KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 20.8.2021

COM(2021) 465 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI

DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY I TRYBUNAŁU OBRACHUNKOWEGO











W SPRAWIE FUNDUSZU GWARANCYJNEGO DLA DZIAŁAŃ ZEWNĘTRZNYCH I ZARZĄDZANIA NIM W 2020 R.

{SWD(2021) 224 final}

Spis treści

1.Wprowadzenie

2.Sytuacja finansowa oraz znaczące transakcje Funduszu Gwarancyjnego

2.1.Sytuacja finansowa Funduszu Gwarancyjnego na dzień 31 grudnia 2020 r.

2.2.Znaczące transakcje Funduszu w 2020 r.

2.2.1Wezwania do zapłaty z Funduszu Gwarancyjnego w 2020 r.

2.2.2Zasilanie Funduszu Gwarancyjnego w 2020 r.

2.3.Znaczące transakcje po terminie przekazania sprawozdania (do końca kwietnia 2021 r.)

3.Nieskonsolidowane sprawozdanie finansowe Funduszu

3.1.Sytuacja finansowa na dzień 31 grudnia 2020 r. – przed konsolidacją

3.2.Nieskonsolidowane sprawozdanie z finansowych wyników działalności

4.Zarządzanie zasobami finansowymi Funduszu Gwarancyjnego

4.1.Polityka inwestycyjna

4.2. Wyniki i sytuacja rynkowa w 2020 r.

5.Wezwania do zapłaty z Funduszu Gwarancyjnego

6.Wynagrodzenie EBI

1.Wprowadzenie

Rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 480/2009 z dnia 25 maja 2009 r. („rozporządzenie”) 1 ustanowiono Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych („Fundusz Gwarancyjny” lub „Fundusz”) w celu spłaty wierzycieli Unii w przypadku niewykonania zobowiązań przez beneficjentów pożyczek przyznanych lub gwarantowanych przez Unię Europejską. Zgodnie z art. 7 tego rozporządzenia Komisja powierzyła zarządzanie finansami Funduszu Gwarancyjnego Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu (EBI) na mocy porozumienia pomiędzy Unią Europejską a EBI z dnia 25 listopada 1994 r., zmienionego następnie w dniach 23 września 1996 r., 8 maja 2002 r., 25 lutego 2008 r., 9 listopada 2010 r. i 28 września 2018 r. 2 („porozumienie”).

Art. 8 rozporządzenia wymaga, aby Komisja przesyłała Parlamentowi Europejskiemu, Radzie oraz Trybunałowi Obrachunkowemu sprawozdanie w sprawie sytuacji Funduszu Gwarancyjnego oraz jego zarządzania na koniec poprzedniego roku kalendarzowego za każdy rok budżetowy do dnia 31 maja następnego roku.

Odpowiednie informacje przedstawiono w niniejszym sprawozdaniu oraz dokumencie roboczym służb Komisji. Zgodnie z porozumieniem ich podstawę stanowią dane przekazane przez EBI.

2.Sytuacja finansowa oraz znaczące transakcje Funduszu Gwarancyjnego

2.1.Sytuacja finansowa Funduszu Gwarancyjnego na dzień 31 grudnia 2020 r.

Na dzień 31 grudnia 2020 r. wartość Funduszu Gwarancyjnego wynosiła 2 855 047 432,59 EUR (na dzień 31 grudnia 2019 r. – 2 828 738 292,88 EUR) (zob. załącznik do dokumentu roboczego służb Komisji: sprawozdanie finansowe Funduszu Gwarancyjnego przedstawione przez EBI).

W 2020 r. całkowita wartość bilansowa Funduszu Gwarancyjnego wzrosła o ok. 26,31 mln EUR. Wynika to głównie z następujących czynników:

Zwiększenia:

·wkład z budżetu UE (kwota wpłaty) w wysokości 42,34 mln EUR w celu dostosowania wysokości środków Funduszu do kwoty docelowej ustalonej na poziomie 9 % łącznych wymagalnych zobowiązań;

·wynik z operacji finansowych, który wyniósł 22,26 mln EUR;

·zwiększenie o 13,39 mln EUR wyceny portfela w związku z dostosowaniem do wartości rynkowej jego wartości;

·od dłużnika, który zalegał ze spłatą, odzyskano 0,70 mln EUR z historycznie wymaganej kwoty;

·kwota należna EBI z tytułu opłat za zarządzanie zasobami finansowymi i opłat za audyt pozostająca do spłaty na dzień 31 grudnia wzrosła o 0,05 mln.

