KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 28.9.2022

COM(2022) 489 final

2022/0298(COD)

Wniosek

DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

zmieniająca dyrektywę 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy

{SEC(2022) 342 final} - {SWD(2022) 310 final} - {SWD(2022) 311 final} - {SWD(2022) 312 final}

UZASADNIENIE

1.KONTEKST WNIOSKU

•Przyczyny i cele wniosku

Jednym z celów Unii Europejskiej (UE) jest wspieranie dobrobytu i zrównoważonego rozwoju w oparciu o wysoko konkurencyjną społeczną gospodarkę rynkową, zmierzająca do pełnego zatrudnienia i postępu społecznego 1 . Prawo każdego pracownika do warunków pracy szanujących jego zdrowie, bezpieczeństwo i godność jest zapisane w art. 31 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą 10. Europejskiego filaru praw socjalnych 2 pracownicy mają prawo do wysokiego poziomu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy.

W swoich wytycznych politycznych przewodnicząca Ursula von der Leyen zobowiązała się do przedstawienia europejskiego planu walki z rakiem, aby pomóc państwom członkowskim w udoskonaleniu profilaktyki i leczenia chorób nowotworowych 3 . Niniejszy wniosek stanowi realizację zobowiązania – podjętego w europejskim planie walki z rakiem 4 , w Planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych oraz w strategicznych ramach UE dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021–2027 5 – do tego, aby jeszcze bardziej ograniczyć narażenie pracowników na działanie azbestu, który jest wysoce niebezpieczną substancją rakotwórczą. Wniosek, który określono jako jeden z priorytetów działania 3 „Silniejsza gospodarka, sprawiedliwość społeczna, zatrudnienie” w ramach Konferencji w sprawie przyszłości Europy , jest kluczowym rezultatem programu prac Komisji na 2022 r. 6 .

Ochrona pracowników przed narażeniem na działanie azbestu jest również jednym z kluczowych priorytetów Parlamentu Europejskiego. W rezolucji z października 2021 r. 7 Parlament Europejski przedstawił kompleksowe podejście do zadawnionych problemów związanych z azbestem. W odpowiedzi Komisja przyjęła komunikat Działania na rzecz przyszłości wolnej od azbestu: europejskie podejście do zagrożeń dla zdrowia związanych z azbestem 8 . Poruszono w nim w sposób całościowy zagrożenia dla zdrowia publicznego wynikające z azbestu, przedstawiając działania, jakie należy podjąć na szczeblu UE w celu rozwiązywania problemów, jakie azbest powoduje w całym swoim cyklu życia.

Nowotwory pochodzenia zawodowego są w UE główną przyczyną zgonów związanych z pracą 9 . Są one wywoływane głównie narażeniem na działanie substancji rakotwórczych, takich jak azbest. Aż 78 % przypadków nowotworów pochodzenia zawodowego rozpoznawanych w państwach członkowskich ma związek z azbestem 10 . Wdychanie włókien azbestowych unoszących się w powietrzu może powodować np. międzybłoniaka 11 i raka płuc, a średni czas od narażenia do wystąpienia pierwszych objawów to 30 lat. Nowotwory mogą zatem pojawiać się u pracowników nawet dziesiątki lat po narażeniu zawodowym, również już po przejściu na emeryturę. Utrudnia to ustalanie wcześniejszych przypadków narażenia i związku przyczynowego między narażeniem w miejscu pracy a chorobami nowotworowymi. Z tego względu liczba osób cierpiących na choroby zawodowe związane z azbestem może być niedoszacowana.

Zakaz stosowania azbestu wprowadzano w UE stopniowo od 1988 r. – najpierw dotyczył krokidolitu (zwanego również azbestem niebieskim) 12 , a następnie został rozszerzony na inne materiały zawierające azbest. Od 2005 r. w UE zakazane są wszystkie postacie azbestu 13 .

Pierwsze działanie na szczeblu UE w celu ochrony pracowników przed szczególnymi zagrożeniami związanymi z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy podjęto w 1983 r., przyjmując dyrektywę Rady 83/477/EWG 14 . Dyrektywa ta ulegała kilkukrotnie znaczącym zmianom, z których ostatnia polegała na przyjęciu tekstu jednolitego – dyrektywy 2009/148/WE (dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy) 15 . Ponadto, ponieważ azbest jest substancją rakotwórczą – w każdym przypadku, w którym jest to korzystniejsze dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, stosuje się przepisy dyrektywy 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych, mutagenów lub substancji reprotoksycznych podczas pracy 16 („dyrektywa w sprawie czynników rakotwórczych, mutagenów i substancji reprotoksycznych”). Obejmuje to wymóg minimalizacji narażenia, ponieważ nie określono dotąd progu, poniżej którego narażenie na działanie azbestu nie wiązałoby się z ryzykiem zachorowania na nowotwór. W związku z tym, zgodnie z dyrektywą w sprawie czynników rakotwórczych, mutagenów i substancji reprotoksycznych, pracodawcy powinni zapewnić ograniczenie ryzyka związanego z narażeniem pracowników na działanie azbestu w miejscu pracy do minimum, a w każdym razie do poziomu możliwie najniższego z technicznego punktu widzenia.

Dyrektywa w sprawie azbestu w miejscu pracy chroni pracowników przed zagrożeniami dla ich zdrowia wynikającymi lub mogącymi wyniknąć z narażenia na działanie azbestu w miejscu pracy, m.in. poprzez zapobieganie takim zagrożeniom. Zgodnie z tą dyrektywą – w ramach wszystkich czynności, podczas których pracownicy są lub mogą być narażeni na działanie pyłu z azbestu lub materiałów zawierających azbest, narażenie należy ograniczyć do minimum, a w każdym razie do poziomu poniżej ustalonego wiążącego dopuszczalnego narażenia zawodowego (OEL) wynoszącego 0,1 włókna na cm³ jako średnia ważona w przeliczeniu na 8-godzinny okres odniesienia (TWA). Obejmuje to sytuacje, w których pracownicy powracają do miejsca pracy po wykonaniu takich czynności jak rozbiórka, usuwanie azbestu, naprawy i konserwacja, co do których można przewidzieć, że dopuszczalna wartość zostanie przekroczona pomimo stosowania technicznych środków zapobiegawczych ograniczających stężenie azbestu w powietrzu. W przypadku przekroczenia wartości dopuszczalnej należy ustalić przyczyny, a pracodawca musi przed wznowieniem pracy podjąć odpowiednie środki zarządzania ryzykiem, aby zaradzić sytuacji. Określono również, że jeżeli niemożliwe jest przestrzeganie OEL innymi sposobami, pracodawcy muszą zapewnić pracownikom odpowiednie środki ochrony dróg oddechowych i inne środki ochrony indywidualnej. Ponadto pracodawcy podlegają ścisłym obowiązkom w zakresie ochrony, planowania i szkolenia.

Jakkolwiek wydobycie, produkcja i przetwarzanie azbestu są zakazane, w całej UE istnieje poważny problem dla zdrowia publicznego i zawodowego, ponieważ azbest nadal występuje w wielu starszych budynkach, które w nadchodzących latach prawdopodobnie będą poddawane renowacji, adaptacjom lub rozbiórce. W szczególności strategia dotycząca fali renowacji 17 w ramach Europejskiego Zielonego Ładu ma na celu przyspieszenie tempa renowacji budynków w całej UE. Ponieważ ryzyko narażenia na działanie azbestu występuje głównie podczas prac remontowych, konserwacyjnych i rozbiórkowych, ważne jest udoskonalenie środków zapobiegawczych w celu dalszego ograniczenia narażenia pracowników na działanie azbestu.

Szacuje się, że obecnie na działanie azbestu narażonych jest 4,1–7,3 mln pracowników 18 . Ryzyko narażenia związane jest głównie z obchodzeniem się z materiałami zawierającymi azbest oraz z rozpylaniem jego włókien podczas prac budowlanych, takich jak renowacje, konserwacja, remonty i rozbiórki. 97 % wszystkich pracowników narażonych na działanie azbestu pracuje w sektorze budowlanym, w tym w powiązanych zawodach związanych z pracami dachowymi, wodno-kanalizacyjnymi, ciesielskimi lub kładzeniem podłóg. Narażenie na działanie azbestu występuje również w innych sektorach gospodarki, np. w gospodarce odpadami (2 % wszystkich narażonych pracowników), górnictwie i wydobywaniu, pożarnictwie, drążeniu i konserwacji tuneli oraz przy pobieraniu próbek azbestu i ich analizie. Ryzyko narażenia istnieje także przy naprawie lub demontażu statków, platform wiertniczych i środków transportu, jak pociągi i samoloty z izolacją azbestową.

