenia dostaw krytycznych ilości dla elektrowni gazowych i przewiduje jego uruchomienie za pomocą domyślnego mechanizmu w przypadku braku dwustronnych uzgodnień o solidarności.

Wniosek w pełni odzwierciedla również cel rozporządzenia (UE) 2022/1369 w sprawie zmniejszenia zapotrzebowania na gaz, jakim jest proaktywne zmniejszenie zapotrzebowania na gaz w celu złagodzenia potencjalnych zakłóceń w dostawach spowodowanych inwazją Rosji na Ukrainę. Zmniejszenie zapotrzebowania pozostaje kluczowym filarem naszych działań w zakresie bezpieczeństwa dostaw, a wniosek dotyczy tego filaru, umożliwiając państwom członkowskim osiąganie oszczędności wynikających ze zużycie gazu w celach innych niż nieodzowne, a jednocześnie chroniąc odbiorców wrażliwych i innych odbiorców chronionych.

Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie rynków wewnętrznych gazów ze źródeł odnawialnych i gazu ziemnego oraz wodoru, przyjęty w ramach pakietu dotyczącego obniżenia emisyjności rynku wodoru i gazu, obejmuje środki mające na celu zwiększenie przejrzystości i dostępu do terminali LNG i magazynów gazu. Niniejszy wniosek zawiera te same przepisy z krótszymi terminami ich wdrożenia, w związku z czym jest w pełni zgodny z rozporządzeniem w sprawie gazu. Ponadto jest również zgodny z wymogami zawartymi w rozporządzeniu (UE) 2022/1032 w sprawie magazynowania gazu wprowadzającymi obowiązki w zakresie magazynowania w odpowiedzi na rosyjską inwazję na Ukrainę.

W pkt 2.2.5 załącznika 1 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1775/2005 określono przepisy dotyczące długoterminowego mechanizmu „wykorzystaj lub strać”. Przepisy te zostały przyjęte, aby zapobiec blokowaniu zdolności przesyłowych przez uczestników rynku w czasie, gdy nie mogą lub nie planują ich wykorzystać. Ze względu na sytuację kryzysową obecny wniosek zmniejsza obciążenia administracyjne i przewiduje stosowanie tych przepisów. W szczególności w obecnym wniosku skrócono czas, który upływa w przypadku niewykorzystania zdolności, z sześciu miesięcy do jednego miesiąca. Wniosek jest zatem zgodny z zasadami rynku wewnętrznego, aby zapobiec nieefektywnemu wykorzystaniu sieci gazowych.

Przepisy umożliwiające ACER publikowanie poziomu odniesienia LNG opierają się na dotychczasowych zadaniach ACER wynikających z ram prawnych REMIT i uzupełniają je. 

Oprócz interwencji nadzwyczajnej na rynku energii elektrycznej w celu rozwiązania problemu wysokich cen Komisja udoskonali strukturę rynku energii elektrycznej w perspektywie długoterminowej.

Głównym celem tej reformy struktury rynku energii elektrycznej będzie zapewnienie konsumentom korzyści płynących z przystępnych cenowo technologii niekopalnych, przy jednoczesnym zachowaniu korzyści płynących ze wspólnego systemu elektroenergetycznego opartego na zasadach rynkowych. Celem tej reformy jest zadbanie o to, by żaden nośnik energii nie mógł powodować zakłóceń na rynku, tak jak ma to obecnie miejsce w przypadku gazu ziemnego, przy jednoczesnym uwzględnieniu głębokich przemian niezbędnych, aby Europa stała się mniej emisyjna i w większej mierze zelektryfikowana.

Komisja zobowiązała się do przedstawienia głównych elementów tej reformy do końca 2022 r. Posłuży to za podstawę do konsultacji z ministrami i innymi zainteresowanymi stronami w sprawie zestawu pomysłów przedstawionych przez Komisję. Obecnie oczekuje się, że proces ten doprowadzi do opracowania wniosku Komisji w 2023 r.

Spójność z innymi politykami Unii

Europejski Zielony Ład

Wniosek, którego celem jest fundamentalne wzmocnienie bezpieczeństwa dostaw oraz rozwiązanie problemu wysokich i niestabilnych cen energii, jest również spójny z długoterminowym celem Zielonego Ładu w zakresie, w jakim wysiłki na rzecz zmniejszenia zapotrzebowania przyspieszą środki w zakresie efektywności energetycznej i zmiany strukturalne.

Polityka rynku wewnętrznego

Wniosek jest zgodny z przepisami dotyczącymi wewnętrznego rynku energii, w tym z unijnymi regułami konkurencji. Funkcjonujące transgraniczne rynki energii mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa dostaw w sytuacji niedoboru dostaw.

Przepisy umożliwiające ACER ustanowienie poziomu odniesienia LNG przyczyniają się do przejrzystości rynku oraz, pośrednio, do obniżenia hurtowych cen gazu, a zatem są spójne z polityką konkurencji UE.

Szczególnie ważne będzie zapewnienie, aby przejrzystość niezbędna do funkcjonowania agregacji zapotrzebowania między poszczególnymi uczestniczącymi przedsiębiorstwami a dostawcą usług, Komisją i właściwymi organami krajowymi nie przekładała się na większą przejrzystość ilości, harmonogramów dostaw lub cen zrealizowanych dla poszczególnych uczestniczących przedsiębiorstw, a nawet na poziomie danego sektora lub podsektora, który mógłby stanowić rynek niższego szczebla lub rynek powiązany, na którym konkurencja powinna nadal istnieć. 

Chociaż wytyczne Komisji w sprawie stosowania art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do horyzontalnych porozumień kooperacyjnych 12 stanowią, że łączny udział w rynku poniżej 15 % na rynku zakupu i sprzedaży wskazuje na brak władzy rynkowej, łączny udział w rynku powyżej tego progu na jednym lub obu rynkach nie oznacza automatycznie, że porozumienie o wspólnych zakupach może wywołać skutki ograniczające konkurencję. Porozumienie o wspólnych zakupach, które nie mieści się we wspomnianym obszarze bezpieczeństwa, wymaga przeprowadzenia oceny jego skutków dla rynku, obejmującej czynniki takie jak ewentualna siła równoważąca silnych dostawców oraz niezbędne uzgodnienia dotyczące zarządzania i wymiany informacji w celu zapewnienia ciągłej konkurencji na rynkach niższego szczebla, w kontekście obecnych wyjątkowych okoliczności rynkowych.

Ustanowienie sposobów wspólnego zakupu gazu w bardziej skoordynowany sposób jest również zgodne ze ścieżką obniżania emisyjności wskazaną w Zielonym Ładzie i REPowerEU. Platforma energetyczna obejmuje również wodór odnawialny.

Przepisy umożliwiające ACER ustanowienie poziomu odniesienia LNG przyczyniają się do przejrzystości rynku oraz, pośrednio, do obniżenia hurtowych cen gazu, a zatem są spójne z polityką konkurencji UE.

PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

Podstawa prawna

Podstawę prawną przedmiotowego instrumentu stanowi art. 122 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Artykuł ten może być stosowany wyłącznie w przypadku wystąpienia poważnych trudności i musi być stosowany w duchu solidarności.

Obecne ramy regulacyjne dotyczące bezpieczeństwa dostaw gazu, w szczególności rozporządzenie (UE) 2017/1938 w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu, opracowano z myślą o zaradzeniu krótkoterminowym zakłóceniom w dostawach, a nie długotrwałym cięciom od naszego głównego dostawcy. W związku z tym potrzebne są dodatkowe tymczasowe narzędzia nadzwyczajne służące zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw gazu, m.in. aby zapobiec nieuzasadnionym ograniczeniom transgranicznym i zapobiec sytuacji, w której długotrwałe zakłócenia w dostawach gazu mają poważne skutki uboczne szkodzące wystarczalności systemu elektroenergetycznego. Podobnie pojęcie odbiorców chronionych opracowano na potrzeby krótkich okresów niedoborów, podczas gdy w przypadku przedłużającego się zakłócenia państwa członkowskie powinny mieć możliwość umożliwienia odbiorcom chronionym również przyczynienia się do zmniejszenia zapotrzebowania poprzez ograniczenie zużycia gazu w celach innych niż nieodzowne.

Przepisom dotyczącym solidarności określonym w rozporządzeniu (UE) 2017/1938 w sprawie bezpieczeństwa dostaw gazu powinny towarzyszyć dwustronne uzgodnienia o solidarności określające szczegóły prawne, techniczne i finansowe dotyczące solidarności. Ten obowiązek związany z solidarnym wsparciem nie jest operacyjny ze względu na brak umów, co uzasadnia potrzebę uzupełnienia istniejących przepisów poprzez włączenie domyślnego mechanizmu solidarności w przypadku braku uzgodnień dwustronnych.

Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Ustanowienie ogólnounijnego poziomu odniesienia dla transakcji LNG nie jest również możliwe na szczeblu państw członkowskich, ale można to lepiej zrealizować na poziomie Unii. Wcześniejsze doświadczenie związane z poziomem odniesienia TTF, który jest powiązany z giełdą w jednym państwie członkowskim, pokazuje, że system zdecentralizowanych poziomów odniesienia może dostarczyć uczestnikom rynku niekompletnych informacji i prowadzić do wyższych cen.

Proporcjonalność

Niniejsza inicjatywa jest zgodna z zasadą proporcjonalności. Interwencja polityczna jest proporcjonalna do wymiaru i charakteru określonych problemów oraz do osiągnięcia wyznaczonych celów.

Z uwagi na bezprecedensową sytuację geopolityczną i poważne zagrożenie dla obywateli i gospodarki UE istnieje wyraźna potrzeba podjęcia skoordynowanych działań. Środki określone we wniosku nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia ich celów, i są proporcjonalne do tych celów. W szczególności opierają się one w możliwie największym stopniu na istniejących podejściach, takich jak istniejące ustalenia dotyczące wewnętrznego rynku gazu.

Niniejszy wniosek przewiduje zwłaszcza, by agregacja zapotrzebowania i wspólne zakupy gazu odbywały się na zasadzie dobrowolności, z ograniczonym wyjątkiem w odniesieniu do obowiązkowego udziału w agregacji zapotrzebowania do celów uzupełniania magazynów gazu. Przedsiębiorstwa prywatne pozostaną stronami umów na dostawy gazu zawartych w ramach wspólnych zakupów.

Gaz ziemny przychodzący przez punkty wejścia z Federacji Rosyjskiej jest wyłączony z udziału w mechanizmie, ponieważ jego włączenie byłoby sprzeczne z celem proponowanego rozporządzenia, którym jest zapewnienie źródeł alternatywnych dla dostaw rosyjskich. Ponadto przedsiębiorstwa kontrolowane przez rząd rosyjski lub jakąkolwiek rosyjską osobę fizyczną lub prawną; lub przedsiębiorstwa kontrolowane przez jakąkolwiek inną osobę fizyczną lub prawną, wymienione w sankcjach Unii ustanowionych na podstawie art. 215 TFUE, są wyłączone z udziału we wspólnych zakupach, jak również z udziału w świadczeniu usług przez dostawcę usług dokonującego wspólnych zakupów.

Wszelkie środki, które państwa członkowskie będą w stanie wprowadzić w celu ograniczenia zużycia gazu w celach innych niż nieodzowne przez odbiorców chronionych, powinny być konieczne i proporcjonalne oraz mieć zastosowanie w szczególności w sytuacjach ogłoszonego stanu kryzysowego na podstawie art. 11 ust. 1 i art. 12 rozporządzenia (UE) 2017/1938 lub unijnego stanu alarmowego na podstawie rozporządzenia (UE) 2022/1369. Pomimo stosowania środków ograniczających zużycie gazu w celach innych niż nieodzowne, odbiorcy chronieni będą nadal korzystać z ochrony przed odłączeniem. Ponadto takie środki nie mogą ograniczać wymaganej ochrony odbiorców wrażliwych, których obecne zużycie należy uznać za nieodzowne.

Rozszerzenie obowiązku solidarnościowego na krytyczne elektrownie gazowe nakłada ograniczenia na operatorów rynku, które są niezbędne, by zapewnić bezpieczeństwo dostaw gazu w sytuacji ograniczonych dostaw gazu i zwiększonego zapotrzebowania w sezonie zimowym. Opierają się one na istniejących środkach określonych odpowiednio w rozporządzeniach (UE) 2022/1369 i (UE) 2017/1938 i mają na celu zwiększenie skuteczności tych środków w obecnych okolicznościach.

Spoczywający na operatorach rynku obowiązek przekazywania ACER informacji na temat transakcji LNG jest konieczny i proporcjonalny do osiągnięcia celu, jakim jest umożliwienie ACER ustanowienia poziomu odniesienia LNG; jest on dostosowany do istniejących obowiązków operatorów rynku w ramach REMIT, a ACER zachowa poufność szczególnie chronionych informacji handlowych.

Środek ograniczenia zmienności śróddziennej cen nakłada na systemy obrotu i przedsiębiorstwa handlowe wymogi konieczne do umożliwienia przedsiębiorstwom energetycznym dalszego uczestnictwa w rynkach gazu i energii elektrycznej oraz zaspokojenia ich potrzeb w zakresie zabezpieczenia, a tym samym zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii dla odbiorców końcowych.

Wybór instrumentu

WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Prawa podstawowe

WPŁYW NA BUDŻET

Wpływ na budżet UE związany z niniejszym wnioskiem dotyczy również zasobów ludzkich i innych wydatków administracyjnych Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej (DG) ds. Energii oraz ACER.

We wniosku określono udoskonalony system bezpieczeństwa dostaw gazu, obejmujący nowe obowiązki dla państw członkowskich, a w związku z tym wzmocnioną rolę DG ds. Energii w wielu dziedzinach, obejmujących:

·ogólne zarządzanie rozporządzeniem i jego wykonanie (3 EPC);

·przygotowanie i wdrożenie wniosku dotyczącego środka Rady, który przewiduje mechanizm alokacji zdolności w celu zaopatrzenia w gaz państw członkowskich, w przypadku których ogłoszono stan nadzwyczajny w regionie lub w Unii; zarządzanie wnioskiem i jego wdrażanie, w tym zaangażowanie grupy ds. zarządzania kryzysowego (2 EPC);

·prace nad opracowaniem zgodnego z prawem konkurencji wdrożenia konsorcjum na rzecz zakupu gazu, wymagającego współpracy z przemysłem (2 EPC);

·ocenę wniosków państw członkowskich o przyznanie uprawnień dotyczących wyższych krytycznych ilości gazu (1 EPC);

·działania następcze w związku z wnioskami o udzielenie solidarnego wsparcia; ułatwianie wdrażania umów o solidarności (1 EPC);

·pomoc administracyjną (1 EPC);

·we wniosku określono również nowe zadania ACER polegające na gromadzeniu danych dotyczących transakcji LNG w celu ustanowienia poziomu odniesienia LNG (5 EPC).

ELEMENTY FAKULTATYWNE

2022/0339 (NLE)

Wniosek

ROZPORZĄDZENIE RADY

Zwiększenie solidarności dzięki lepszej koordynacji zakupów gazu, transgranicznej wymianie gazu i wiarygodnym poziomom odniesienia cen

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 122 ust. 1,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Napaść zbrojna Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz bezprecedensowe ograniczenie dostaw gazu ziemnego z Federacji Rosyjskiej do państw członkowskich zagrażają bezpieczeństwu dostaw w Unii i jej państwach członkowskich. Jednocześnie wykorzystywanie dostaw gazu jako broni i manipulowanie rynkami przez Federację Rosyjską w postaci celowych zakłóceń w przepływie gazu doprowadziły do gwałtownego wzrostu cen energii w Unii, co nie tylko zagraża gospodarce UE, ale również poważnie osłabia bezpieczeństwo dostaw.