Zmniejszenia:

·interwencje Funduszu celem pokrycia zaległych płatności w łącznej kwocie 52,43 mln EUR.

2.2.Znaczące transakcje Funduszu w 2020 r.

2.2.1Wezwania do zapłaty z Funduszu Gwarancyjnego w 2020 r.

Syria

W 2020 r. EBI nadal odnotowywał zaległości w spłacie pożyczek udzielonych Syrii. W związku z powyższym i zgodnie z umową gwarancyjną między UE a EBI Bank wystosował do dnia 31 grudnia 2020 r. 14 dodatkowych wezwań do zapłaty z Funduszu Gwarancyjnego UE na łączną kwotę 52,43 mln EUR (zob. pkt 5).

2.2.2Zasilanie Funduszu Gwarancyjnego w 2020 r.

W lutym 2020 r. z budżetu do Funduszu przekazano kwotę 240,15 mln EUR odpowiadającą finansowaniu za 2019 r.

Wkład z budżetu UE na rzecz Funduszu w 2021 r. obliczono również w lutym 2020 r., w wyniku czego przekazano 42,34 mln EUR.

Obliczeń dokonano zgodnie z art. 3 i art. 5 rozporządzenia:

W art. 3 rozporządzenia kwotę docelową Funduszu ustalono na 9 % łącznych wymagalnych zobowiązań kapitałowych wynikających z każdej operacji, powiększonych o wszelkie narosłe, niespłacone należne odsetki.

Art. 5 rozporządzenia stanowi, że kwotę, która ma zostać przekazana z budżetu do Funduszu w roku „n + 1”, oblicza się na podstawie istniejącej na koniec roku „n - 1” różnicy między kwotą docelową a wartością aktywów netto Funduszu, obliczoną na początku roku „n”.

W celu dostosowania wysokości środków Funduszu do kwoty docelowej na poziomie 9 % łącznych wymagalnych zobowiązań kapitałowych, na podstawie gwarantowanych operacji pozostających do spłaty na dzień 31 grudnia 2019 r. obliczono kwotę 42,34 mln EUR, którą zapisano w budżecie UE na 2021 r. jako środki na finansowanie Funduszu. Kwota ta została zatwierdzona przez Radę i Parlament Europejski i ujęta jako składnik aktywów (należność) Funduszu w bilansie według stanu na dzień 31 grudnia 2020 r.

Zgodnie z wewnętrznymi ustaleniami na koniec listopada planowana jest wpłata w wysokości 42,34 mln EUR na rzecz wspólnego funduszu rezerw (CPF). Jest ona bezpośrednio powiązana z wcześniejszym przeniesieniem aktywów Funduszu z EBI do wspólnego funduszu rezerw (CFP), które jest planowane na trzeci kwartał (koniec lipca) z zastrzeżeniem przyjęcia rozporządzenia w sprawie ISWMR.

2.3.Znaczące transakcje po terminie przekazania sprawozdania (do końca kwietnia 2021 r.)

W styczniu i marcu 2021 r. odzyskano odpowiednio kwoty 498 490,95 EUR i 167 718,31 EUR z tytułu niespłaconej pożyczki udzielonej Enfidha Airport (Tunezja).

W kwietniu 2021 r. wypłacono kwotę 7,4 mln EUR w związku z wezwaniem do uruchomienia gwarancji z tytułu zwłoki w płatności przez Syrię (kary nałożone przez EBI).

3.Nieskonsolidowane sprawozdanie finansowe Funduszu

Nieskonsolidowane sprawozdanie finansowe Funduszu sporządza się w celu uwzględnienia operacji księgowych, które nie zostały uwzględnione w sprawozdaniu finansowym Funduszu przygotowanym przez EBI (zob. dokument roboczy służb Komisji). Jest ono częścią skonsolidowanego sprawozdania finansowego UE.