Aby zapewnić jak największą skuteczność środków ochrony pracowników przed narażeniem na działanie azbestu, dyrektywa w sprawie azbestu w miejscu pracy musi być stale aktualizowana na podstawie nowej wiedzy naukowej uzyskanej od czasu ostatniej znaczącej zmiany dyrektywy.

Wartość OEL obowiązująca obecnie zgodnie z dyrektywą w sprawie azbestu w miejscu pracy – wynosząca 0,1 włókna na cm³ – została ustalona w 2003 r. na podstawie dostępnej wówczas wiedzy naukowej i technicznej. Dyrektywa przewiduje minimalne wymagania, które powinny być ponownie analizowane na podstawie nabytego doświadczenia oraz rozwoju technologii w tej dziedzinie. W związku z najnowszymi osiągnięciami naukowymi i technologicznymi istnieje możliwość poprawy ochrony pracowników narażonych na działanie azbestu, a tym samym dalszego zmniejszenia prawdopodobieństwa zachorowania przez nich na choroby azbestozależne. Ponadto cztery państwa członkowskie wprowadziły już w swoim ustawodawstwie krajowym bardziej rygorystyczne poziomy OEL 19 .

Proponowana zmiana dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy zwiększy skuteczność przewidzianego w niej OEL dzięki jego aktualizacji na podstawie najnowszych dostępnych dowodów naukowych. Proponowana zmiana jest poparta najnowszą szczegółową oceną dyrektywy (w ramach dokonanej w 2017 r. oceny ex post dyrektyw UE w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy [BHP] 20 ) oraz najnowszą oceną wdrażania dyrektyw UE w sprawie BHP, obejmującą lata 2013–2017. W ramach ostatniej szczegółowej oceny dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy stwierdzono, że jest ona nadal wysoce adekwatna i że w celu zwiększenia jej skuteczności w świetle postępu naukowego należy rozważyć obniżenie określonego w niej OEL.

Komisja zwróciła się do Komitetu ds. Oceny Ryzyka (RAC) Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA) o ocenę adekwatności naukowej obecnie obowiązującego OEL dotyczącego azbestu na potrzeby sporządzenia wniosku w sprawie zmiany dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy. RAC przyjął opinię naukową w czerwcu 2021 r. 21 . Potwierdzono w niej, że nie istnieje bezpieczny poziom narażenia na działanie azbestu, co oznacza, że każde narażenie może ostatecznie prowadzić do choroby. W związku z tym ustalono zależność między poziomami narażenia a powiązanym ryzykiem, wyrażającą łącznie nadmiarowe ryzyko śmiertelności na raka płuc i międzybłoniaka jako funkcję stężenia włókien w powietrzu. Ponadto trójstronny Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (ACSH) jednogłośnie zgodził się co do potrzeby obniżenia obecnego OEL.

Ograniczenie narażenia na działanie azbestu w miejscu pracy poprzez obniżenie OEL w całej UE skutecznie pomoże zapobiegać zachorowaniom i zgonom na nowotwory. Oznacza to w konsekwencji poprawę ochrony pracowników europejskich poprzez zwiększenie długości, jakości i wydajności ich życia zawodowego oraz zapewnienie w całej UE podobnego minimalnego poziomu ochrony. Zapewni to także przedsiębiorstwom równe warunki działania – podmioty, które nie wprowadzą odpowiednich środków, nie będą w stanie uzyskać przewagi konkurencyjnej nad tymi, które je zastosują.

Jeżeli środki nie zostaną wprowadzone, ze względu na opóźnione występowanie skutków (zdrowotnych) nieskutecznej profilaktyki, można się spodziewać, że przedsiębiorstwa będą w przyszłości ponosić wyższe koszty i odczują spadek wydajności z powodu absencji i utraty wiedzy fachowej. Dla państw członkowskich oznaczałoby to wzrost kosztów zabezpieczenia społecznego (np. ze względu na wyższe koszty leczenia i świadczeń z tytułu niezdolności do pracy) oraz utratę dochodów podatkowych.

Zmiana OEL przewidzianego w dyrektywie w sprawie azbestu w miejscu pracy doprowadzi do większej harmonizacji wartości dopuszczalnych w całej UE, co zapewni przedsiębiorstwom równe warunki działania. Przedsiębiorstwa zamierzające prowadzić działalność w wielu państwach członkowskich odniosą dalsze korzyści z uproszczenia obowiązujących wartości dopuszczalnych. Może to przynieść oszczędności, ponieważ będzie można wprowadzić wspólne rozwiązania w różnych zakładach, zamiast opracowywać osobne rozwiązania dla poszczególnych zakładów w celu spełnienia różnych wymogów w zakresie OEL.

Działania na szczeblu UE pozwolą również na stworzenie sprawiedliwszych warunków dla pracowników delegowanych, transgranicznych i mobilnych narażonych na działanie azbestu w sektorze budowlanym (w którym wielu jest pracowników delegowanych, często zmieniających miejsce – a niejednokrotnie również państwo członkowskie – wykonywania pracy). Kolejną korzyścią będzie sprawiedliwszy podział kosztów opieki zdrowotnej między państwami członkowskimi.

•Spójność z przepisami obowiązującymi w tej dziedzinie polityki

Niniejsza inicjatywa jest zgodna z Europejskim filarem praw socjalnych – w szczególności z jego zasadą 10. przewidującą prawo pracowników do zdrowego, bezpiecznego i dobrze dostosowanego środowiska pracy – oraz z planem działania na rzecz filaru. Zmiana OEL w odniesieniu do azbestu pomoże osiągnąć wysoki poziom ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników.

•Spójność z innymi politykami Unii

Rozporządzeniem REACH 23 (obowiązującym od 2007 r.) stworzono między innymi dwa odrębne podejścia regulacyjne na szczeblu UE: ograniczenia i zezwolenia.

Od 1988 r. zakazane jest wprowadzanie do obrotu i stosowanie krokidolitu i produktów, które go zawierają. Wprowadzanie do obrotu produktów zawierających azbest w innych postaciach podlega ograniczeniom. Przepisy te wielokrotnie zmieniano do momentu wprowadzenia w 2005 r. ostatecznego zakazu produkcji, wprowadzania do obrotu i stosowania azbestu we wszelkich postaciach oraz wyrobów i mieszanin zawierających azbest oraz takich, do których celowo dodano azbest 24 .

Dyrektywa w sprawie azbestu w miejscu pracy i rozporządzenie REACH zapewniają łącznie adekwatną ochronę pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu.

Przepisy dyrektywy i rozporządzenia REACH uzupełniają się pod względem prawnym. W dyrektywie ramowej BHP 25 ustanowiono główne zasady zapobiegania zagrożeniom zawodowym oraz ochrony bezpieczeństwa i zdrowia. Ma ona zastosowanie do wszystkich sektorów działalności i nie ma wpływu na obecne ani przyszłe przepisy krajowe i unijne, które zapewniają wyższy poziom ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników w miejscu pracy. Na podstawie art. 16 dyrektywy ramowej BHP przyjęto szereg indywidualnych dyrektyw w dziedzinie BHP (w tym dyrektywę w sprawie azbestu w miejscu pracy). Z kolei rozporządzenie REACH stanowi, że jego przepisy mają zastosowanie bez uszczerbku dla przepisów prawa dotyczącego ochrony pracowników, w tym dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy.

2.PODSTAWA PRAWNA, POMOCNICZOŚĆ I PROPORCJONALNOŚĆ

•Podstawa prawna

•Pomocniczość (w przypadku kompetencji niewyłącznych)

Aktualizacja dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy stanowi ponadto skuteczny sposób zapewnienia analogicznej aktualizacji środków zapobiegawczych we wszystkich państwach członkowskich. Umożliwi ona osiągnięcie jednolitego poziomu minimalnych wymogów służących zagwarantowaniu lepszego standardu w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa, a tym samym zminimalizowaniu różnic w ochronie zdrowia i bezpieczeństwa pracowników między państwami członkowskimi i na całym jednolitym rynku UE.

