KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 1.12.2021

COM(2021) 764 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Wspólne reagowanie na obecne i nowe wyzwania związane z COVID-19

WSPÓLNE REAGOWANIE NA OBECNE I NOWE WYZWANIA ZWIĄZANE Z COVID-19

I    WPROWADZENIE

Jesienią tego roku w wielu państwach członkowskich zaobserwowano nawrót COVID-19 z szybko rosnącą liczbą zakażeń i ponownym wzrostem presji na szpitale i pracowników sektora zdrowia. Rządy muszą ponownie szukać równowagi między koniecznością wprowadzenia ograniczeń w celu ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa a kosztem takich ograniczeń dla życia społecznego i gospodarczego. Powrót do krytycznej sytuacji po okresie wytchnienia u wielu obywateli wywołuje poczucie frustracji i zmęczenia. Obawy nasiliło dodatkowe, nowe zagrożenie w postaci wariantu Omikron.

Konieczne jest podjęcie pilnych i zdecydowanych działań. Wspólne starania UE, państw członkowskich i obywateli oznaczają, że jesteśmy teraz o wiele lepiej niż na początku pandemii przygotowani do działania. Wiemy znacznie więcej o tym, jak ograniczyć rozprzestrzenianie COVID-19 dzięki środkom higieny i ukierunkowanym ograniczeniom. W coraz większym stopniu dostępne są środki terapeutyczne umożliwiające leczenie COVID-19. Przede wszystkim ryzyko dla większości Europejczyków zdecydowanie ograniczają szczepienia. Pozwoliły one na powrót do wielu codziennych zajęć, umożliwiły rozpoczęcie odbudowy gospodarki i otworzyły drogę do inicjatyw, które mają na celu przywrócenie wolności, takich jak unijne cyfrowe zaświadczenie COVID. Wspólne starania UE na rzecz zwiększenia produkcji i dostaw szczepionek znacznie zwiększyły dostęp do szczepień i obecnie dostępność szczepionek nie stanowi problemu: jest to wyraźny przykład wartości dodanej działania na szczeblu UE. Szczepienia oznaczają, że reakcje na pandemię mogą być lepiej dostosowane do sytuacji danej osoby.

Niemniej jednak nowe ryzyko związane z nowymi wariantami przypomina nam, że musimy zachować determinację w działaniu i reagować szybko. Dysponujemy teraz znacznie szerszym zakresem narzędzi i doświadczeniem, które pozwala na ich możliwie jak najskuteczniejsze wykorzystanie; sukces szczepień oznacza jednak również, że nowe środki służące przewidywaniu aktualnej fazy pandemii nie zawsze wprowadzano na czas. Ponownie zdajemy sobie sprawę, że im bardziej opóźniamy korzystanie z tych narzędzi, tym drastyczniejsze działania okazują się konieczne.

Pilna potrzeba działania dotyczy również szczebla globalnego. Jedynie działając razem, możemy skutecznie radzić sobie z pandemią i osiągać postęp na drodze ku długofalowemu bezpieczeństwu zdrowotnemu. Wariant Omikron ponownie pokazuje, jak ważne jest zapewnienie przejrzystości w czasie rzeczywistym i globalnej koordynacji, a także dzielenie się narzędziami niezbędnymi do walki z pandemią. Sytuacja ta uwypukla również, że międzynarodowe działania na rzecz wsparcia wszystkich państw w walce z pandemią nie były prowadzone na dostateczną skalę. Przyspieszenie tych działań musi być jednym z głównych priorytetów.

Doświadczenia ostatnich 18 miesięcy pokazują, że skoordynowana reakcja UE jest najskuteczniejszym i najbardziej przekonującym podejściem do pandemii. Prowadzi do maksymalizacji skali i wpływu naszych działań, zapewnia przewidywalność dla obywateli oraz nakreśla ramy, w obrębie których państwa członkowskie mogą dostosowywać swoje własne reakcje. Pokazuje naszym obywatelom, że polityka w dalszym ciągu opiera się na silnym konsensusie naukowym. W obecnej chwili należy zastosować to podejście po raz kolejny. UE musi wykazać się nieustającą determinacją, podejmując szybkie, jasne i skoordynowane kroki w celu zaradzenia ponownemu nawrotowi wirusa.

II    NOWA FALA ZAKAŻEŃ COVID-19 

UE stoi dziś przed podwójnym wyzwaniem. Państwa członkowskie mierzą się już z gwałtownie rosnącą liczbą przypadków na tyle poważnych, aby ponownie postawić systemy opieki zdrowotnej w obliczu trudnego wyzwania. Do tego dochodzi obecnie zagrożenie związane z wariantem Omikron: mimo że dokładny wpływ tego wariantu jest nadal przedmiotem oceny, szybkość jego rozprzestrzeniania się i zakres mutacji sprawiają, że jest wariantem budzącym obawy. Ze względu na fakt, że pojawia się on w czasie, gdy szczepienia wciąż nie wystarczają, dawki przypominające są dopiero wprowadzane, a służba zdrowia od dwóch lat pozostaje pod silną presją, konieczne jest podjęcie pilnych działań.

Rozprzestrzenianie się wirusa w ostatnim czasie

Liczba przypadków COVID-19 rośnie gwałtownie od października 1 . Doprowadziło to do wzrostów liczby przypadków o ciężkim przebiegu, hospitalizacji i zgonów w ujęciu tygodniowym, zwłaszcza w państwach członkowskich o niskim wskaźniku wyszczepienia. Wprowadzenie szczepionek oznacza jednak również, że odsetek osób w stanie ciężkim lub umierających jest znacznie niższy niż w początkowych falach.

Jedną z przyczyn tego nawrotu jest dominacja wariantu Delta, który jest dwukrotnie bardziej zakaźny niż wirus pierwotny, nawet jeżeli szczepionki pozostają skuteczną ochroną przed chorobą wywołaną tym wariantem. Ponadto u osób, które otrzymały szczepionkę w pierwszej kolejności, odporność mogła już zacząć spadać (ogólnie rzecz biorąc, są to grupy osób najbardziej podatnych na zagrożenia i starsze grupy wiekowe). Zmiana pory roku spowodowała, że duża część życia społecznego i gospodarczego toczy się w tej chwili w pomieszczeniach, gdzie wirus może być łatwiej przenoszony. Wyraźny wpływ na zdolność wirusa do rozprzestrzeniania się ma również tempo łagodzenia lub nakładania restrykcji i środków zapobiegawczych przez rządy.

Kluczowe znaczenie w obecnej sytuacji ma jednak fakt, że znaczna część Europejczyków pozostaje niezaszczepiona. Ogółem 23,5 % dorosłych w całej UE nie jest w pełni zaszczepionych 2 , a w niektórych państwach członkowskich odsetek ten sięga nawet 70,8 %. Najbardziej niepokojący jest prawdopodobnie fakt, że w niektórych państwach członkowskich aż 65 % osób w wieku powyżej 65 roku życia nadal nie jest w pełni zaszczepionych.

Jasne jest, że szczepienia zmniejszają prawdopodobieństwo zakażenia i są bardzo skuteczne w ograniczaniu poważnego przebiegu choroby i zgonów. Szczepienie nie zapewnia pełnej ochrony przed zakażeniem, a osoby zaszczepione, jeżeli są zakażone, nadal mogą przenosić chorobę. Zakażenie u osób zaszczepionych z większym prawdopodobieństwem będzie wiązało się jednak ze stosunkowo łagodnym przebiegiem COVID-19. Pierwsza analiza danych z trzech państw członkowskich potwierdza, że wskaźnik hospitalizacji osób nieszczepionych jest znacznie wyższy niż w przypadku osób zaszczepionych. Innymi słowy, szczepienia w bardzo istotnym stopniu zmniejszają ryzyko, że dana osoba doświadczy ciężkiego przebiegu COVID-19.