3.1.Sytuacja finansowa na dzień 31 grudnia 2020 r. – przed konsolidacją

Bilans – Aktywa

Bilans – Pasywa

Różnicę w wysokości 42,34 mln EUR pomiędzy całkowitą wartością Funduszu wskazaną w nieskonsolidowanym bilansie (2 812 707 300 EUR) a wartością Funduszu wskazaną w sprawozdaniu finansowym sporządzonym przez EBI (2 855 047 433 EUR) można wyjaśnić przede wszystkim w oparciu o następujące elementy:

·Nieskonsolidowany bilans (aktywa) obejmuje:

§wszystkie kwoty będące przedmiotem subrogacji UE w następstwie wypłat z gwarancji dokonywanych na żądanie EBI w związku z niespłaconymi transzami pożyczek (zaległe płatności wraz z należnymi odsetkami od opóźnionych płatności). Ze względu na sytuację polityczną w Syrii i na podstawie decyzji księgowego Komisji Europejskiej w sprawozdaniu finansowym za 2020 r. dokonano jednak pełnego odpisu aktualizacyjnego tych kwot z tytułu utraty wartości;

·Nieskonsolidowany bilans (aktywa) nie obejmuje:

§rezerw finansowych w wysokości 112,8 mln EUR na poczet przyszłych transzy pozostających do spłaty pożyczek udzielonych Syrii, które ujęto w nieskonsolidowanym bilansie za 2020 r.;

§wkładu z budżetu UE do wspólnego funduszu rezerw w wysokości 42,34 mln EUR, ponieważ ta należność została skompensowana przez odpowiadające jej zobowiązanie w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym UE.

·W sprawozdaniu finansowym sporządzonym przez EBI płatności Funduszu Gwarancyjnego na rzecz Banku z tytułu wezwań do zapłaty (oraz, w stosownych przypadkach, kwoty odzyskane i odsetki od zadłużenia przeterminowanego) ujęto jako zmniejszenie (zwiększenie) aktywów netto (wkład UE). W nieskonsolidowanym sprawozdaniu finansowym kwoty zapłacone na wezwanie EBI nie są odejmowane od aktywów netto, ponieważ stają się przedmiotem subrogacji. Odnośne kwoty są ujmowane bądź jako dochody (narosłe odsetki od zadłużenia przeterminowanego i kary, zyski z tytułu różnic kursowych), bądź jako wydatki (rezerwy, utrata wartości aktywów, zobowiązania z tytułu gwarancji finansowych, straty z tytułu różnic kursowych). Prowadzi to do trwałej różnicy między wartością składników aktywów netto (wkład UE i zyski zatrzymane) ujętych w sprawozdaniu finansowym sporządzonym przez EBI i w nieskonsolidowanym sprawozdaniu finansowym sporządzonym przez KE.

3.2.Nieskonsolidowane sprawozdanie z finansowych wyników działalności

Podobnie jak w przypadku bilansu, nieskonsolidowane sprawozdanie z finansowych wyników działalności sporządza się celem jego uwzględnienia w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym UE.

·Koszty z tytułu działalności operacyjnej obejmują głównie opłaty za zarządzanie aktywami przez EBI (0,8 mln EUR), dodatki do rezerw finansowych na poczet zaległych przyszłych transz pożyczek udzielonych Syrii (1,1 mln EUR) oraz straty z tytułu różnic kursowych (1,2 mln EUR).

·Przychody finansowe obejmują głównie dochód z odsetek uzyskanych z portfela inwestycyjnego (6,8 mln EUR), zrealizowane zyski ze sprzedaży aktywów finansowych (8,8 mln EUR), wynagrodzenie z tytułu ryzyka związanego z działaniami w ramach upoważnienia do udzielania pożyczek sektorowi prywatnemu w ramach Inicjatywy EBI na rzecz budowania odporności (9,1 mln EUR) oraz należne odsetki od zadłużenia przeterminowanego z tytułu kwot będących przedmiotem subrogacji (18,1 mln EUR).

·Koszty finansowe obejmują głównie straty z tytułu utraty wartości (19,6 mln EUR) kwot będących przedmiotem subrogacji UE w 2020 r. (zob. pkt 5), poniesione straty ze sprzedaży aktywów finansowych (1,4 mln EUR) oraz uznane zobowiązania z tytułu gwarancji finansowych związanych z działaniami w ramach upoważnienia do udzielania pożyczek sektorowi prywatnemu w ramach Inicjatywy EBI na rzecz budowania odporności (70,2 mln EUR).