•Proporcjonalność

Proponowana zmiana dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy polega przede wszystkim na: (i) zmianie OEL w odniesieniu do azbestu poprzez zmianę art. 8 dyrektywy na podstawie dostępnych danych naukowych i technicznych, jak przewidziano w motywie 3 dyrektywy; (ii) uwzględnieniu pewnych aspektów bezpośrednio związanych z obniżeniem obowiązującego OEL (np. technik pomiaru); (iii) doprecyzowaniu pewnych aspektów technicznych tekstu dyrektywy.

Jeżeli chodzi o zaproponowane wartości dopuszczalne, po odbyciu szczegółowych rozmów ze wszystkimi zainteresowanymi stronami (przedstawicielami organizacji pracowników, organizacji pracodawców i rządów) wzięto pod uwagę społeczno-ekonomiczne czynniki wykonalności. Inicjatywa zmierza do zapewnienia zrównoważonego podejścia, tj. zapobieżenia wystąpieniu poważnych trudności gospodarczych dla przedsiębiorstw, a jednocześnie zapewnienia odpowiedniej ochrony pracownikom na szczeblu UE. Uznaje się, że inicjatywa jest zrównoważona i uzasadniona w świetle narastających i długoterminowych korzyści w postaci uniknięcia zgonów i zmniejszenia zagrożeń dla zdrowia wynikających z narażenia pracowników na działanie azbestu, a jednocześnie nie nakłada nieproporcjonalnych obciążeń na przedsiębiorstwa w odnośnych sektorach, w tym na mikroprzedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa.

Zgodnie z art. 153 ust. 4 TFUE niniejszy wniosek przewiduje ustanowienie minimalnych wymogów, które nie uniemożliwią żadnemu państwu członkowskiemu utrzymania ani wprowadzenia bardziej rygorystycznych środków ochronnych zgodnych z Traktatami, na przykład w postaci niższych wartości dopuszczalnych lub innych przepisów zapewniających większą ochronę pracowników.

Wynika z tego, że zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w art. 5 ust. 4 TUE niniejszy wniosek nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia jego celów. Szczegółowe informacje na temat zgodności z zasadą proporcjonalności przedstawiono w ocenie skutków załączonej do niniejszego wniosku (pkt 8.2).

•Wybór instrumentu

3.WYNIKI OCEN EX POST, KONSULTACJI Z ZAINTERESOWANYMI STRONAMI I OCEN SKUTKÓW

•Oceny ex post/oceny adekwatności obowiązującego prawodawstwa

W najnowszej szczegółowej ocenie dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy (w ramach oceny ex post unijnych dyrektyw BHP dokonanej w 2017 r. 31 ) stwierdzono, że zgodnie z dostępnymi dowodami dyrektywa ta pozostaje wysoce adekwatna i skuteczna. Jednocześnie w badaniu będącym podstawą tej oceny stwierdzono, że w celu zwiększenia adekwatności i skuteczności dyrektywy należy rozważyć obniżenie OEL w odniesieniu do azbestu. W badaniu wskazano również, że kwestia ta wymaga bardziej dogłębnej analizy. Niniejszy wniosek wynika z powyższych ustaleń i opiera się na dogłębnej analizie zidentyfikowanych problemów.

•Konsultacje z zainteresowanymi stronami

Dwuetapowe konsultacje z europejskimi partnerami społecznymi zgodnie z art. 154 TFUE

W latach 2020 i 2021 Komisja przeprowadziła dwuetapowe konsultacje z partnerami społecznymi na szczeblu UE zgodnie z art. 154 ust. 2 TFUE. Pierwszy etap tych konsultacji zakończył się 11 lutego 2021 r. i potwierdził ogólne poparcie partnerów społecznych dla zmiany obecnego OEL w odniesieniu do azbestu. Drugi etap, który dotyczył głównie planowanej treści ewentualnego wniosku, zakończył się 30 września 2021 r.

Konsultacje umożliwiły Komisji zebranie opinii partnerów społecznych UE na temat możliwego kierunku i treści działań UE dotyczących zmiany wiążącego OEL w odniesieniu do azbestu.

Wyniki pierwszego etapu konsultacji potwierdziły ogólne poparcie partnerów społecznych dla działania na szczeblu UE w zakresie dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego pracowników na niebezpieczne chemikalia.

Obie organizacje pracowników, które wzięły udział w konsultacjach 32 , uznały, że zmiana obecnego OEL w odniesieniu do azbestu jest istotną kwestią, i zwróciły się o szerszy zakres działań w ramach dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy. Organizacje te zaproponowały między innymi: (i) rozszerzenie zakresu dyrektywy poprzez ujęcie w niej zaktualizowanego wykazu wszystkich znanych postaci włókien o podobnym szkodliwym wpływie na zdrowie ludzi; (ii) usunięcie pojęć narażenia sporadycznego i narażenia o niskiej intensywności oraz rozróżnienia materiałów zawierających azbest na materiały o cechach kruchości i bez cech kruchości oraz (iii) wprowadzenie zakazu obudowywania i zabezpieczania azbestu. Przedstawiły one również sugestie dotyczące aspektów technicznych 33 , z których większość jest już objęta ogólnymi warunkami dyrektywy, natomiast inne wykraczają poza jej zakres. Sugestie organizacji odpowiadają propozycjom zawartym w rezolucji Parlamentu Europejskiego 34 . Niektóre sugestie – jak obowiązkowa kontrola budynków lub utworzenie krajowych rejestrów azbestu – wykraczają poza obszar polityki BHP. Jeszcze inne propozycje wykraczają w ogóle poza kompetencje UE; chodzi np. o wniosek ustawodawczy w sprawie uznawania chorób zawodowych, przewidujący minimalne normy w zakresie procedur uznawania oraz odszkodowania dla ofiar.

Trzy organizacje pracodawców, które wzięły udział w konsultacjach 35 , poparły cel, jakim jest skuteczna ochrona pracowników przed narażeniem na niebezpieczne chemikalia, m.in. przez ustalenie w stosownych przypadkach wiążących OEL na szczeblu unijnym. Ich zdaniem leży to w interesie pracowników i przedsiębiorstw oraz przyczyniłoby się do utrzymania równych warunków działania dla przedsiębiorstw. Organizacje wyrażały jednak również pewne zastrzeżenia co do podejścia przyjmowanego przy ustalaniu takich wartości. Dwie organizacje pracodawców 36 podkreśliły, że wszelkie zmiany OEL muszą opierać się na solidnych dowodach naukowych oraz dogłębnej ocenie wykonalności technicznej i ekonomicznej oraz skutków społeczno-gospodarczych; w tym zakresie kluczową rolę odgrywa ACSH.

W drugim etapie konsultacji dwie organizacje pracowników, które wzięły udział w konsultacjach 37 , zgodziły się co do znaczenia dalszej poprawy ochrony pracowników przed narażeniem na działanie azbestu i poparły zmianę OEL w dyrektywie w sprawie azbestu w miejscu pracy. Obie organizacje pracowników podtrzymały swoje stanowisko wyrażone w pierwszym etapie konsultacji, wzywając do przyjęcia tych samych środków, które zaproponowano w rezolucji Parlamentu Europejskiego.

Trzy z czterech organizacji pracodawców, które wzięły udział zarówno w pierwszym, jak i w drugim etapie konsultacji 38 , podtrzymały swoje wcześniejsze oświadczenia. Europejskie Stowarzyszenie Producentów Wyposażenia Stoczni i Wyposażenia Morskiego, które wzięło udział jedynie w drugim etapie konsultacji, stwierdziło, że obudowywanie jest najlepszym i najbezpieczniejszym sposobem postępowania z azbestem w gospodarce morskiej.

Konsultacje z ACSH

Trójstronny ACSH składa się z przedstawicieli rządów krajowych oraz organizacji pracowników i pracodawców. Jego opinii w sprawie niniejszego wniosku zasięgnięto za pośrednictwem specjalnej grupy roboczej ds. chemikaliów, zgodnie z mandatem ACSH. W ramach tego mandatu Komisja zwraca się do grupy roboczej ds. chemikaliów o aktywny udział w rekomendowaniu priorytetów w zakresie nowych lub zmienionych ocen naukowych. W opinii grupy roboczej ds. chemikaliów uwzględnia się wkład naukowy RAC oraz czynniki społeczno-gospodarcze i kwestię wykonalności.