Wykres: Wskaźnik hospitalizacji z powodu COVID-19 w zależności od zaszczepienia w trzech państwach członkowskich

Chociaż szczepienia mimo wszystko zapewniają solidną ochronę, ich skuteczność naturalnie zmniejsza się z biegiem czasu. W dniu 24 listopada Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) wydało szybką ocenę ryzyka, w której wskazano, że należy pilnie rozważyć dawkę przypominającą dla osób w wieku 40 lat i starszych, skierowaną przede wszystkim do osób z grup szczególnie podatnych na zagrożenia i seniorów. ECDC wskazało również, że państwa mogłyby rozważyć wprowadzenie dawki przypominającej dla wszystkich dorosłych po upływie sześciu miesięcy od zakończenia cyklu szczepienia pierwotnego. Zwiększyłoby to ochronę przed zakażeniem w obliczu słabnącej odporności 3 . Wszystkie państwa członkowskie rozpoczęły już szczepienie dawkami przypominającymi grup najbardziej zagrożonych, a w szeregu państw członkowskich prowadzone są już akcje szczepień dawkami przypominającymi obejmujące całą ludność. 

Uzupełnieniem szczepień dorosłych jest zatwierdzenie dwóch szczepionek do stosowania w grupie wiekowej 12+, które umożliwiło państwom członkowskim dalsze rozszerzanie szczepień. Ponadto zatwierdzono już szczepionkę do stosowania u dzieci od 5 do 11 roku życia.

Skuteczność szczepień pozwoliła latem na powrót do wielu aktywności życia społecznego i gospodarczego. Wraz z łagodzeniem ograniczeń, które przyczyniło się do ponownego rozprzestrzeniania się wirusa, podstawowe środki higieny, takie jak noszenie masek, przestały jednak wystarczać. Postawiło to władze przed wyzwaniem, jakim jest określenie najskuteczniejszych ukierunkowanych środków, które należy stosować w miarę wzrostu liczby przypadków.

Wzrost liczby przypadków o poważnym przebiegu, szczególnie wśród osób niezaszczepionych, skutkuje ogromnym obciążeniem szpitali i pracowników sektora zdrowia, mocno przeciążonych już na skutek wydarzeń z ostatnich 18 miesięcy. To nadmierne obciążenie systemów opieki zdrowotnej ma również bezpośredni wpływ na zdrowie pacjentów, którzy nie są chorzy na COVID-19, ponieważ po raz kolejny dostęp do opieki zdrowotnej w przypadku innych schorzeń jest utrudniony z powodu konieczności leczenia pacjentów z COVID-19. W rezultacie systemy opieki zdrowotnej są obciążone w podobnym stopniu jak poprzedniej zimy lub wręcz w jeszcze większym stopniu niż wówczas. Sprawia to, że wprowadzenie nowych środków jest nieuniknione, a rządy stoją w obliczu trudnych decyzji w kwestii tego, kiedy i jakie środki zastosować.

Działania służące reagowaniu na wariant Omikron

Identyfikacja wariantu Omikron (B.1.1.529) przez Republikę Południowej Afryki pokazuje, jak duże znaczenie ma szybkie i zdecydowane działanie w celu ograniczenia i spowolnienia przenoszenia wirusa oraz zarządzania ryzykiem ewentualnych kolejnych mutacji. Prace Republiki Południowej Afryki w zakresie przeprowadzania analiz i przejrzystość w zakresie dzielenia się wynikami są nieodzowne dla umożliwienia szybkiej reakcji na szczeblu globalnym i stanowią wzór funkcjonowania współpracy międzynarodowej.

Jak uznała w dniu 26 listopada 2021 r. Światowa Organizacja Zdrowia 4 , aby zapewnić identyfikację i monitorowanie wariantów, konieczne są działania na szczeblu globalnym. Oznacza to:

·wzmocniony nadzór i szybko rozszerzone globalne działania w zakresie sekwencjonowania genomów;

·wprowadzanie pełnych sekwencji genomu do publicznie dostępnej bazy danych;

·zgłaszanie WHO i ECDC pierwszych przypadków i skupisk choroby związanych z wariantami budzącymi obawy;

·przeprowadzanie badań w terenie i ocen laboratoryjnych w celu lepszego zrozumienia potencjalnego wpływu wariantów budzących obawy.

Niezależnie od tych globalnych działań UE i państwa członkowskie muszą działać już teraz. Chociaż podejmowane są pilne kroki w celu zgromadzenia najważniejszych danych na temat wariantu Omikron, niezbędne są środki zapobiegawcze. Państwa członkowskie muszą wprowadzić w życie plany awaryjne, gdy tylko dojdzie do odnotowania przypadków. Zwiększenie skali szczepień, w tym szybkie wprowadzenie akcji szczepienia dawkami przypominającymi, jak również szybkie wprowadzenie środków zapobiegawczych i ograniczeń w kontaktach społecznych powinny spowolnić rozprzestrzenianie się wariantu Omikron i wszelkich innych wariantów. W przypadku zidentyfikowania skupiska choroby państwa członkowskie muszą podejmować szybkie i zdecydowane działania.

UE może w tym względzie korzystać z najważniejszych inicjatyw wprowadzonych w ciągu ostatniego roku. Po pierwsze, wraz z Inkubatorem HERA, uruchomionym w lutym 2021 r., Komisja przygotowała się do wykrywania wariantów, a także opracowywania, zatwierdzania przez organy regulacyjne i produkcji szczepionek dostosowanych do nowych wariantów. UE dołożyła olbrzymich starań, aby wzmocnić swoją zdolność w zakresie szybkiego wykrywania i charakteryzowania wariantów budzących obawy. W lutym 2021 r. na wzmocnienie zdolności państw członkowskich w zakresie sekwencjonowania udostępniono 200 mln EUR. Zamówienie na usługi sekwencjonowania całogenomowego pomogło 11 państwom członkowskim i trzem krajom Bałkanów Zachodnich w przeanalizowaniu ponad 100 000 próbek. Nowy program o wartości 77 mln EUR wzmacnia długoterminową infrastrukturę sekwencjonowania genomu i testowania w 24 państwach UE/EOG, a na 2022 r. zaproponowano jego przedłużenie. Oznacza to nie tylko lepszą reakcję na obecną pandemię, ale również stałe zwiększenie zdolności. UE rozwinęła również swoje zdolności w zakresie testowania ścieków w celu określenia lokalizacji nowych przypadków. W rezultacie UE jest teraz lepiej przygotowana na warianty: inwestycje w zwiększenie zdolności w zakresie sekwencjonowania genetycznego i skuteczną wymianę danych umożliwią identyfikację w czasie rzeczywistym wszelkich dalszych mutacji szczepów, tak aby możliwe było natychmiastowe reagowanie. Dostosowanie szczepionek do nowych szczepów, stosownie do potrzeb, jest obecnie uwzględniane w umowach z producentami szczepionek.

Po drugie, wraz z uruchomieniem we wrześniu 2021 r. unijnego Urzędu ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia (HERA) Komisja zgromadziła w radzie HERA kierownictwo strategiczne i wiedzę fachową zarówno szczebla krajowego, jak i unijnego, i przewiduje wspólne działania. Już w tej chwili wdrażane i łączone w ramach sieci kontaktów są zdolności w zakresie modelowania i prognozowania, aby możliwe było szybkie określenie właściwej reakcji i wprowadzenie jej w życie. Silny wymiar branżowy pozwala wykorzystywać partnerstwa przemysłowe i zwiększać potencjał przemysłowy w zakresie szczepionek i środków terapeutycznych.