4.Zarządzanie zasobami finansowymi Funduszu Gwarancyjnego

4.1.Polityka inwestycyjna

Aktywa płynne Funduszu są inwestowane zgodnie z zasadami zarządzania określonymi w załączniku do porozumienia o zarządzaniu, ze zmianami 3 . W związku z tym wystarczająca część aktywów musi być aktywami pieniężnymi, aby móc pokryć rozchody krótkoterminowe (poniżej jednego roku). Odpowiednia proporcja zostanie określona w rocznej strategii inwestycyjnej. Pozostałe aktywa mogą zostać przeznaczone na instrumenty średnio- i długoterminowe, z okresem wymagalności nieprzekraczającym 10 lat i 6 miesięcy od daty płatności (portfel średnio- i długoterminowy). Na koniec 2020 r. łączny zmodyfikowany czas trwania portfela Funduszu wynosił ok. 3 lat.

4.2.Wyniki i sytuacja rynkowa w 2020 r.

Wyniki portfela Funduszu były monitorowane na podstawie wyceny według wartości rynkowej. W 2020 r. portfel Funduszu przyniósł zwrot w wysokości 1,074 %, osiągając wynik wyższy od wartości odniesienia o 28,6 punktów bazowych. Wynik ten był skutkiem wysokiej zmienności, przy równoczesnym utrzymaniu niższych stóp zwrotu i akomodacyjnym kursie polityki fiskalnej i pieniężnej podczas pandemii. Dodatni zwrot przełożył się na dodatni wkład w wysokości 30 mln EUR. Na koniec 2020 r. wartość rynkowa portfela Funduszu wynosiła ok. 2 810 mln EUR.

Z powodu pandemii światowa gospodarka stanęła wobec nagłych i bezprecedensowych wyzwań. Środki mające na celu powstrzymanie rozprzestrzeniania się wirusa miały wyraźny negatywny wpływ na aktywność gospodarczą oraz spowodowały regres w światowych obrotach handlowych i wzrost niestabilności rynków finansowych. Znaczne obszary światowej gospodarki objął lockdown, co podsycało niepewność konsumentów i osłabiało popyt, przy czym najbardziej negatywne skutki odczuwały sektory usługowe, natomiast produkcja okazała się bardziej odporna.

Kurs polityki pieniężnej i fiskalnej w dalszym ciągu był ekspansywny. W strefie euro EBC wprowadził nowy tymczasowy nadzwyczajny program zakupów w czasie pandemii na łączną kwotę 1 850 mld EUR, uzupełniając tym samym istniejące programy zakupu aktywów (APP). Akomodacyjna polityka pieniężna objęła dodatkowo złagodzenie warunków dotyczących długoterminowych operacji refinansujących (LTRO) i ukierunkowanych długoterminowych operacji refinansujących (TLTRO) oraz zasilenie programu zakupu aktywów dodatkową tymczasową pulą środków w wysokości 120 mld EUR. W Stanach Zjednoczonych Rezerwa Federalna wprowadziła zestaw środków mających na celu stabilizację rynków i stymulowanie wzrostu gospodarczego, w tym dwa nowe instrumenty (instrumenty kredytów dla przedsiębiorstw na rynku pierwotnym i wtórnym), usunęła przy tym pułapy planowanych zakupów aktywów w ramach luzowania ilościowego i obniżyła swoją stopę od marca 2020 r. o 1,5 punktu procentowego, sprowadzając ją do poziomu bliskiego zeru.

Pod koniec 2020 r. rynki finansowe osiągały stosunkowo dobre wyniki dzięki poprawie nastrojów związanych z ryzykiem, uspokajających wiadomości na temat opracowania szczepionek i optymizmowi w związku z pakietem bodźców fiskalnych ogłoszonym po wyborach prezydenckich w USA. Jeśli chodzi o Europę, wprowadzenie programu NextGenerationEU oraz europejskiego instrumentu tymczasowego wsparcia w celu zmniejszenia zagrożeń związanych z bezrobociem w sytuacji nadzwyczajnej (SURE) dodatkowo wzmocniło środki polityki fiskalnej na szczeblu krajowym, przyczyniając się do przyspieszenia tempa ożywienia gospodarczego i do kompresji spreadów. W tym kontekście stopy procentowe i kredyty w strefie euro nadal spadały, choć w wolniejszym niż dotychczas tempie, natomiast długoterminowa rentowność instrumentów skarbowych wykazywała tendencję wzrostową.