24 listopada 2021 r. ACSH przyjął opinię 39 w sprawie wiążącego unijnego OEL na mocy dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy. Opinia ta odzwierciedlała osiągnięty kompromis co do potrzeby znacznego obniżenia obecnego wiążącego OEL w celu lepszej ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, przy uwzględnieniu postępu naukowo-technicznego, jaki nastąpił od czasu przyjęcia obecnego OEL wynoszącego 0,1 włókna na cm³ w 2003 r. Nie osiągnięto jednak konsensusu w sprawie proponowanej wartości dopuszczalnej. Grupa reprezentująca interesy rządów (GIG) i grupa reprezentująca interesy pracodawców (EIG) zgodnie twierdziły, że nową wartość dopuszczalną należy ustalić na poziomie 0,01 włókna na cm³, natomiast grupa reprezentująca interesy pracowników (WIG) zdecydowanie opowiadała się za nową OEL wynoszącą 0,001 włókna na cm³, zgodnie z propozycją w rezolucji Parlamentu Europejskiego.

Biorąc pod uwagę postęp techniczny, ACSH zasugerował również zastąpienie stosowania mikroskopu z kontrastem fazowym (PCM), czyli najpowszechniej obecnie wykorzystywanej metody pomiaru stężenia włókien azbestowych w powietrzu w miejscu pracy, bardziej nowoczesną i czułą metodą z wykorzystaniem mikroskopii elektronowej.

W tym względzie GIG podkreśliła, że ponieważ wiele państw członkowskich nadal stosuje PCM, potrzebny będzie okres przejściowy, aby umożliwić laboratoriom nabycie nowych urządzeń, wyszkolenie techników i zorganizowanie porównań międzylaboratoryjnych. GIG dodała, że według doświadczeń państw członkowskich stosujących mikroskopy elektronowe laboratoria będą potrzebowały 2 do 3 lat na przystosowanie się. GIG zaleciła wdrożenie nowego OEL najpóźniej 4 lata po wejściu w życie dyrektywy zmieniającej, natomiast EIG zaproponowała dłuższy termin (4–5 lat). WIG postulowała, aby nowe OEL wdrożyć jak najszybciej po wejściu w życie zaktualizowanej dyrektywy.

•Gromadzenie i wykorzystanie wiedzy eksperckiej

Opinię naukową RAC niezbędną do zmiany OEL w odniesieniu do azbestu przyjęto w czerwcu 2021 r. 40 . Stwierdzono w niej, że nie istnieje bezpieczny poziom narażenia na działanie azbestu, co oznacza, że każde narażenie na jego działanie może powodować chorobę. W związku z tym ustalono zależność między narażeniem a związanym z nim ryzykiem.

W ramach niniejszej inicjatywy Komisja wykorzystała opinię RAC w sprawie zaktualizowanej oceny ryzyka związanego z azbestem. W opinii zaproponowano zależność między narażeniem a ryzykiem wyrażającą nadmiarowe ryzyko śmiertelności wywołanej nowotworami (rakiem płuc i międzybłoniakiem), związane z poszczególnymi poziomami narażenia. Związek między różnymi wartościami narażenia a ryzykiem wystąpienia nowotworu wskazuje na ryzyko dla narażonych pracowników przy różnym poziomie OEL. Przykładowo – w przypadku wartości narażenia równoważnej obecnemu OEL istnieje ryzyko, że 125 spośród 100 000 narażonych pracowników może zachorować na raka płuc lub międzybłoniaka.

•Ocena skutków

·scenariusz odniesienia zakładający niepodejmowanie dalszych działań na szczeblu UE (wariant 1);

·warianty obejmujące różne poziomy OEL, z uwzględnieniem oceny naukowej dokonanej przez RAC 42 , opinii ACSH 43 oraz wartości OEL obowiązujących w poszczególnych państwach członkowskich (ocena naukowa zapewnia rzetelne podejście oparte na dowodach, natomiast opinia ACSH dostarcza ważnych informacji na potrzeby skutecznego wdrożenia zmienionych wariantów OEL).

Jeśli chodzi o wpływ na pracodawców, przedmiotowa inicjatywa może zwiększyć koszty operacyjne przedsiębiorstw, które będą musiały dostosować swoje metody pracy tak, aby zachować zgodność z nową wartością OEL. Koszty te będą obejmować koszty przyrostowe generowane przez środki zarządzania ryzykiem (w tym koszt środków ochrony dróg oddechowych), koszty powiadamiania i nadzoru medycznego, monitorowania oraz szkoleń. Ewentualne koszty dodatkowych pomiarów wynikające z niższej wartości dopuszczalnej powodowałyby bardzo ograniczone dodatkowe obciążenie administracyjne przedsiębiorstw. Wybrany wariant wiązałby się z najniższymi kosztami dla przedsiębiorstw.

Niewiele jest dostępnych danych z pomiarów, które odnoszą się do wpływu na środowisko. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę obecne przepisy dotyczące odpadów azbestowych oraz rozbiórki lub działań remontowych związanych z azbestem w budynkach, uwalnianie azbestu jest uważane za stosunkowo niskie 49 . Ze względu na niskie poziomy uwalniania wpływ azbestu na środowisko jest uznawany za stosunkowo niski, mimo trwałości i toksyczności włókien azbestu. Wprowadzenie dalszych środków zarządzania ryzykiem, które wymagałyby dostosowania się do bardziej rygorystycznej wartości OEL, może również przyczynić się do nieznacznej poprawy w zakresie narażenia środowiskowego na działanie azbestu, aczkolwiek jest mało prawdopodobne, iż zaobserwowane zostaną znaczne różnice. Wpływ azbestu na środowisko jest ograniczony dzięki obecnym przepisom UE dotyczącym odpadów, które kompleksowo regulują bezpieczną dla środowiska gospodarkę odpadami azbestowymi po ich wytworzeniu 50 . Odpady azbestowe klasyfikuje się jako odpady niebezpieczne 51 . W związku z tym, zgodnie z przepisami UE dotyczącymi odpadów, do wytwarzania takich odpadów, ich transportu i gospodarowania nimi zastosowanie mają szczegółowe i bardziej rygorystyczne przepisy, m.in. obowiązek sprawozdawczości i identyfikowalności, co pozwala zagwarantować gospodarowanie odpadami w sposób chroniący środowisko.

Ponieważ przedsiębiorstwa mogłyby przenosić na klientów dodatkowe koszty, wynikające z bardziej rygorystycznej wartości OEL, należy rozważyć potencjalny negatywny wpływ na kwestie związane z renowacją oraz cele ekologiczne (np. odkładanie renowacji na później i utracone oszczędności energii). Im bardziej rygorystyczna będzie wartość OEL, tym większe będą te negatywne skutki. Budynki są odpowiedzialne za 36 % emisji gazów cieplarnianych związanych z energią. Zakładając, że ponad 85 % obecnych budynków będzie nadal stało w 2050 r. renowacje pod względem efektywności energetycznej będą miały zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia celów Europejskiego Zielonego Ładu 52 . W tym kontekście założeniem inicjatywy „Fala renowacji” 53 jest podwojenie rocznego wskaźnika renowacji energetycznej do 2030 r. Specjalistyczne prace renowacyjne ukierunkowane na zmniejszenie zużycia energii mogą podnosić długoterminową wartość nieruchomości oraz przyczynić się do tworzenia miejsc pracy i inwestycji, często zakorzenionych w lokalnych łańcuchach dostaw.

Z kolei ekstremalne warunki pogodowe spowodowane zmianą klimatu mogą zwiększyć erozję materiałów azbestowych, których jeszcze nie usunięto (np. płyt dachowych i innych zewnętrznych materiałów budowlanych zawierających azbest), potencjalnie uwalniając je do środowiska.