Po trzecie, ograniczenia związane z podróżą mogą spowolnić dalszy napływ tego wariantu spoza UE. Wspólne ramy wprowadzone w celu koordynowania środków służących ograniczaniu podróży do UE (zob. poniżej) umożliwiły zastosowanie „hamulca bezpieczeństwa” w ciągu kilku godzin od uznania wariantu Omikron przez WHO. W rezultacie 26 listopada uzgodniono stosowanie ukierunkowanych środków w zakresie podróży do krajów najbardziej dotkniętych wariantem Omikron. Ustalenia te umożliwiają również stałe monitorowanie sytuacji w celu rozszerzenia wykazu dotkniętych państw trzecich, wprowadzenia ewentualnych środków w UE lub zniesienia środków zapobiegawczych w miarę dostępności kolejnych dowodów naukowych.

UE i państwa członkowskie muszą podjąć natychmiastowe działania:

·państwa członkowskie muszą dysponować planami awaryjnymi w celu szybkiego i zdecydowanego kontrolowania ognisk tego wariantu, niezależnie od tego, gdzie zostaną zidentyfikowane;

·państwa członkowskie muszą niezwłocznie przeprowadzić akcje szczepienia dawką przypominającą, co stanowi niezbędny krok w kierunku zwiększenia ochrony przed wariantami genetycznymi wirusa;

·państwa członkowskie, wspierane przez Komisję, powinny ściśle koordynować stosowanie w czasie rzeczywistym zmian w zakresie środków dotyczących granic i podróży zgodnie z zaleceniami Rady w sprawie podróży do UE i swobodnego przemieszczania się w obrębie UE, w tym w zakresie testów i kwarantanny. Na podstawie najnowszych dostępnych dowodów naukowych i zgodnie z zasadą ostrożności, w odpowiedzi na aktualne ryzyko związane z wariantem Omikron odpowiednim środkiem do rozważenia przez państwa członkowskie może być wymóg wykonania testu PCR przed przyjazdem, zwłaszcza w przypadku podróży do UE, a także wewnątrz UE, w ramach procedury hamulca bezpieczeństwa. Takie środki powinny być proporcjonalne, niedyskryminujące, wprowadzane na możliwie najkrótszy okres oraz poddawane stałemu przeglądowi;

·państwa członkowskie powinny zwiększyć zdolność w zakresie sekwencjonowania genomu i nadzór nad wariantem Omikron i wszelkimi innymi wariantami budzącymi obawy, między innymi poprzez szeroko zakrojone badania ścieków. Komisja pomoże zapewnić szybką wymianę próbek i wyników;

·Komisja będzie wspierać pobieranie próbek w państwach z ograniczonymi danymi na potrzeby sekwencjonowania, a także wprowadzanie testów antygenowych;

·należy zarówno na szczeblu UE, jak i państw członkowskich zapewnić państwom Afryki Południowej i wszystkim innym odpowiednim krajom wsparcie w zakresie gromadzenia i analizowania danych klinicznych związanych z zakażeniami nowym wariantem;

·HERA będzie nadal wykorzystywać swój potencjał, by w pełni rozwiązać problem wariantu Omikron:

·grupa ekspertów HERA ds. wariantów pełni rolę punktu koordynacji analizy sytuacyjnej;

·HERA współpracuje z producentami szczepionek, aby w razie potrzeby zapewnić szybkie dostosowanie preparatów do nowego wariantu i zagwarantować wystarczające zdolności produkcyjne na potrzeby ich wytwarzania;

·Zarząd HERA, również we współpracy z WHO, skupia kierownictwo strategiczne działań unijnych i krajowych.

III    UTRZYMANIE KURSU: SKOORDYNOWANE DZIAŁANIA NA RZECZ WALKI Z COVID-19

Wirus okazał się zarówno trwały, jak i zdolny do przystosowania, jeżeli wziąć pod uwagę dominujący obecnie wariant Delta oraz nowe zagrożenie w postaci wariantu Omikron. Jedynie trwałe i zdecydowane działania pozwolą na zapanowanie nad pandemią i utrzymanie kontroli. W związku z tym szczególnie ważne jest, aby środki wprowadzać nie tylko w odpowiedzi na gwałtowny wzrost zakażeń i pojawienie się nowych wariantów, ale również w okresie niskiego wskaźnika zakażeń. Jest to zasada przewodnia działań UE w walce z pandemią: zapewnienie dostępności, dostaw i podawania szczepionek; poprawa leczenia osób zakażonych; oraz wspólne działanie w celu zapewnienia, aby ograniczenia były skuteczne, ale pozostały proporcjonalne i sprawiedliwe.

Jednym z głównych wniosków z ostatnich osiemnastu miesięcy jest konieczność uzgodnienia wspólnego i skoordynowanego podejścia UE oraz jak najjaśniejszego informowania o tym podejściu. Rozbieżności między krajowymi podejściami do szczepień, które nie są dokładnie wyjaśniane, podważyły starania zmierzające do rozwiązania problemu oporu przed szczepieniami. Duże różnice w stosowanych środkach ochrony zdrowia publicznego, których nie można było wytłumaczyć równie dużymi różnicami w sytuacjach epidemiologicznych, podważyły zaufanie publiczne.

Dalsze prace nad skutecznymi szczepionkami

Należy kontynuować działania związane ze szczepionkami. Dostawy i zdolność produkcyjna są obecnie zagwarantowane w ramach unijnej strategii dotyczącej szczepionek. Do końca bieżącego roku UE będzie dysponować zainstalowaną zdolnością produkcyjną wynoszącą ponad 300 mln dawek miesięcznie. Umowy zawarte w ramach unijnej strategii dotyczącej szczepionek zapewniają państwom członkowskim dostęp do takiej liczby dawek szczepionek (w tym dostosowanych szczepionek, jeżeli okaże się to konieczne), jaka będzie im potrzebna w 2022 i 2023 roku. UE będzie musiała nadal inwestować w opracowywanie i produkcję lepszych, bardziej zaawansowanych szczepionek przeciwko COVID-19 i jego wariantom. HERA umożliwi rozwój potężnej zdolności strategicznej pozwalającej pełnić właśnie tę funkcję w celu zwalczania zarówno obecnych, jak i przyszłych zagrożeń przez usprawnienie opracowywania, produkcji, zamawiania i dystrybucji szczepionek. Działania te obejmą identyfikowanie i eliminowanie słabych punktów w kluczowych dostawach i materiałach do produkcji szczepionek w oparciu o prace grupy zadaniowej Komisji ds. przyspieszenia produkcji szczepionek przeciwko COVID-19. Istniejące zamówienia wspólne na strzykawki powinny zostać wykorzystane przez państwa członkowskie w celu zaradzenia potencjalnym niedoborom. Kluczowe znaczenie ma również poprawa dostępu do szczepionek, tak aby podawanie szczepionek przez służbę zdrowia mogło odbywać się w społecznościach lokalnych i by obywatele mieli łatwy dostęp do szczepień.