(2)Sytuacja ta wymaga zdecydowanej i skoordynowanej reakcji ze strony Unii, aby chronić jej obywateli i gospodarkę przed nadmiernymi i zmanipulowanymi cenami rynkowymi oraz zapewnić transgraniczny przepływ gazu do wszystkich potrzebujących odbiorców, również w przypadku niedoborów gazu. Aby zmniejszyć zależność od dostaw gazu ziemnego z Federacji Rosyjskiej i obniżyć wygórowane ceny, niezbędna jest lepsza koordynacja zakupów gazu od dostawców zewnętrznych.

(3)Zgodnie z art. 122 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej Rada, na wniosek Komisji, może postanowić, w duchu solidarności między państwami członkowskimi, o środkach stosownych do sytuacji gospodarczej, w szczególności w przypadku wystąpienia poważnych trudności w zaopatrzeniu w niektóre produkty, zwłaszcza w obszarze energii. Takimi poważnymi trudnościami są wysokie ryzyko całkowitego wstrzymania dostaw gazu z Rosji oraz ekstremalny wzrost cen energii osłabiający gospodarkę Unii. 

(4)W komunikacie w sprawie planu REPowerEU Komisja zapowiedziała utworzenie wraz z państwami członkowskimi unijnej platformy energetycznej 14 na potrzeby wspólnych zakupów gazu, skroplonego gazu ziemnego (LNG) i wodoru. Ta zapowiedziana inicjatywa została zatwierdzona przez Radę Europejską w dniach 30–31 maja 2022 r. W ramach planu REPowerEU Komisja przedstawiła również europejską strategię w zakresie zewnętrznego zaangażowania energetycznego 15 , w której wyjaśniono, w jaki sposób UE wspiera globalną, czystą i sprawiedliwą transformację energetyczną w celu zapewnienia zrównoważonej, bezpiecznej i przystępnej cenowo energii, m.in. dzięki dywersyfikacji dostaw energii w UE, w szczególności poprzez negocjowanie zobowiązań politycznych z obecnymi lub nowymi dostawcami gazu w celu zwiększenia dostaw gazu do Europy.

(5)Unijna platforma energetyczna może odegrać kluczową rolę w poszukiwaniu wzajemnie korzystnych partnerstw, które przyczyniają się do bezpieczeństwa dostaw i prowadzą do obniżenia cen importowych gazu nabywanego od państw trzecich, przy pełnym wykorzystaniu wspólnej siły oddziaływania Unii. Dla osiągnięcia tego celu zasadnicze znaczenie ma poszerzenie międzynarodowych kontaktów z dostawcami gazu (zarówno dostarczanego gazociągami, jak i LNG), a także z przyszłymi dostawcami czystego wodoru. W szczególności znacznie ściślejsza koordynacja z państwami członkowskimi i pomiędzy nimi wobec państw trzecich za pośrednictwem unijnej platformy energetycznej pozwoliłaby zwiększyć wspólną siłę oddziaływania UE.

(6)Jeżeli utrzymają się poważne trudności w zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw, wspólne zakupy powinny przyczynić się do wyrównania dostępu przedsiębiorstw we wszystkich państwach członkowskich i w umawiających się stronach Wspólnoty Energetycznej do nowych lub dodatkowych źródeł gazu oraz pomóc w zapewnieniu cen niższych, które w innych okolicznościach byłyby niedostępne, dla podmiotów dokonujących zakupu gazu za pośrednictwem dostawcy usług – z korzyścią dla konsumentów końcowych.

(7)Wspólne zakupy mogłyby skutkować bardziej korzystnym traktowaniem lub wsparciem dostaw gazów odnawialnych, takich jak biometan i wodór, o ile można je bezpiecznie wprowadzać do systemu gazowego, oraz dostaw gazu, który w przeciwnym razie zostałby uwolniony lub spalony w pochodni. W przypadku braku formalnego wymogu prawnego w odpowiedniej jurysdykcji zachęca się przedsiębiorstwa zawierające umowy na podstawie niniejszego rozporządzenia do stosowania normy 2.0 partnerstwa ONZ w zakresie metanu w sektorze ropy naftowej i gazu do pomiaru, raportowania i weryfikacji emisji metanu w całym łańcuchu dostaw do Unii Europejskiej.

(8)Wspólne zakupy na podstawie niniejszego rozporządzenia stanowią dwuetapowy proces. W pierwszej kolejności przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz z siedzibą w Unii lub w umawiających się stronach Wspólnoty Energetycznej agregowałyby swoje zapotrzebowanie na gaz za pośrednictwem dostawcy usług, któremu Komisja zleciła to zadanie. Umożliwiłoby to dostawcom gazu składanie ofert na podstawie dużych zagregowanych ilości zamiast wielu mniejszych zapytań ofertowych od nabywców zwracających się do nich indywidualnie. Następnie przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz z siedzibą w Unii lub umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej mogłyby zawierać umowy zakupu gazu – indywidualnie lub w koordynacji z innymi podmiotami – z dostawcami lub producentami gazu ziemnego, którzy zaoferowali się pokryć zagregowane zapotrzebowanie.

(9)Jeżeli utrzymają się poważne trudności w zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw, wspólne zakupy powinny przyczynić się do wyrównania dostępu przedsiębiorstw we wszystkich państwach członkowskich do nowych lub dodatkowych źródeł gazu oraz pomóc w zapewnieniu cen niższych, które w innych okolicznościach byłyby niedostępne, dla podmiotów dokonujących zakupu gazu za pośrednictwem dostawcy usług – z korzyścią dla konsumentów końcowych. Pierwsza wzmianka o możliwości bardzo ograniczonej formy wspólnych zakupów gazu do celów bilansowania pojawiła się już we wniosku Komisji dotyczącym rozporządzenia w sprawie rynków wewnętrznych gazów odnawialnych i gazu ziemnego oraz wodoru 16 . Wniosek pochodzi jednak z okresu poprzedzającego napaść zbrojną Federacji Rosyjskiej na Ukrainę; ponadto nie zawiera on żadnej szczegółowej koncepcji i dotyczy jedynie bardzo specyficznych potrzeb operatorów systemów przesyłowych w zakresie energii bilansującej. Ponieważ potrzebne jest natychmiastowe i o wiele bardziej kompleksowe rozwiązanie problemu braku struktur na potrzeby skoordynowanych zakupów gazu, należy zaproponować tymczasowe rozwiązanie o przyspieszonym trybie.

(10)Wspólne zakupy mogłyby zatem zwiększyć solidarność Unii w zakresie zakupów i dystrybucji gazu. W duchu solidarności wspólne zakupy powinny wspierać w szczególności te przedsiębiorstwa, które wcześniej nabywały gaz wyłącznie lub głównie od rosyjskich dostawców – pomoże im to w pozyskiwaniu surowca od alternatywnych dostawców gazu ziemnego na korzystnych warunkach, w wyniku przetargu dotyczącego zagregowanego zapotrzebowania.

(11)Przetarg dotyczący zagregowanego zapotrzebowania na gaz organizowany przez dostawcę usług powinien pomóc w napełnieniu magazynów gazu w obecnej sytuacji nadzwyczajnej, jeżeli większość europejskich zapasów gazu zostanie wyczerpana w czasie nadchodzącej zimy. Ponadto powinien on pomóc w bardziej skoordynowanych zakupach gazu w duchu solidarności.

(12)Niniejszy wniosek opiera się na art. 122 TFUE z uwagi na pilną potrzebę szybkiego i tymczasowego wprowadzenia wspólnych zakupów. Dzięki niemu możliwe byłoby szybkie wyłonienie dostawcy usług, co z kolei umożliwiłoby agregację zapotrzebowania. Dostawca usług wybrany przez Komisję miałby jedynie pewne podstawowe funkcje, a proces, który organizowałby, zawierałby jedynie obowiązkowe elementy dotyczące udziału w agregacji zapotrzebowania; nie obejmowałby jeszcze obowiązkowej koordynacji warunków umownych ani obowiązku składania wiążących ofert zakupu gazu za jego pośrednictwem.

(13)Przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz nie powinny być zobowiązane do zakupu gazu za pośrednictwem dostawcy usług poprzez zawieranie umów na dostawy gazu lub protokołów ustaleń z dostawcami lub producentami gazu, którzy przedstawili oferty na pokrycie zagregowanego zapotrzebowania. Aby jednak w pełni czerpać korzyści ze wspólnych zakupów, zdecydowanie zachęca się przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz do rozważenia form współpracy zgodnych z prawem konkurencji oraz do korzystania z pośrednictwa dostawcy usług. Można by zatem opracować mechanizm między dostawcą usług a uczestniczącymi przedsiębiorstwami, określający główne warunki, na jakich uczestniczące przedsiębiorstwa zobowiązują się do zakupu odpowiadającego zagregowanemu zapotrzebowaniu na gaz.

(14)Aby ocenić, czy cele w zakresie bezpieczeństwa dostaw i solidarności energetycznej zostały osiągnięte, Komisja i państwa członkowskie koniecznie powinny mieć jasny obraz planowanych i zawartych umów na dostawy gazu w całej Unii. Dlatego też przedsiębiorstwa powinny informować Komisję o planowanych dużych zakupach gazu w ilości powyżej 5 TWh. Komisja powinna zatem wydawać zalecenia dla odpowiednich państw członkowskich, ostrzegając przed wszelkimi negatywnymi skutkami planowanych zakupów dla funkcjonowania wspólnych zakupów, bezpieczeństwa dostaw, rynku wewnętrznego lub solidarności energetycznej.

(15)Państwa członkowskie powinny pomagać Komisji w ocenie, czy odnośne zakupy gazu zwiększają bezpieczeństwo dostaw w Unii i są zgodne z zasadą solidarności energetycznej. W związku z tym należy ustanowić Radę Sterującą ad hoc składającą się z przedstawicieli Komisji i państw członkowskich, która pomagałaby w koordynacji działań.

(16)Proces agregacji zapotrzebowania do celów wspólnych zakupów powinien być przeprowadzany przez odpowiedniego dostawcę usług. W związku z tym Komisja powinna zawrzeć umowę w drodze procedury udzielania zamówień publicznych 17 z dostawcą usług, który opracuje odpowiednie narzędzie informatyczne i zorganizuje proces agregacji zapotrzebowania. Od uczestników wspólnych zakupów można by pobierać opłaty na pokrycie kosztów operacyjnych.

(17)Agregacja zapotrzebowania i zakupy gazu ziemnego są złożonymi procesami, w których należy uwzględniać różne elementy – nie tylko ceny, ale również ilości, punkty dostaw i inne parametry. W związku z tym wybrany dostawca usług powinien posiadać niezbędny poziom doświadczenia w zakresie zarządzania zakupami gazu ziemnego oraz ich agregowania lub powiązanych usług na poziomie UE. Ponadto agregacja zapotrzebowania i zakupy gazu ziemnego mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa dostaw gazu do Unii.

(18)Wspólne zakupy mogą mieć różne formy. Mogą odbywać się w drodze przetargów lub aukcji organizowanych przez dostawcę usług, w ramach których agreguje się zapotrzebowanie przedsiębiorstw gazowych i przedsiębiorstw zużywających gaz w celu skojarzenia go z ofertami dostawców lub producentów gazu ziemnego za pomocą narzędzia informatycznego do celów wspólnych zakupów.

(19)Jednym z celów agregacji zapotrzebowania i wspólnych zakupów jest zmniejszenie ryzyka możliwego do uniknięcia wzrostu cen powodowanego przez przedsiębiorstwa składające oferty na tę samą transzę gazu. To, czy pełne korzyści płynące ze wspólnych zakupów trafią do konsumentów końcowych, zależy ostatecznie od decyzji samych przedsiębiorstw. Duże przedsiębiorstwa powinny zachować powściągliwość, nawet jeśli mogą sprzedawać gaz po wyższych cenach. Przedsiębiorstwa korzystające z niższych cen zakupu gazu w drodze wspólnych zakupów powinny przenosić te korzyści na konsumentów. Przeniesienie korzyści, a w zawiązku z tym oferowanie niższych cen, byłoby ważnym wskaźnikiem powodzenia wspólnych zakupów, ponieważ ma ono kluczowe znaczenie dla konsumentów.

(20)Wszelkie działania podejmowane na podstawie proponowanego rozporządzenia muszą być zgodne z unijnymi środkami ograniczającymi ustanowionymi na podstawie art. 215 TFUE. W szczególności przedsiębiorstwa kontrolowane przez rząd rosyjski lub jakąkolwiek osobę fizyczną lub prawną z Rosji, lub przedsiębiorstwa objęte unijnymi środkami ograniczającymi (sankcjami) ustanowionymi na podstawie art. 215 TFUE lub będące własnością takich osób, podmiotów lub organów lub przez nie kontrolowane, powinny być wyłączone z udziału we wspólnych zakupach, jak również z organizacji procesu wspólnych zakupów. Te środki ograniczające zostały przyjęte z myślą o osiągnięciu celów wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii, w szczególności celów, jakimi jest utrzymanie pokoju, zapobieganie konfliktom oraz wzmacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego i bezpieczeństwa Unii zgodnie z zasadami Karty Narodów Zjednoczonych. Pozostaje to bez uszczerbku dla przyszłych sankcji nałożonych na Rosję lub inne kraje.

(21)Ze wspólnych zakupów wyłącza się gaz ziemny pochodzący z Federacji Rosyjskiej wprowadzany do państw członkowskich lub umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej przez określone miejsca wprowadzenia z Federacji Rosyjskiej. Jest to zgodne z celem proponowanego rozporządzenia, tj. zapewnieniem źródeł dostaw alternatywnych wobec dostaw z Rosji.

(22)Uczestnicy wspólnych zakupów gazu mogą potrzebować gwarancji finansowych, jeżeli którekolwiek z przedsiębiorstw nie byłoby w stanie zapłacić za ostatecznie zakontraktowaną ilość. Państwa członkowskie lub inne zainteresowane strony mogą udzielać uczestnikom wspólnych zakupów wsparcia finansowego, w tym gwarancji. Udzielanie pomocy finansowej powinno odbywać się zgodnie z zasadami pomocy państwa, w tym, w stosownych przypadkach, z tymczasowymi ramami kryzysowymi.

(23)Napełnianie magazynów gazu ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa dostaw w Unii. Ze względu na zmniejszenie dostaw gazu ziemnego z Federacji Rosyjskiej państwa członkowskie mogą stanąć w obliczu problemów z napełnianiem instalacji magazynowych w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw gazu na zimę 2023/2024 zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2022/1032 18 . Skorzystanie z możliwości agregacji zapotrzebowania udostępnianej przez dostawcę usług mogłoby pomóc państwom członkowskim w zmniejszeniu tych wyzwań; mogłoby to, w granicach prawa konkurencji, szczególnie sprzyjać skoordynowanemu zarządzaniu napełnianiem i magazynowaniem w perspektywie kolejnego sezonu napełniania i zapobiec nadmiernym skokom cen spowodowanym między innymi nieskoordynowanym napełnianiem magazynów.

(24)Aby wspólne zakupy mogły przyczynić się do napełniania magazynów gazu zgodnie z celami pośrednimi określonymi w rozporządzeniu (UE) 2022/1032, państwa członkowskie powinny wprowadzić odpowiednie środki zapewniające, aby przedsiębiorstwa gazowe podlegające ich jurysdykcji wykorzystywały proces zorganizowany przez dostawcę usług jako jeden z możliwych sposobów osiągnięcia celów w zakresie napełnienia.

