KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 10.9.2021

COM(2021) 575 final

2018/0247(COD)

KOMUNIKAT KOMISJI
DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

na podstawie art. 294 ust. 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

dotyczący

stanowiska Rady w sprawie przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III) na lata 2021–2027

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

2018/0247 (COD)

KOMUNIKAT KOMISJI
DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

na podstawie art. 294 ust. 6 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej

dotyczący

stanowiska Rady w sprawie przyjęcia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III) na lata 2021–2027

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

1.Przebieg procedury

2.Cel wniosku Komisji

Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III) jest kluczowym elementem zestawu narzędzi Unii służących realizowaniu współpracy z Bałkanami Zachodnimi i Turcją w ramach wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2021–2027.

IPA III ma ogólnie na celu pomoc Republice Albanii, Bośni i Hercegowinie, Islandii, Kosowu 1*, Czarnogórze, Republice Macedonii Północnej, Republice Serbii i Republice Turcji w przyjmowaniu i realizowaniu reform politycznych, instytucjonalnych, prawnych, administracyjnych, społecznych i gospodarczych, których przeprowadzenia wymaga się od beneficjentów celem zachowania zgodności z wartościami unijnymi i stopniowego przyjmowania przepisów, norm, strategii politycznych i praktyk Unii („dorobek prawny UE”), mając w perspektywie przyszłe członkostwo w Unii, tym samym przyczyniając się do ich wzajemnej stabilności, bezpieczeństwa, pokoju i dobrobytu.

Cele szczegółowe IPA III są następujące:

a) wzmocnienie praworządności, demokracji, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, w tym poprzez propagowanie niezależnych sądów, zwiększenie bezpieczeństwa oraz walkę z korupcją i przestępczością zorganizowaną, zapewnianie zgodności z prawem międzynarodowym, wolności mediów i wolności nauki oraz środowiska sprzyjającego rozwojowi organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w celu promowania niedyskryminacji i tolerancji; zapewnienie poszanowania praw osób należących do mniejszości oraz promowanie równości płci i poprawa zarządzania migracją, w tym zarządzania granicami i przeciwdziałania migracji nieuregulowanej, a także rozwiązanie problemu przymusowych wysiedleń;

b) poprawa skuteczności administracji publicznej i wspieranie przejrzystości, reform strukturalnych oraz dobrych rządów na wszystkich szczeblach, w tym w obszarze zamówień publicznych i pomocy państwa;

c) kształtowanie przepisów, norm, polityk i praktyk beneficjentów wymienionych w załączniku I w sposób zgodny z przepisami, normami, politykami i praktykami Unii oraz pogłębienie współpracy regionalnej, pojednania i stosunków dobrosąsiedzkich, a także kontaktów międzyludzkich i komunikacji strategicznej;

d) wzmocnienie rozwoju gospodarczego i społecznego oraz spójności ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży, w tym poprzez wysokiej jakości polityki w dziedzinie edukacji i zatrudnienia, wspieranie inwestycji i rozwoju sektora prywatnego ze szczególnym naciskiem na małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP), a także rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich;

e) wzmocnienie ochrony środowiska, zwiększenie odporności na zmianę klimatu, przyspieszenie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną, rozwój gospodarki cyfrowej i społeczeństwa cyfrowego oraz wzmocnienie zrównoważonej konektywności we wszystkich jej wymiarach;

f) wsparcie spójności terytorialnej i współpracy transgranicznej ponad granicami lądowymi i morskimi, w tym współpracy ponadnarodowej i międzyregionalnej.

Uzgodniona ogólna pula środków finansowych wynosi 14,162 mld EUR (w cenach bieżących).

3.Uwagi dotyczące stanowiska Rady

Stanowisko Rady w pełni odzwierciedla porozumienie osiągnięte podczas rozmów trójstronnych. Najważniejsze zmiany wprowadzone w związku ze stanowiskiem Rady do wniosku Komisji obejmują:

–w odniesieniu do budżetu:

–zmieniony budżet dotyczący instrumentu, zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z lipca 2020 r. 2 oraz proporcjonalną korektę kwot, które w konkluzjach nie zostały wyraźnie pogrupowane;

–odesłanie do wkładu, jaki wniesiony zostanie w zmieniony cel ogólny WRF zakładający, że 30 % wydatków budżetowych UE zostanie przeznaczonych na wspieranie celów klimatycznych;

–podniesienie docelowego poziomu wydatków na działania w dziedzinie klimatu do 18 %, a docelowo zwiększenie tego odsetka do 20 % do 2027 r.;