Głównym wyzwaniem jest obecnie przekonanie osób, które nie są jeszcze zaszczepione, aby poddały się szczepieniu. Państwa członkowskie zaczynają stosować większą różnorodność środków, aby odzwierciedlić fakt, że osoby niezaszczepione stanowią większe zagrożenie dla zdrowia ogółu społeczeństwa i stabilności systemów opieki zdrowotnej niż zaszczepione. Opór przed szczepieniami ma wiele przyczyn. Często potrzeba dostosowanych do potrzeb, lokalnych rozwiązań, w których kluczowym czynnikiem jest zaufanie do lokalnych pracowników opieki zdrowotnej. Istnieją jednak pewne wspólne elementy, nad którymi UE i jej państwa członkowskie, jak również partnerzy globalni tacy jak NATO, mogliby nadal wspólnie pracować, takich jak zwłaszcza ogromna ilość informacji wprowadzających w błąd i dezinformacji na temat szczepionek, które zostały wprowadzone do publicznego obiegu. Komisja ustanowiła specjalny proces ułatwiający szybkie reagowanie na dezinformację. System wczesnego ostrzegania umożliwia skuteczną współpracę z państwami członkowskimi, a specjalna przestrzeń współpracy w zakresie COVID-19 pozwala na analizę dezinformacji w związku z pandemią i reagowanie na nią. Komisja zaoferowała również bezpośrednie wsparcie dwustronne państwom członkowskim o najniższym wskaźniku wyszczepienia, docierając również do pracowników opieki zdrowotnej w tych państwach 5 . Działania tego rodzaju można by teraz rozszerzyć, aby zmobilizować innych liderów społeczności (takich jak przedstawiciele biznesu, związki zawodowe, przywódcy religijni i sportowcy). Komisja współpracuje również z platformami internetowymi, aby motywować je do oferowania przestrzeni dla kampanii informacyjnych i promowania poglądów ekspertów, a także monitorować dezinformację i udostępniać dane.

Pojawia się coraz więcej danych na temat tempa zmniejszania się odporności. Kluczową odpowiedzią, która służy rozwiązaniu problemu zmniejszania się odporności, są dawki przypominające. Są one również podstawowym narzędziem ochrony przed wariantami genetycznymi. Obecnie wszystkie państwa członkowskie oferują dawki przypominające lub dawki dodatkowe przeznaczone dla osób najbardziej zagrożonych, takich jak osoby starsze, osoby o obniżonej odporności, osoby przebywające w placówkach opieki długoterminowej i pracownicy opieki zdrowotnej. W świetle powyższych wytycznych ECDC wszystkie państwa członkowskie muszą przede wszystkim zadbać o to, by osoby najbardziej podatne na zagrożenia otrzymały dawkę przypominającą w trybie priorytetowym, a także rozdysponować odpowiedni sprzęt i zasoby na potrzeby masowych akcji szczepień dawkami przypominającymi. Pojawienie się wariantu Omikron zwiększa pilną potrzebę wprowadzenia masowych akcji szczepień dawkami przypominającymi we wszystkich państwach członkowskich.

Leczenie osób chorych na COVID-19

Kluczowym krokiem w walce z wirusem jest również lepsze leczenie osób, które zakażą się COVID-19. Jest to jedna z konsekwencji lepszej diagnostyki nastawionej na zrozumienie częstości występowania wirusa i sposobu jego zwalczania. Państwa członkowskie będą w coraz większym stopniu mogły stosować w walce z COVID-19 leki terapeutyczne. Unijna strategia na rzecz środków terapeutycznych przeciwko COVID-19 jest obecnie realizowana i obejmuje zestaw dziesięciu najbardziej obiecujących potencjalnych środków terapeutycznych. Obecnie zawarto z państwami członkowskimi kilka umów dotyczących wspólnego udzielania zamówień, aby zapewnić równy dostęp do takich środków terapeutycznych. Do tej pory zatwierdzono trzy terapie. Odegra to szczególnie ważną rolę w ograniczaniu ryzyka związanego z COVID-19 w przypadku osób najbardziej podatnych na zagrożenia, a także może pomóc w sprostaniu wyzwaniom związanym z komplikacjami po przechorowaniu COVID-19 obserwowanymi wśród ozdrowieńców. Kluczowe znaczenie dla wyjaśnienia korzyści płynących z dozwolonego leczenia oraz ryzyka wprowadzenia w błąd będzie miała komunikacja. Wspomniane środki terapeutyczne pomogą pacjentom w szybszym powrocie do zdrowia i łagodzeniu wpływu wirusa na poszczególne osoby i na systemy opieki zdrowotnej: są jednak uzupełnieniem szczepień, a nie ich substytutem. Będzie to również ważny element prac HERA w perspektywie średnio- i długoterminowej.

Jednocześnie wzrost liczby przypadków w niektórych państwach członkowskich sprawia, że istnieje ryzyko, iż ich systemy opieki zdrowotnej ponownie znajdą się w sytuacji kryzysowej. Dostępny pozostaje Unijny Mechanizm Ochrony Ludności, który umożliwia przekierowanie wsparcia z mniej dotkniętych państw członkowskich do tych pod największą presją. Od początku października Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego ułatwia dostarczanie natychmiastowej pomocy ratującej życie z kilku państw członkowskich 6 do Rumunii i na Łotwę.

Środki zapobiegawcze

Istotnym elementem walki z wirusem jest codzienne zachowanie i to powinno pozostać normą. Obejmuje to przede wszystkim stosowanie masek ochronnych w zamkniętych pomieszczeniach i otoczeniu podwyższonego ryzyka, unikanie zgromadzeń wysokiego ryzyka, utrzymywanie dystansu fizycznego i właściwą wentylację zamkniętych pomieszczeń.

W rzeczywistości przy zwiększonym rozprzestrzenianiu się wirusa i ryzyku dalszego rozprzestrzeniania związanego z wariantem Omikron w celu ograniczenia ryzyka kontaktu i zakażenia konieczne będą kolejne środki zapobiegawcze. Samo szczepienie nie wystarczy, aby powstrzymać wirusa. Doświadczenia zdobyte od początku pandemii pokazują, że takie środki stanowią zasadniczy element działań mających na celu zwalczanie rozprzestrzeniania się wirusa. Do czynników wpływających na powodzenie należą zdecydowane decyzje, dobra komunikacja i zaangażowanie społeczności. Podobnie jak to miało miejsce przez cały czas trwania pandemii, władze będą musiały znaleźć odpowiednią równowagę, tak aby ograniczenia te były wprowadzane w odpowiednim czasie, skuteczne, ale również proporcjonalne: wolność osób nie powinny być ograniczana, jeżeli nie przyczynia się to w znacznym stopniu do zmniejszenia oddziaływania wirusa. Należy również wyciągnąć wnioski z wcześniejszych doświadczeń w stosowaniu tych ograniczeń – na przykład uwzględnić duży wpływ zamykania szkół i uczelni wyższych na zdrowie psychiczne i wyniki edukacyjne dzieci i młodzieży. Jednocześnie należy zauważyć, że również zbyt długie oczekiwanie na podjęcie niezbędnych kroków oznacza, że konieczne są bardziej radykalne środki. Środki takie jak lepsza higiena lub pozostawanie w domu podczas występowania objawów infekcji mogą w dłuższej perspektywie stać się normą dla społeczeństwa.

W związku z rosnącym odsetkiem populacji zaszczepionej i osób przyjmujących obecnie dawki przypominające w coraz większym stopniu odchodzi się od środków obowiązujących całą populację na rzecz środków uwzględniających zarówno indywidualne okoliczności, jak i ryzyko pogorszenia sytuacji przez daną osobę. Środki takie jak wymóg zaszczepienia wobec osób pracujących w środowiskach, w których znajdują się osoby szczególnie podatne na zagrożenia, stanowią logiczną odpowiedź na obecną rzeczywistość.