(25)Rozporządzenie (UE) 2022/1032 zawiera wymóg, aby państwa członkowskie napełniły swoje magazyny do 90 % do listopada 2023 r. Cel ten jest wyższy niż cel na listopad 2022 r. (80 %). Wspólne zakupy mogłyby pomóc państwom członkowskim w osiągnięciu tego nowego celu. W ramach tych zakupów państwa członkowskie powinny zobowiązać przedsiębiorstwa krajowe do korzystania z usług dostawcy usług w celu zagregowania zapotrzebowania na wystarczająco duże ilości gazu, aby zmniejszyć ryzyko, że magazyny nie będą mogły zostać napełnione. Państwa członkowskie powinny wymagać, aby w procesie agregacji zapotrzebowania ich przedsiębiorstwa uwzględniały ilości odpowiadające co najmniej 15 % (około 13,5 mld m³ dla całej UE) ich docelowego napełnienia magazynów na kolejny rok. Udział państw członkowskich, które nie posiadają podziemnych magazynów na swoim terytorium, w procesie agregacji zapotrzebowania powinien stanowić ilość równoważną ich obowiązkom w zakresie podziału obciążeń.

(26)Aby skutecznie wykorzystywać wspólne zakupy i zawierać umowy gazowe z dostawcami oferującymi gaz dostawcy usług, przedsiębiorstwa mogą koordynować warunki zakupu, takie jak ilości, cena gazu, punkty i terminy dostawy, w granicach prawa Unii. Przedsiębiorstwa gazowe uczestniczące w konsorcjum na rzecz zakupu gazu powinny jednak dopilnować, aby informacje wymieniane bezpośrednio lub pośrednio ograniczały się do tego, co jest absolutnie niezbędne do osiągnięcia zamierzonego celu zgodnie z art. 101 TFUE. Ponadto przepisy niniejszego rozporządzenia dotyczące przejrzystości i zarządzania zagwarantują, że umowy konsorcjum dokonującego zakupu nie będą zagrażać bezpieczeństwu dostaw ani solidarności energetycznej, w szczególności w przypadku gdy państwa członkowskie są bezpośrednio lub pośrednio zaangażowane w proces zakupu.

(27)Chociaż można utworzyć więcej niż jedno konsorcjum na rzecz zakupu gazu, najskuteczniejszą opcją byłoby utworzenie jednego konsorcjum na rzecz zakupu gazu, obejmującego jak największą liczbę przedsiębiorstw w celu agregowania zapotrzebowania za pośrednictwem dostawcy usług i zaprojektowanego w sposób zgodny z unijnym prawem konkurencji. Ponadto połączenie sił w ramach jednego konsorcjum na rzecz zakupu gazu poprawi pozycję negocjacyjną Unii na rynku i umożliwi stworzenie korzystnych warunków, które trudno byłoby osiągnąć mniejszym przedsiębiorstwom unijnym lub w przypadku działania w sposób bardziej rozproszony.

(28)Tworzenie i funkcjonowanie konsorcjów na rzecz zakupu gaz na podstawie niniejszego rozporządzenia powinno odbywać się zgodnie z unijnymi regułami konkurencji mającymi zastosowanie w świetle obecnych wyjątkowych okoliczności rynkowych. Komisja wskazała, że jest gotowa wspierać przedsiębiorstwa w tworzeniu takiego konsorcjum na rzecz zakupu gazu i wydać decyzję, na podstawie art. 10 rozporządzenia 1/2003, w sprawie niestosowania art. 101 i 102 TFUE, jeżeli zostaną wprowadzone i będą przestrzegane odpowiednie zabezpieczenia. Komisja wyraziła również gotowość do przedstawienia nieformalnych wytycznych, jeżeli przedsiębiorstwa uczestniczące w innych konsorcjach nie będą miały pewności co do oceny jednego lub większej liczby elementów ich wspólnego zakupu zgodnie z unijnymi regułami konkurencji 19 .

(30)Zgodnie z zasadą proporcjonalności środki dotyczące agregacji zapotrzebowania i wspólnych zakupów nie wykraczają poza to, co jest konieczne do osiągnięcia ich celu, ponieważ będą wdrażane na zasadzie dobrowolności, z ograniczonym wyjątkiem dotyczącym obowiązkowego udziału w agregacji zapotrzebowania w celu napełniania instalacji magazynowych gazu, a przedsiębiorstwa prywatne pozostaną stronami umów na dostawy gazu zawartych w ramach wspólnych zakupów.

(31)Aby zoptymalizować zdolność absorpcyjną terminali LNG w UE oraz wykorzystanie instalacji magazynowych, konieczne są lepsze ustalenia dotyczące przejrzystości oraz zorganizowany rynek ułatwiający handel na rynku wtórnym pojemnością magazynów gazu i zdolnościami instalacji LNG, podobnie jak w przypadku przesyłu gazu rurociągami. Jest to szczególnie ważne w przypadku sytuacji nadzwyczajnej i zmian w przepływach gazu, które charakteryzuje przejście z gazu rurociągowego z Federacji Rosyjskiej na LNG. Wniosek Komisji dotyczący zmiany rozporządzenia w sprawie gazu w ramach pakietu dotyczącego dekarbonizacji rynku wodoru i gazu 20 zawiera odpowiednie przepisy w art. 10 i 31. Przyspieszenie realizacji tych przepisów w ramach reagowania kryzysowego ma kluczowe znaczenie dla korzystania z terminali LNG i instalacji magazynowych gazu z zachowaniem niezbędnej przejrzystości i w sposób bardziej efektywny.

(32)Jeśli chodzi o długoterminowe rezerwacje zdolności przesyłowych gazu, obowiązujące zasady zarządzania ograniczeniami przesyłowymi przewidują procedury „wykorzystaj lub strać”. Procedury te są jednak powolne (trwają co najmniej sześć miesięcy zanim przyniosą skutek) i wymagają uciążliwych procedur administracyjnych ze strony krajowych organów regulacyjnych. W związku z tym zasady te powinny zostać ulepszone i uproszczone, aby dać operatorom systemów gazowych narzędzia umożliwiające szybkie reagowanie na zmiany w przepływach gazu oraz zaradzenie ewentualnym ograniczeniom przesyłowym. W szczególności nowe przepisy mogłyby przyspieszyć wprowadzanie do obrotu niewykorzystanych długoterminowych zdolności przesyłowych, które w przeciwnym razie pozostałyby niewykorzystane, co zwiększyłoby efektywność wykorzystania rurociągów.

(33)Operatorzy systemów przesyłowych powinni przeanalizować dostępne informacje na temat korzystania z sieci przesyłowej przez użytkowników sieci i ustalić, czy występują przypadki niepełnego wykorzystania zakontraktowanej zdolności ciągłej. Takie niepełne wykorzystanie można zdefiniować jako sytuację, w której użytkownik sieci w ciągu ostatnich 30 dni korzystał lub oferował na rynku mniej niż średnio 80 % zarezerwowanej zdolności ciągłej. W przypadku niepełnego wykorzystania zdolności operator systemu przesyłowego powinien opublikować dostępną zdolność w perspektywie kolejnej aukcji miesięcznej, a następnie wystawić ją na aukcji.

(34)Niczym niesprowokowana i nieuzasadniona inwazja Federacji Rosyjskiej na Ukrainę doprowadziła do poważnych niepewności i zakłóceń na europejskich rynkach gazu ziemnego. W rezultacie w ostatnich miesiącach niepewność co do dostaw i wynikające z niej oczekiwania rynkowe przełożyły się na niezwykle wysokie i zmienne ceny gazu ziemnego. W ten sposób powstała dodatkowa presję na uczestników rynku i zakłócone zostało sprawne funkcjonowanie unijnych rynków energii.

(35)Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE 21 ustanowiono przepisy mające na celu zapewnienie właściwego funkcjonowania systemów obrotu, w których prowadzony jest również obrót energetycznymi towarowymi instrumentami pochodnymi. Dyrektywa ta stanowi, że państwa członkowskie wymagają od rynku regulowanego wprowadzenia mechanizmów gwarantujących sprawiedliwe i prawidłowe funkcjonowanie rynków finansowych. Mechanizmy takie nie mają jednak na celu wyznaczenia limitu śróddziennych zmian cen i nie zapobiegły wystąpieniu przypadków wyjątkowej zmienności obserwowanej na rynkach instrumentów pochodnych opartych na gazie i energii elektrycznej. 

(36)Z uwagi na trudności, z jakimi borykają się uczestnicy rynku w systemach obrotu, w których prowadzony jest obrót energetycznymi towarowymi instrumentami pochodnymi, oraz na pilną potrzebę zapewnienia, aby rynki energetycznych instrumentów pochodnych nadal spełniały swoją rolę w zaspokajaniu potrzeb w zakresie zabezpieczenia gospodarki realnej, należy zobowiązać systemy obrotu, w których prowadzony jest obrót energetycznymi towarowymi instrumentami pochodnymi do utworzenia tymczasowych mechanizmów zarządzania zmiennością śróddzienną w celu skuteczniejszego przeciwdziałania nadmiernym wahaniom cen. Aby zapewnić stosowanie tego mechanizmu do najbardziej płynnych kontraktów oraz uniknąć niezamierzonych zakłóceń na rynkach mniej płynnych instrumentów pochodnych, mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną powinien mieć zastosowanie wyłącznie do energetycznych instrumentów pochodnych o najbliższym terminie wygaśnięcia.

(37)Systemy obrotu oferujące energetyczne towarowe instrumenty pochodne o najbliższym terminie wygaśnięcia często dopuszczają do udziału w obrocie różne przedsiębiorstwa energetyczne ze wszystkich państw członkowskich. Takie przedsiębiorstwa energetyczne w dużym stopniu polegają na instrumentach pochodnych będących przedmiotem obrotu w takich systemach obrotu, aby zapewnić kluczowe dostawy gazu i energii elektrycznej w całej Unii. Nadmierne wahania cen występujące w systemach obrotu towarami wpływają zatem na działalność przedsiębiorstw energetycznych w całej Unii, a ostatecznie negatywnie wpływają również na odbiorców końcowych. W związku z tym, w duchu solidarności między państwami członkowskimi, należy rozpocząć koordynację wdrażania i stosowania mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną w celu zapewnienia, aby operatorzy o zasadniczym znaczeniu dla bezpieczeństwa dostaw energii we wszystkich państwach członkowskich korzystali z zabezpieczeń przed dużymi wahaniami cen szkodliwie wpływającymi na ich dalszą działalność, również ze szkodą dla odbiorców końcowych.

(38)Mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną powinien umożliwić zapobieganie nadmiernym wahaniom cen w ciągu dnia sesyjnego. Mechanizm ten powinien opierać się na cenie rynkowej zaobserwowanej w regularnych odstępach czasu. Z uwagi na dużą różnorodność instrumentów na rynkach energetycznych instrumentów pochodnych oraz szczególne cechy systemów obrotu związanych z takimi instrumentami, mechanizmy zarządzania zmiennością śróddzienną należy dostosować do specyfiki tych instrumentów i rynków. W związku z tym systemy obrotu powinny ustalać granice cenowe z uwzględnieniem specyfiki każdego energetycznego towarowego instrumentu pochodnego o najbliższym terminie wygaśnięcia, profilu płynności rynku takiego instrumentu pochodnego i jego profilu zmienności.

(39)Mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną powinien stanowić uzupełnienie wszelkich statycznych lub dynamicznych automatycznych mechanizmów zawieszania obrotu, które systemy obrotu wprowadziły już zgodnie z dyrektywą 2014/65/UE przed wejściem w życie niniejszego rozporządzenia.

(40)W celu zapewnienia przejrzystości funkcjonowania mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, który wdrażają, systemy obrotu powinny podawać do wiadomości publicznej opis jego ogólnych cech. Jednak w celu zapewnienia uczciwego i prawidłowego obrotu systemy obrotu nie powinny być zobowiązane do publikowania wszystkich parametrów technicznych wprowadzanych przez siebie mechanizmów.

(41)Aby zapewnić jednolite warunki wdrażania mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną oraz sprawne funkcjonowanie systemów obrotu oferujących obrót energetycznymi towarowymi instrumentami pochodnymi o najbliższym terminie wygaśnięcia, należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze do określenia warunków wdrożenia mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, m.in. w celu określenia częstotliwości, z jaką ponownie obliczane są granice cenowe, lub środków, które należy zastosować w przypadku, gdy ceny transakcyjne wykraczają poza te granice cenowe. Komisja powinna mieć możliwość uwzględniania specyfiki każdego energetycznego towarowego instrumentu pochodnego, profilu płynności rynku takiego instrumentu pochodnego i jego profilu zmienności.

(42)Aby dać systemom obrotu wystarczająco dużo czasu na pełne wdrożenie mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, jak określono w niniejszym rozporządzeniu, systemy obrotu powinny mieć czas do dnia 31 stycznia 2023 r. na wprowadzenie mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną. Aby systemy obrotu były w stanie szybko radzić sobie z nadmiernymi wahaniami cen jeszcze przed wprowadzeniem tego mechanizmu, powinny one dysponować roboczym mechanizmem, który zasadniczo może osiągnąć ten sam cel co mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną.

(43)Obowiązki i ograniczenia nałożone przez ten środek na systemy obrotu i uczestników obrotu nie wykraczają poza to, co jest konieczne do umożliwienia przedsiębiorstwom energetycznym dalszego uczestnictwa w rynkach gazu i energii elektrycznej oraz zaspokojenia ich potrzeb w zakresie zabezpieczenia, a tym samym przyczynienia się do bezpieczeństwa dostaw energii dla odbiorców końcowych.

(44)Aby zapewnić skuteczne stosowanie mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, właściwe organy powinny nadzorować jego wdrażanie przez systemy obrotu i regularnie składać sprawozdania z tego wdrażania Europejskiemu Urzędowi Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA). Aby zapewnić spójne wdrażanie mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, właściwe organy powinny również dopilnować, aby rozbieżności we wdrażaniu mechanizmu przez systemy obrotu były należycie uzasadnione.

(45)Aby wyeliminować potencjalne rozbieżności w stosowaniu mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną między państwami członkowskimi ESMA, na podstawie sprawozdań przedłożonych przez właściwe organy, powinien koordynować działania właściwych organów państw członkowskich i dokumentować wszelkie zaobserwowane rozbieżności w sposobie wdrażania mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną przez systemy obrotu w różnych jurysdykcjach w Unii.

(46)Z uwagi na bezprecedensowe ograniczenie dostaw gazu ziemnego z Federacji Rosyjskiej oraz utrzymujące się ryzyko dalszych nagłych zakłóceń dostaw, Unia musi pilnie zdywersyfikować swoje dostawy gazu. Europejski rynek LNG wciąż jednak się tworzy i trudno jest dokładnie określić ceny, które występują na tym rynku. Aby dokładnie, obiektywnie i wiarygodnie oszacować ceny dostaw LNG do Unii, europejska Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) powinna gromadzić wszystkie dane dotyczące rynku LNG, które są niezbędne do sporządzania codziennego oszacowania ceny LNG.