–dodanie odniesienia do ambitnego założenia, jakim jest wniesienie wkładu w realizację celu WRF w zakresie wydatków na zadania związane z różnorodnością biologiczną wynoszącego 7,5 % w 2024 r. i 10 % w latach 2026 i 2027;

–w odniesieniu do elementów rozporządzenia dotyczących zarządzania:

–dodatkowy akt delegowany w 2021 r. dotyczący celów szczegółowych i priorytetowych obszarów współpracy tematycznej (w zakresie: praworządności, praw podstawowych i demokracji; dobrych rządów, dostosowania do dorobku prawnego UE, stosunków dobrosąsiedzkich i komunikacji strategicznej; oraz współpracy terytorialnej i transgranicznej, ochrony i poprawy jakości środowiska, zwiększenia dostępu do kształcenia, szkolenia i uczenia się przez całe życie – oraz podniesienia ich jakości – na wszystkich poziomach i wsparcia sektora kultury i sektora kreatywnego oraz sektora sportu, sprzyjania tworzeniu zatrudnienia o wysokiej jakości i dostępowi do rynku pracy, propagowania ochrony socjalnej i włączenia społecznego oraz walki z ubóstwem).

–powtórzenie w artykułach nagłówków priorytetów tematycznych dotyczących pomocy (załączniki II i III).

–oświadczenie Komisji ustanawiające dialog geopolityczny z Parlamentem Europejskim (pełny tekst znajduje się w załączniku).

–włączenie rezolucji Parlamentu Europejskiego i komunikatów Komisji do ram polityki.

–Modyfikacja i zawieszenie pomocy

–dodatkowy motyw i dodatkowy przepis dotyczący możliwości modyfikacji lub zawieszania pomocy w przypadku znacznego regresu lub stałego braku postępów beneficjentów IPA III w zakresie poszanowania demokracji, praw człowieka i praworządności. W swoim oświadczeniu Komisja wskaże, że przepisy art. [7a ust. 5] respektują uprawnienia Komisji w zakresie realizacji programów unijnych oraz ogólnie budżetu Unii i pozostają bez uszczerbku dla uprawnień do zawieszania pomocy Unii udzielanej państwom trzecim, powierzonych Komisji na mocy Traktatów i rozporządzenia finansowego.

–Przepisy finansowe dotyczące instrumentu

–Dodanie kilku wyjątków od ogólnych wzajemnych odniesień do przepisów ISWMR, które służą zapewnieniu wspólnych przepisów wykonawczych dla większości programów objętych działem VI. Wyjątki te mają na celu lepsze wyeksponowanie niektórych form współpracy, takich jak zarządzanie pośrednie z udziałem państwa będącego beneficjentem, wsparcia budżetowego i przepisów dotyczących widoczności roli UE.

–EFZR+

–wprowadzenie w ramach artykułu bardziej szczegółowego opisu struktur zarządzania, które będą doradzać Komisji w zakresie zarządzania działaniami w ramach EFZR+ obejmującymi Bałkany Zachodnie. Uznając spuściznę ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich, w art. 11 przewidziano możliwość zaangażowania w zarządzanie organów spoza UE, które uczestniczą we Wspólnym Funduszu na rzecz Bałkanów Zachodnich. W swoim oświadczeniu Komisja przywoła doradczą rolę rady strategicznej ds. ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich (pełny tekst znajduje się w załączniku).

–Nazwy beneficjentów

–Uzgodniono, że stosowane będą konstytucyjne nazwy beneficjentów, z wyjątkiem Kosowa, w przypadku którego stosowana będzie terminologia z Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu między UE a Kosowem.

–Okres obowiązywania i data rozpoczęcia stosowania

–Zmieniono art. 1 i 19: w art. 1 rozporządzenia program został ustanowiony na okres obowiązywania wieloletnich ram finansowych na lata 2021–2027 („przedmiot”), a w art. 19 wprowadzono klauzulę o retroaktywności stosowania, począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r., bez daty zakończenia stosowania („wejście w życie”).

–Migracja

–Odniesienie do migracji w ramach celu IPA III dotyczącego praworządności, demokracji i praw podstawowych. Porozumienie co do sformułowania, które należy stosować w odniesieniu do migracji nieuregulowanej (ang. „tackle”, pl. „radzenie sobie” lub „przeciwdziałanie”) oraz w sprawie włączenia „mobilności pracowników” do motywu dotyczącego rozwoju gospodarczego i społecznego.

–Widoczność roli UE

–Wzmocnienie kilku dodatkowych aspektów w celu odzwierciedlenia odmiennego charakteru i zakresu IPA, a także niektórych zobowiązań beneficjentów IPA III.