Zestaw narzędzi do monitorowania sytuacji i zarządzania nią

Państwa członkowskie, poza tym, że będą stosować się do tych wymogów, powinny też kontynuować korzystanie z dostępnych im narzędzi w celu ułatwienia życia codziennego. Dostępność testów pozostanie niezbędnym narzędziem zarządzania pandemią i jej kontroli oraz szybkiego reagowania na ogniska choroby. Państwa członkowskie muszą spojrzeć w przyszłość, aby zapewnić wystarczającą dostępność testów w celu zarządzania falami wirusa. Strategie testowania powinny być ukierunkowane na przykład na środowiska z grupami wysokiego ryzyka, takimi jak placówki opieki długoterminowej i szpitale, a także na obszary wysokiego stopnia transmisji, takie jak szkoły. Można to również połączyć z testami na obecność innych krążących wirusów, takich jak grypa. Należy również kontynuować prace nad zapewnieniem dokładności badań, np. nad tym, czy szczepienia mają wpływ na skuteczność testów.

Ważnym elementem zestawu narzędzi służącego zapobieganiu nawrotowi COVID-19 pozostaje ustalanie kontaktów zakaźnych, a państwa członkowskie powinny utrzymać wystarczające zdolności. Uzupełniając istniejące aplikacje służące do ręcznego ustalania kontaktów zakaźnych, aplikacje służące do ustalania kontaktów zakaźnych i ostrzegania mogą również nadal odgrywać ważną rolę w przerwaniu łańcucha zakażeń na szczeblu krajowym i transgranicznym, a tym samym przyczyniać się do ratowania życia. Jak dotąd aplikację do ustalania kontaktów zakaźnych i ostrzegania posiada 21 państw UE/EOG, przy czym 18 państw jest podłączonych za pośrednictwem europejskiej usługi bramy federacyjnej, dzięki czemu obywatele mogą korzystać ze swojej aplikacji nawet po przekroczeniu granicy: zachęca się wszystkie państwa członkowskie do uczestnictwa.

Unijne cyfrowe zaświadczenie COVID opracowane, przyjęte i wdrożone w bezprecedensowym tempie jest kluczowym czynnikiem umożliwiającym odbudowę i okazało się nieocenionym narzędziem dla państw członkowskich i obywateli, umożliwiającym transgraniczne przemieszczanie się obywateli UE i pomagającym w dalszym prowadzeniu aktywności społecznej i gospodarczej przy minimum zakłóceń. Państwa członkowskie UE wydały jak dotąd blisko 650 mln unijnych cyfrowych zaświadczeń COVID 7 .

Pomyślne i powszechne wdrożenie unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID umożliwia również zmianę podejścia do swobodnego przemieszczania się w UE. W związku z tym Komisja przedstawiła wniosek dotyczący nowego zalecenia Rady w sprawie skoordynowanego podejścia do ograniczania swobodnego przepływu w odpowiedzi na pandemię COVID-19 8 . Określono w nim nowe podejście oparte na zaświadczeniu, w myśl którego podróżni z ważnym unijnym cyfrowym zaświadczeniem COVID, co do zasady, nie powinni podlegać dodatkowym ograniczeniom swobodnego przepływu, takim jak kwarantanna lub testy. Uwzględniono w nim również sytuację, w której wirus bardzo mocno rozprzestrzenia się na niektórych obszarach UE, a państwa członkowskie powinny odradzać wszelkie inne niż niezbędne podróże do i z takich obszarów. Podróżni nieposiadający zaświadczenia o szczepieniu lub o powrocie do zdrowia przybywający z takich obszarów wysokiego ryzyka powinni przejść test przed wyjazdem, a także poddać się kwarantannie po przyjeździe/samoizolacji. Ponadto we wniosku dostosowano również metodykę i uwzględniono wskaźnik wyszczepienia na regionalnej mapie przygotowanej przez ECDC.

Wymogi służące zwalczaniu wirusa, takie jak testowanie i kwarantanna wewnątrz UE, przewidziano w ramach procedury hamulca bezpieczeństwa określonej w zaleceniu Rady w odpowiedzi na wysoką częstość występowania wariantu budzącego obawy, takiego jak Omikron. Podczas gdy trwają już wstępne badania nad tym wariantem, państwa członkowskie powinny rozważyć wprowadzenie środków w ramach działań zapobiegawczych w celu ograniczenia ryzyka rozprzestrzeniania się wirusa. Takie środki powinny być proporcjonalne, niedyskryminujące, przejrzyste i w pełni skoordynowane.

Kluczową kwestią jest zapewnienie odpowiedniego okresu ważności zaświadczeń o szczepieniu w ramach unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID, który to odzwierciedli fakt, że z czasem gwarancje zawarte w zaświadczeniach słabną tak jak skuteczność szczepionki. W związku z tym okres ważności zaświadczeń musi być zgodny zarówno z tym efektem osłabienia ochrony, jak i z potrzebą zapewnienia rozsądnego czasu na przeprowadzenie akcji szczepień dawkami przypominającymi, tak aby ograniczenie swobody przemieszczania się po zakończeniu okresu ważności było w pełni proporcjonalne. Komisja uważa, że ze skutkiem od dnia 10 stycznia 2022 r. zaświadczenia nie powinny być uznawane przez państwa członkowskie przez okres dłuższy niż dziewięć miesięcy od zakończenia cyklu podstawowego szczepienia. Znajduje to odzwierciedlenie we wniosku Komisji, w którym uwzględniono wytyczne ECDC dotyczące podawania dawek przypominających po sześciu miesiącach i przewidziano dodatkowy okres trzech miesięcy, aby zapewnić możliwość dostosowania krajowych akcji szczepień i dostęp obywateli do dawek przypominających. Ponadto Komisja rozważa, czy zapewnić taką ważność w sposób wiążący 9 . Ponadto rozporządzenie ma obecnie zastosowanie do dnia 30 czerwca 2022 r. Ponieważ wydaje się mało prawdopodobne, aby pandemia ustała do tego czasu, Komisja przygotowuje wniosek ustawodawczy w celu przedłużenia okresu jego stosowania o określony czas.

Unijne cyfrowe zaświadczenie COVID jest jedynym funkcjonującym na szeroką skalę systemem służącym przeciwdziałaniu wpływowi COVID-19 na życie codzienne, a także ułatwiającym podróżowanie do i z UE osobom niebędącym obywatelami UE. Powiązanie zaświadczenia z systemami państw trzecich umożliwiło już połączenia z 51 państwami i rozwiązanie to będzie dalej rozszerzane, również na Afrykę.

Komisja zaproponowała też zmianę zasad podróżowania do UE, wprowadzając powiązanie z unijnym cyfrowym zaświadczeniem COVID i zaświadczeniami państw trzecich uznawanymi za równoważne z tym zaświadczeniem. Zmiana ta, obowiązująca od dnia 10 stycznia do marca 2022 r., umożliwiłaby nowy przegląd wykazu kwalifikujących się państw trzecich, z których zezwala się na podróże inne niż niezbędne na podstawie sytuacji epidemiologicznej. W przypadku większości innych krajów podróżowanie ograniczałoby się do podróży niezbędnych, podróży osób zaszczepionych i ozdrowieńców 10 , przy czym państwa członkowskie mogłyby również stosować kwarantannę i dodatkowe testy. Państwa członkowskie akceptowałyby nie tylko szczepionki przeciwko COVID-19 dopuszczone do obrotu w UE, ale również te, w odniesieniu do których zakończono procedurę nadzwyczajnego pozwolenia na stosowanie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), jeżeli podróżni mają również ważny dowód negatywnego wyniku testu PCR wykonanego przed wyjazdem. Od marca 2022 r. Komisja proponuje przejście z obecnego systemu hybrydowego opartego na kraju i osobie na podejście oparte wyłącznie na osobie, w którym faworyzowani będą podróżni zaszczepieni i ozdrowieńcy. Skoordynowane podejście do ograniczeń związanych z podróżą z obszarów szczególnie wysokiego ryzyka będzie nadal miało kluczowe znaczenie dla spowolnienia lub ograniczenia pojawiania się i przenoszenia nowych wariantów genetycznych wirusa w UE.