Jeżeli chodzi o wpływ na państwa członkowskie i organy krajowe – państwa członkowskie, które wprowadziły OEL dla azbestu na poziomie wartości dopuszczalnej określonej w przedmiotowej inicjatywie lub niższym, będą dotknięte w mniejszym stopniu niż państwa członkowskie, w których obowiązuje wyższa OEL. Szacuje się, że koszty ponoszone przez organy krajowe nie będą wysokie; wyniosą one około 390 tys. EUR dla poszczególnych państw. Koszty te obejmują: (i) koszty transpozycji, tj. przyjęcia przepisów krajowych w celu uwzględnienia zmian OEL; (ii) koszty zmiany wytycznych (w tym środków zalecanych w celu zapewnienia, aby stężenie w przypadku narażenia zawodowego było znacznie niższe niż OEL) oraz (iii) koszty egzekwowania, monitorowania i wydawania orzeczeń. Koszty wspomniane w ppkt (iii) wynikają wyłącznie z przetwarzania nowych powiadomień 55 ; szacuje się, że zmieszczą się w przedziale od 650 mln EUR do 2,18 mld EUR w ciągu 40 lat lub od 16,25 mln EUR do 54,5 mln EUR w ujęciu rocznym.

Wkład w zrównoważony rozwój

Inicjatywa przyczyni się do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju dotyczących dobrego zdrowia i jakości życia ( cel zrównoważonego rozwoju 3 ) oraz wzrostu gospodarczego i godnej pracy (cel zrównoważonego rozwoju nr 8 ). Oczekuje się również, że będzie ona miała pozytywny wpływ na cele zrównoważonego rozwoju dotyczące innowacyjności, przemysłu i infrastruktury ( cel zrównoważonego rozwoju 9 ) oraz odpowiedzialnej konsumpcji i produkcji ( cel zrównoważonego rozwoju 12 ).

Wpływ na cyfryzację

•Sprawność regulacyjna i uproszczenie

•Prawa podstawowe

4.WPŁYW NA BUDŻET

5.ELEMENTY FAKULTATYWNE

•Plany wdrożenia i monitorowanie, ocena i sprawozdania

Gromadzenie wiarygodnych danych w tym obszarze jest procesem złożonym. W związku z tym Komisja i Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) aktywnie pracują nad poprawą jakości i dostępności danych, tak aby można było dokładniej zmierzyć rzeczywisty wpływ proponowanej inicjatywy i opracować dodatkowe wskaźniki (np. dotyczące umieralności spowodowanej nowotworami pochodzenia zawodowego).

Trwające projekty generujące przydatne dane obejmują współpracę z organami krajowymi w zakresie gromadzenia danych dotyczących europejskich statystyk chorób zawodowych 57 oraz badanie narażenia pracowników na czynniki ryzyka zachorowania na raka, które ma zostać przeprowadzone przez EU-OSHA 58 . Po pracach legislacyjnych musi nastąpić skuteczne wdrożenie przepisów w miejscach pracy. Przedsiębiorstwa mogą korzystać z szerokiego wachlarza narzędzi, informacji i dobrych praktyk, które w odniesieniu do substancji niebezpiecznych udostępnia EU-OSHA w ramach kampanii „Zdrowe i bezpieczne miejsce pracy” 59 .

Po przyjęciu proponowanej zmiany dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy Komisja zamierza ponadto opracować, we współpracy z ACSH, wytyczne wspierające jej stosowanie. W wytycznych mogłyby znaleźć się szczegółowe informacje dotyczące przepisów, które już znajdują się w obecnej wersji dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy (na przykład w odniesieniu do szkoleń lub stosowania środków ochrony indywidualnej). Niektóre z tych przepisów wchodzą w zakres kompetencji państw członkowskich (np. certyfikacja firm zajmujących się usuwaniem azbestu), jednak korzystne może okazać się doprecyzowanie przepisów i udzielenie wskazówek w tym obszarze.

Kluczowe znaczenie ma promowanie odpowiednich szkoleń dla pracowników zajmujących się azbestem w ramach prac budowlanych, remontowych i rozbiórkowych. Wytyczne mogłyby pomóc państwom członkowskim i pracodawcom, zwłaszcza MŚP, w zapewnieniu, aby pracownicy byli świadomi środków ostrożności, jakie należy podjąć w celu osiągnięcia najwyższego poziomu ochrony.

Wytycznymi można by objąć również inne kwestie związane z procedurą oczyszczania, uzupełniając obecne przepisy dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy dotyczące:

sporządzania planu pracy przed rozpoczęciem robót rozbiórkowych lub prac związanych z usunięciem azbestu lub wyrobów zawierających azbest z budynków, struktur, urządzeń lub instalacji oraz ze statków, który to plan musi, na wniosek właściwych organów, zawierać informacje dotyczące ochrony i odkażania (oczyszczania) osób wykonujących prace (art. 13 ust. 2 akapit trzeci lit. d) ppkt (i)) oraz

szkolenia pracowników, które umożliwia im zdobycie niezbędnej wiedzy i umiejętności w zakresie prewencji i bezpieczeństwa, zwłaszcza w odniesieniu do procedur usuwania zanieczyszczeń (oczyszczania) (art. 14 ust. 2 lit. g)).

Wytyczne mogłyby odnosić się także do niektórych przepisów, które wchodzą w zakres kompetencji państw członkowskich (takich jak certyfikacja firm zajmujących się usuwaniem azbestu). Korzystne mogłoby być dodatkowe wsparcie dotyczące tych przepisów. Wytyczne mogłyby również zawierać praktyczne informacje na temat pojęć związanych z wdrażaniem dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy, takich jak narażenie sporadyczne i o niskiej intensywności, brak cech kruchości, pobieranie próbek, plany prac, powiadomienia kierowane do organów krajowych, kontrole wyposażenia w środki ochrony indywidualnej, przechowywanie dokumentacji medycznej i zaświadczenia lekarskie. W stosownych przypadkach wytyczne zawierać będą informacje o działaniach podejmowanych w zależności od sektora. Umożliwiłoby to wszystkim zaangażowanym podmiotom przeprowadzenie zakładanej liczby renowacji przy zapewnieniu najwyższego poziomu ochrony pracowników przed narażeniem na działanie azbestu.

•Dokumenty wyjaśniające (w przypadku dyrektyw)

•Szczegółowe objaśnienia poszczególnych przepisów wniosku

2022/0298 (COD)

Wniosek

DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

zmieniająca dyrektywę 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 153 ust. 2 lit. b), w związku z art. 153 ust. 1 lit. a),

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 61 ,

uwzględniając opinię Komitetu Regionów,

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą 62 ,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1)Dyrektywa 2009/148/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 63 ma na celu ochronę pracowników przed ryzykiem dla ich zdrowia i bezpieczeństwa wynikającym z narażenia na działanie azbestu w miejscu pracy. W dyrektywie tej przewidziano stały poziom ochrony przed ryzykiem wynikającym z narażenia zawodowego na działanie azbestu, określając ogólne zasady, które pozwalają państwom członkowskim na zapewnienie spójnego stosowania minimalnych wymogów,. Celem tych minimalnych wymogów jest ochrona pracowników na szczeblu Unii, przy czym państwa członkowskie mogą ustanawiać bardziej rygorystyczne przepisy.

(2)Przepisy przedmiotowej dyrektywy powinny mieć zastosowanie bez uszczerbku dla bardziej rygorystycznych lub szczegółowych przepisów zawartych w dyrektywie 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 64 .

(3)Azbest jest wysoce niebezpiecznym czynnikiem rakotwórczym, który nadal wywiera wpływ w różnych sektorach gospodarki, takich jak budownictwo i renowacja, górnictwo i przemysł wydobywczy, gospodarowanie odpadami i pożarnictwo, w których występuje wysokie ryzyko narażenia pracowników na jego działanie. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008  65 włókna azbestowe sklasyfikowano jako substancje rakotwórcze 1A. Wdychanie unoszących się w powietrzu włókien azbestowych może powodować poważne choroby, takie jak międzybłoniak i rak płuc, zaś od narażenia do pierwszych objawów choroby, która ostatecznie może kończyć się zgonem związanym z pracą, może upłynąć średnio 30 lat.