(47)Takie oszacowanie ceny należy przeprowadzać na podstawie wszystkich transakcji dotyczących dostaw LNG do Unii. ACER powinna być uprawniona do gromadzenia tych danych rynkowych od wszystkich uczestników zajmujących się dostawami LNG do Unii. Wszyscy tacy uczestnicy powinni być zobowiązani do zgłaszania ACER wszystkich swoich danych dotyczących rynku LNG w czasie jak najbardziej zbliżonym do czasu rzeczywistego (w miarę możliwości technologicznych) po zawarciu transakcji albo po złożeniu oferty przetargowej lub oferty zawarcia transakcji. Oszacowanie ceny dokonywane przez ACER powinno obejmować kompletny zbiór danych, w tym ceny transakcyjne, a od dnia 1 marca 2023 r. – ceny ofert kupna i sprzedaży dla dostaw LNG do Unii. Codzienna publikacja tego obiektywnego oszacowania ceny oraz spreadu ustalonego w porównaniu z innymi cenami referencyjnymi na rynku w formie poziomu odniesienia LNG przygotowuje grunt do jego dobrowolnego przyjęcia przez uczestników rynku jako ceny referencyjnej w ich umowach i transakcjach. Gdy już będą gotowe, oszacowanie ceny LNG i poziom odniesienia LNG mogłyby również stać się kursem referencyjnym dla kontraktów na instrumenty pochodne, wykorzystywanym do zabezpieczenia ceny LNG lub różnicy między ceną LNG a cenami innych rodzajów gazu. Ze względu na pilny charakter środka pierwsza publikacja oszacowania ceny LNG powinna nastąpić nie później niż dwa tygodnie po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia.

(48)Obecne uprawnienia powierzone ACER na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1227/2011 oraz rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014 wdrażającego art. 8 ust. 2 i art. 8 ust. 6 rozporządzenia (UE) nr 1227/2011 (zwanych dalej łącznie „REMIT”) nie są wystarczające do stworzenia kompletnego i kompleksowego zbioru danych dotyczących wszystkich dostaw LNG do Unii. Taki kompleksowy i kompletny zbiór danych na potrzeby dziennego oszacowania ceny jest jednak niezbędny, aby Unia mogła w duchu solidarności zarządzać swoją polityką zamówień na międzynarodowy import LNG, w szczególności w obecnej sytuacji kryzysowej. Odpowiednie dane i informacje na temat umów LNG są również niezbędne do monitorowania zmian cen, a także do przeprowadzenia kontroli jakości danych i zapewnienia jakości. Ten instrument ad hoc powinien umożliwić ACER gromadzenie wszystkich danych rynkowych wymaganych do sporządzenia kompleksowego i reprezentatywnego oszacowania ceny dostaw LNG do Unii.

(49)Chociaż stałe sporządzanie dziennego oszacowania ceny LNG i poziomu odniesienia LNG powinno na późniejszym etapie zostać uwzględnione w bardziej kompleksowym przeglądzie ram prawnych REMIT, trwająca sytuacja kryzysowa wymaga już teraz pilnych działań w celu zaradzenia obecnie występującym poważnym trudnościom w dostawach LNG i dokładnego oszacowania ceny dostaw LNG do Unii na zasadzie tymczasowej do momentu przyjęcia odpowiedniej zmiany ram prawnych REMIT zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą.

(50)W celu natychmiastowego zwiększenia przejrzystości cen i bezpieczeństwa planowania na rynku importu LNG należy sprecyzować, że odpowiedni zbiór danych powinien zawierać zarówno informacje na temat ceny i ilości zrealizowanych transakcji na LNG, cen i ilości, na jakie opiewają oferty kupna i sprzedaży dotyczące dostaw LNG do Unii, jak również, w stosownych przypadkach, formułę cenową zawartą w umowie długoterminowej, z której wyprowadza się cenę. 

(51)Wszyscy uczestnicy rynku podlegający obowiązkowi sprawozdawczemu powinni być definiowani jako uczestnicy zaangażowani w zakup albo sprzedaż ładunków LNG, dla których miejscem dostawy jest Unia. Ci uczestnicy rynku LNG powinni podlegać obowiązkom i zakazom mającym zastosowanie do uczestników rynku zgodnie z REMIT.

(52)ACER, we współpracy z Komisją, powinna posiadać szerokie uprawnienia do określania jakości i treści danych rynkowych, które gromadzi w celu sporządzenia dziennego oszacowania ceny dostaw LNG do Unii. Powinna również dysponować szeroką swobodą uznania przy wyborze preferowanego protokołu komunikacyjnego. Aby uzyskać jak najwyższą jakość zgłaszanych danych rynkowych, ACER powinna być uprawniona do określenia wszystkich parametrów danych rynkowych, które należy jej zgłaszać. Parametrami takimi powinny być między innymi: jednostki referencyjne, w których zgłaszane są dane dotyczące cen, jednostki referencyjne, w których zgłaszane są dane dotyczące ilości, okresy pozostałe do wygaśnięcia transakcji terminowych lub przedtransakcyjne dane dotyczące ofert kupna i sprzedaży, a także protokoły komunikacyjne, które mają być stosowane do przekazywania ACER wymaganych danych.

(53)ACER powinna również określić metodę, którą stosuje w celu przedstawienia dziennego oszacowana ceny LNG i poziomu odniesienia LNG, a także procedurę regularnego przeglądu tej metody.

(54)Oszacowanie ceny publikowane na podstawie niniejszego rozporządzenia powinno zapewnić większą przejrzystość państwom członkowskim i innym uczestnikom rynku w kwestii dominujących cen importu LNG do Europy. Większa przejrzystość cen powinna z kolei umożliwić państwom członkowskim i podmiotom prywatnym mającym siedzibę w Unii działanie w sposób bardziej świadomy i skoordynowany przy zakupie LNG na rynkach światowych, w szczególności przy korzystaniu z pośrednictwa dostawcy usług. Lepsza koordynacja zakupów LNG powinna zapobiec wzajemnemu przelicytowywaniu się państw członkowskich lub składaniu ofert kupna z cenami, które nie są zgodne z dominującą ceną rynkową. Dlatego też oszacowania cen i spready (poziomy odniesienia) publikowane na podstawie niniejszego rozporządzenia mają kluczowe znaczenie dla zwiększenia solidarności między państwami członkowskimi w zamawianiu ograniczonych dostaw LNG.

(55)Spoczywający na operatorach rynku obowiązek przekazywania ACER informacji na temat transakcji LNG jest konieczny i proporcjonalny, aby osiągnąć cel, jakim jest umożliwienie ACER ustanowienia poziomu odniesienia LNG, w szczególności ze względu na fakt, że jest on zgodny z obecnymi obowiązkami operatorów rynku w ramach REMIT, a ACER zachowa poufność szczególnie chronionych informacji handlowych.

(56)Giełda Title Transfer Facility (TTF) jest wirtualnym punktem obrotu w Niderlandach, która ze względu na swoją wysoką płynność często stanowi w praktyce miejsce ustalania cen dla europejskiego rynku gazu, wpływając na umowy i operacje zabezpieczające w całej UE. W szczególnych warunkach, po wdrożeniu innych środków dotyczących cen gazu, konieczna może być ukierunkowana nadzwyczajna interwencja w odniesieniu do cen kasowych TTF. Na wniosek Komisji Rada powinna przyjąć środek decyzyjny w celu ustanowienia dynamicznego mechanizmu korekty rynkowej dla transakcji na gaz ziemny na rynku kasowym TTF. Maksymalna cena, która ma zostać ustalona, musi zapewniać bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego w Unii i wewnątrzunijnych przepływów tego gazu oraz uwzględniać wpływ cen gazu na ceny energii elektrycznej. Aby nie wpływać na przepływy wewnątrzunijne, które powinny nadal umożliwiać przepływ gazu ziemnego tam, gdzie jest on najbardziej potrzebny, inne unijne giełdy gazu mogą być powiązane – za pośrednictwem dynamicznych widełek cenowych – ze skorygowaną ceną kasową obowiązującą na giełdzie TTF. Przy podejmowaniu decyzji w sprawie wniosków dotyczących wprowadzenia mechanizmu korekty rynkowej dla giełd gazu w Unii należy rozważyć alternatywne warianty, takie jak interwencje regulacyjne w mechanizm ustalania cen stosowany w umowach zakupu gazu.

(57)Unia stanowi atrakcyjny rynek dla międzynarodowych dostaw gazu i postrzegana jest jako wiarygodny partner w handlu energią. Przed wdrożeniem jakiejkolwiek interwencji rynkowej mającej wpływ na import, aby ograniczyć ewentualne ryzyko, działania powinny opierać się na kontaktach z partnerami międzynarodowymi i rozwiązaniach wypracowanych w drodze negocjacji.

(58)W obliczu możliwości poważnych zakłóceń w dostawach gazu i niedoborów dostaw Unia powinna być przygotowana do szybkiego stosowania różnych mechanizmów solidarności w celu opanowania sytuacji nadzwyczajnych. W tych nadzwyczajnych okolicznościach Rada, na podstawie wniosku Komisji, powinna mieć możliwość podjęcia decyzji w sprawie skutecznego mechanizmu alokacji gazu, w tym zasad ustalania cen, dostępnego dla państw członkowskich w przypadku sytuacji nadzwyczajnej w regionie lub w Unii.

(59)W rozporządzeniu (UE) 2017/1938 przewidziano już, że w sytuacji nadzwyczajnej państwa członkowskie mają możliwość priorytetowego traktowania dostaw gazu do niektórych krytycznych elektrowni gazowych ze względu na ich znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej i uniknięcia zakłóceń równowagi w sieci. Krytyczne elektrownie gazowe i powiązane z nimi ilości gazu mogą mieć istotny wpływ na ilości gazu dostępne na potrzeby solidarnego wsparcia w sytuacji nadzwyczajnej. W tym kontekście państwa członkowskie powinny mieć tymczasową możliwość wnioskowania o nadzwyczajne środki solidarnościowe, jeżeli nie są w stanie zabezpieczyć tych krytycznych ilości gazu niezbędnych do zapewnienia kontynuacji produkcji energii elektrycznej w krytycznych elektrowniach gazowych. Z tego samego powodu państwa członkowskie udzielające solidarnego wsparcia powinny być również uprawnione do zapewnienia, aby funkcjonowanie ich krytycznych elektrowni gazowych nie było zagrożone podczas udzielania solidarnego wsparcia innemu państwu członkowskiemu.

(60)W przypadku uruchomienia mechanizmu solidarności należy zezwolić na wnioskowanie jedynie o takie ilości gazu, jakie są potrzebne w elektrowniach, które państwa członkowskie uznały za krytyczne dla europejskiej wystarczalności systemu elektroenergetycznego. Należy ustanowić maksymalny limit krytycznych ilości gazu potrzebnych w każdym państwie członkowskim do zachowania bezpieczeństwa dostaw. Podstawę do ustalenia takich limitów stanowi metoda stosowana w prognozach zimowych ENTSO-E. W wyjątkowych i należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie powinny mieć możliwość przekroczenia maksymalnego limitu określonego w niniejszym rozporządzeniu. 

(61)Ograniczenia nałożone przez ten środek na operatorów rynku są niezbędne, by zapewnić bezpieczeństwo dostaw gazu w sytuacji ograniczonych dostaw gazu i zwiększonego zapotrzebowania w sezonie zimowym. Opierają się one na istniejących środkach określonych odpowiednio w rozporządzeniach (UE) 2022/1369 i (UE) 2017/1938 i mają na celu zwiększenie skuteczności tych środków w obecnych okolicznościach.

(62)Niektórzy odbiorcy – w tym gospodarstwa domowe i odbiorcy świadczący podstawowe usługi społeczne – są szczególnie wrażliwi na negatywne skutki zakłóceń w dostawach gazu. Z tego powodu rozporządzeniem (UE) 2017/1938 wprowadzono mechanizm solidarności między państwami członkowskimi służący łagodzeniu skutków poważnych sytuacji nadzwyczajnych wewnątrz Unii oraz dopilnowaniu, aby gaz mógł płynąć do odbiorców chronionych w ramach solidarnego wsparcia. W niektórych przypadkach jednak zużywanie gazu nawet przez odbiorców chronionych można uznać za inne niż nieodzowne; ograniczenie tego rodzaju zużycia, które wyraźnie wykracza poza to, co jest potrzebne, nie podważyłoby celów określonych w rozporządzeniu (UE) 2017/1938, w szczególności ze względu na fakt, że zużywanie brakującego gazu do zastosowań innych niż nieodzowne mogłoby prowadzić do poważnych szkód w innych sektorach odbiorców prywatnych lub komercyjnych. Państwa członkowskie powinny zatem mieć możliwość osiągnięcia oszczędności gazu również poprzez ograniczenie, w określonych okolicznościach, zużycia gazu innego niż nieodzowne przez odbiorców chronionych. Wszelkie środki ograniczające stosowane przez państwa członkowskie powinny być jednak ściśle ograniczone do zużycia innego niż nieodzowne i w żadnym wypadku nie powinny ograniczać zużycia gazu przez odbiorców chronionych do celów podstawowych ani zmniejszać ich zdolności do odpowiedniego ogrzewania domów.

(63)Państwa członkowskie i ich właściwe organy powinny mieć swobodę określania mających zastosowanie środków ograniczających oraz działań stanowiących zużycie inne niż niezbędne, takich jak ogrzewanie powierzchni zewnętrznych, ogrzewanie prywatnych basenów i innych dodatkowych obiektów mieszkalnych. Dzięki możliwości ograniczenia zużycia innego niż nieodzowne państwa członkowskie powinny wzmocnić zabezpieczenia i zapewnić dostawy gazu do innych kluczowych sektorów, usług i gałęzi przemysłu, co umożliwi im kontynuowanie działalności w czasie kryzysu.

(64)Wszelkie środki mające na celu ograniczenie zużycia innego niż nieodzowne przez odbiorców chronionych powinny być konieczne i proporcjonalne oraz mieć zastosowanie w szczególności w sytuacjach ogłoszonego stanu kryzysowego na podstawie art. 11 ust. 1 i art. 12 rozporządzenia (UE) 2017/1938 lub unijnego stanu alarmowego na podstawie rozporządzenia (UE) 2022/1369. Pomimo stosowania środków ograniczających zużycie inne niż nieodzowne odbiorcy chronieni powinni nadal korzystać z ochrony przed odłączeniem. Państwa członkowskie powinny również zapewnić, aby takie środki nie ograniczały wymaganej ochrony odbiorców wrażliwych, których obecne zużycie należy uznać za nieodzowne.

(65)W przypadku sytuacji nadzwyczajnej państwa członkowskie oraz Unia powinny zapewnić przepływ gazu w ramach rynku wewnętrznego. Oznacza to, że środki stosowane na szczeblu krajowym nie powinny powodować problemów związanych z bezpieczeństwem dostaw w innym państwie członkowskim, natomiast dostęp do infrastruktury transgranicznej powinien w każdej chwili pozostać bezpieczny i możliwy pod względem technicznym. Obecne ramy prawne nie przewidują procedury, która mogłaby służyć skutecznemu rozwiązywaniu konfliktów między dwoma państwami członkowskimi dotyczących środków negatywnie wpływających na przepływy transgraniczne. Ponieważ sieci gazowe i elektroenergetyczne w UE są wzajemnie połączone, może to nie tylko doprowadzić do poważnych problemów w zakresie bezpieczeństwa dostaw, ale również osłabić jedność Unii wobec państw trzecich. Należy zatem przyznać Komisji uprawnienia do oceny zastosowanych środków krajowych oraz, w razie potrzeby, do arbitrażu w rozsądnym terminie. W tym celu Komisja powinna mieć możliwość zwrócenia się o zmianę tych środków w przypadku stwierdzenia zagrożeń dla bezpieczeństwa dostaw gazu do innych państw członkowskich lub do Unii. Z uwagi na wyjątkowy charakter obecnego kryzysu energetycznego adresaci decyzji Komisji powinni się do niej stosować bez opóźnień, które mogą potencjalnie utrudnić dostawy gazu do Unii. W związku z powyższym na okres stosowania niniejszego rozporządzenia należy zawiesić procedury pojednawcze ze względu na bezpieczeństwo funkcjonowania rynku wewnętrznego.