Państwa członkowskie i państwa stowarzyszone w ramach Schengen muszą przestrzegać tego zalecenia i koordynować ograniczenia w odniesieniu do wszystkich rodzajów podróży do UE+. Jak wskazano powyżej, kluczowe znaczenie tego skutecznego, skoordynowanego podejścia jest obecnie widoczne w związku z wariantem Omikron. Szybkie zastosowanie procedury hamulca bezpieczeństwa pokazało, że unijne ramy skoordynowanego podejścia działają i pomogą ograniczać rozprzestrzenianie się nowego wariantu. Konieczna jest codzienna ocena, aby ustalić, czy środkami należy objąć kolejne kraje, a także aby określić charakter testów i kwarantanny dla osób odbywających podróż niezbędną, które nadal mogą przybywać do UE. W rzeczywistości jednak wariant ten już się rozprzestrzenił, a podróżni mogli zakazić się tym wariantem wcześniej niż w miejscu wyjazdu do UE. Z tego względu konieczne jest dysponowanie 14-dniową historią podróży wszystkich osób przybywających do UE, a także zapewnienie możliwości zidentyfikowania osób, które miały bliski kontakt z zakażonym pasażerem podczas podróży, tak aby można było skutecznie ustalić ich miejsce pobytu, również za granicą. Podkreśla to konieczność wprowadzenia przez wszystkie państwa członkowskie skutecznych kart lokalizacji pasażera. Bez jasnych informacji na temat państw odwiedzonych przez wszystkich podróżnych w ciągu 14 dni poprzedzających przyjazd do UE pogarszająca się sytuacja doprowadzi prawdopodobnie do całkowitego zakazu podróżowania spoza UE w stosunku do osób odbywających podróż inną niż niezbędna oraz wprowadzenia surowszych wymogów w zakresie kwarantanny w stosunku do osób odbywających podróż niezbędną. Komisja zaproponuje unijne ramy prawne na potrzeby skoordynowanego podejścia do kart lokalizacji pasażera w zakresie niezbędnym do powstrzymania rozprzestrzeniania się COVID-19 11 . Kluczową rolę w zapewnieniu dostępności tych kluczowych informacji mogą odegrać również przewoźnicy.

Odporność strukturalna i koordynacja

Ścisła koordynacja działań państw członkowskich odegra szczególnie ważną rolę w maksymalizacji zdolności UE do wykorzystania jej narzędzi w celu zaradzenia obecnemu nawrotowi wirusa. Oznacza to wysoki poziom przepływu informacji na temat planowanych środków krajowych, stałe monitorowanie i spójne stosowanie wytycznych ECDC i EMA. Należy w pełni wykorzystać najważniejsze fora, takie jak Komitet ds. Bezpieczeństwa Zdrowia i mechanizm reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych (IPCR) 12 .

Szybkie przyjęcie pełnego pakietu wniosków dotyczących Europejskiej Unii Zdrowotnej i ram na wypadek stanów zagrożenia umożliwiających UE i jej państwom członkowskim wykorzystanie nowych możliwości oferowanych przez HERA w celu zdecydowanego reagowania na przyszłe poważne transgraniczne zagrożenia zdrowia jest konieczne do sprostania wyzwaniom związanym z pandemią w 2022 r. Jednocześnie HERA powinna osiągnąć swój cel, jakim jest sprawienie, że przy określaniu operacyjnego podejścia UE możliwość zabrania głosu będą miały wszystkie najważniejsze zainteresowane strony.

IV    KONIECZNOŚĆ PODJĘCIA DZIAŁAŃ NA SKALĘ ŚWIATOWĄ

UE powinna nadal przewodzić działaniom na rzecz zapewnienia ochrony przed COVID-19 całemu światu. Nikt nie jest bezpieczny, dopóki wszyscy nie będziemy bezpieczni.

Od samego początku UE była liderem ogólnoświatowej reakcji na pandemię za sprawą wspierania sąsiadów i krajów partnerskich w obliczu zdrowotnych oraz społeczno-ekonomicznych skutków pandemii. Jest ona siłą napędową badań nad szczepionkami, największym na świecie eksporterem szczepionek i liderem w dziedzinie dzielenia się szczepionkami. Jest również liderem w dziedzinie wsparcia dla państw mierzących się jednocześnie z poważnymi skutkami zdrowotnymi oraz zapaścią gospodarczą. Te działania należy obecnie dalej intensyfikować.

Otwartość i sprawiedliwość to znak towarowy Europy. Ponad 1 mld szczepionek wyprodukowanych w UE zostało wysłanych do ponad 150 państw na wszystkich kontynentach. UE wyeksportowała tyle, ile dostarczyła swoim własnym obywatelom. Wywożona jest co najmniej co druga szczepionka produkowana w Europie. Wniosek dotyczący nowego mechanizmu przejrzystości wywozu zapewni UE możliwość dalszego śledzenia wywozu szczepionek i substancji czynnych.

Priorytetem UE jest sprawienie, że bezpieczne i przystępne cenowo szczepionki przeciwko COVID-19 będą dostępne na całym świecie, a zwłaszcza w krajach o niskim i średnim dochodzie. Ponieważ zaszczepiono jedynie 2 % ludności krajów o niskim dochodzie i 19 % ludności krajów o niższym średnim dochodzie, jeżeli reagowanie na pandemię ma być skuteczne, priorytetem musi być przyspieszenie szczepień na całym świecie. Szczególny nacisk położono na Afrykę 13 , a pakiet wsparcia zostanie określony przed szczytem UE–Afryka, który odbędzie się w lutym 2022 r.

Komisja prowadzi stałą współpracę z producentami, aby zapewnić nieprzerwane, regularne i przewidywalne dostawy szczepionek. Państwa członkowskie mogą mieć pewność, że będą dysponowały dawkami umożliwiającymi im zaspokojenie własnych potrzeb w zakresie szczepień, w tym w odniesieniu do dawek przypominających lub szczepionek dostosowanych do nowych wariantów. W związku z tym państwa członkowskie powinny również mieć pewność, że nadal przekierowują znaczną liczbę planowanych dostaw szczepionek do krajów o niskim i średnim dochodzie.

UE, poza tym, że prowadzi wywóz, wywiązuje się też ze zobowiązań podjętych w dziedzinie dzielenia się szczepionkami. Do końca 2021 r. Drużyna Europy udostępni 250 mln dawek, a do połowy 2022 r. zostanie udostępnionych łącznie 700 mln dawek, z czego 200 mln to szczepionki sfinansowane z budżetu UE. Za pośrednictwem unijnego mechanizmu dzielenia się szczepionkami i przy wsparciu grupy zadaniowej powołanej przez Komisję państwa członkowskie dostarczyły już ponad 100 mln dawek szczepionek na całym świecie: darowizny i dostawy szczepionek można i trzeba przyspieszyć. Jest to rodzaj pracy, którą należy kontynuować w najbliższej przyszłości, a wiąże się ona z tym większą skutecznością, im szybciej jest realizowana.

