Komisja Europejska zaleca niniejszym, aby Rada Unii Europejskiej upoważniła ją do rozpoczęcia negocjacji między Unią Europejską a Wyspami Owczymi w sprawie umowy obejmującej uczestnictwo Wysp Owczych w dowolnym programie unijnym oraz stowarzyszenie Wysp Owczych z programem ramowym Unii w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont Europa” w okresie 2021–2027.

Formalne stosunki między UE a Wyspami Owczymi opierają się obecnie na odrębnych umowach dwustronnych dotyczących rybołówstwa (z 1980 r.), handlu towarami (z 1997 r.) i uczestnictwa Wysp Owczych w unijnym programie ramowym w zakresie badań naukowych i innowacji (z 2010 r. i 2014 r., przy czym okres obowiązywania obu umów jest ograniczony do okresu trwania danego unijnego programu ramowego). Wyspy Owcze zostały formalnie stowarzyszone z siódmym programem ramowym (7PR) w 2010 r., a szereg projektów europejskich świadczy o aktywnym zaangażowaniu naukowców i placówek naukowych z Wysp Owczych w takich dziedzinach jak środowisko, oceanologia, zmiana klimatu, ekosystemy i zarządzanie rybołówstwem. Stowarzyszenie Wysp Owczych z ósmym programem ramowym „Horyzont 2020” od 2014 r. zapewniło naukowcom, instytutom badawczym i przedsiębiorstwom z Wysp Owczych pełny dostęp do unijnego finansowania i wspólnych działań w zakresie badań naukowych i innowacji na równi z podmiotami z państw członkowskich i innych państw trzecich, które są również stowarzyszone z programem „Horyzont 2020”. Uczestnictwo to stało się bardzo ważne dla społeczności naukowych Wysp Owczych i stanowi ważny nowy, efektywny filar stosunków Wysp Owczych z UE. Ponieważ umowy o stowarzyszeniu z unijnym programem ramowym są ograniczone w czasie do okresu trwania każdego kolejnego programu UE, obecnie nie istnieje żadna umowa międzynarodowa regulująca uczestnictwo podmiotów z Wysp Owczych w programie „Horyzont Europa” lub wspierająca współpracę naukową, badawczą i innowacyjną między społecznościami naukowymi UE i Wysp Owczych.

W dniu 14 maja 2020 r. w liście intencyjnym Wyspy Owcze wyraziły formalne zainteresowanie stowarzyszeniem z programem „Horyzont Europa”. Art. [16] ust. 1 lit. d) rozporządzenia w sprawie programu „Horyzont Europa” dotyczący stowarzyszenia państw trzecich z programem stanowi, że państwa trzecie i inne terytoria uczestniczą w programie na podstawie umowy obejmującej uczestnictwo państwa trzeciego w dowolnym programie unijnym. Wyspy Owcze spełniają kryteria stowarzyszenia państw trzecich z programem ramowym „Horyzont Europa” określone w rozporządzeniu w sprawie programu „Horyzont Europa”, w szczególności ponieważ posiadają odpowiedni potencjał w dziedzinie nauki, technologii i innowacji; zobowiązały się do otwartej gospodarki rynkowej opartej na zasadach, w tym do sprawiedliwego i równego traktowania praw własności intelektualnej i poszanowania praw człowieka, wspieranej przez instytucje demokratyczne; oraz aktywnie propagują politykę na rzecz poprawy dobrobytu gospodarczego i społecznego obywateli.

W celu zapewnienia nieprzerwanego stowarzyszenia Wysp Owczych z unijnymi programami ramowymi w zakresie badań i innowacji oraz ustanowienia ogólnych ram ich uczestnictwa w dowolnym programie unijnym zaleca się upoważnienie do rozpoczęcia negocjacji w sprawie umowy o następującej treści:

Proponowana umowa określi ogólne warunki mające zastosowanie do ewentualnego uczestnictwa w innych programach unijnych, które zostaną uzupełnione warunkami szczególnymi dla danego programu, w formie protokołów do umowy, które mogą być negocjowane w przyszłości, jeżeli obie strony uznają to za leżące w ich wspólnym interesie.

Jeżeli chodzi o warunki szczególne dla programu przewidujące stowarzyszenie Wysp Owczych z programem ramowym „Horyzont Europa”, powinny one przewidywać stowarzyszenie z wszystkimi częściami programu, z wyjątkiem programu szczegółowego dotyczącego badań nad obronnością ustanowionego [rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) .../... ustanawiającym Europejski Fundusz Obronny]. Zapewni to ciągłość poprzedniego pełnego stowarzyszenia z programem „Horyzont 2020” i jego poprzednikiem, 7PR (Wyspy Owcze były w pełni stowarzyszone z programem ramowym w zakresie badań naukowych i innowacji od 2010 r.). Chociaż struktura i wymiar systemu badawczo-innowacyjnego Wysp Owczych umożliwiały jedynie ograniczony udział w instrumentach filara I i III przeznaczonych dla jednego beneficjenta (głównie instrument MŚP), w ramach poprzedniego programu ramowego znaczna część wkładu UE była przeznaczona na wspólne działania. Uczestnictwo to oceniono jako korzystne dla obu stron, ze szczególną wartością dodaną w obszarach tematycznych takich jak środowisko, zdrowie i żywność, a także badania nad oceanami. W ostatnich programach ramowych Wyspy Owcze były znaczącym płatnikiem netto. Proponowana umowa określi sprawiedliwe i zrównoważone warunki dotyczące wkładu finansowego Wysp Owczych. Umowa będzie również opierać się na doświadczeniach programu „Horyzont 2020” oraz, podobnie jak w poprzedniej umowie o stowarzyszeniu, będzie zawierać klauzulę wzajemności, zapewniając naukowcom i osobom prawnym z siedzibą w Unii jak najszerszy dostęp do programów w zakresie badań naukowych i innowacji na Wyspach Owczych równoważnych z programem ramowym „Horyzont Europa”, zgodnie z warunkami określonymi w ustawodawstwie krajowym Wysp Owczych.

Proceduralną podstawą prawną zalecanej decyzji jest art. 218 ust. 3 i 4 TFUE.