(66)Zasada solidarności energetycznej jest ogólną zasadą prawa Unii 22 i ma zastosowanie do wszystkich państw członkowskich, a nie tylko do sąsiadujących ze sobą państw członkowskich. Ponadto efektywne wykorzystanie istniejącej infrastruktury, w tym transgranicznej zdolności przesyłowej i instalacji LNG, jest ważnym czynnikiem gwarantującym bezpieczeństwo dostaw gazu w duchu solidarności. W przypadku zakłóceń w dostawach gazu na szczeblu krajowym, regionalnym lub unijnym oraz w przypadku znaczącego przejścia z gazu rurociągowego na LNG państwa członkowskie powinny mieć możliwość korzystania nie tylko z możliwości dostaw z sąsiednich gazociągów, ale również z dostaw z państw, które dysponują instalacjami LNG. Niektóre państwa członkowskie powinny być w stanie udzielić solidarnego wsparcia innym państwom członkowskim, nawet jeżeli nie są one bezpośrednio połączone gazociągiem, ani poprzez państwo trzecie, ani inne państwa członkowskie. Należy zatem rozszerzyć obowiązek udzielenia solidarnego wsparcia na niepołączone państwa członkowskie dysponujące instalacjami LNG.

(67)Wdrażając zasadę solidarności energetycznej, rozporządzeniem (UE) 2017/1938 wprowadzono mechanizm solidarności mający na celu zacieśnienie współpracy i zaufania między państwami członkowskimi w przypadku poważnego kryzysu. Przyjmując środki niezbędne do wdrożenia mechanizmu solidarności, państwa członkowskie muszą uzgodnić szereg kwestii technicznych, prawnych i finansowych w ramach uzgodnień dwustronnych, na podstawie art. 13 ust. 10 tego samego rozporządzenia.

(68)Mimo prawnego obowiązku zawarcia dwustronnych uzgodnień o solidarności do dnia 1 grudnia 2018 r. sfinalizowano jednak tylko kilka takich porozumień, co stanowi zagrożenie dla realizacji prawnego obowiązku udzielenia solidarnego wsparcia w sytuacji nadzwyczajnej. Wniosek Komisji dotyczący rozporządzenia w sprawie rynków wewnętrznych gazów odnawialnych i gazu ziemnego oraz wodoru z grudnia 2020 r. zawierał pierwszy wzór umowy o solidarności 23 . Ponieważ jednak wzór ten opracowano przed niesprowokowaną agresją Rosji na Ukrainę, z uwagi na bieżącą sytuację skrajnego niedoboru gazu i gwałtownie rosnących cen oraz pilną potrzebę wprowadzenia tymczasowych domyślnych zasad już na nadchodzącą zimę, należy ustanowić tymczasowe ramy domyślnych zasad dotyczących zapewnienia wymaganych środków solidarnościowych na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) 2017/1938, które są skuteczne i możliwe do szybkiego wdrożenia, nie zależą od długich negocjacji dwustronnych i są dostosowane do bieżącej sytuacji wygórowanych cen i bardzo zmiennych cen gazu.

(69)Solidarne wsparcie powinno co do zasady być udzielane za godziwą rekompensatą wypłacaną bezpośrednio przez państwo członkowskie zwracające się o wsparcie lub wyznaczone przez nie podmioty. Rekompensata powinna pokrywać cenę gazu, wszelkie faktyczne/potencjalne koszty magazynowania, transport transgraniczny oraz koszty powiązane. Rekompensata powinna być sprawiedliwa, zarówno dla państw członkowskich zwracających się o solidarne wsparcie, jak i dla państw członkowskich udzielających wsparcia.

(70)Obecny kryzys prowadzi do poziomów cen i regularnych skoków cen, które znacznie wykraczają poza sytuację ewentualnego kryzysu dostaw w momencie przyjęcia rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa dostaw. Przy określaniu kwoty rekompensaty dla państw członkowskich udzielających solidarnego wsparcia należy zatem wziąć pod uwagę zmienność cen charakteryzującą rynek gazu w wyniku obecnego kryzysu gazowego. W oparciu o zasadę solidarności oraz w celu uniknięcia ustalania cen w skrajnych warunkach rynkowych problematyczne byłoby przyjęcie zmiennej ceny rynkowej jako podstawy dla domyślnej ceny środka solidarnościowego. Cena gazu powinna odzwierciedlać średnią cenę na rynku państwa członkowskiego udzielającego solidarnego wsparcia w danym okresie. Przyjmując średnią cenę rynkową z okresu 30 dni poprzedzających wniosek, rekompensata nadal opiera się na „cenie rynkowej”, jak określono w zaleceniu Komisji (UE) 2018/177 z dnia 2 lutego 2018 r. Średnia cena rynkowa jest bardziej niezależna od zmienności i bardzo wysokich cen kasowych w sytuacjach kryzysowych i jako taka ogranicza wszelkie niepożądane zachęty. Przyjęcie bardzo wysokich cen na rynku kasowym w sytuacjach kryzysowych jako podstawy rekompensaty naruszyłoby solidarnościowy charakter wsparcia. Państwa członkowskie udzielające wsparcia nadal otrzymają godziwą rekompensatę, ponieważ największa część gazu pochodzi z umów długoterminowych oraz magazynów i jest nabywana po cenach niższych niż ceny na rynku kasowym w sytuacjach kryzysowych.

(71)Jak podkreślono w zaleceniu Komisji (UE) 2018/177 z dnia 2 lutego 2018 r., koszt strat poniesionych przez sektor dotknięty ograniczeniami dostaw może zostać pokryty jedynie wówczas, gdy nie jest on odzwierciedlony w cenie gazu, jaką musi zapłacić państwo członkowskie zwracające się o solidarne wsparcie; państwo członkowskie, które zwróciło się o solidarne wsparcie, nie powinno dwukrotnie wypłacać rekompensaty za te same koszty. Ze względu na wyjątkowe okoliczności, w których ceny gazu osiągnęły bezprecedensowy poziom, państwo członkowskie otrzymujące solidarne wsparcie nie powinno być automatycznie zobowiązane do pokrycia innych kosztów, takich jak straty lub koszty postępowania sądowego, powstałych w państwie członkowskim udzielającym wsparcia.

(72)Państwa członkowskie zachowują jednak możliwość dwustronnego uzgadniania dodatkowej rekompensaty pokrywającej inne koszty, takie jak koszty poniesione w związku z obowiązkiem wypłaty rekompensaty w państwie członkowskim udzielającym wsparcie, w tym straty poniesione przez sektor dotknięty ograniczeniami dostaw. Tego rodzaju koszty można uwzględnić w rekompensacie, jeśli krajowe ramy prawne przewidują obowiązek zapłaty za szkody poniesione przez sektor dotknięty ograniczeniami dostaw, łącznie z rekompensatą za straty ekonomiczne; koszty te należałoby doliczyć do ceny gazu.

(73)Ponieważ solidarne wsparcie jest środkiem stosowanym w ostateczności, może je uruchomić wyłącznie państwo członkowskie zwracające się o wsparcie w sytuacji, gdy rynek nie jest w stanie zaoferować niezbędnych ilości gazu, w tym tych oferowanych dobrowolnie przez odbiorców niechronionych, w celu zaspokojenia popytu ze strony odbiorców chronionych w ramach solidarnego wsparcia. Oprócz tego środki przewidziane w przyjętym przez państwo członkowskie zwracające się o wsparcie planie na wypadek sytuacji nadzwyczajnej, w tym przymusowe ograniczenia dostaw do poziomu odbiorców chronionych w ramach solidarnego wsparcia, muszą zostać wyczerpane.

(74)Pilny charakter i konsekwencje ewentualnego uruchomienia mechanizmu solidarności powinny pociągać za sobą ścisłą współpracę między zaangażowanymi państwami członkowskimi, Komisją i właściwymi podmiotami zarządzającymi w sytuacji kryzysowej wyznaczonymi przez państwa członkowskie zgodnie z art. 10 ust. 1 lit. g) rozporządzenia (UE) 2017/1938. Wniosek o wsparcie powinien zatem zostać przekazany wszystkim stronom w odpowiednim czasie i zawierać minimalny zestaw elementów, co umożliwi państwom członkowskim udzielającym wsparcia niezwłoczną odpowiedź. Odpowiedź państwa członkowskiego udzielającego wsparcia powinna zawierać informacje na temat ilości gazu, która może zostać dostarczona do państwa członkowskiego zwracającego się o wsparcie, w tym również ilości, które mogą zostać uwolnione w przypadku zastosowania instrumentów nierynkowych. Państwa członkowskie mogą poczynić dodatkowe ustalenia techniczne i koordynacyjne, aby ułatwić terminową odpowiedź na wniosek o udzielenie solidarnego wsparcia. Udzielając solidarnego wsparcia, państwa członkowskie i ich właściwe organy powinny zapewnić bezpieczeństwo operacyjne i niezawodność sieci. 

(75)Państwo członkowskie zwracające się o wsparcie powinno mieć możliwość otrzymania solidarnego wsparcia od wielu państw członkowskich. Domyślny mechanizm solidarności powinien być stosowany wyłącznie w przypadku, gdy państwo członkowskie udzielające wsparcia nie zawarło dwustronnych ustaleń z państwem członkowskim zwracającym się o wsparcie. W przypadku umowy dwustronnej między państwem członkowskim zwracającym się o wsparcie a państwem członkowskim udzielającym wsparcia takie ustalenie powinno mieć pierwszeństwo i mieć zastosowanie w relacjach między tymi państwami.

(76)Komisja powinna mieć możliwość monitorowania stosowania domyślnego mechanizmu solidarności oraz, w razie konieczności, powinna mieć możliwość udzielenia pomocy w kojarzeniu wniosków z ofertami wsparcia. W tym celu Komisja powinna udostępnić interaktywną platformę, która powinna służyć jako wzór i umożliwiać ciągłe składanie wniosków o udzielenie solidarnego wsparcia w czasie rzeczywistym oraz ich powiązanie z odpowiednimi dostępnymi ilościami.

(77)W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszego rozporządzenia należy powierzyć Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te należy wykonywać zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiającym przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję.

(78)Ponieważ cel niniejszego rozporządzenia nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie i wymaga koordynacji na poziomie Unii, może ona podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną we wspomnianym artykule, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu,

PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

ROZDZIAŁ I – PRZEDMIOT I DEFINICJE

Artykuł 1

Przedmiot i zakres

Niniejsze rozporządzenie ustanawia przepisy dotyczące szybkiego utworzenia platformy umożliwiającej wspólną agregację zapotrzebowania i wspólne zakupy gazu przez przedsiębiorstwa z siedzibą w Unii lub w umawiających się stronach Wspólnoty Energetycznej, a także platformy rezerwacyjnej i platformy na rzecz przejrzystości w odniesieniu do LNG i magazynowania gazu, jak również zasady zarządzania ograniczeniami w sieciach przesyłowych gazowych;

wprowadza także mechanizmy ochrony obywateli i gospodarki przed nadmiernie wysokimi cenami poprzez ustanowienie doraźnego poziomu odniesienia dla ceny LNG, który to wskaźnik ma zostać opracowany przez Europejską Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki („ACER”), i tymczasowego mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną mającego zastosowanie w przypadku skrajnych wahań cen oraz poprzez opracowanie mechanizmu korekty rynkowej dla giełd gazu;

ustanawia zasady na wypadek ogłoszenia stanu nadzwyczajnego dotyczącego gazu w celu sprawiedliwej dystrybucji gazu między poszczególnymi państwami członkowskimi, zabezpieczenia gazu dla najbardziej krytycznych odbiorców oraz zapewnienia realizacji transgranicznych środków solidarnościowych.

Artykuł 2

Definicje

Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

1)„przedsiębiorstwo gazowe” oznacza osobę fizyczną lub prawną, która prowadzi przynajmniej jeden z następujących rodzajów działalności: działalność w zakresie produkcji, działalność przesyłową, działalność dystrybucyjną, działalność w zakresie dostaw, w zakresie zakupu lub magazynowania gazu ziemnego, w tym również LNG, i która odpowiada za zadania handlowe, techniczne lub w zakresie utrzymania dotyczące tych działalności, z wyłączeniem odbiorców końcowych;

1)„instalacja LNG” oznacza terminal wykorzystywany do skraplania gazu ziemnego lub importu, wyładunku i regazyfikacji LNG i który obejmuje usługi pomocnicze i buforowe zbiorniki magazynowe niezbędne do procesu regazyfikacji, a następnie dostarczania gazu do systemu przesyłowego, ale z wyłączeniem wszelkich części terminali LNG, które przeznaczone są do magazynowania;

2)„instalacja magazynowa gazu” oznacza instalację używaną do magazynowania gazu ziemnego, będącą własnością przedsiębiorstwa gazowego lub eksploatowaną przez nie, wraz z częścią instalacji LNG używaną do magazynowania LNG, ale z wyłączeniem części wykorzystywanej do działalności produkcyjnej oraz z wyłączeniem instalacji przeznaczonych wyłącznie dla operatorów systemów przesyłowych do realizacji ich zadań;

3)„dostawca usług” oznacza przedsiębiorstwo z siedzibą w Unii, któremu Komisja powierzyła – w drodze postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1046 – zorganizowanie wspólnych zakupów i realizację zadań wymienionych w art. 7;

4)„narzędzie informatyczne do celów wspólnych zakupów” oznacza narzędzie informatyczne, za pośrednictwem którego przedsiębiorstwo wyłonione przez Komisję działa jako dostawca usług, agregując zapotrzebowanie przedsiębiorstw gazowych i przedsiębiorstw zużywających gaz oraz zbierając oferty od dostawców lub producentów gazu ziemnego w celu zaspokojenia wspomnianego zagregowanego zapotrzebowania;

5)„ACER” oznacza Agencję Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki utworzoną rozporządzeniem (UE) 2019/942;

6)„obrót LNG” oznacza oferty kupna lub sprzedaży LNG lub transakcje, których przedmiotem jest zakup lub sprzedaż LNG:

a)które przewidują dostawę w Unii; lub

b)które skutkują dostawą w Unii; lub

c)w ramach których jeden kontrahent dokonuje regazyfikacji LNG w terminalu w Unii;

7)„dane dotyczące rynku LNG” oznaczają ewidencję ofert kupna lub sprzedaży lub transakcji dotyczących obrotu LNG wraz z odpowiednimi informacjami określonymi w art. 21 ust. 1;

8)„uczestnik rynku LNG” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną – niezależnie od jej miejsca uzyskania zdolności prawnej lub miejsca zamieszkania – która zajmuje się obrotem LNG; 

9)„oszacowanie ceny LNG” oznacza określenie dziennej ceny referencyjnej obrotu LNG zgodnie z metodą, którą określi ACER;

10)„poziom odniesienia LNG” do celów niniejszego rozporządzenia oznacza określenie spreadu między dziennym oszacowaniem ceny LNG a dzienną ceną rozliczeniową dla kontraktu TTF Gas Futures o najbliższym terminie wygaśnięcia, którą to cenę ICE powszechnie bezpłatnie udostępnia w formie raportu dobowego na swojej stronie internetowej;

11)„system obrotu” oznacza którekolwiek z poniższych:

a)„rynek regulowany” zdefiniowany w art. 4 ust. 1 pkt 21 dyrektywy 2014/65/UE;

b)„wielostronną platformę obrotu” zdefiniowaną w art. 4 ust. 1 pkt 22 dyrektywy 2014/65/UE;

c)„zorganizowaną platformę obrotu” zdefiniowaną w art. 4 ust. 1 pkt 23 dyrektywy 2014/65/UE;

12)„energetyczny towarowy instrument pochodny o najbliższym terminie wygaśnięcia” oznacza towarowy instrument pochodny zdefiniowany w art. 2 ust. 1 pkt 30 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 600/2014 24 – będący przedmiotem obrotu w systemie obrotu – którego instrumentem bazowym jest energia elektryczna lub gaz i który wygasa najwcześniej spośród instrumentów pochodnych o jednomiesięcznym terminie wygaśnięcia będących przedmiotem obrotu w danym systemie obrotu;

13)„właściwy organ” oznacza właściwy organ zdefiniowany w art. 2 ust. 1 pkt 26 dyrektywy 2014/65/UE;

14)„krytyczna ilość gazu do produkcji energii elektrycznej” oznacza maksymalne zużycie gazu, którego sektor energetyczny potrzebuje do zapewnienia wystarczalności w najbardziej pesymistycznym scenariuszu symulowanym w ramach oceny wystarczalności zimowej przeprowadzanej na podstawie art. 9 rozporządzenia (UE) 2019/941 w sprawie gotowości na wypadek zagrożeń w sektorze energii elektrycznej;

15)„odbiorca chroniony” oznacza odbiorcę chronionego zdefiniowanego w art. 2 pkt 5 rozporządzenia (UE) 2017/1938;

16)„odbiorca chroniony w ramach solidarnego wsparcia” oznacza odbiorcę chronionego w ramach solidarnego wsparcia, zdefiniowanego w art. 2 pkt 6 rozporządzenia (UE) 2017/1938.