Zobowiązania te stanowią uzupełnienie dotychczasowego wsparcia udzielanego dla programu ACT-A i jego filaru szczepień COVAX przez zajmującą pozycję lidera Drużynę Europy, w tym dostaw do placówek humanitarnych za pośrednictwem bufora humanitarnego. Komisja podejmie działania następcze w związku ze zobowiązaniem podjętym przez partnerów branżowych na Światowym Szczycie Zdrowotnym w Rzymie, dotyczącym udostępnienia 1,5 mld dawek szczepionek krajom o niskim dochodzie – bez zysku – oraz krajom o średnim dochodzie – po niższych cenach. Kluczowe znaczenie ma również pobudzanie produkcji na całym świecie: Drużyna Europy inwestuje 1 miliard EUR w zwiększenie zdolności produkcyjnej szczepionek mRNA w Afryce.

Sama dostawa dawki jednak nie wystarcza. Państwa członkowskie, producenci i COVAX muszą działać wspólnie, aby zapewnić bardziej przewidywalną dystrybucję szczepionek w miejscach, w których są one najbardziej potrzebne przy jednoczesnym zapewnieniu rozwiązań logistycznych służących minimalizowaniu ryzyka marnotrawstwa. Dostępność sprzętu, takiego jak fiolki i strzykawki, a także jasne i skuteczne planowanie logistyczne, są niezbędne do skutecznej realizacji dostaw przez państwa przekazujące darowiznę w postaci szczepionek oraz do przyjmowania dostaw przez kraje otrzymujące pomoc. Równie istotne znaczenie ma wsparcie usług zdrowotnych przez zapewnienie na przykład środków ochrony indywidualnej, testów, leczenia i kluczowych dostaw, takich jak tlen. UE będzie współpracować z krajami partnerskimi i programem COVAX, aby zapewnić ich dostępność.

Trwają również prace nad programami Drużyny Europy służącymi tworzeniu zdolności produkcyjnych szczepionek i opracowaniu sprzyjających ram regulacyjnych w krajach partnerskich, takich jak RPA, Senegal i Rwanda, które mogą pełnić rolę regionalnych ośrodków szczepień. HERA zapewni również istotny nowy wymiar prac UE.

Do listopada 2021 r. 44 państwa trzecie zwróciły się bezpośrednio do UE o szczepionki i materiały pomocnicze za pośrednictwem Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności. Doprowadziło to do przyznania wsparcia i współfinansowania umożliwiającego dostarczenie prawie 24 mln dawek do 37 państw, przy czym w pełni zrealizowano 22 wnioski. Ostatnio do darowizn szczepionek dodano również strzykawki niezbędne do ich podania. Komisja będzie nadal wspierać pod względem operacyjnym i finansowym realizację przyszłych potrzeb.

UE aktywnie dąży również do zawarcia porozumień w ramach Światowej Organizacji Handlu w celu zapewnienia stałej dostępności niezbędnych materiałów za pośrednictwem otwartych łańcuchów dostaw i handlu oraz istniejących mechanizmów elastyczności w systemie własności intelektualnej.

Współpraca z USA będzie siłą napędową globalnej solidarności i bezpieczeństwa zdrowotnego. We wrześniu program działań UE–USA na rzecz walki z pandemią na świecie obejmował cel, jakim jest zaszczepienie 70 % ludności świata do połowy 2022 r. oraz utworzenie wspólnej grupy zadaniowej UE–USA ds. produkcji i łańcucha dostaw w związku z COVID-19 14 . Partnerstwo UE–USA wspiera działania Światowej Organizacji Zdrowia na rzecz poprawy globalnej struktury zdrowotnej i instrumentów służących poprawie gotowości i reagowania na przyszłe pandemie oraz wzmocnieniu Międzynarodowych przepisów zdrowotnych (IHR).

Poprawa ogólnoświatowej gotowości na wypadek pandemii i reagowania na nią oraz wzmocnienie międzynarodowych ram na rzecz zdrowia na świecie są obecnie pilniejsze niż kiedykolwiek wcześniej. Deklaracja G-20 przyjęta na Światowym Szczycie Zdrowotnym w Rzymie, obejmująca zasady podkreślające polityczne zobowiązanie do działania, przewidujące zastosowanie podejścia „Jedno zdrowie” i podkreślające potrzebę zrównoważonego finansowania, stanowi drogowskaz dla rozwoju współpracy wielostronnej. UE powinna nadal odgrywać rolę lidera w przekształcaniu tych zasad w działania, identyfikowaniu niedociągnięć i znajdowaniu rozwiązań, w szczególności w ramach G-7 i G-20. Będzie ona działać w ramach wspólnej grupy zadaniowej G-20 ds. finansów i zdrowia w celu opracowania uzgodnień dotyczących koordynacji działań między ministerstwami finansów i zdrowia, promując tym samym wspólne działania i skuteczne zarządzanie zasobami w zakresie gotowości na wypadek pandemii i reagowania na nią. W ten sposób Komisja podejmie działania następcze w związku z zaleceniami niezależnych zespołów dotyczącymi ustanowienia globalnego organu ds. zdrowia i finansów oraz funduszu pośrednictwa finansowego.

Podczas 74. Światowego Zgromadzenia Zdrowia, które odbyło się w maju 2021 r., UE opowiedziała się za rozpoczęciem przez WHO procesu zmierzającego do przyjęcia nowej konwencji ramowej w sprawie gotowości i reagowania w razie pandemii 15 . Kilka miesięcy później, na specjalnej sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia w dniach 29 listopada–1 grudnia 2021 r., członkowie WHO uzgodnili w drodze konsensusu, że w 2022 r. rozpoczną negocjacje w sprawie umowy międzynarodowej lub innego międzynarodowego instrumentu dotyczącego zapobiegania pandemii, gotowości na wypadek pandemii i reagowania na nią. Ma to pierwszorzędne znaczenie dla wychodzenia z obecnego kryzysu z silniejszą globalną strukturą zdrowotną, która będzie w stanie zapobiegać skutkom kolejnej pandemii, zarządzać nimi i znacznie je ograniczać. Udział UE w procesie negocjacyjnym ma zasadnicze znaczenie. Kluczowym elementem prac tego globalnego procesu międzyrządowego musi być zwiększenie przejrzystości.

V    WNIOSKI

UE ponownie stoi w obliczu poważnego zagrożenia związanego z COVID-19, wynikającego ze współwystępowania wzrostu liczby zachorowań i wariantu Omikron. Jest to znowu globalne zagrożenie, które wymaga globalnych działań. W kwestii przeciwdziałania temu zagrożeniu lekcja płynąca z ostatnich dwóch lat jest jednoznaczna: niezależnie od obszaru polityki skoordynowane podejście UE i jej państw członkowskich działa lepiej niż podejście nieskoordynowane; natomiast opóźnienie działania wiąże się z wyższym ryzykiem. Wspólne podejście do produkcji i opracowywania szczepionek oraz zamówień publicznych pozwoliło zapewnić bezpieczne i skuteczne szczepionki w najwcześniejszym możliwym terminie i na potrzebną skalę. Obecnie oznacza to, że nie ma przeszkód uniemożliwiających szybkie wprowadzenie szczepień dawkami przypominającymi, a analogiczne działania prowadzone są w celu zapewnienia szybkiego i równego dostępu do środków terapeutycznych. Przyjęcie w całości pakietu dotyczącego Unii Zdrowotnej i pełne wdrożenie HERA przyczynią się do dalszej konsolidacji tego podejścia, wzmacniając gotowość i odporność strukturalną. Skoordynowane podejście do unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID zapewniło ważne narzędzie, które pomogło Europie w ponownym otwarciu się i jest stale stosowane w całej UE. Drużyna Europy nadal odgrywa przewodnią rolę w globalnej walce z pandemią, a także w działaniach na rzecz poprawy bezpieczeństwa globalnego w przyszłości. Wszystkie te kroki sprawiły, że UE wzmocniła swój potencjał w zakresie radzenia sobie z pandemią i odbudowy, natomiast działania na szczeblu UE pomagają krajowym systemom opieki zdrowotnej w stawieniu czoła olbrzymiej presji, z jaką się mierzą.