(4)W związku z nowymi osiągnięciami naukowymi i technologicznymi w tym obszarze istnieje możliwość zwiększenia ochrony pracowników narażonych na działanie azbestu, a tym samym zmniejszenia zapadalności pracowników na choroby azbestozależne. W przypadku azbestu, który jest substancją rakotwórczą o działaniu bezprogowym, nie można naukowo określić poziomów, poniżej których narażenie nie powoduje niekorzystnych skutków dla zdrowia. Można natomiast ustalić zależność między narażeniem a ryzykiem, co ułatwia określenie dopuszczalnej wartości narażenia zawodowego („OEL”) poprzez uwzględnienie dopuszczalnego poziomu nadmiarowego ryzyka. W związku z tym wartość OEL dla azbestu powinna zostać zmieniona, aby można było ograniczyć ryzyko, obniżając poziomy narażenia.

(5)Potrzeba działań w zakresie ochrony pracowników przed substancjami rakotwórczymi zyskała poparcie w europejskim planie walki z rakiem 66 . Lepsza ochrona pracowników narażonych na działanie azbestu będzie również istotna w kontekście transformacji ekologicznej i wdrażania Europejskiego Zielonego Ładu, w tym w szczególności inicjatywy „Fala renowacji” 67 . W zaleceniach obywateli sformułowanych w ramach Konferencji w sprawie przyszłości Europy 68 podkreślono również znaczenie, jakie mają sprawiedliwe warunki pracy, a w szczególności przegląd dyrektywy 2009/148/WE.

(6)Wiążąca dopuszczalna wartość narażenia zawodowego dla azbestu, której nie wolno przekraczać, jest istotnym elementem zawartych w dyrektywie 2009/148/WE ogólnych ustaleń dotyczących ochrony pracowników, jako uzupełnienie odpowiednich środków zarządzania ryzykiem (RMM) oraz zapewnienia stosownego wyposażenia pracowników w środki ochrony dróg oddechowych oraz inne środki ochrony indywidualnej.

(7)W świetle ocen Komisji oraz najnowszych dowodów naukowych i danych technicznych należy zmienić wartość dopuszczalną dla azbestu określoną w dyrektywie 2009/148/WE. Zmiana tej wartości jest ponadto skutecznym sposobem na zagwarantowanie, aby środki zapobiegawcze i ochronne zostały odpowiednio zaktualizowane we wszystkich państwach członkowskich.

(8)W dyrektywie należy określić zaktualizowaną wartość dopuszczalną w świetle dostępnych informacji, w tym aktualnych danych naukowych i technicznych, w oparciu o dogłębną ocenę skutków społeczno-gospodarczych oraz dostępność protokołów i technik pomiaru poziomu narażenia w miejscu pracy. Informacje te powinny opierać się na opiniach Komitetu ds. Oceny Ryzyka (RAC) Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA), ustanowionego rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006, oraz na opiniach Komitetu Doradczego ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (ACSH), ustanowionego decyzją Rady z dnia 22 lipca 2003 r. 69 .

(9)Biorąc pod uwagę odnośną wiedzę naukową i zrównoważone podejście zapewniające odpowiednią ochronę pracowników na szczeblu UE przy jednoczesnym uniknięciu nieproporcjonalnych niekorzystnych skutków gospodarczych dla zainteresowanych podmiotów gospodarczych (w tym MŚP) oraz ich obciążenia, należy ustanowić zaktualizowaną wartość OEL równą 0,01 włókna na cm³ jako średnią ważoną w przeliczeniu na ośmiogodzinny okres odniesienia. To wyważone podejście opiera się na celu dotyczącym zdrowia publicznego, jakim jest niezbędne usuwanie azbestu w bezpieczny sposób. Rozważano również zaproponowanie wartości OEL, która uwzględniałaby aspekty ekonomiczne i techniczne, umożliwiające skuteczne usuwanie azbestu.

(10)Komisja przeprowadziła dwuetapowe konsultacje z partnerami społecznymi na poziomie Unii zgodnie z art. 154 Traktatu. Komisja przeprowadziła konsultacje także z ACSH, który przyjął opinię zawierającą informacje na temat skutecznego wdrażania wariantów zaktualizowanej wartości OEL. Parlament Europejski przyjął rezolucję 70 wzywającą do przedstawienia wniosku dotyczącego aktualizacji dyrektywy 2009/148/WE w celu wzmocnienia unijnych środków ochrony pracowników przed zagrożeniem, jakim jest azbest.

(11)Mikroskopia optyczna nie pozwala wprawdzie na policzenie najmniejszych włókien szkodliwych dla zdrowia, jednak mimo to jest obecnie najpowszechniej stosowaną metodą regularnych pomiarów występowania azbestu. Ponieważ pomiar wartości OEL równej 0,01 włókna na cm³ jest możliwy przy pomocy mikroskopu z kontrastem fazowym (PCM), nie ma potrzeby wprowadzać okresu przejściowego dla wdrożenia zaktualizowanej wartości OEL. Zgodnie z opinią ACSH należy stosować bardziej nowoczesną i czułą metodykę opartą na mikroskopii elektronowej, przy jednoczesnym uwzględnieniu potrzeby zapewnienia odpowiedniego okresu dostosowania i większej harmonizacji na szczeblu UE różnych metodyk opartych na mikroskopii elektronowej.

(12)Biorąc pod uwagę wymogi związane z minimalizacją narażenia, które określono w dyrektywach Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE oraz 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, pracodawcy powinni zapewnić ograniczenie ryzyka związanego z narażeniem pracowników na działanie azbestu w miejscu pracy do minimum, a w każdym razie do najniższego poziomu, jaki jest możliwy z technicznego punktu widzenia.

(13)W odniesieniu do pracowników, którzy są lub mogą być narażeni na działanie azbestu konieczne jest stosowanie specjalnych środków kontroli i środków ostrożności, takich jak poddawanie pracowników procedurze oczyszczania oraz powiązane z tym szkolenie, co pozwoli znacząco przyczynić się do zmniejszenia ryzyka związanego z takim narażeniem.

(14)Ważne są środki zapobiegawcze służące ochronie zdrowia pracowników narażonych na działanie azbestu oraz obowiązek państw członkowskich w zakresie monitorowania stanu zdrowia pracowników, zwłaszcza kontynuacja monitorowania stanu zdrowia po zakończeniu narażenia.

(15)Pracodawcy powinni podejmować wszelkie niezbędne kroki w celu zidentyfikowania domniemanych materiałów zawierających azbest, w razie potrzeby poprzez pozyskanie informacji od właścicieli budynków oraz z innych źródeł informacji, w tym z odpowiednich rejestrów. Przed rozpoczęciem wszelkich działań związanych z usuwaniem azbestu powinni oni rejestrować obecność lub przypuszczalną obecność azbestu w budynkach lub instalacjach oraz przekazywać te informacje osobom, które mogą być narażone na działanie azbestu w wyniku używania, konserwacji lub innych prac prowadzonych w budynku lub na dachu budynku.

(16)Ponieważ cel niniejszej dyrektywy, a mianowicie ochrona pracowników przed zagrożeniem ich zdrowia i bezpieczeństwa wynikającym lub mogącym wynikać z narażenia na działanie azbestu podczas pracy, w tym zapobieganie takiemu zagrożeniu, nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na jego skalę i skutki możliwe jest jego lepsze osiągnięcie na poziomie Unii, Unia może podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną we wspomnianym artykule niniejsza dyrektywa nie wykracza poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia tego celu.

(17)Niniejsza dyrektywa dotyczy ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników w miejscu pracy, dlatego należy dokonać jej transpozycji w ciągu dwóch lat od dnia jej wejścia w życie.

(18)Należy zatem odpowiednio zmienić dyrektywę 2009/148/WE,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:

Artykuł 1

Zmiany w dyrektywie 2009/148/WE

W dyrektywie 2009/148/WE wprowadza się następujące zmiany:

1)    w art. 1 ust. 1 dodaje się akapit trzeci w brzmieniu:

„W każdym przypadku, w którym dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników w miejscu pracy korzystniejsze są przepisy dyrektywy 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego*, stosuje się te przepisy.”

* Dyrektywa 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych, mutagenów lub substancji reprotoksycznych podczas pracy (szósta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 89/391/EWG) (Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 50), po raz ostatni zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/431 z dnia 9 marca 2022 r. (Dz.U. L 88 z 16.3.2022, s. 1).;

2)    art. 2 otrzymuje brzmienie:

„Artykuł 2

Na użytek niniejszej dyrektywy „azbest” oznacza następujące włókniste krzemiany, które sklasyfikowano jako substancje rakotwórcze 1A zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1272/2008*:

* Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz.U. L 353 z 31.12.2008, s. 1).;

1.a) aktynolit, nr CAS* 77536-66-4;

b) amozyt, CAS 12172-73-5;

c) antofilit, CAS 77536-67-5;

d) chryzotyl, CAS 12001-29-5;

e) krokidolit, CAS 12001-28-4;

f) tremolit, CAS 77536-68-6.”

       *CAS: numer Chemical Abstracts Service.”;

3)    art. 6 otrzymuje brzmienie:

„Artykuł 6

Przy wszystkich pracach, o których mowa w art. 3 ust. 1, narażenie pracowników na działanie pyłu pochodzącego z azbestu lub materiałów zawierających azbest na stanowisku pracy należy obniżyć do minimum, a w każdym przypadku do najniższego poziomu, jaki jest możliwy z technicznego punktu widzenia, poniżej dopuszczalnej wartości określonej w art. 8, w szczególności poprzez zastosowanie się do następujących wskazań:

a) liczbę pracowników narażonych lub potencjalnie narażonych na działanie pyłu pochodzącego z azbestu lub materiałów zawierających azbest należy ograniczyć do możliwie jak najniższej;

b) procesy technologiczne należy tak zaprojektować, aby nie powstawał pył azbestowy, lub jeśli okaże się to niemożliwe, aby zapobiegać wydostawaniu się pyłu azbestowego do atmosfery;

c) musi istnieć możliwość regularnego i efektywnego sprzątania i konserwacji wszystkich miejsc i sprzętu używanych podczas prac z azbestem;

d) azbest lub materiały zawierające azbest i wydzielające pył należy składować i transportować w odpowiednich, szczelnych opakowaniach;

e) odpady należy gromadzić i usuwać ze stanowiska pracy możliwie jak najszybciej, w odpowiednich, szczelnych opakowaniach z etykietami wskazującymi na obecność azbestu; zalecenie to nie dotyczy prac w kopalni; z takimi odpadami należy postępować zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE*.

* Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Dz.U. L 312 z 22.11.2008, s. 3).”;

4)    art. 7 ust. 6 akapit pierwszy otrzymuje brzmienie:

„Liczenie włókien jest dokonywane przy pomocy mikroskopu kontrastowo-fazowego (PCM) zgodnie z metodą zalecaną w 1997 r. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO)* lub, w miarę możliwości, inną metodą dającą równoważne lub lepsze wyniki, taką jak metoda oparta na mikroskopii elektronowej (EM).

* Określanie stężenia azbestu unoszącego się w powietrzu. Zalecana metoda, z użyciem mikroskopu optycznego z kontrastem fazowym (metoda filtru membranowego),WHO, Genewa 1997 (ISBN 92-4-154496-1).”;

5)    art. 8 otrzymuje brzmienie:

„Artykuł 8

Pracodawcy zapewniają, aby żaden pracownik nie był narażony na działanie azbestu unoszącego się w powietrzu w stężeniu przekraczającym 0,01 włókna na cm³ jako średnia ważona w przeliczeniu na ośmiogodzinny okres odniesienia (TWA).”

6)    art. 11 akapit pierwszy otrzymuje brzmienie:

Przed rozpoczęciem prac rozbiórkowych lub konserwacyjnych pracodawcy podejmują, jeśli to wskazane ze względu na informacje uzyskane od właścicieli budynków, a także z innych źródeł informacji, w tym z odpowiednich rejestrów, wszelkie niezbędne kroki w celu identyfikacji materiałów mogących zawierać azbest.”;

7)    art. 19 ust. 2 otrzymuje brzmienie:

„Pracodawca wpisuje do rejestru informacje o pracownikach zaangażowanych w prace, o których mowa w art. 3 ust. 1. W informacjach tych określa się rodzaj i czas trwania danej czynności oraz stopień narażenia poszczególnych pracowników. Lekarz lub organ odpowiedzialny za opiekę medyczną nad pracownikami mają dostęp do tego rejestru. Każdemu pracownikowi udostępnia się dane dotyczące jego osoby. Pracownikom lub ich przedstawicielom w przedsiębiorstwie lub zakładzie udostępnia się anonimowe zbiorcze informacje z rejestru.”.

Artykuł 2

1.Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy najpóźniej w terminie dwóch lat od daty jej wejścia w życie. Niezwłocznie przekazują one Komisji tekst tych przepisów.

Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odniesienia określane są przez państwa członkowskie.

2.Państwa członkowskie przekazują Komisji teksty podstawowych przepisów prawa krajowego, przyjętych w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą.

Artykuł 3

Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Artykuł 4

Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.

Sporządzono w Brukseli dnia […] r.

(1)    Art.3 Traktatu o Unii Europejskiej

(2)    https://op.europa.eu/webpub/empl/european-pillar-of-social-rights/pl/

(3)     https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/political-guidelines-next-commission_pl.pdf

(4)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0044

(5)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0323

(6)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0645  

(7)     https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2021-0427_PL.html  

(8)    [cross-reference to be added upon adoption]

(9)    Nowotwory pochodzenia zawodowego są najczęstszą (52 %) przyczyną zgonów związanych z pracą w UE. Kolejnymi są choroby układu krążenia (24 %), urazy (2 %) oraz pozostałe przyczyny (22 %) (dane pochodzą z 2017 r., a więc obejmują UE i Zjednoczone Królestwo; https://visualisation.osha.europa.eu/osh-costs#!/ ).

(10)     https://ec.europa.eu/eurostat/web/experimental-statistics/european-occupational-diseases-statistics  

(11)    Międzybłoniak to nowotwór, który rozwija się w cienkiej tkance zwanej mezotelium, pokrywającej liczne organy wewnętrzne.

(12)    Dyrektywa Rady 83/478/EWG z dnia 19 września 1983 r. zmieniająca po raz piąty dyrektywę 76/769/EWG w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich odnoszących się do ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych (azbest) (Dz.U. L 263 z 24.9.1983, s. 33).

(13)    Wprowadzanie azbestu do obrotu i jego stosowanie zostało zakazane w UE dyrektywą Komisji 1999/77/WE z dnia 26 lipca 1999 r. dostosowującą po raz szósty do postępu technicznego załącznik I do dyrektywy Rady 76/769/EWG w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich odnoszących się do ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych (azbest). Dyrektywę tę uchylono rozporządzeniem REACH (rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 ( Dz.U. L 396 z 30.12.2006, s. 1 ) – zob. załącznik XVII, pozycja 6 dotycząca włókien azbestu).

(14)    Dz.U. L 263 z 24.9.1983, s. 25.

(15)    Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (Dz.U. L 330 z 16.12.2009, s. 28).

(16)    Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 50 (art. 1 ust. 4).

(17)    Komunikat Komisji „Fala renowacji na potrzeby Europy – ekologizacja budynków, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości życia”, COM(2020) 662 final.

(18)    Badanie zewnętrzne, RPA, 2021 r. Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego, Lassen, C., Christens, F., Vencovska, J., et al., Study on collecting information on substances with the view to analyse health, socio-economic and environmental impacts in connection with possible amendments of Directive 98/24/EC (Chemical Agents) and Directive 2009/148/EC (Asbestos): final report for asbestos [Badanie dotyczące gromadzenia informacji na temat substancji w celu analizy skutków zdrowotnych, społeczno-gospodarczych i środowiskowych w związku z ewentualnymi zmianami dyrektywy 98/24/WE (czynniki chemiczne) i dyrektywy 2009/148/WE (azbest): sprawozdanie końcowe dotyczące azbestu], Urząd Publikacji, 2021 r., https://data.europa.eu/doi/10.2767/981554 .

(19)    Niemcy, Dania, Francja i Niderlandy.

(20)     SWD(2017) 10 final .

(21)    RAC, Opinion on scientific evaluation of occupational exposure limits for Asbestos (Opinia w sprawie naukowej oceny dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego na działanie azbestu) (ECHA/RAC/A77-O-0000006981-66-01/F).

(22)    Dz.U. L 183 z 29.6.1989, s. 1.

(23)    Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów. Dostępne na stronie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX%3A32006R1907 .