ROZDZIAŁ II – Lepsza koordynacja zakupów gazu

Sekcja 1

Koordynacja zakupów gazu w Unii

Artykuł 3

Przejrzystość i wymiana informacji

1.Przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz z siedzibą w UE, organy lub podmioty regulowane państw członkowskich, które zamierzają przystąpić do negocjacji z producentami lub dostawcami gazu ziemnego w sprawie zakupu gazu, obrotu gazem lub dostawy gazu w ilości powyżej 5 TWh, informują Komisję – zgodnie z niniejszym artykułem – o zamiarze zawarcia umowy na dostawy gazu lub protokołu ustaleń przed zawarciem takiej umowy lub takiego protokołu ustaleń.

2.Przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz z siedzibą w UE, organy lub podmioty regulowane państw członkowskich informują Komisję co najmniej sześć tygodni przed zawarciem prawnie wiążącej umowy lub protokołu ustaleń, o których mowa w ust. 1, o tożsamości kontrahenta lub kontrahentów będących stroną umowy, o odnośnych ilościach i terminach oraz, w stosownych przypadkach, o dostawcy usług organizującym takie zakupy w imieniu państwa członkowskiego.

3.Jeżeli Komisja uzna, że planowane zakupy gazu przez przedsiębiorstwa gazowe lub przedsiębiorstwa zużywające gaz z siedzibą w UE lub przez organy lub podmioty regulowane państw członkowskich mogą mieć negatywny wpływ na funkcjonowanie wspólnych zakupów, rynek wewnętrzny lub na bezpieczeństwo dostaw lub solidarność energetyczną, Komisja może skierować do odpowiednich państw członkowskich zalecenie zastosowania odpowiednich środków w celu uniknięcia takiego negatywnego wpływu.

4.Komisja informuje o tym Radę Sterującą ad hoc, o której mowa w art. 4, przed wydaniem jakiegokolwiek zalecenia, o którym mowa w ust. 3.

5.Przekazując Komisji informacje zgodnie z ust. 1 i 2, podmioty przekazujące informacje mogą wskazać, czy którekolwiek z informacji, handlowych lub innych, których ujawnienie może spowodować szkodę dla działalności zaangażowanych stron, należy traktować jako poufne oraz czy przekazane informacje mogą być udostępnione innym państwom członkowskim.

6.Wnioski o zastrzeżenie poufności na podstawie niniejszego artykułu nie ograniczają dostępu samej Komisji do informacji poufnych. Komisja zapewnia, aby dostęp do informacji poufnych był ściśle ograniczony do tych służb Komisji, dla których dostęp do tych informacji jest bezwzględnie niezbędny. Przedstawiciele Komisji przetwarzają informacje szczególnie chronione z zachowaniem należytej poufności.

7.Bez uszczerbku dla art. 346 TFUE informacje, które są poufne, wymienia się z Komisją i innymi właściwymi organami tylko wtedy, gdy taka wymiana jest niezbędna do stosowania niniejszego rozporządzenia. Informacje będące przedmiotem wymiany ogranicza się do tego, co jest istotne i proporcjonalne do celów takiej wymiany. W toku takiej wymiany informacji zachowuje się poufność tych informacji oraz chroni się względy bezpieczeństwa i interesy handlowe podmiotów objętych zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia. Platforma nie wykorzystuje zgromadzonych informacji do żadnych innych celów niż wykonanie umowy.

8.Wszystkie serwery i informacje muszą być fizycznie zlokalizowane i przechowywane na terytorium Unii.

Artykuł 4

Rada Sterująca ad hoc 

1.Ustanawia się Radę Sterującą ad hoc w celu ułatwiania koordynacji agregacji zapotrzebowania i wspólnych zakupów.

2.Komisja ustanawia Radę Sterującą ad hoc w terminie 6 tygodni od wejścia w życie niniejszego rozporządzenia; w jej skład wchodzą po jednym przedstawicielu każdego państwa członkowskiego i przedstawiciel Komisji. Przedstawiciele umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej mogą – na zaproszenie Komisji – brać udział w pracach Rady Sterującej w odniesieniu do wszystkich kwestii będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Zebraniom Rady Sterującej ad hoc przewodniczy Komisja.

3.Rada Sterująca ad hoc przyjmuje swój regulamin wewnętrzny kwalifikowaną większością głosów w terminie jednego miesiąca od daty rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia.

4.Rada Sterująca ad hoc pomaga w ocenie informacji przekazywanych Komisji na podstawie art. 3, w szczególności w ocenie tego, czy odnośne zakupy gazu zwiększają bezpieczeństwo dostaw w Unii i są zgodne z zasadą solidarności energetycznej. Rada Sterująca ad hoc bierze pod uwagę pozytywny wpływ udziału przedsiębiorstw we wspólnych zakupach organizowanych przez dostawcę usług na bezpieczeństwo dostaw w Unii i, w stosownych przypadkach, na solidarność energetyczną.

Sekcja 2

Wspólne zamówienia i agregacja zapotrzebowania

Artykuł 5

Umowa o świadczenie usług na czas określony z dostawcą usług

1.Komisja zleca świadczenie niezbędnych usług podmiotowi mającemu siedzibę w UE w drodze postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1046, który to podmiot działa jako dostawca usług w celu realizacji zadań określonych w art. 7.

2.Umowa o świadczenie usług zawarta z wybranym dostawcą usług określa własność informacji uzyskanych przez dostawcę usług i przewiduje możliwość przekazania tych informacji Komisji w momencie rozwiązania lub wygaśnięcia umowy o świadczenie usług.

3.Komisja określa w umowie o świadczenie usług praktyczne aspekty działania dostawcy usług, w tym stosowanie narzędzia informatycznego do celów wspólnych zakupów, środki bezpieczeństwa, walutę lub waluty, system płatności i zobowiązania.

4.W umowie o świadczenie usług zawartej z dostawcą usług zastrzega się dla Komisji prawo do monitorowania i kontroli dostawcy usług. W tym celu Komisji przysługuje pełny dostęp do informacji będących w posiadaniu dostawcy usług.

5.Komisja może zwrócić się do dostawcy usług o przekazanie wszelkich niezbędnych informacji wymaganych do realizacji zadań wymienionych w art. 7 oraz niezbędnych, aby umożliwić Komisji weryfikację, czy przedsiębiorstwa gazowe i przedsiębiorstwa zużywające gaz wypełniają obowiązki wynikające z art. 6b rozporządzenia (UE) 2017/1938.

Artykuł 6

Kryteria wyboru dostawcy usług

1.Dostawca usług jest wybierany przez Komisję na podstawie następujących kryteriów kwalifikowalności:

a)dostawca usług ma siedzibę i centralę operacyjną na terytorium państwa członkowskiego.

b)dostawca usług nie może:

(i)być objęty ograniczeniami na mocy unijnych środków ograniczających przyjętych na podstawie art. 215 TFUE, w szczególności unijnymi środkami ograniczającymi przyjętymi w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację w Ukrainie lub działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi;

(ii)być bezpośrednio lub pośrednio własnością osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów objętych takimi unijnymi środkami ograniczającymi, być bezpośrednio lub pośrednio kontrolowany przez te osoby, podmioty lub organy ani działać w ich imieniu lub pod ich kierownictwem; lub

(iii)być bezpośrednio lub pośrednio własnością Federacji Rosyjskiej lub jej rządu, lub jakichkolwiek rosyjskich osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z siedzibą w Rosji, być bezpośrednio lub pośrednio przez nie kontrolowany ani działać w ich imieniu lub pod ich kierownictwem.

2.Bez uszczerbku dla innych obowiązków w zakresie należytej staranności wprowadza się zobowiązania umowne w celu zapewnienia, aby dostawca usług nie udostępniał, bezpośrednio lub pośrednio, żadnych środków finansowych ani zasobów gospodarczych osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom lub na rzecz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów, które:

a)są objęte ograniczeniami na mocy unijnych środków ograniczających przyjętych na podstawie art. 215 TFUE, w szczególności unijnymi środkami ograniczającymi przyjętymi w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację w Ukrainie lub działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi;

b)są bezpośrednio lub pośrednio własnością osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów objętych takimi unijnymi środkami ograniczającymi, są bezpośrednio lub pośrednio kontrolowane przez te osoby, podmioty lub organy lub działają w ich imieniu lub pod ich kierownictwem; lub

c)są bezpośrednio lub pośrednio własnością Federacji Rosyjskiej lub jej rządu, lub jakichkolwiek rosyjskich osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z siedzibą w Rosji, są bezpośrednio lub pośrednio przez nie kontrolowane lub działają w ich imieniu lub pod ich kierownictwem.

3.Dostawca usług nie może być częścią przedsiębiorstwa zintegrowanego pionowo prowadzącego działalność w zakresie produkcji lub dostaw gazu ziemnego na terytorium Unii lub umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej.

4.Komisja ustala swoje kryteria wyboru i udzielania zamówień, uwzględniając między innymi następujące kryteria, które zostaną określone w zaproszeniu do składania ofert:

a)poziom doświadczenia w organizowaniu i prowadzeniu postępowań przetargowych lub aukcji dotyczących gazu ziemnego lub powiązanych usług, takich jak usługi transportowe, przy wykorzystaniu specjalnych narzędzi informatycznych;

b)poziom doświadczenia w dostosowywaniu postępowań przetargowych lub aukcji do różnych potrzeb, takich jak ukierunkowanie geograficzne lub harmonogram;

c)poziom doświadczenia w opracowywaniu narzędzi informatycznych do agregacji zapotrzebowania ze strony wielu uczestników oraz kojarzenia zapotrzebowania i podaży;

d)poziom bezpieczeństwa systemu informatycznego, w szczególności pod względem ochrony danych i bezpieczeństwa internetu; oraz

e)zdolność do identyfikacji i akredytacji uczestników pod względem zarówno osobowości prawnej, jak i zdolności finansowej.

Artykuł 7

Zadania dostawcy usług

1.Dostawca usług organizuje wspólne zakupy oraz, w szczególności:

a)agreguje zapotrzebowanie przedsiębiorstw gazowych i przedsiębiorstw zużywających gaz przy pomocy narzędzia informatycznego do celów wspólnych zakupów;

b)zbiera oferty od dostawców lub producentów gazu ziemnego w celu zaspokojenia zagregowanego zapotrzebowania przy pomocy narzędzia informatycznego do celów wspólnych zakupów oraz przydziela prawa dostępu do podaży;

c)weryfikuje, akredytuje i rejestruje swoich użytkowników; oraz

d)świadczy na rzecz swoich użytkowników lub Komisji wszelkie usługi pomocnicze niezbędne do prawidłowego wykonania operacji zgodnie z umową, o której mowa w art. 5.

2.Warunki dotyczące rejestracji użytkowników, publikacji i sprawozdawczości określa się w umowie.

Artykuł 8

Udział we wspólnych zakupach

1.Udział we wspólnych zakupach jest otwarty dla wszystkich przedsiębiorstw gazowych i przedsiębiorstw zużywających gaz z siedzibą na terytorium Unii lub umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej. W agregacji zapotrzebowania nie mogą uczestniczyć przedsiębiorstwa gazowe i przedsiębiorstwa zużywające gaz, które:

a)są objęte ograniczeniami na mocy unijnych środków ograniczających przyjętych na podstawie art. 215 TFUE, w szczególności unijnymi środkami ograniczającymi przyjętymi w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację w Ukrainie lub działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi;

b)są bezpośrednio lub pośrednio własnością osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów objętych takimi unijnymi środkami ograniczającymi, są bezpośrednio lub pośrednio kontrolowane przez te osoby, podmioty lub organy lub działają w ich imieniu lub pod ich kierownictwem; lub

c)są bezpośrednio lub pośrednio własnością Federacji Rosyjskiej lub jej rządu, lub jakichkolwiek rosyjskich osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z siedzibą w Rosji, są bezpośrednio lub pośrednio przez nie kontrolowane lub działają w ich imieniu lub pod ich kierownictwem.

2.Wprowadza się zobowiązania umowne w celu zapewnienia, aby żadne środki finansowe ani zasoby gospodarcze wynikające z udziału w procesie wspólnych zakupów organizowanych przez dostawcę usług nie były udostępniane, bezpośrednio lub pośrednio, osobom fizycznym lub prawnym, podmiotom lub organom lub na rzecz osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów, które:

a)są objęte ograniczeniami na mocy unijnych środków ograniczających przyjętych na podstawie art. 215 TFUE, w szczególności unijnymi środkami ograniczającymi przyjętymi w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację w Ukrainie lub działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi;

b)są bezpośrednio lub pośrednio własnością osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów objętych takimi unijnymi środkami ograniczającymi, są bezpośrednio lub pośrednio kontrolowane przez te osoby, podmioty lub organy lub działają w ich imieniu lub pod ich kierownictwem; lub

c)są bezpośrednio lub pośrednio własnością Federacji Rosyjskiej lub jej rządu, lub jakichkolwiek rosyjskich osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów z siedzibą w Rosji, są bezpośrednio lub pośrednio przez nie kontrolowane lub działają w ich imieniu lub pod ich kierownictwem.

3.Państwa członkowskie lub inne zainteresowane strony mogą, w stosownych przypadkach, udzielać wsparcia płynności, w tym gwarancji, uczestnikom procesu wspólnych zakupów organizowanych przez dostawcę usług, zgodnie z zasadami pomocy państwa. Może to obejmować gwarancje pokrycia potrzeb w zakresie zabezpieczenia lub pokrycia ryzyka dodatkowych kosztów w następstwie niewypłacalności innych nabywców w ramach tej samej umowy wspólnego zakupu.