Aktualnie musimy szybko dostosować się do tych zasad, ponieważ UE stoi w obliczu podwójnego wyzwania, jakim jest szybko rosnąca liczba przypadków i ryzyko związane z wariantem Omikron. UE i państwa członkowskie muszą wykazać się gotowością do szybkiego reagowania, podjąć działania w celu rozwiązania problemu wzrostu liczby przypadków zakażeń i utrzymać determinację w zdecydowanej i trwałej reakcji na to zagrożenie w perspektywie długoterminowej. Wymaga to zdecydowanej i pilnej reakcji:

·UE i państwa członkowskie powinny zobowiązać się do wdrożenia wspólnej strategii mającej na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się wariantu Omikron w UE, obejmującej codzienny przegląd zasadniczych ograniczeń dotyczących podróży i gotowość do wprowadzenia wszelkich niezbędnych kontroli;

·państwa członkowskie powinny przeprowadzić na nowo kampanię skierowaną do osób niezaszczepionych we wszystkich kwalifikujących się grupach wiekowych, stosując ukierunkowane strategie krajowe w odpowiedzi na zjawisko oporu przed szczepieniami;

·państwa członkowskie powinny szybko wprowadzić dawki przypominające, aby utrzymać wysoki poziom ochrony przed wirusem i wariantem Omikron, począwszy od osób, które są bardziej podatne na zagrożenia;

·agencje UE powinny zapewnić szybką dostępność niezbędnych wytycznych naukowych;

·Komisja zintensyfikuje działania na rzecz produkcji, zatwierdzania i wspólnego zamawiania środków terapeutycznych przeciwko COVID-19;

·Parlament Europejski i Rada powinny pilnie przyjąć pełny pakiet dotyczący Europejskiej Unii Zdrowotnej oraz rozporządzenie Rady w sprawie HERA w sytuacji kryzysowej;

·państwa członkowskie powinny wprowadzić ukierunkowane i proporcjonalne środki zapobiegawcze i ograniczenia w celu eliminowania możliwości rozprzestrzeniania się wirusa, ratowania życia i zmniejszenia presji na systemy opieki zdrowotnej. Należy zapewnić pełną koordynację na szczeblu UE. Pojawienie się wariantu Omikron oznacza, że należy zwrócić szczególną uwagę na stosowanie szczególnych środków dotyczących kontaktów w okresie końca roku i na informowanie o tych środkach;

·państwa członkowskie powinny uzgodnić i wdrożyć zmienione podejście do swobodnego przemieszczania się, zakładające standardowy 9-miesięczny okres ważności zaświadczenia o szczepieniu wydanego w ramach unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID;

·UE i państwa członkowskie powinny przyspieszyć działania Drużyny Europy w zakresie dzielenia się szczepionkami, aby osiągnąć globalny cel w zakresie szczepień wynoszący 70 % w 2022 r., uzgodniony podczas szczytu G-20 w październiku 2021 r. Należy również zintensyfikować działania wspierające budowanie zdolności w zakresie sekwencjonowania, testowania, leczenia i logistyki szczepień;

·UE musi być siłą napędową prowadzącą w stronę odnowionej globalnej struktury zdrowotnej, która pozwala mobilizować zasoby niezbędne do zapewnienia silniejszej, bardziej sprawiedliwej i bardziej przejrzystej współpracy i solidarności.

(1)

     Ogólny wskaźnik zgłoszonych przypadków COVID-19 w tygodniu 45. (08–14 listopada 2021 r.) w UE/EOG wyniósł 485,5 na 100 000 mieszkańców w dniach 8–14 listopada i 612,2 w dniach 15–21 listopada (17. aktualizacja szybkiej oceny ryzyka ECDC).

(2)

     Przekłada się to na 34,3 % liczby ludności ogółem.

(3)

     https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/rapid-risk-assessment-sars-cov-2-situation-november-2021

(4)

   https://www.who.int/news/item/26-11-2021-classification-of-omicron-(b.1.1.529)-sars-cov-2-variant-of-concern

(5)

     Koalicja UE na rzecz szczepień zrzesza europejskie stowarzyszenia pracowników opieki zdrowotnej i stowarzyszenia studentów w celu propagowania szczepień w codziennej pracy z pacjentami i innymi pracownikami opieki zdrowotnej.

(6)

     11 państw członkowskich (Austria, Czechy, Dania, Finlandia, Francja, Litwa, Niemcy, Polska, Słowacja, Szwecja i Włochy) oraz Serbia dostarczyły leki, sprzęt medyczny, środki ochrony osobistej i szczepionki. Polska i Dania wysłały do Rumunii zespoły medyczne. Zapewniono wsparcie z finansowanej przez UE rezerwy strategicznej rescEU ulokowanej na Węgrzech, w Niderlandach i Szwecji.

(7)

   Zob. sprawozdanie Komisji w sprawie wydawania, weryfikowania i uznawania interoperacyjnych zaświadczeń o szczepieniu, o wyniku testu i o powrocie do zdrowia w związku z COVID-19 w celu ułatwienia swobodnego przepływu w czasie pandemii COVID-19 (COM(2021) 649).

(8)

     Wniosek dotyczący zaleceń Rady w sprawie skoordynowanego podejścia do ułatwienia bezpiecznego przemieszczania się w czasie pandemii COVID-19 (zastępujących zalecenie (UE) 2020/1475, COM(2021) 749) oraz w sprawie skoordynowanego podejścia do ułatwienia bezpiecznego podróżowania w czasie pandemii COVID-19 w strefie Schengen (zmieniających zalecenie 2020/1632, COM(2021) 755).

(9)

     W drodze aktu delegowanego wydanego na podstawie rozporządzenia w sprawie cyfrowego zaświadczenia COVID.

(10)

     Osoby, które powróciły do zdrowia po COVID-19 w ciągu 180 dni przed podróżą, z ujemnym wynikiem testu PCR przed podróżą.

(11)

     Istniejące platformy łączące poszczególne systemy krajowe zapewniają cenne doświadczenie.

(12)

     Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2018/1993 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zintegrowanych uzgodnień UE dotyczących reagowania na szczeblu politycznym w sytuacjach kryzysowych.

(13)

     Przykładowo UE wspiera obecnie wprowadzanie szczepień w siedmiu państwach Afryki Południowej, przeznaczając do 13 mln EUR na wsparcie krajowych systemów opieki zdrowotnej i akcje szczepień.

(14)

     Oświadczenie z dnia 22 września 2021 r.

(15)

     W dniu 20 maja 2021 r. Rada przyjęła stanowisko, które ma być zajęte w imieniu Unii na Światowym Zgromadzeniu Zdrowia (Dz.U. L 238 z 6.7.2021, s. 79).