–Cele rozporządzenia

–Przeformułowanie celów szczegółowych, w szczególności w celu, jakim jest uwypuklenie priorytetów Komisji, a mianowicie zielonego ładu, łączności i cyfryzacji.

–Zasady programowania

–Nadanie silniejszego wydźwięku art. 7 dotyczącemu pomocy dla beneficjentów i podejścia do programowania opartych na równowadze między oceną wyników a zasadą sprawiedliwego podziału.

Porozumienie zachowuje cele pierwotnego wniosku Komisji, utrzymując poziom ambicji i dopuszczając wystarczającą elastyczność we wdrażaniu nowych przepisów. W związku z tym Komisja poparła przedstawione powyżej zmiany.

4. Wniosek

Komisja popiera wyniki negocjacji międzyinstytucjonalnych i przyjmuje zatem stanowisko Rady.

5. Oświadczenia Komisji

Komisja złożyła trzy jednostronne oświadczenia, które znajdują się w dodatku.

DODATEK

Oświadczenia Komisji

Oświadczenie Komisji Europejskiej w sprawie dialogu geopolitycznego z Parlamentem Europejskim dotyczącego Instrumentu Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III)

Mając na uwadze funkcje kontroli politycznej Parlamentu Europejskiego określone w art. 14 Traktatu o Unii Europejskiej, Komisja Europejska zobowiązuje się do prowadzenia dialogu geopolitycznego wysokiego szczebla między obiema instytucjami na temat wdrażania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/XXX ustanawiającego Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III). Dialog ten powinien umożliwić wymianę poglądów z Parlamentem Europejskim, którego stanowisko w sprawie wdrażania IPA III zostanie w pełni uwzględnione, przy pełnym poszanowaniu zdolności Komisji do wdrożenia tego instrumentu, zgodnie z jej obowiązkami instytucjonalnymi.

W ramach dialogu geopolitycznego omówione zostaną ogólne wytyczne dotyczące wdrażania IPA III, w tym programowania przed przyjęciem ram programowania i dokumentów programowych IPA III, oraz szczególne kwestie, takie jak zawieszenie pomocy dla beneficjenta w przypadku trwałego nieprzestrzegania zasad demokracji, praworządności, dobrych rządów, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności.

Dialog geopolityczny będzie zorganizowany w następujący sposób:

(i)Dialog na wysokim szczeblu między komisarzem do spraw sąsiedztwa i rozszerzenia, działającym w imieniu Komisji, a Parlamentem Europejskim.

(ii)Stały dialog urzędników wyższego szczebla z grupami roboczymi AFET w celu zapewnienia odpowiednich przygotowań i działań następczych do dialogu na wysokim szczeblu.

Dialog wysokiego szczebla będzie się odbywał co najmniej dwa razy w roku. Jedno z posiedzeń może zbiegać się z przedstawieniem przez Komisję projektu budżetu rocznego.

Oświadczenie Komisji Europejskiej w sprawie modyfikacji / zawieszenia pomocy przewidzianych w art. 8 ust. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady 2021/XXX z dnia XX/XX 2021 r. ustanawiającego Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III)

W swoim oświadczeniu Komisja stwierdza, że przepisy art. 8 ust. 5 respektują uprawnienia Komisji w zakresie realizacji programów unijnych oraz ogólnie budżetu Unii, o ile pozostają bez uszczerbku dla uprawnień do zawieszania pomocy Unii udzielanej państwom trzecim, powierzonych Komisji na mocy Traktatów i rozporządzenia finansowego.

Oświadczenie Komisji Europejskiej w sprawie doradczego charakteru rad strategicznych zgodnie z art. 12 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady 2021/XXX z dnia XX/XX 2021 r. ustanawiającego Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA III)

Komisja Europejska przypomina, że zgodnie z art. 12 rozporządzenia ustanawiającego IPA III rada strategiczna ds. ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich jest organem doradczym Komisji. Jest to zgodne z art. 33 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/947 z dnia 9 czerwca 2021 r. ustanawiającego ISWMR – Globalny wymiar Europy, w którym to artykule mowa jest o radzie strategicznej ds. ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich i o radzie strategicznej EFZR+. Te rady strategiczne nie mają uprawnień decyzyjnych w kontekście wykonania budżetu UE. Na tej podstawie ustanowiony zostanie regulamin wewnętrzny rady strategicznej ds. ram inwestycyjnych dla Bałkanów Zachodnich.

(1) * Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244/1999 oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.

(2)     EUCO 10/20, CO EUR 8, CONCL 4