5.Wezwania do zapłaty z Funduszu Gwarancyjnego

Syria

W związku z pogarszającą się sytuacją w Syrii Rada do Spraw Zagranicznych, Parlament Europejski i Rada podjęły w 2011 r. decyzje zakazujące EBI dokonywania jakichkolwiek wypłat w związku z istniejącymi umowami pożyczek, a także zawieszające umowy dotyczące pomocy technicznej EBI dla publicznych projektów w Syrii. Wspomniane środki ograniczające zostały następnie zawarte w rozporządzeniu Rady (UE) nr 36/2012 z dnia 18 stycznia 2012 r., z późniejszymi zmianami.

W związku z powyższym od maja 2011 r. EBI nie prowadzi nowych operacji finansowania, a wszystkie bieżące wypłaty oraz pomoc techniczna dla Syrii zostały zawieszone od listopada 2011 r. do odwołania.

Od listopada 2011 r. EBI odnotowuje zaległości w spłacie pożyczek udzielonych Syrii. W związku z powyższym i zgodnie z odpowiednimi umowami gwarancyjnymi między UE a EBI Bank wystosował do dnia 31 grudnia 2020 r. 91 wezwań do zapłaty z Funduszu Gwarancyjnego UE na łączną kwotę 528,39 mln EUR (która uwzględnia również kary nałożone przez EBI oraz kwoty odzyskane).

6.Wynagrodzenie EBI

Na wynagrodzenie EBI składają się prowizja z tytułu zarządzania Funduszem oraz opłaty windykacyjne. Prowizja z tytułu zarządzania pokrywa koszty związane z zarządzaniem aktywami Funduszu. Opłaty windykacyjne pokrywają ponoszone przez EBI zewnętrzne wydatki związane z odzyskiwaniem wierzytelności w przypadkach niewykonania zobowiązań objętych gwarancją UE dla operacji finansowania prowadzonych przez EBI poza Unią.

Drugie porozumienie dodatkowe do porozumienia z dnia 8 maja 2002 r. przewiduje, że wysokość prowizji należnej EBI z tytułu zarządzania ustala się przez zastosowanie odpowiednich degresywnych rocznych stóp opłat do poszczególnych transz aktywów Funduszu. Wynagrodzenie to jest obliczane na podstawie średniej rocznej wartości aktywów Funduszu.

Prowizja należna EBI z tytułu zarządzania za 2020 r. została ustalona na kwotę 837 634 EUR i zaksięgowana w sprawozdaniu z finansowych wyników działalności jako wydatek, a w bilansie (po stronie pasywów) – jako rozliczenia międzyokresowe.

Porozumienie o odzyskiwaniu należności podpisane przez Komisję i Bank w grudniu 2018 r. przewiduje jedynie płatność z tytułu zewnętrznych wydatków EBI (już nie wewnętrznych) związanych z odzyskiwaniem wierzytelności.

(1)    Dz.U. L 145 z 10.6.2009, s. 10; rozporządzeniem tym ujednolicono i uchylono rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2728/94 z dnia 31 października 1994 r. ustanawiające Fundusz Gwarancyjny dla działań zewnętrznych. Zostało ono zmienione w dniu 14.3.2018 r. rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/409.

(2)    Porozumienie dodatkowe nr 5 do Porozumienia w sprawie zarządzania Funduszem Gwarancyjnym między Unią Europejską a Europejskim Funduszem Inwestycyjnym – nr ref. Ares (2018)5207374 z dnia 10.10.2018 r.

(3) Zmienionym porozumieniem dodatkowym nr 1 z dnia 23 września 1996 r., porozumieniem dodatkowym nr 2 z dnia 8 maja 2002 r., porozumieniem dodatkowym nr 3 z dnia 25 lutego 2008 r., porozumieniem dodatkowym nr 4 z dnia 9 listopada 2010 r. i porozumieniem dodatkowym nr 5 z dnia 28 września 2018 r.