4.Ograniczenia określone w ust. 1 i 2 mają zastosowanie do sekcji 2 i 3 dotyczących konsorcjów na rzecz zakupu gazu, a w szczególności do art. 5,7, 10, 11 i 12.

Artykuł 9

Dostawy gazu ziemnego wyłączone ze wspólnych zakupów

1.Ze wspólnych zakupów wyłącza się dostawy gazu ziemnego pochodzące z Federacji Rosyjskiej wprowadzane do państw członkowskich lub umawiających się stron Wspólnoty Energetycznej przez następujące miejsca wprowadzenia:

a)Greifswald

b)Lubmin II

c)Imatra

d)Narva

e)Värska

f)Luhamaa

g)Sakiai

h)Kotlovka

i)Kondratki

j)Wysokoje

k)Tieterowka

l)Mozyr

m)Kobryn

n)Sudha (RU)/Ukraina

o)Belgorod RU/Ukraina

p)Valuyki RU/Ukraina

q)Serebryanka RU/Ukraina

r)Pisarevka RU/Ukraina

s)Sokhranovka RU/Ukraina

t)Prokhorovka RU/Ukraina

u)Platovo RU/Ukraina

v)Strandzha 2 (BG) /Malkoclar (TR)

Artykuł 10

Obowiązkowe korzystanie z pośrednictwa dostawcy usług

1.Państwa członkowskie wprowadzają odpowiednie środki w celu zapewnienia, aby podlegające ich jurysdykcji przedsiębiorstwa gazowe uczestniczyły w procesie agregacji zapotrzebowania organizowanym przez dostawcę usług jako jeden z możliwych sposobów osiągnięcia celów w zakresie napełnienia wymienionych w art. 6a rozporządzenia (UE) 2017/1938 oraz wdrożenia środków określonych w art. 6b tego rozporządzenia służących realizacji tego celu. 

2.Państwa członkowskie posiadające podziemne magazyny wymagają, aby udział (pod względem ilości) przedsiębiorstw gazowych podlegających ich jurysdykcji w procesie agregacji zapotrzebowania organizowanym przez dostawcę usług opiewał na co najmniej 15 % całkowitej ilości niezbędnej do osiągnięcia celu, jakim jest napełnienie instalacji magazynowych w 90 %, o którym to celu mowa w art. 6a ust. 1 rozporządzenia (UE) 2017/1938.

3.Państwa członkowskie nieposiadające podziemnych magazynów wymagają, aby udział (pod względem ilości) przedsiębiorstw gazowych podlegających ich jurysdykcji w procesie agregacji zapotrzebowania organizowanym przez dostawcę usług opiewał na co najmniej 15 % ilości odpowiadającej obowiązkom w zakresie napełnienia w układzie transgranicznym, o których to obowiązkach mowa w art. 6c ust. 1 rozporządzenia (UE) 2017/1938. 

Artykuł 11

Konsorcjum na rzecz zakupu gazu

Przedsiębiorstwa gazowe i przedsiębiorstwa zużywające gaz uczestniczące w agregacji zapotrzebowania zorganizowanej przez dostawcę usług mogą koordynować aspekty warunków umowy zakupu lub korzystać z umów wspólnego zakupu w celu uzyskania lepszych warunków u swoich dostawców, pod warunkiem że pozostają w zgodzie z prawem Unii, w tym z unijnym prawem konkurencji, w szczególności z art. 101 i 102 TFUE, co Komisja może stwierdzić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 10 rozporządzenia 1/2003, a także z wymogiem przejrzystości, o którym mowa w art. 3.

Sekcja 3

Środki mające na celu zwiększenie wykorzystania terminali i gazociągów LNG

Artykuł 12

Platforma rezerwacyjna zdolności na rynku wtórnym dla użytkowników instalacji LNG i instalacji magazynowych

Użytkownicy instalacji LNG i instalacji magazynowych, którzy chcą odsprzedać swoją zakontraktowaną zdolność na rynku wtórnym w rozumieniu rozporządzenia 715/2009, są do tego uprawnieni. Operatorzy instalacji LNG i instalacji magazynowych, indywidualnie lub na poziomie regionalnym, ustanawiają – nie później niż dwa miesiące po dniu [data wejścia w życie niniejszego rozporządzenia] r. – przejrzystą i niedyskryminującą platformę rezerwacyjną umożliwiającą użytkownikom instalacji LNG i instalacji magazynowych odsprzedaż ich zakontraktowanej zdolności na rynku wtórnym.

Artykuł 13

Platforma na rzecz przejrzystości dla instalacji LNG i instalacji magazynowych

1.Operatorzy instalacji LNG i instalacji magazynowych ustanawiają, odpowiednio, europejską platformę na rzecz przejrzystości w dziedzinie LNG oraz platformę na rzecz przejrzystości w dziedzinie magazynowania w terminie 2 miesięcy od dnia [data wejścia w życie rozporządzenia] r. w celu publikowania w przejrzysty i przyjazny dla użytkownika sposób informacji wymaganych na podstawie art. 19 rozporządzenia 715/2009. Organy regulacyjne mogą zobowiązać tych operatorów do podawania do wiadomości publicznej wszelkich dodatkowych informacji istotnych dla użytkowników systemu.

2.Instalacje LNG, którym na podstawie art. 22 dyrektywy 2003/55/WE i art. 36 dyrektywy 2009/73/WE przyznano odstępstwo od przepisów gwarantujących dostęp stron trzecich, oraz operatorzy instalacji magazynowych gazu ziemnego w ramach systemu negocjowanego dostępu stron trzecich, o którym mowa w art. 33 ust. 3 dyrektywy 2009/73/WE, podają do wiadomości publicznej taryfy za korzystanie z infrastruktury w terminie jednego miesiąca od dnia [data wejścia w życie niniejszego rozporządzenia] r.

Artykuł 14

Skuteczniejsze wykorzystanie zdolności przesyłowych

1.Operatorzy systemów przesyłowych oferują niewykorzystaną zakontraktowaną zdolność ciągłą, jak określono w ust. 2, jako miesięczny produkt z zakresu zdolności oraz jako dobowe i śróddzienne produkty z zakresu zdolności w danym miesiącu w przypadku niepełnego wykorzystania zgodnie z ust. 2.

2.Zakontraktowaną zdolność ciągłą uznaje się za niewykorzystaną, jeżeli w ciągu ostatnich 30 dni użytkownik sieci wykorzystał lub zaoferował średnio mniej niż 80 % zarezerwowanej zdolności ciągłej. Operator systemu przesyłowego stale monitoruje niewykorzystaną zdolność i informuje użytkownika sieci o ilości zdolności, która ma zostać cofnięta, najpóźniej przed powiadomieniem o ilości zdolności, która ma zostać zaoferowana w ramach zbliżającej się cyklicznej aukcji zdolności miesięcznej zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) 2017/459.

3.Ilość zdolności, która ma zostać zaoferowana, jest równa różnicy między średnim wykorzystaniem w poprzednim miesiącu a 80 % zdolności ciągłej, którą zakontraktowano na okres dłuższy niż miesiąc.

4.Przy alokacji zdolności dostępna zdolność oferowana na aukcji ma pierwszeństwo przed zdolnością, która trafia na aukcję w wyniku zastosowania tego mechanizmu.

5.Jeżeli zdolność oferowana przez operatora systemu przesyłowego zostanie sprzedana, zostaje ona cofnięta pierwotnemu posiadaczowi zakontraktowanej zdolności. Pierwotny posiadacz może korzystać z cofniętej zdolności ciągłej na zasadzie przerywanej.

Rozdział III – Środki zapobiegające nadmiernym cenom gazu i nadmiernej zmienności śróddziennej na rynkach energetycznych instrumentów pochodnych

Sekcja 1

Tymczasowe narzędzie do zarządzania nadmierną zmiennością śróddzienną na rynkach energetycznych instrumentów pochodnych

Artykuł 15

Mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną

1.Do dnia 31 stycznia 2023 r. każdy system obrotu, w którym przedmiotem obrotu są energetyczne towarowe instrumenty pochodne o najbliższym terminie wygaśnięcia, ustanawia, w odniesieniu do każdego energetycznego towarowego instrumentu pochodnego o najbliższym terminie wygaśnięcia będącego przedmiotem obrotu w tym systemie, mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną oparty na górnej i dolnej granicy cen („granice cenowe”), który określa ceny, powyżej i poniżej których zlecenia nie mogą być realizowane („mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną”). Systemy obrotu zapewniają, aby mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną cen zapobiegał nadmiernym wahaniom cen w ciągu dnia sesyjnego dla takiego energetycznego towarowego instrumentu pochodnego o najbliższym terminie wygaśnięcia.

2.W odniesieniu do każdego energetycznego towarowego instrumentu pochodnego o najbliższym terminie wygaśnięcia będącego przedmiotem obrotu w danym systemie obrotu systemy obrotu ustanawiają odpowiednią metodę obliczania do celów określenia granic cenowych względem ceny referencyjnej. Pierwsza cena referencyjna danego dnia jest równa cenie otwarcia. Kolejne ceny referencyjne odpowiadają ostatniej cenie rynkowej obserwowanej w regularnych odstępach czasu. W przypadku przerwy w obrocie w dniu sesyjnym pierwszą ceną referencyjną po przerwie jest cena otwarcia wznowionego obrotu.

3.Granice cenowe wyraża się albo w wartościach bezwzględnych, albo w wartościach względnych jako procentową zmianę w stosunku do ceny referencyjnej. Systemy obrotu dostosowują tę metodę obliczania do specyfiki każdego energetycznego towarowego instrumentu pochodnego o najbliższym terminie wygaśnięcia, profilu płynności rynku takiego instrumentu pochodnego i jego profilu zmienności. System obrotu bez zbędnej zwłoki informuje właściwy organ o tej metodzie.

4.Systemy obrotu obliczają na nowo granice cenowe w regularnych odstępach czasu w godzinach handlu, w oparciu o cenę referencyjną.

5.Systemy obrotu bez zbędnej zwłoki podają do wiadomości publicznej cechy wprowadzonego przez siebie mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną.

6.Mechanizm zarządzania zmiennością śróddzienną nie zastępuje żadnego z automatycznych mechanizmów zawieszania obrotu ustanowionych już przez systemy obrotu zgodnie z dyrektywą 2014/65/UE przed datą wejścia w życie niniejszego rozporządzenia i ma zastosowanie równolegle do nich.

7.W przypadku gdy system obrotu zamierza zmienić metodę obliczania granic cenowych mających zastosowanie do danego energetycznego towarowego instrumentu pochodnego o najbliższym terminie wygaśnięcia, bez zbędnej zwłoki informuje właściwy organ o planowanych zmianach.

8.Komisja może przyjąć akty wykonawcze określające jednolite warunki wdrażania mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, z uwzględnieniem specyfiki każdego energetycznego towarowego instrumentu pochodnego o najbliższym terminie wygaśnięcia, profilu płynności rynku takiego instrumentu pochodnego i jego profilu zmienności. W szczególności, aby zapewnić sprawne funkcjonowanie systemów obrotu oferujących obrót energetycznymi towarowymi instrumentami pochodnymi o najbliższym terminie wygaśnięcia, Komisja może określić odstępy czasowe, w jakich ponownie oblicza się granice cenowe, lub środki, jakie należy zastosować w przypadku, gdy ceny transakcyjne wykraczają poza te granice cenowe. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 33.

Artykuł 16

Rola właściwych organów

1.Właściwe organy nadzorują wdrażanie mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną. Właściwe organy zapewniają, aby rozbieżności we wdrażaniu przez systemy obrotu mające siedzibę w ich państwach członkowskich mechanizmów zarządzania zmiennością śróddzienną były należycie uzasadnione specyfiką danych systemów obrotu lub danych towarowych instrumentów pochodnych.

2.Właściwe organy zapewniają, aby do czasu utworzenia mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną, o którym mowa w art. 15 ust. 1, systemy obrotu wdrożyły odpowiednie robocze mechanizmy zapewniające ograniczenie nadmiernej zmienności na rynkach energetycznych towarowych instrumentów pochodnych o najbliższym terminie wygaśnięcia.

3.Właściwe organy przedkładają – w terminie 3 tygodni od wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, a następnie w regularnych odstępach czasu – Europejskiemu Urzędowi Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) sprawozdania z wdrożenia przez systemy obrotu, które nadzorują, mechanizmu zarządzania zmiennością śróddzienną.

Artykuł 17

Koordynacyjna rola ESMA

1.ESMA koordynuje i monitoruje wdrażanie mechanizmów zarządzania zmiennością śróddzienną na podstawie sprawozdań przedłożonych mu przez właściwe organy zgodnie z art. 3 ust. 3.

2.ESMA dokumentuje wszelkie rozbieżności we wdrażaniu mechanizmów zarządzania zmiennością śróddzienną w poszczególnych jurysdykcjach w Unii na podstawie sprawozdań właściwych organów krajowych. Do dnia [Urząd Publikacji: proszę wstawić datę = 6 miesięcy po dniu wejścia w życie niniejszego rozporządzenia] r. ESMA przedkłada Komisji sprawozdanie oceniające skuteczność mechanizmów zarządzania zmiennością śróddzienną. Na podstawie tego sprawozdania Komisja rozważa, czy przedłożyć Radzie wniosek w sprawie zmiany niniejszego rozporządzenia.

Sekcja 2

Powierzenie ACER zadania gromadzenia i publikowania obiektywnych danych dotyczących cen

Artykuł 18

Zadania i uprawnienia ACER w zakresie przeprowadzania oszacowania ceny i obliczania poziomów odniesienia

1.W trybie pilnym ACER przeprowadza i publikuje dzienne oszacowanie ceny LNG począwszy od dnia przypadającego nie później niż dwa tygodnie po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia. Na potrzeby oszacowania ceny LNG ACER systematycznie gromadzi i przetwarza dane dotyczące rynku LNG na temat transakcji.

2. ACER oblicza i publikuje dzienny poziom odniesienia LNG począwszy od dnia przypadającego nie później niż 31 marca. Do celów poziomu odniesienia LNG ACER systematycznie gromadzi i przetwarza wszystkie dane dotyczące rynku LNG.

3.Do celów realizacji swoich zadań na podstawie niniejszej sekcji ACER przysługują uprawnienia powierzone jej na mocy rozporządzenia (UE) nr 1227/2011 i rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014, natomiast do uczestników rynku LNG zastosowanie mają obowiązki i zakazy, którym podlegają uczestnicy rynku, określone w rozporządzeniu (UE) nr 1227/2011.

Artykuł 19

Oszacowanie ceny LNG i poziom odniesienia LNG

1.Oszacowanie ceny LNG publikuje się codziennie, nie później niż o godz. 18.00 czasu środkowoeuropejskiego dla oszacowania ceny w transakcji bezwarunkowej (outright). Do dnia 1 marca 2023 r., oprócz publikacji oszacowania ceny LNG, ACER publikuje również codziennie poziom odniesienia LNG nie później niż o godz. 19.00 lub tak szybko, jak to technicznie możliwe.

2.Do celów niniejszego artykułu ACER może korzystać z usług osoby trzeciej.

Artykuł 20

Przekazywanie ACER danych dotyczących rynku LNG 

1.Uczestnicy rynku LNG przekazują codziennie ACER dane dotyczące rynku LNG zgodnie ze specyfikacjami określonymi w art. 21, w znormalizowanym formacie, przy użyciu protokołu komunikacyjnego gwarantującego wysoką jakość przesyłu danych oraz w czasie jak najbardziej zbliżonym do czasu rzeczywistego przed publikacją dziennego oszacowania ceny (18:00).