(24)    Dyrektywa Komisji 1999/77/WE z dnia 26 lipca 1999 r. dostosowująca po raz szósty do postępu technicznego załącznik I do dyrektywy Rady 76/769/EWG w sprawie zbliżenia przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państw Członkowskich odnoszących się do ograniczeń we wprowadzaniu do obrotu i stosowaniu niektórych substancji i preparatów niebezpiecznych (azbest), uchylona rozporządzeniem REACH (rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 – Dz.U. L 396 z 30.12.2006, s. 1); zob. załącznik XVII, pozycja 6 dotycząca włókien azbestu).

(25)    Zob. przypis 22.

(26)    Od 2022 r. dopuszczalna wartość dla azbestu wynosi 0,003 włókna na cm³ ( https://asbest-huset.dk/graensevaerdi/ ).

(27)    Od 2017 r. stężenie włókien azbestowych typu chryzotylowego oraz włókien azbestu amfibolowego nie powinno przekraczać 0,002 włókna na cm³.

(28)    Od 2015 r. OEL wynosi 0,01 włókna na cm³, przy czym stężenie mierzy się za pomocą transmisyjnej mikroskopii elektronowej, a więc z uwzględnieniem „cienkich włókien azbestowych”.

(29)    Podczas gdy OEL obecnie obowiązujący w Niemczech wynosi 0,1 włókna na cm³, obowiązkowe wytyczne wymagają uwzględnienia środków w celu obniżenia narażenia poniżej poziomu dopuszczalnego ryzyka (0,01 włókna na cm³) w praktyce.

(30)    Poziom dopuszczalnego ryzyka to akceptowane dodatkowe ryzyko zachorowania na nowotwór – statystycznie 4 osoby na 10 000 osób narażonych na działanie substancji w ciągu całego życia zawodowego zachorują na nowotwór. BAUA, National Asbestos Profile for Germany, 2014.

(31)     SWD(2017) 10 final .

(32)    Europejska Konfederacja Związków Zawodowych i Europejska Federacja Pracowników Budownictwa i Przemysłu Drzewnego.

(33)    Np. ustanowienie minimalnych wymogów technicznych w celu obniżenia stężenia włókien azbestu, reprezentatywne pobieranie próbek indywidualnego narażenia pracowników i inne.

(34)    Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 20 października 2021 r. zawierająca zalecenia dla Komisji w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniami związanymi z azbestem (2019/2182(INL)) (Dz.U. C 184 z 5.5.2022, s. 45)

(35)    BusinessEurope, SMEunited (Europejskie Stowarzyszenie Rzemiosła oraz Małych i Średnich Przedsiębiorstw) oraz Europejska Federacja Przemysłu Budowlanego.

(36)    BusinessEurope i SMEunited.

(37)    Europejska Konfederacja Związków Zawodowych i Europejska Federacja Pracowników Budownictwa i Przemysłu Drzewnego.

(38)    BusinessEurope, SMEunited, Europejska Federacja Przemysłu Budowlanego i Stowarzyszenie Producentów Wyposażenia Stoczni i Wyposażenia Morskiego.

(39)    ACSH, Opinia w sprawie unijnego wiążącego dopuszczalnego narażenia zawodowego (BOEL) dla azbestu na mocy dyrektywy 2009/148/WE w sprawie azbestu w miejscu pracy (dok. 008-21), przyjęta 24 listopada 2021 r.

(40)    Opinia RAC. Zob. przypis 21.

(41)    Zob. przypis 18.

(42)    Opinia RAC. Zob. przypis 21.

(43)    Zob. przypis 39 .

(44)    Dostępne na stronie: https://ec.europa.eu/info/better-regulation-guidelines-and-toolbox_pl .

(45)    Maksymalnie zbliżonym do przyszłej sytuacji.

(46)    W tym międzybłoniaka oraz raka płuc, krtani i jajników.

(47)    Zob. przypis 18.

(48)    Zob. przypis 18.

(49)    Dyrektywa ramowa w sprawie odpadów (2008/98/WE) i dyrektywa w sprawie składowania odpadów (1999/31/WE), które określają bezpieczne dla środowiska sposoby gospodarki odpadami azbestowymi, a także Protokół UE dotyczący gospodarowania odpadami z budowy i rozbiórki i Wytyczne dotyczące kontroli odpadów przed rozbiórką i renowacją budynków opublikowane przez Komisję, których celem jest wspieranie przedsiębiorstw w bezpiecznym usuwaniu azbestu i gospodarowaniu nim.

(50)    Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. b) dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpadów z zakresu stosowania dyrektywy wyłączone są „budynki trwale związane z gruntami”, ponieważ nie są uznawane za odpady.

(51)    Zgodnie z załącznikiem III do dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpadów i decyzją 2000/532/WE w sprawie wykazu odpadów.

(52)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021PC0802  

(53)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0662

(54)     https://www.technologyreview.com/2020/10/06/1009374/asbestos-could-be-a-powerful-weapon-against-climate-change-you-read-that-right/

(55)    Planowany przegląd dyrektywy w sprawie azbestu w miejscu pracy nie skutkuje zmianą systemu powiadamiania. Obniżenie OEL może pośrednio zwiększyć koszty ponoszone przez państwa członkowskie i przedsiębiorstwa w przypadku wzrostu liczby zgłoszeń. Koszty te byłyby w większym stopniu związane ze sposobem, w jaki dyrektywa w sprawie azbestu w miejscu pracy jest obecnie wdrażana w państwach członkowskich (w odniesieniu do systemu powiadamiania), niż z obowiązkiem administracyjnym nałożonym w wyniku zmiany OEL.

(56)     Eurostat, Zawody nadal podzielone w zależności od płci (ang. Jobs still split along gender lines).

(57)     https://ec.europa.eu/eurostat/web/experimental-statistics/european-occupational-diseases-statistics  

(58)     https://osha.europa.eu/en/facts-and-figures/workers-exposure-survey-cancer-risk-factors-europe . Badanie zostanie początkowo przeprowadzone w zasadniczo reprezentatywnej grupie sześciu państw członkowskich i obejmie 24 czynniki ryzyka zachorowania na raka, w tym azbest. Pierwsze ustalenia spodziewane są w 2023 r.

(59)    Kampania miała kilka celów, m.in. podniesienie świadomości na temat znaczenia zapobiegania zagrożeniom stwarzanym przez substancje niebezpieczne, promowanie oceny ryzyka, podniesienie świadomości na temat zagrożeń związanych z narażeniem na działanie czynników rakotwórczych w miejscu pracy oraz zwiększenie wiedzy na temat ram prawnych. Przeprowadzono ją w latach 2018–2019. Jednym z jej rezultatów jest baza wytycznych i dobrych praktyk dostępna pod adresem https://osha.europa.eu/en/themes/dangerous-substances/practical-tools-dangerous-substances .

(60)    Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz.U. L 353 z 31.12.2008, s. 1).

(61)    Dz.U. C 56 z 16.2.2021, s. 63.

(62)    Stanowisko Parlamentu Europejskiego z dnia XXXXX (dotychczas nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym) oraz decyzja Rady z dnia XXXXX.

(63)    Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (Tekst mający znaczenie dla EOG)Dz.U. L 330 z 16.12.2009, s. 28.

(64)    Dyrektywa 2004/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych, mutagenów lub substancji reprotoksycznych podczas pracy (szósta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy Rady 89/391/EWG) (Dz.U. L 158 z 30.4.2004, s. 50).

(65)    Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Tekst mający znaczenie dla EOG)Dz.U. L 353 z 31.12.2008, s. 1.

(66)     https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A52021DC0044

(67)    Fala renowacji: ekologizacja budynków, tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości życia, COM(2020) 662, final

(68)    Konferencja w sprawie przyszłości Europy: Sprawozdanie z wyników konferencji (maj 2022 r.) https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/new-push-european-democracy/conference-future-europe_pl  

(69)    Decyzja Rady z dnia 22 lipca 2003 r. ustanawiająca Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (Dz.U. C 218 z 13.9.2003, s. 1).

(70)    Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 20 października 2021 r. zawierająca zalecenia dla Komisji w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniami związanymi z azbestem (2019/2182(INL)) (Dz.U. C 184 z 5.5.2022, s. 45)