2.Komisja może przyjąć akty wykonawcze określające moment, do kiedy należy przekazać dane rynkowe przed codzienną publikacją oszacowania ceny LNG, o której mowa w ust. 1. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 33.

3.W stosownych przypadkach ACER, po konsultacji z Komisją, wydaje wytyczne dotyczące:

a) szczegółowych informacji, które mają być zgłaszane, oprócz aktualnych szczegółowych informacji dotyczących transakcji i podstawowych danych podlegających zgłoszeniu na podstawie rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 1348/2014, w tym ofert kupna i sprzedaży; oraz

b) procedury, standardu i formatu elektronicznego oraz wymogów technicznych i organizacyjnych dotyczących przekazywania danych, które należy stosować przy przekazywaniu wymaganych danych rynkowych.

4.Uczestnicy rynku LNG przekazują ACER wymagane dane dotyczące rynku LNG nieodpłatnie i za pośrednictwem kanałów sprawozdawczych utworzonych przez ACER.

Artykuł 21

Jakość danych rynkowych 

1.Dane dotyczące rynku LNG obejmują:

a)strony umowy, w tym wskazanie, kto jest kupującym, a kto sprzedającym;

b)stronę dokonującą zgłoszenia;

c)cenę transakcyjną;

d)ilości będące przedmiotem umowy;

e)wartość umowy;

f)okno czasowe dostawy ładunku LNG;

g)warunki dostawy;

h)punkty dostawy;

i)informacje dotyczące znacznika czasu w odniesieniu do wszystkich następujących elementów:

(i)czas złożenia oferty kupna lub sprzedaży;

(ii)czas transakcji;

(iii)czas zgłoszenia oferty kupna, oferty sprzedaży lub transakcji;

(iv)moment otrzymania przez ACER danych dotyczących rynku LNG.

2.Uczestnicy rynku LNG przekazują ACER dane dotyczące rynku LNG w następujących jednostkach i walutach:

a)ceny jednostkowe dla transakcji oraz ofert kupna i sprzedaży zgłasza się w walucie określonej w umowie i w EUR/MWh oraz, w stosownych przypadkach, uwzględnia się stosowane kursy przeliczenia i wymiany;

b)ilości będące przedmiotem umowy zgłasza się w jednostkach określonych w umowach i w MWh;

c)okno czasowe dostawy zgłasza się jako daty dostawy wyrażone w formacie UTC;

d)punkt dostawy wskazuje ważny identyfikator z wykazu sporządzonego przez ACER (wykaz instalacji LNG podlegających obowiązkom sprawozdawczym oraz rozporządzeniu (UE) nr 1227/2011 i rozporządzeniu wykonawczemu Komisji (UE) nr 1348/2014); informacje dotyczące znacznika czasu zgłasza się w formacie UTC;

e)w stosownych przypadkach formułę cenową zawartą w umowie długoterminowej, z której wyprowadza się cenę, podaje się w pełnym brzmieniu.

3.ACER wydaje wytyczne dotyczące kryteriów, według których uznaje się, że pojedynczy podmiot przekazujący dane odpowiada za znaczną część danych dotyczących rynku LNG przedłożonych we wskazanym okresie odniesienia, oraz tego, w jaki sposób ACER uwzględnienia tę sytuację w swoich dziennych oszacowaniach ceny LNG i poziomach odniesienia LNG.

Artykuł 22

Ciągłość działania

ACER regularnie dokonuje przeglądu i aktualizacji swojej metody szacowania ceny referencyjnej LNG i metody obliczania poziomu odniesienia LNG, a także metodyki stosowanej do celów zgłaszania danych rynkowych oraz publikacji swoich oszacowań ceny LNG i poziomów odniesienia LNG, z uwzględnieniem opinii podmiotów przekazujących dane rynkowe.

Sekcja 3

Artykuł 23

Mechanizm korekty rynku 

1.Rada, na wniosek Komisji, może przyjąć decyzję ustanawiającą tymczasowy mechanizm mający na celu ograniczanie przypadków występowania nadmiernych cen gazu.

2.Decyzja, o której mowa w ust. 1:

a)określa dynamiczny mechanizm korekty rynku dla transakcji na gaz ziemny zawieranych w wirtualnym punkcie obrotu Title Transfer Facility (TTF) prowadzonym przez Gasunie Transport Services B.V. Obrót na innych unijnych giełdach gazu może być powiązany – za pośrednictwem dynamicznych widełek cenowych – ze skorygowaną ceną kasową obowiązującą na giełdzie TTF;

b)pozostaje bez uszczerbku dla pozagiełdowego obrotu gazem;

c)nie może zagrażać bezpieczeństwu dostaw gazu w Unii;

d)musi uwzględniać postępy w realizacji celu w zakresie oszczędności gazu;

e)nie może prowadzić do ogólnego wzrostu zużycia gazu;

f)musi być sformułowana w taki sposób, aby nie uniemożliwiała wewnątrzunijnych przepływów gazu na warunkach rynkowych;

g)nie może wpływać na stabilność i prawidłowe funkcjonowanie rynków energetycznych instrumentów pochodnych; oraz

h) musi uwzględniać ceny rynkowe gazu na różnych zorganizowanych rynkach w całej Unii. 

Artykuł 24

Zawieszenie mechanizmu korekty rynku

Rada, działając niezwłocznie, zgodnie z wnioskiem Komisji i na podstawie ewentualnego zalecenia ACER, przyjmuje decyzję o zawieszeniu mechanizmu korekty rynku, jeżeli powody jego wprowadzenia przestaną być aktualne, w szczególności jeśli chodzi o przypadki występowania nadmiernych cen gazu, lub w przypadku wystąpienia niezamierzonych zakłóceń na rynku mających negatywny wpływ na bezpieczeństwo dostaw i przepływy wewnątrzunijne. Mechanizm korekty rynku stosuje się tylko tak długo, jak długo niniejsze rozporządzenie pozostaje w mocy.

ROZDZIAŁ IV – ŚRODKI MAJĄCE ZASTOSOWANIE W PRZYPADKU STANU NADZWYCZAJNEGO DOTYCZĄCEGO GAZU

Sekcja 1 

Mechanizm alokacji na wypadek stanu nadzwyczajnego w regionie lub w Unii

Artykuł 25

Wniosek dotyczący mechanizmu alokacji

1.Rada, na wniosek Komisji, może przyjąć decyzję przewidującą mechanizm ustalania cen, dostosowany do domyślnych warunków uzgodnień o solidarności, oraz alokacji zdolności w celu zaopatrzenia w gaz państw członkowskich, w przypadku których ogłoszono stan nadzwyczajny w regionie lub w Unii zgodnie z art. 12 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2017/1938.

2.Decyzja ta zapewnia, aby w okresie występowania znacznych zakłóceń w dostawach gazu oddziałujących na cały region dostęp do dostępnych źródeł gazu był odpowiednio dzielony między państwa członkowskie.

Artykuł 26

Zaangażowanie grupy ds. zarządzania kryzysowego

Wniosek przewiduje zaangażowanie grupy ds. zarządzania kryzysowego, o której mowa w art. 12 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2017/1938, w proces tworzenia i wdrażania mechanizmu alokacji.

Sekcja 2 

Solidarność gazowa w przypadku dostaw energii elektrycznej, kluczowych gałęzi przemysłu i odbiorców chronionych 

Artykuł 27

Rozszerzenie solidarnego wsparcia na krytyczne ilości gazu wymagane do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej

1.Środek solidarnościowy na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) 2017/1938 ma zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy państwo członkowskie zwracające się o wsparcie nie było w stanie pokryć:

a)deficytu w dostawach gazu do odbiorców chronionych w ramach solidarnego wsparcia; lub

b)krytycznej ilości gazu wymaganej do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, jak określono w załączniku 1, pomimo zastosowania środka, o którym mowa w art. 11 ust. 3. Zastosowanie mają warunki określone w art. 13 ust. 3 lit. b)–d).

2.Państwa członkowskie, które są zobowiązane do udzielenia solidarnego wsparcia na podstawie art. 13 ust. 1 lub 2 rozporządzenia (UE) 2017/1938, są uprawnione do odliczenia od oferty solidarnego wsparcia:

a)dostaw do swoich odbiorców chronionych w zakresie, w jakim dotyczy to nieodzownych ilości; oraz

b)dostaw krytycznych ilości gazu wymaganych do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej.

3.Krytyczne ilości gazu wymagane do zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej nie mogą przekraczać ilości wskazanych w załączniku 1. W przypadku gdy państwo członkowskie jest w stanie wykazać, że w celu uniknięcia kryzysu elektroenergetycznego w danym państwie członkowskim wymagana jest większa ilość gazu, Komisja może, na należycie uzasadniony wniosek, podjąć decyzję o zezwoleniu na odliczenie większych ilości gazu.

Artykuł 28

Środki mające na celu ograniczenie popytu w przypadku odbiorców chronionych

1.Państwa członkowskie mogą, w drodze wyjątku i na okres stosowania niniejszego rozporządzenia, wprowadzić środki mające na celu ograniczenie zużycia gazu w celach innych niż nieodzowne przez odbiorców chronionych zdefiniowanych w art. 2 pkt 5 rozporządzenia (UE) 2017/1938, w szczególności gdy ogłoszono jeden ze stanów kryzysowych na podstawie art. 11 ust. 1 i art. 12 rozporządzenia (UE) 2017/1938 lub unijny stan alarmowy na podstawie rozporządzenia (UE) 2022/1369. Środki te muszą ograniczać się do zastosowań gazu innych niż nieodzowne i uwzględniać elementy określone w art. 6 ust. 2 rozporządzenia Rady (UE) 2022/1369 z dnia 5 sierpnia 2022 r. w sprawie skoordynowanych środków zmniejszających zapotrzebowanie na gaz.

2.Zużycie przez odbiorców wrażliwych, zdefiniowanych przez państwa członkowskie zgodnie z art. 3 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/73/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotyczącej wspólnych zasad rynku wewnętrznego gazu ziemnego, w żadnym wypadku nie podlega zmniejszeniu, a państwa członkowskie nie mogą odłączać odbiorców chronionych w wyniku zastosowania ust. 1.

Artykuł 29

Zabezpieczenia dla przepływów transgranicznych

W przypadku gdy na podstawie art. 12 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia (UE) 2017/1938 Komisja zwróci się o zniesienie nieuzasadnionych ograniczeń w transgranicznych przepływach gazu lub w dostępie do infrastruktury gazowej lub środków zagrażających dostawom gazu w innym państwie członkowskim, właściwy organ zdefiniowany w art. 2 pkt 7 rozporządzenia (UE) 2017/1938 lub państwo członkowskie zmienia swoje działania lub podejmuje działania w celu zapewnienia zgodności z art. 12 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2017/1938. Procedura przewidziana w art. 12 ust. 6 akapit drugi tego rozporządzenia nie ma zastosowania.

Sekcja 3

Zasady zapewniania środków solidarnościowych 

Artykuł 30

Czasowe rozszerzenie obowiązków związanych z solidarnym wsparciem na państwa członkowskie posiadające instalacje LNG

1.Obowiązek zapewnienia środków solidarnościowych na podstawie art. 13 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2017/1938 ma zastosowanie nie tylko do państw członkowskich bezpośrednio połączonych z państwem członkowskim zwracającym się o wsparcie, ale również do państw członkowskich posiadających instalacje LNG, pod warunkiem że dostępna jest niezbędna infrastruktura umożliwiająca transport gazu do państwa członkowskiego zwracającego się o wsparcie.

2.Państwa członkowskie posiadające instalacje LNG, które nie są bezpośrednio połączone z państwem członkowskim zwracającym się o wsparcie, mogą zawrzeć dwustronne porozumienie z dowolnym innym państwem członkowskim dotyczące niezbędnych uzgodnień o solidarności o charakterze technicznym, prawnym i finansowym, które mają zastosowanie do udzielania solidarnego wsparcia.

3.Domyślne zasady zapewniania środków solidarnościowych na podstawie art. 31 mają również zastosowanie do niepołączonych państw członkowskich, o ile w momencie otrzymania wniosku o udzielenie solidarnego wsparcia nie było już zawarte dwustronne porozumienie.

Artykuł 31

Domyślne zasady dotyczące środków solidarnościowych

1.W przypadku gdy dwa państwa członkowskie nie zawarły porozumienia dotyczącego niezbędnych uzgodnień technicznych, prawnych i finansowych na podstawie art. 13 ust. 10 rozporządzenia (UE) 2017/1938 („umowa o solidarności”), dostawę gazu w wykonaniu obowiązku określonego w art. 13 ust. 1 w przypadku stanu nadzwyczajnego regulują warunki określone w niniejszym artykule.

2.Rekompensata z tytułu środka solidarnościowego przewidziana w art. 13 ust. 8 rozporządzenia (UE) 2017/1938 nie może przekraczać uzasadnionych kosztów. W każdym przypadku rekompensata obejmuje:

a)cenę w państwie członkowskim udzielającym solidarnego wsparcia;

b)koszty magazynowania i transportu do punktu dostawy;

c)inne koszty, jeżeli zostały uzgodnione między państwem członkowskim zwracającym się o wsparcie a państwem członkowskim udzielającym solidarnego wsparcia.

3.O ile państwo członkowskie zwracające się o wsparcie i państwo członkowskie udzielające solidarnego wsparcia nie uzgodnią innej ceny, cena gazu dostarczonego do państwa członkowskiego zwracającego się o wsparcie odpowiada średniej cenie rynkowej w 30-dniowym okresie poprzedzającym wniosek o udzielenie solidarnego wsparcia w państwie członkowskim udzielającym wsparcia lub analogicznej średniej cenie rynkowej w najbliższym dostępnym wirtualnym punkcie obrotu lub na uzgodnionej giełdzie w ostatnim miesiącu.

4.Państwa członkowskie zwracające się o solidarne wsparcie ponoszą koszty transportu i magazynowania. Państwo członkowskie zwracające się o wsparcie i państwo członkowskie udzielające solidarnego wsparcia mogą swobodnie uzgadniać dalsze koszty i warunki.

5.O ile państwo członkowskie zwracające się o wsparcie i państwo członkowskie udzielające solidarnego wsparcia nie uzgodnią odmiennych warunków rekompensaty, rekompensata należna na podstawie art. 13 ust. 8 rozporządzenia (UE) 2017/1938 nie obejmuje:

a)kosztów strat finansowych lub innych szkód wynikających z przymusowego zmniejszenia obciążenia, powstałych w związku z udzielaniem solidarnego wsparcia;

b)kosztów postępowania sądowego lub arbitrażowego w państwie członkowskim udzielającym solidarnego wsparcia.

6.Rekompensata za ilości gazu dostarczone w kontekście wniosku o udzielenie solidarnego wsparcia na podstawie art. 13 ust. 8 rozporządzenia (UE) 2017/1938 jest wypłacana bezpośrednio przez państwo członkowskie zwracające się o solidarne wsparcie państwu członkowskiemu udzielającemu solidarnego wsparcia lub podmiotowi wskazanemu przez to państwo w jego ofercie solidarnego wsparcia.

7.Państwo członkowskie, do którego skierowano wniosek o zastosowanie środka solidarnościowego, zapewnia środki solidarnościowe jak najszybciej, przy czym nie później niż [3] dni po złożeniu wniosku. Państwo członkowskie może odmówić udzielenia solidarnego wsparcia państwu członkowskiemu zwracającemu się o solidarne wsparcie tylko wtedy, gdy wykaże, że: