This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52020DC0237
REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT AND THE COUNCIL - CONVERGENCE REPORT 2020 (prepared in accordance with Article 140(1) of the Treaty on the Functioning of the European Union)
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY SPRAWOZDANIE Z KONWERGENCJI (sporządzone na podstawie art. 140 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej)
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY SPRAWOZDANIE Z KONWERGENCJI (sporządzone na podstawie art. 140 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej)
COM/2020/237 final
KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia 10.6.2020
COM(2020) 237 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY
SPRAWOZDANIE Z KONWERGENCJI
(sporządzone na podstawie art. 140 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej)
{SWD(2020) 107 final}
CEL SPRAWOZDANIA
Dążymy do tego, by cała Unia Europejska posługiwała się euro jako swoją walutą. Obecnie około 342 milionów osób w 19 państwach członkowskich strefy euro korzysta codziennie z tej waluty. Do praktycznych korzyści wynikających z euro należą stabilne ceny, niższe koszty transakcji dla obywateli i przedsiębiorstw, bardziej przejrzyste i konkurencyjne rynki oraz wzrost handlu wewnątrzunijnego i międzynarodowego. Euro jest również drugą najczęściej używaną walutą na świecie.
Zgodnie z art. 140 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej „TFUE”) przynajmniej raz na dwa lata lub na wniosek państwa członkowskiego objętego derogacją 1 Komisja i Europejski Bank Centralny (EBC) składają Radzie sprawozdania w sprawie postępów dokonanych przez państwa członkowskie objęte derogacją w wypełnianiu ich zobowiązań w zakresie urzeczywistnienia unii gospodarczej i walutowej. Ostatnie sprawozdania z konwergencji zostały przyjęte przez Komisję i EBC w maju 2018 r.
Sprawozdanie z konwergencji z 2020 r. dotyczy następujących siedmiu państw członkowskich objętych derogacją: Bułgarii, Republiki Czeskiej, Chorwacji, Węgier, Polski, Rumunii i Szwecji 2 . Bardziej szczegółową ocenę stopnia konwergencji w tych państwach członkowskich zawiera dokument roboczy służb Komisji towarzyszący niniejszemu sprawozdaniu 3 .
Art. 140 ust. 1 TFUE stanowi, że sprawozdania muszą obejmować analizę zgodności prawodawstwa krajowego, w tym statutu krajowego banku centralnego, z art. 130 i 131 TFUE oraz ze Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego (dalej „statut ESBC i EBC”). Sprawozdania muszą również zawierać ocenę, czy w danych państwach członkowskich osiągnięty został wysoki poziom trwałej konwergencji; oceny tej dokonuje się w oparciu o stopień spełnienia kryteriów konwergencji (stabilność cen, stabilna sytuacja finansów publicznych, stabilność kursu walutowego, poziom długoterminowych stóp procentowych) i z uwzględnieniem innych czynników, o których mowa w art. 140 ust. 1 ostatni akapit TFUE. Cztery kryteria konwergencji bardziej szczegółowo określono w protokole dołączonym do Traktatów (Protokół nr 13 w sprawie kryteriów konwergencji).
Kryzys finansowy i gospodarczy panujący w latach 2008–2009 wraz z kryzysem zadłużeniowym w strefie euro obnażył pewne niedociągnięcia systemu zarządzania gospodarczego w unii gospodarczej i walutowej (UGW) i wykazał, że konieczne jest wzmocnienie i pełniejsze wykorzystanie jej instrumentów. W celu zapewnienia stabilnego funkcjonowania UGW, rozpoczęto kompleksowe wzmacnianie zarządzania gospodarczego w Unii. Ocena stanu konwergencji jest zatem dostosowana do szerzej zakrojonej koncepcji europejskiego semestru, która przyjmuje całościowe podejście do wyzwań w zakresie polityki gospodarczej i polityki zatrudnienia, przed którymi stoi UGW w swoich dążeniach na rzecz zapewnienia długoterminowej stabilności finansów publicznych, konkurencyjności, stabilności rynków finansowych, wzrostu gospodarczego i wysokiego poziomu zatrudnienia. Najważniejsze reformy systemu zarządzania, które służą wzmocnieniu oceny procesu konwergencji i jego trwałego charakteru w przypadku każdego państwa członkowskiego, obejmowały między innymi zaostrzenie – w wyniku przeprowadzonej w 2011 r. reformy paktu stabilności i wzrostu – procedury nadmiernego deficytu oraz nowe instrumenty w obszarze nadzorowania zakłóceń równowagi makroekonomicznej. W niniejszym sprawozdaniu uwzględniono w szczególności ustalenia zawarte w sprawozdaniu przedłożonym w ramach procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej 4 .
Wspomniane kryzysy ujawniły również istnienie problematycznych powiązań między krajowymi sektorami bankowymi a ich państwami i umożliwiły działanie silnym mechanizmom, które powodują niekorzystne podziały w obrębie rynków finansowych. Aby przeciwdziałać fragmentacji rynku i wyeliminować te powiązania, a także zapewnić lepszą dywersyfikację ryzyka wśród państw członkowskich i odpowiednie finansowanie gospodarki unijnej, utworzono unię bankową. Powstało już kilka kluczowych elementów unii bankowej: jednolity zbiór przepisów, Jednolity Mechanizm Nadzorczy oraz jednolity fundusz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków. Państwa członkowskie, które przyjmą walutę euro, będą także uczestniczyć w unii bankowej. Procedura przystąpienia do unii bankowej jest odrębna od oceny kryteriów konwergencji dokonanej w ramach niniejszego sprawozdania.
Kryteria konwergencji
Analiza zgodności przepisów krajowych, w tym statutów krajowych banków centralnych państw członkowskich objętych derogacją, z art. 130 TFUE oraz z wymogiem zgodności określonym w art. 131 TFUE obejmuje ocenę przestrzegania zakazu finansowania ze środków banku centralnego (art. 123 TFUE) i zakazu uprzywilejowanego dostępu do instytucji finansowych (art. 124 TFUE), ocenę zgodności z celami (art. 127 ust. 1 TFUE) i zadaniami (art. 127 ust. 2 TFUE) ESBC, jak również ocenę innych aspektów dotyczących integracji krajowych banków centralnych z ESBC.
Kryterium stabilności cen zostało określone w art. 140 ust. 1 tiret pierwsze TFUE jako „osiągnięcie wysokiego stopnia stabilności cen; będzie to wynikało ze stopy inflacji zbliżonej do istniejącej w co najwyżej trzech państwach członkowskich, które mają najlepsze rezultaty w dziedzinie stabilności cen”.
W art. 1 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji uściślono, że „[k]ryterium stabilności cen […] oznacza, że państwo członkowskie ma trwały poziom stabilności cen, a średnia stopa inflacji, odnotowana w tym państwie w ciągu jednego roku poprzedzającego badanie, nie przekracza o więcej niż 1½ punktu procentowego inflacji w co najwyżej trzech państwach członkowskich o najbardziej stabilnych cenach. Inflacja mierzona jest za pomocą wskaźnika cen artykułów konsumpcyjnych na porównywalnych podstawach, z uwzględnieniem różnic w definicjach krajowych” 5 .
Wymóg trwałości oznacza, że zadowalający poziom inflacji należy osiągnąć zasadniczo dzięki odpowiedniemu kształtowaniu się kosztów czynników produkcji oraz innych czynników mających strukturalny wpływ na zmiany cen, a nie za sprawą czynników tymczasowych. W związku z tym ocena konwergencji obejmuje również ocenę czynników, które mają wpływ na przewidywania dotyczące inflacji, przy czym uwzględnia się w niej dodatkowo najnowszą prognozę inflacji przedstawioną przez służby Komisji 6 . W powiązaniu z powyższym w sprawozdaniu ocenia się też, czy dane państwo ma szansę osiągnąć wartość referencyjną w ciągu najbliższych miesięcy.
Obliczono, że w marcu 2020 r. wartość referencyjna inflacji wynosiła 1,8 %, a najniższy poziom inflacji wśród państw członkowskich odnotowano w Portugalii, na Cyprze i we Włoszech 7 .
Kryterium konwergencji dotyczące sytuacji finansów publicznych zostało określone w art. 140 ust. 1 tiret drugie TFUE jako „stabilna sytuacja finansów publicznych; będzie to wynikało z sytuacji budżetowej, która nie wykazuje nadmiernego deficytu budżetowego w rozumieniu artykułu 126 ustęp 6”.
Ponadto art. 2 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji stanowi, że kryterium to oznacza, iż „w czasie badania państwo członkowskie nie jest objęte decyzją Rady zgodnie z artykułem 126 ustęp 6 wspomnianego Traktatu, stwierdzającą istnienie nadmiernego deficytu”.
Kryterium kursu walutowego zostało określone w art. 140 ust. 1 tiret trzecie TFUE jako „poszanowanie zwykłych marginesów wahań kursów przewidzianych mechanizmem kursów wymiany walut europejskiego systemu walutowego przez co najmniej dwa lata, bez dewaluacji w stosunku do euro”.
Artykuł 3 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji stanowi, że: „Kryterium udziału w mechanizmie kursów walut Europejskiego Systemu Walutowego […] oznacza, że państwo członkowskie stosowało normalne granice wahań, przewidziane w mechanizmie kursów walut Europejskiego Systemu Walutowego, bez poważnych napięć przynajmniej przez dwa lata przed badaniem. W szczególności państwo członkowskie nie zdewaluowało dwustronnego centralnego kursu swojej waluty wobec euro z własnej inicjatywy przez ten sam okres” 8 .
W przypadku niniejszego sprawozdania dwuletni okres badania stabilności kursu walutowego trwał od dnia 24 kwietnia 2018 r. do dnia 23 kwietnia 2020 r. W ocenie spełniania kryterium stabilności kursu walutowego Komisja bierze pod uwagę zmiany wskaźników pomocniczych, np. poziomu rezerw walutowych i krótkoterminowych stóp procentowych, a także wpływ środków z zakresu polityki – w tym interwencji na rynku walutowym i w stosownych przypadkach międzynarodowej pomocy finansowej – na utrzymanie stabilnego kursu walutowego. Obecnie żadne z państw członkowskich objętych derogacją i ocenionych w niniejszym sprawozdaniu z konwergencji nie uczestniczy w ERM II. Decyzja o przystąpieniu do ERM II jest podejmowana na wniosek państwa członkowskiego za zgodą wszystkich państw uczestniczących w ERM II 9 . Niniejsze sprawozdanie nie jest związane z procesem przystąpienia do ERM II i nie zawiera oceny zdolności poszczególnych państw członkowskich do przystąpienia do ERM II.
W art. 140 ust. 1 tiret czwarte TFUE ustanowiono wymóg spełnienia następującego kryterium: „trwały charakter konwergencji osiągniętej przez państwo członkowskie objęte derogacją i jego udziału w mechanizmie kursów wymiany walut, co odzwierciedla się w poziomach długoterminowych stóp procentowych”. W art. 4 Protokołu w sprawie kryteriów konwergencji uściślono, że „[k]ryterium konwergencji stóp procentowych [...] oznacza, że w ciągu jednego roku przed badaniem państwo członkowskie posiadało średnią nominalną długoterminową stopę procentową nie przekraczającą więcej niż o dwa punkty procentowe stopy procentowej w co najwyżej trzech państwach członkowskich o najbardziej stabilnych cenach. Stopy procentowe oblicza się na podstawie długoterminowych obligacji państwowych lub porównywalnych papierów wartościowych, z uwzględnieniem różnic w definicjach krajowych”.
Ustalono, że w marcu 2020 r. wartość referencyjna stóp procentowych wynosiła 2,9 % 10 .
W art. 140 ust. 1 TFUE określono również wymóg uwzględnienia w sprawozdaniach innych czynników istotnych dla integracji gospodarczej i konwergencji. Do tych dodatkowych czynników należą: integracja rynków, zmiany na rachunku bieżącym bilansu płatniczego oraz zmiany jednostkowych kosztów pracy i innych wskaźników cen. Te ostatnie uwzględniono w ramach oceny stabilności cen. Dodatkowe czynniki, które należy uwzględnić, są istotnymi wskaźnikami tego, czy integracja danego państwa członkowskiego ze strefą euro będzie przebiegać bez przeszkód; pozwalają one również na szerszy ogląd trwałości konwergencji.
Pandemia COVID-19 stanowi poważny wstrząs, który zasadniczo zakłóca gospodarkę UE i jej państw członkowskich. W związku z tym może mieć znaczący wpływ na wskaźniki konwergencji gospodarczej, a tym samym może utrudniać ocenę trwałości konwergencji. Wpływ pandemii COVID-19 na dane historyczne wykorzystane w sprawozdaniu z konwergencji z 2020 r. jest jednak ograniczony. Wynika to głównie z ograniczeń narzuconych przez zastosowaną w sprawozdaniu datę graniczną (23 kwietnia), które w połączeniu ze zdefiniowanymi w Traktacie metodami obliczania kryterium stabilności cen i kryterium konwergencji długoterminowych stóp procentowych (tj. wymogiem stosowania średnich jednorocznych) oznaczają, że odpowiednie dane nadal w dużym stopniu odzwierciedlają sytuację sprzed pandemii COVID-19. Ponadto najnowsza ocena zakłóceń równowagi makroekonomicznej przeprowadzana przez Komisję również miała miejsce przed pandemią (zob. przypis 3).
Konsekwencje pandemii COVID-19 dla prognoz zawartych w niniejszym sprawozdaniu uwzględniono dzięki wykorzystaniu danych z prognozy służb Komisji z wiosny 2020 r., tj. najnowszej dostępnej prognozy Komisji. Prognoza ta jest pierwszą przeprowadzoną przez Komisję kompleksową oceną prawdopodobnych skutków gospodarczych kryzysu związanego z COVID-19 w latach 2020 i 2021 i jako taka jest obarczona większą niż zwykle niepewnością 11 . Ponadto w dniu 20 maja 2020 r. Komisja przedstawiła w ramach europejskiego semestru proponowane wytyczne polityczne dla każdego państwa członkowskiego w formie zaleceń dla poszczególnych krajów 12 . Odzwierciedlają one między innymi fakt, że w dniu 19 marca 2020 r. Komisja stwierdziła, iż spełnione są warunki pozwalające instytucjom unijnym na uruchomienie ogólnej klauzuli korekcyjnej w ramach fiskalnych UE, na co ministrowie finansów państw członkowskich zareagowali przychylnie w dniu 23 marca 2020 r. Ułatwia to konieczną reakcję budżetową na skutki gospodarcze kryzysu związanego z COVID-19. Uruchomienie ogólnej klauzuli korekcyjnej pozwala na czasowe odstępstwo od ścieżki dostosowania prowadzącej do osiągnięcia średniookresowego celu budżetowego, pod warunkiem że nie zagraża to stabilności finansów publicznych w średnim okresie 13 .
1.BUŁGARIA
W świetle oceny zgodności przepisów prawnych oraz spełnienia kryteriów konwergencji, a także uwzględniając dodatkowe istotne czynniki, Komisja jest zdania, że Bułgaria nie spełnia warunków przyjęcia euro.
Prawodawstwo bułgarskie – w szczególności ustawa o Narodowym Banku Bułgarii – nie jest w pełni zgodne z wymogiem określonym w art. 131 TFUE. Niezgodności i niedociągnięcia dotyczą niezależności banku centralnego, zakazu finansowania ze środków banku centralnego oraz integracji banku centralnego z ESBC w chwili przyjęcia euro w odniesieniu do zadań określonych w art. 127 ust. 2 TFUE i art. 3 statutu ESBC i EBC.
Bułgaria nie spełnia kryterium stabilności cen. Średnia stopa inflacji w Bułgarii w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 2,6 %, czyli powyżej wartości referencyjnej wynoszącej 1,8 %. Przewiduje się jednak, że w najbliższych miesiącach stopa inflacji zbliży się do wartości referencyjnej.
Roczna stopa inflacji HICP wzrosła z 1,7 % w kwietniu 2018 r. do 3,7 % do sierpnia, po czym spadła do poziomu 2,3 % do końca 2018 r. Następnie wzrosła do 3,1 % do kwietnia 2019 r., po czym zmalała do 1,6 % do września. Następnie zaczęła ponownie rosnąć do poziomu 3,4 % w styczniu 2020 r. Wahania inflacji wynikały głównie z cen energii i żywności nieprzetworzonej. Inflacja w sektorze usług była wysoka, częściowo ze względu na szybki wzrost jednostkowych kosztów pracy. Ceny żywności przetworzonej w coraz większym stopniu przyczyniały się do wzrostu inflacji ogólnej, podczas gdy ceny towarów przemysłowych innych niż energia ją obniżały. Inflacja roczna zmniejszyła się od stycznia 2020 r. i w marcu 2020 r. wynosiła 2,4 %.
Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że w 2020 r. inflacja spadnie do poziomu 1,1 %, a w 2021 r. utrzyma się na tym samym poziomie. Przewiduje się, że inflacja ogólna znacznie zmaleje w 2020 r. wskutek spadku cen energii i gwałtownego spadku inflacji w sektorze usług w związku ze zmniejszonym popytem w sektorach usług dotkniętych pandemią COVID-19. Stosunkowo niski poziom cen w Bułgarii (około 49 % średniej dla strefy euro w 2018 r.) wskazuje na znaczny potencjał jego konwergencji w perspektywie długoterminowej.
Bułgaria spełnia kryterium dotyczące sytuacji finansów publicznych. Bułgaria nie jest objęta decyzją Rady w sprawie istnienia nadmiernego deficytu. Nadwyżka budżetowa sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrosła z 1,1 % PKB w 2017 r. do 2,0 % PKB w 2018 r. i 2,1 % PKB w 2019 r. Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że wskutek niekorzystnego wpływu pandemii COVID-19 saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych osiągnie wartość ujemną -2,8 % PKB w 2020 r. i -1,8 % PKB w 2021 r., przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki. Rząd bułgarski prognozuje jednak, że deficyt salda sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie nieco ponad 3 %. W dniu 20 maja 2020 r. Komisja przyjęła sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 TFUE w związku z planowanym przekroczeniem określonej w Traktacie wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB. W sprawozdaniu tym stwierdzono, że kryterium dotyczące deficytu określone w pakcie stabilności i wzrostu jest spełnione oraz że Bułgaria jest jedynym państwem UE, w którym będzie to miało miejsce w 2020 r. Relacja długu do PKB brutto zmalała z około 25 % PKB w 2017 r. do 20,4 % PKB w 2019 r., ale przewiduje się, że wzrośnie do 25,5 % PKB w 2020 r. i pozostanie na poziomie 25,4 % PKB w 2021 r. W ostatnich latach ramy fiskalne Bułgarii zostały wzmocnione, a Bułgarię obowiązują postanowienia paktu fiskalnego zawarte w międzyrządowym Traktacie o stabilności, koordynacji i zarządzaniu w unii gospodarczej i walutowej.
Bułgaria nie spełnia kryterium kursu walutowego. Lew bułgarski nie uczestniczy w ERM II. W lipcu 2018 r. Bułgaria ogłosiła zamiar wprowadzenia elementów niezbędnych do przystąpienia do ERM II. Aby zapewnić płynne przejście na ERM II i uczestnictwo w tym mechanizmie, Bułgaria zobowiązała się do wdrożenia przed przystąpieniem do ERM II szeregu środków (tj. wcześniejszych zobowiązań) w następujących sześciu obszarach polityki: nadzór bankowy, ramy makroostrożnościowe, nadzór nad niebankowym sektorem finansowym, ramy postępowania upadłościowego, ramy przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz zarządzanie przedsiębiorstwami państwowymi. Bułgaria pracuje obecnie nad wypełnieniem tych wcześniejszych zobowiązań w ścisłej współpracy z Komisją i EBC, które monitorują postępy kraju w tym zakresie. Narodowy Bank Bułgarii (BNB) realizuje swój zasadniczy cel, jakim jest stabilność cen, poprzez powiązanie kursu walutowego w kontekście systemu zarządu walutą. Bułgaria wprowadziła ten system w 1997 r., wiążąc lewa najpierw z marką niemiecką, a następnie z euro. W dwuletnim okresie objętym oceną lew bułgarski pozostawał całkowicie stabilny w stosunku do euro, zgodnie z zasadami działania systemu zarządu walutą.
Bułgaria spełnia kryterium konwergencji długoterminowych stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa w Bułgarii w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 0,3 %, czyli znacznie poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 2,9 %. Długoterminowe stopy procentowe w Bułgarii spadły z poziomu 1,1 % w maju 2018 r. do poziomu 0,1 % w lutym 2020 r. Różnica poziomu stóp procentowych względem niemieckich obligacji referencyjnych wynosiła przeważnie około 60 punktów bazowych, przy czym znacznie niższe różnice odnotowano około października 2018 r., a wyższe – około sierpnia 2019 r. W marcu 2020 r. różnica wynosiła około 70 punktów bazowych.
W analizie uwzględniono również czynniki dodatkowe, w tym kształtowanie się bilansu płatniczego oraz integrację rynków. W saldzie obrotów Bułgarii z zagranicą odnotowano w ostatnich latach znaczne nadwyżki. Gospodarka Bułgarii jest dobrze zintegrowana z gospodarką strefy euro dzięki powiązaniom wynikającym z handlu i inwestycji. Na podstawie wybranych wskaźników dotyczących otoczenia biznesu można stwierdzić, że wyniki Bułgarii w tej dziedzinie są gorsze niż w wielu państwach członkowskich strefy euro. Wyzwania dotyczą także ram instytucjonalnych, w tym korupcji i wydajności sektora instytucji rządowych i samorządowych. Podejmowane są jednak działania mające na celu poprawę otoczenia biznesu, w szczególności w odniesieniu do ram postępowania upadłościowego i zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi. Poczyniono również postępy, jeżeli chodzi o wzmocnienie zarządzania sektorem finansowym i rozwiązanie zaległych kwestii regulacyjnych. Bułgarski sektor finansowy jest dobrze zintegrowany z sektorem finansowym UE, w szczególności dzięki wysokiemu poziomowi zagranicznych udziałów w systemie bankowym. W kontekście procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Bułgaria została wskazana jako wymagająca szczegółowej oceny sytuacji. W ocenie tej ustalono, że w Bułgarii nie występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej (zweryfikowano tym samym wcześniejsze ustalenie występowania zakłóceń równowagi makroekonomicznej).
2.REPUBLIKA CZESKA
W świetle oceny zgodności przepisów prawnych oraz spełnienia kryteriów konwergencji, a także uwzględniając dodatkowe istotne czynniki, Komisja jest zdania, że Republika Czeska nie spełnia warunków przyjęcia euro.
Prawodawstwo czeskie – w szczególności ustawa nr 6/1993 o Narodowym Banku Czeskim (Česká národní banka, ČNB) – nie jest w pełni zgodne z wymogiem określonym w art. 131 TFUE. Niezgodności dotyczą niezależności banku centralnego oraz integracji banku centralnego z ESBC w chwili przyjęcia euro w odniesieniu do celów ČNB i zadań ESBC określonych w art. 127 ust. 2 TFUE i art. 3 statutu ESBC i EBC. Ponadto ustawa o ČNB zawiera również pewne niedociągnięcia, jeśli chodzi zakaz finansowania ze środków banku centralnego i zadania ESBC.
Republika Czeska nie spełnia kryterium stabilności cen. Średnia stopa inflacji w Republice Czeskiej w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 2,9 %, czyli znacznie powyżej wartości referencyjnej wynoszącej 1,8 %. Przewiduje się, że w najbliższych miesiącach utrzyma się na poziomie znacznie powyżej wartości referencyjnej.
Roczna stopa inflacji HICP wzrosła z 1,6 %, który to poziom odnotowano w czasie ostatniej oceny w marcu 2018 r., do 2,4 % w sierpniu 2018 r. Po spadku do 1,6 % w grudniu 2018 r. stopa inflacji HICP stale rosła przez cały 2019 r. Roczna stopa inflacji HICP wyniosła zatem średnio odpowiednio 2,0 % w 2018 r. i 2,6 % w 2019 r. Wzrost rocznej inflacji w całym 2019 r. stanowił odzwierciedlenie istotnego wpływu na poziom inflacji cen żywności i energii, a także większych podwyżek cen w sektorze usług. Roczna inflacja znacznie wzrosła pod koniec 2019 r. i utrzymywała się na wysokim poziomie na początku 2020 r., głównie ze względu na wzrost cen żywności, wzrost cen administrowanych i zmiany podatków pośrednich. W marcu 2020 r. roczna stopa inflacji HICP wynosiła 3,6 %.
Ze względu na spadek popytu w związku z pandemią COVID-19, rozluźnienie na rynku pracy i spadek cen ropy naftowej w prognozie służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że roczna stopa inflacji HICP wyniesie średnio 2,3 % w 2020 r. oraz 1,9 % w 2021 r. Poziom cen w Republice Czeskiej (około 69 % średniej dla strefy euro w 2018 r.) wskazuje na potencjał jego dalszej konwergencji w perspektywie długookresowej.
Republika Czeska spełnia kryterium dotyczące sytuacji finansów publicznych. Republika Czeska nie jest objęta decyzją Rady w sprawie istnienia nadmiernego deficytu. Saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych w 2019 r. osiągnęło nadwyżkę w wysokości 0,3 % PKB. Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że wskutek wpływu kryzysu związanego z COVID-19 saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie -6,7 % PKB w 2020 r. i -4 % PKB w 2021 r., przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki. W dniu 20 maja 2020 r. Komisja przyjęła sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 TFUE w związku z planowanym przekroczeniem określonej w Traktacie wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu określonego w pakcie stabilności i wzrostu nie zostało spełnione. W świetle obecnej sytuacji Komisja uważa, że na tym etapie nie należy podejmować decyzji o objęciu Republiki Czeskiej procedurą nadmiernego deficytu. Relacja długu do PKB brutto obniżyła się do poziomu poniżej 31 % PKB w 2019 r. Przewiduje się, że w 2020 r. wzrośnie do 39 % PKB, a w 2021 r. – do 40 %. Czeskie krajowe ramy fiskalne są dobrze rozwinięte. W kontekście pandemii COVID-19 Parlament ostatnio przyspieszył wprowadzenie zmian legislacyjnych mających na celu podniesienie pułapu deficytu strukturalnego w 2021 r. z 1 % do 4 % PKB oraz zmianę ścieżki dostosowania do 2027 r.
Republika Czeska nie spełnia kryterium kursu walutowego. Korona czeska nie uczestniczy w ERM II. Republika Czeska stosuje mechanizm płynnego kursu walutowego, który umożliwia bankowi centralnemu przeprowadzanie interwencji na rynku walutowym. W maju 2018 r. kurs wymiany korony wynosił około 25,6 CZK/EUR i wzrósł jedynie przejściowo po czterokrotnym podwyższeniu przez ČNB referencyjnych stóp procentowych w drugiej połowie 2018 r. Na początku 2019 r. kurs wymiany oscylował w stosunkowo wąskim przedziale na poziomie około 25,7 CZK/EUR, po czym we wrześniu 2019 r. spadł do 25,9 CZK/EUR (tj. o około 1 %). Później wartość korony stale rosła i w lutym kurs wymiany osiągnął wartość 25,1 CZK/EUR. Po zastosowaniu środków izolacji w związku z pandemią COVID-19 wartość korony znacznie spadła i w marcu 2020 r. kurs wymiany wynosił ponad 26,6 CZK/EUR. Różnica poziomu krótkoterminowych stóp procentowych względem strefy euro wzrosła z około 120 punktów bazowych w maju 2018 r. do około 240 punktów bazowych w marcu 2020 r. W ciągu dwóch lat poprzedzających niniejszą ocenę wartość korony czeskiej w stosunku do euro spadła o 4,3 %.
Republika Czeska spełnia kryterium konwergencji długoterminowych stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa w Republice Czeskiej w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 1,5 %, czyli poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 2,9 %. Długoterminowa stopa procentowa w Republice Czeskiej wzrosła nieznacznie z 1,9 % w maju do 2,1 % w czerwcu 2018 r. Do października 2018 r. utrzymywała się na stabilnym poziomie 2,1 %, a w pierwszej połowie 2019 r. stale malała i osiągnęła wartość 1,4 %. Po przejściowym spadku do 1 % w sierpniu 2019 r. wzrosła ona ponownie i w styczniu 2020 r. osiągnęła 1,6 %. Ostatnio zmalała i w marcu 2020 r. wynosiła 1,3 %. Na początku 2020 r. różnica względem niemieckich obligacji referencyjnych wahała się około 190 punktów bazowych.
W analizie uwzględniono również czynniki dodatkowe, w tym kształtowanie się bilansu płatniczego oraz integrację rynków. W saldzie obrotów Republiki Czeskiej z zagranicą odnotowano nadwyżki w wysokości 0,6 % PKB w 2018 r. i 0,5 % PKB w 2019 r. Gospodarka Republiki Czeskiej jest wysoce zintegrowana z gospodarką strefy euro dzięki powiązaniom wynikającym z handlu i inwestycji. Na podstawie wybranych wskaźników dotyczących otoczenia biznesu można stwierdzić, że wyniki Republiki Czeskiej w tej dziedzinie są zbliżone do średniej dla państw członkowskich strefy euro. Czeski sektor finansowy jest w znacznym stopniu zintegrowany z sektorem finansowym UE, w szczególności dzięki wysokiemu udziałowi własności zagranicznej pośredników finansowych.
3.CHORWACJA
W świetle oceny zgodności przepisów prawnych oraz spełnienia kryteriów konwergencji, a także uwzględniając dodatkowe istotne czynniki, Komisja jest zdania, że Chorwacja nie spełnia warunków przyjęcia euro.
Prawodawstwo chorwackie jest w pełni zgodne z wymogiem określonym w art. 131 TFUE.
Chorwacja spełnia kryterium stabilności cen. Średnia stopa inflacji w Chorwacji w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 0,9 %, czyli poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 1,8 %. Przewiduje się, że w najbliższych miesiącach stopa inflacji utrzyma się na poziomie poniżej wartości referencyjnej.
Po osiągnięciu szczytowej wartości 2,2 % w lipcu 2018 r. wskutek rosnących cen energii, usług i żywności nieprzetworzonej roczna stopa inflacji spadła w późniejszym okresie do niskiego poziomu 0,5 % w czerwcu 2019 r. Obniżenie stawki VAT na wybraną żywność nieprzetworzoną w pierwszej połowie 2019 r. przyczyniło się do obniżenia stopy inflacji HICP, natomiast wzrost cen energii zaczął słabnąć już pod koniec 2018 r. i pozostał na niskim poziomie przez cały 2019 r. Wraz ze słabnącym wpływem zmiany stawki VAT roczna stopa inflacji stopniowo rosła w ostatnim kwartale 2019 r. Po osiągnięciu szczytowego poziomu 1,8 % w styczniu 2020 r. stopa ta nieznacznie spadła wskutek ostrego spadku cen energii w następnych dwóch miesiącach do poziomu 0,5 % w marcu 2020 r.
Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że wskutek słabszego ogólnego popytu i spadku cen ropy naftowej w pierwszym kwartale 2020 r. roczna stopa inflacji HICP spadnie do 0,4 % w 2020 r., a następnie nieznacznie wzrośnie do 0,9 % w 2021 r. Poziom cen w Chorwacji, wynoszący około 66 % średniej dla strefy euro w 2018 r., wskazuje na potencjał jego konwergencji w perspektywie długookresowej.
Chorwacja spełnia kryterium dotyczące sytuacji finansów publicznych. Chorwacja nie jest objęta decyzją Rady w sprawie istnienia nadmiernego deficytu. W 2018 r. saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych było nieznacznie dodatnie i wynosiło +0,2 % PKB. W 2019 r. saldo to nieznacznie wzrosło do poziomu +0,4 % PKB, mimo że zmaterializowały się istotne zobowiązania warunkowe związane ze stoczniami znajdującymi się w trudnej sytuacji. Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych spadnie do -7,1 % w 2020 r. wskutek znacznie pogorszonych perspektyw makroekonomicznych i znacznego pakietu fiskalnego mającego na celu wspieranie zatrudnienia i przedsiębiorstw borykających się z wyraźnym spadkiem przychodów w związku z pandemią COVID-19. W 2021 r. saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych powinno wzrosnąć do -2,2 % PKB, przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki. W dniu 20 maja 2020 r. Komisja przyjęła sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 TFUE w związku z planowanym przekroczeniem określonej w Traktacie wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu określonego w pakcie stabilności i wzrostu nie zostało spełnione. W świetle obecnej sytuacji Komisja uważa, że na tym etapie nie należy podejmować decyzji o objęciu Chorwacji procedurą nadmiernego deficytu. Prognozuje się, że dług sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrośnie do poziomu niemal 89 % PKB w 2020 r., a następnie powróci na ścieżkę spadkową i w 2021 r. spadnie poniżej 84 %. Chorwackie ramy fiskalne nadal są stosunkowo słabe, co wymaga dalszych kroków legislacyjnych i działań wdrożeniowych.
Chorwacja nie spełnia kryterium kursu walutowego. Kuna chorwacka nie uczestniczy w ERM II. W lipcu 2019 r. Chorwacja ogłosiła zamiar wprowadzenia elementów niezbędnych do przystąpienia do ERM II. Aby zapewnić płynne przejście na ERM II i uczestnictwo w tym mechanizmie, Chorwacja zobowiązała się do wdrożenia przed przystąpieniem do ERM II szeregu środków (tj. wcześniejszych zobowiązań) w następujących sześciu obszarach polityki: nadzór bankowy, ramy makroostrożnościowe, ramy przeciwdziałania praniu pieniędzy, dane statystyczne, zarządzanie przedsiębiorstwami państwowymi oraz otoczenie biznesu. Chorwacja pracuje obecnie nad wypełnieniem tych wcześniejszych zobowiązań w ścisłej współpracy z Komisją i EBC, które monitorują postępy kraju w tym zakresie. Chorwacki Bank Narodowy (HNB) stosuje ściśle sterowany mechanizm płynnego kursu walutowego, wykorzystując kurs walutowy jako główną kotwicę nominalną do osiągnięcia celu podstawowego polegającego na stabilności cen. Między początkiem 2018 r. a początkiem 2020 r. kurs kuny względem euro był na ogół stabilny – wahał się nieznacznie na poziomie 7,44 HRK/EUR i wykazywał sezonową tendencję polegającą na tymczasowej i ograniczonej aprecjacji w miesiącach letnich z uwagi na napływ walut obcych związany z sektorem turystyki. Wartość kuny okresowo spadła w marcu 2020 r. w związku z pandemią COVID-19 do poziomu około 7,60 HRK/EUR, czyli o około 2 % niższego niż dwa lata wcześniej.
Chorwacja spełnia kryterium konwergencji długoterminowych stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa wynosiła w Chorwacji 0,9 % w marcu 2020 r., czyli znacznie poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 2,9 %. W 2018 r. długoterminowa stopa procentowa w Chorwacji stopniowo malała. W pierwszej połowie 2019 r. spadła bardziej gwałtownie, a we wrześniu 2019 r. zmalała nawet do poziomu nieco poniżej 0,50 % wskutek podniesienia ratingu chorwackiego długu państwowego do ratingu na poziomie inwestycyjnym z pozytywną prognozą. W następnych miesiącach oscylowała na poziomie nieco powyżej 0,50 %, po czym gwałtownie wzrosła do niemal 1 % w marcu 2020 r. w związku z wybuchem epidemii COVID-19, przy czym różnica względem niemieckich obligacji referencyjnych wzrosła do 150 punktów bazowych.
W analizie uwzględniono również czynniki dodatkowe, w tym kształtowanie się bilansu płatniczego oraz integrację rynków. Poprawa salda transferów kapitałowych i bieżących przyniosła korzyści w postaci nadwyżki obrotów Chorwacji z zagranicą, która wzrosła z 3,3 % PKB w 2018 r. do 4,5 % PKB w 2019 r. Gospodarka Chorwacji jest dobrze zintegrowana z gospodarką strefy euro dzięki powiązaniom wynikającym z handlu i inwestycji. Na podstawie wybranych wskaźników dotyczących otoczenia biznesu można stwierdzić, że wyniki Chorwacji w tej dziedzinie są gorsze niż w wielu państwach członkowskich strefy euro. Wyzwania dotyczą także ram instytucjonalnych, w tym jakości regulacji. Ponownie jednak podjęto wysiłki mające na celu poprawę otoczenia biznesu, w szczególności poprzez zmniejszenie obciążeń administracyjnych i ograniczeń regulacyjnych. Sektor finansowy jest wysoce zintegrowany z systemem finansowym UE, w szczególności dzięki wysokiemu udziałowi własności zagranicznej pośredników finansowych. W kontekście procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Chorwacja została wskazana jako wymagająca szczegółowej oceny sytuacji. Chociaż w ocenie tej ustalono, że w Chorwacji nadal występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej, w ostatnich latach narosłe zakłócenia równowagi zmniejszały się dzięki wznowieniu wzrostu gospodarczego oraz rozważnej polityce budżetowej. W warunkach niskiego potencjalnego wzrostu gospodarczego utrzymująca się podatność na zagrożenia wiąże się w szczególności z wysokim poziomem zadłużenia publicznego, prywatnego i zagranicznego.
4.WĘGRY
W świetle oceny zgodności przepisów prawnych oraz spełnienia kryteriów konwergencji, a także uwzględniając dodatkowe istotne czynniki, Komisja jest zdania, że Węgry nie spełniają warunków przyjęcia euro.
Prawodawstwo węgierskie – w szczególności ustawa o Narodowym Banku Węgier (Magyar Nemzeti Bank, MNB) – nie jest w pełni zgodne z wymogiem określonym w art. 131 TFUE. Niezgodności istnieją konkretnie w odniesieniu do niezależności banku centralnego, zakazu finansowania ze środków banku centralnego oraz integracji banku centralnego z ESBC z chwilą przyjęcia euro w odniesieniu do zadań ESBC określonych w art. 127 ust. 2 TFUE i art. 3 statutu ESBC i EBC. Ponadto ustawa o MNB zawiera również dalsze niedociągnięcia, jeśli chodzi o integrację MNB z ESBC.
Węgry nie spełniają kryterium stabilności cen. Średnia stopa inflacji na Węgrzech w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 3,7 %, czyli znacznie powyżej wartości referencyjnej wynoszącej 1,8 %. Przewiduje się, że w najbliższych miesiącach utrzyma się na poziomie znacznie powyżej wartości referencyjnej.
Roczna stopa inflacji HICP na Węgrzech w ciągu ostatnich dwóch lat wykazywała tendencję wzrostową, która wynikała z ogólnego wzrostu cen, odzwierciedlającego silny wzrost popytu i rosnące jednostkowe koszty pracy. Ceny żywności nieprzetworzonej i energii przyczyniły się do zwiększenia zmienności inflacji ogólnej. Inflacja wzrosła do 3,9 % w październiku 2018 r., a następnie zmniejszyła się do 2,8 % do końca 2018 r. Do maja 2019 r. wzrosła do 4 %, a do września spadła do 2,9 %, po czym ponownie wzrosła do 4,1 % w grudniu. Roczna stopa inflacji HICP wyniosła zatem średnio 2,9 % w 2018 r. i 3,4 % w 2019 r. Zwiększyła się ona dalej do stycznia 2020 r. wskutek szybkiego wzrostu cen żywności nieprzetworzonej i energii i w marcu 2020 r. wyniosła 3,9 %.
Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że inflacja zmaleje do około 3,0 % w 2020 r. i 2,7 % w 2021 r. wraz ze spadkiem cen ropy naftowej, ponadto oczekuje się, że recesja spowodowana pandemią COVID-19 zmniejszy inflację bazową. Stosunkowo niski poziom cen na Węgrzech (około 61 % średniej dla strefy euro w 2018 r.) wskazuje na potencjał jego dalszej konwergencji w perspektywie długoterminowej.
Węgry spełniają kryterium dotyczące sytuacji finansów publicznych. Węgry nie są objęte decyzją Rady w sprawie istnienia nadmiernego deficytu. Od czerwca 2018 r. Węgry są stale objęte kolejnymi procedurami znacznego odchylenia. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych obniżył się z 2,1 % PKB w 2018 r. w porównaniu z 2,5 % w 2017 r., a następnie dalej zmalał do poziomu 2,0 % w 2019 r. Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że wskutek kryzysu związanego z COVID-19 deficyt ten wzrośnie do poziomu 5,2 % PKB w 2020 r., po czym zmaleje do poziomu 4,0 % PKB w 2021 r., przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki. W dniu 20 maja 2020 r. Komisja przyjęła sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 TFUE w związku z planowanym przekroczeniem określonej w Traktacie wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu określonego w pakcie stabilności i wzrostu nie zostało spełnione. W świetle obecnej sytuacji Komisja uważa, że na tym etapie nie należy podejmować decyzji o objęciu Węgier procedurą nadmiernego deficytu. Relacja długu do PKB brutto spadła w 2019 r. do 66,3 % PKB; przewiduje się, że wzrośnie do 75,0 % PKB w 2020 r., a w 2021 r. osiągnie poziom 73,5 % PKB. Węgierskie ramy fiskalne zostały odpowiednio opracowane z uwzględnieniem surowych przepisów i procedur kontroli zadłużenia na wszystkich poziomach sektora instytucji rządowych i samorządowych, rola rady fiskalnej w nadzorowaniu i kształtowaniu polityki fiskalnej jest jednak nieznaczna.
Węgry nie spełniają kryterium kursu walutowego. Forint węgierski nie uczestniczy w ERM II. Węgry stosują mechanizm płynnego kursu walutowego, który umożliwia bankowi centralnemu przeprowadzanie interwencji na rynku walutowym. W maju 2018 r. forint węgierski był notowany na poziomie około 317 HUF/EUR, po czym do września 2018 r. jego kurs osłabł do 325 HUF/EUR. Następnie umocnił się, osiągając w marcu 2019 r. poziom 316 HUF/EUR. W późniejszym okresie wartość forinta względem euro zmalała, ponieważ MNB zasygnalizował, że zamierza utrzymać luźne warunki pieniężne dłużej niż inne banki centralne w regionie, a inflacja wzrosła powyżej poziomu docelowego. W marcu 2020 r. odnotowano dalsze osłabienie forinta w związku z wybuchem epidemii COVID-19. Różnica poziomu krótkoterminowych stóp procentowych względem strefy euro wzrosła z około 40 punktów bazowych w maju 2018 r. do około 100 punktów bazowych w marcu 2020 r. W marcu 2020 r. forint był o około 10 % słabszy względem euro niż dwa lata wcześniej.
Węgry spełniają kryterium konwergencji długoterminowych stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 2,3 %, czyli poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 2,9 %. Miesięczna średnia długoterminowa stopa procentowa wzrosła z około 2,9 % w maju 2018 r. do około 3,7 % do października 2018 r. wskutek wyższego ryzyka walutowego dotyczącego forinta. Następnie zaczęła ponownie maleć i osiągnęła 1,9 % w grudniu 2019 r., co odzwierciedla wznowienie poszukiwania bardziej rentownych inwestycji na poziomie międzynarodowym, ponieważ główne banki centralne rozpoczęły dalsze luzowanie polityki pieniężnej. Ponieważ długoterminowa stopa procentowa wzrosła do 2,4 % w marcu 2020 r. w związku z rozwijającym się kryzysem związanym z COVID-19, różnica poziomu długoterminowych stóp procentowych względem niemieckich obligacji referencyjnych osiągnęła poziom około 300 punktów bazowych.
W analizie uwzględniono również czynniki dodatkowe, w tym kształtowanie się bilansu płatniczego oraz integrację rynków. Saldo obrotów z zagranicą zmniejszyło się w ciągu ostatnich dwóch lat, głównie z powodu silnego wzrostu importu towarów, ale utrzymała się w nim niewielka nadwyżka. Gospodarka Węgier jest wysoce zintegrowana z gospodarką strefy euro dzięki powiązaniom wynikającym z handlu i inwestycji. Na podstawie wybranych wskaźników dotyczących otoczenia biznesu można stwierdzić, że wyniki Węgier w tej dziedzinie są gorsze niż w wielu państwach członkowskich strefy euro. Sektor finansowy Węgier jest dobrze zintegrowany z systemem finansowym UE.
5.POLSKA
W świetle oceny zgodności przepisów prawnych oraz spełnienia kryteriów konwergencji, a także uwzględniając dodatkowe istotne czynniki, Komisja jest zdania, że Polska nie spełnia warunków przyjęcia euro.
Prawodawstwo polskie – w szczególności ustawa o Narodowym Banku Polskim (NBP) oraz Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – nie jest w pełni zgodne z wymogiem określonym w art. 131 TFUE. Niezgodności dotyczą kwestii niezależności banku centralnego, zakazu finansowania ze środków banku centralnego oraz jego integracji z ESBC z chwilą przyjęcia euro. Ponadto ustawa o NBP zawiera również pewne niedociągnięcia w odniesieniu do niezależności banku centralnego oraz jego integracji z ESBC z chwilą przyjęcia euro.
Polska nie spełnia kryterium stabilności cen. Średnia stopa inflacji w Polsce w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 2,8 %, czyli znacznie powyżej wartości referencyjnej wynoszącej 1,8 %. Przewiduje się, że w najbliższych miesiącach utrzyma się na poziomie znacznie powyżej wartości referencyjnej.
Roczna stopa inflacji HICP wzrosła do 1,5 % do września 2018 r., po czym do stycznia 2019 r. zmalała do poziomu 0,6 %. Wzrosła ona do 2,1 % do kwietnia 2019 r., a następnie do 2,4 % do listopada, głównie wskutek rosnącej inflacji w sektorze usług, częściowo spowodowanej wzrostem jednostkowych kosztów pracy. Roczna inflacja wzrosła gwałtownie pod koniec 2019 r. i na początku 2020 r. – w styczniu 2020 r. osiągnęła poziom 3,8 %. Wyjaśnień tej ogólnej zmiennej tendencji należy szukać w znacznych zmianach w dynamice cen energii i żywności nieprzetworzonej. W marcu 2020 r. roczna stopa inflacji HICP wynosiła 3,9 %.
Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że inflacja wzrośnie z 2,1 % w 2019 r. do 2,5 % w 2020 r. i do 2,8 % w 2021 r., głównie z powodu wzrostu cen żywności w 2020 r. i ożywienia gospodarczego w 2021 r. Stosunkowo niski poziom cen w Polsce (około 56 % średniej dla strefy euro w 2018 r.) wskazuje na znaczny potencjał jego konwergencji w perspektywie długoterminowej.
Polska spełnia kryterium dotyczące sytuacji finansów publicznych. Polska nie jest objęta decyzją Rady w sprawie istnienia nadmiernego deficytu. Deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych zmniejszył się z 1,5 % PKB w 2017 r. do 0,2 % PKB w 2018 r. Relacja deficytu do PKB uległa pogorszeniu do 0,7 % w 2019 r. i zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że wyniesie ona 9,5 % w 2020 r. oraz, przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki, 3,8 % w 2021 r., głównie z powodu wpływu pandemii COVID-19 na działalność gospodarczą oraz środków służących wspieraniu gospodarki. W dniu 20 maja 2020 r. Komisja przyjęła sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 TFUE w związku z planowanym przekroczeniem określonej w Traktacie wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu określonego w pakcie stabilności i wzrostu nie zostało spełnione. W świetle obecnej sytuacji Komisja uważa, że na tym etapie nie należy podejmować decyzji o objęciu Polski procedurą nadmiernego deficytu. Przewiduje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB znacznie wzrośnie – z 46 % w 2019 r. do 58 % w 2021 r. Krajowe ramy fiskalne w Polsce są zasadniczo silne, a słabości występują głównie w obszarach planowania budżetu i procedur budżetowych oraz niezależnego monitorowania.
Polska nie spełnia kryterium kursu walutowego. Złoty polski nie uczestniczy w ERM II. Polska stosuje mechanizm płynnego kursu walutowego, który umożliwia bankowi centralnemu przeprowadzanie interwencji na rynku walutowym. W ciągu ostatnich dwóch lat złoty był notowany na poziomie około 4,3 względem euro z niewielkimi wahaniami. Krótkie względne osłabienie wartości złotego odnotowano w lipcu 2018 r. oraz w sierpniu i wrześniu 2019 r. (kurs 4,35 PLN/EUR) w związku z oznakami spowolnienia gospodarczego. Następnie odnotowano okres umocnienia – po rozluźnieniu polityki pieniężnej w niektórych dużych zaawansowanych gospodarkach średni kurs walutowy osiągnął 4,25 PLN/EUR w styczniu 2020 r. Kryzys związany z COVID-19 spowodował osłabienie wartości złotego do średnio 4,4 PLN/EUR w marcu 2020 r. Różnica poziomu krótkoterminowych stóp procentowych względem strefy euro wzrosła z około 200 do około 210 punktów bazowych w lipcu 2019 r., lecz w marcu 2020 r. zmalała do średnio około 190 punktów bazowych. W marcu 2020 r. złoty był o około 5 % słabszy względem euro niż dwa lata wcześniej.
Polska spełnia kryterium konwergencji długoterminowych stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 2,2 %, czyli poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 2,9 %. Miesięczna średnia długoterminowa stopa procentowa wynosiła około 3,2 % w okresie od maja do listopada 2018 r., a następnie zmalała do 2,7 % na początku 2019 r. Latem 2019 r. odnotowała dalszy spadek do około 2 % i osiągnęła poziom około 1,8 % w marcu 2020 r. W marcu 2020 r. różnica poziomu długoterminowych stóp procentowych względem niemieckich obligacji referencyjnych wynosiła około 230 punktów bazowych.
W analizie uwzględniono również czynniki dodatkowe, w tym kształtowanie się bilansu płatniczego oraz integrację rynków. W saldzie obrotów Polski z zagranicą w ciągu ostatnich dwóch lat utrzymała się nadwyżka, do której przyczyniła się poprawa salda handlu usługami. Gospodarka Polski jest dobrze zintegrowana z gospodarką strefy euro dzięki powiązaniom wynikającym z handlu i inwestycji. Na podstawie wybranych wskaźników dotyczących otoczenia biznesu można stwierdzić, że wyniki Polski w tej dziedzinie są zbliżone do średniej dla państw członkowskich strefy euro. Sektor finansowy Polski jest dobrze zintegrowany z systemem finansowym UE.
6.RUMUNIA
W świetle oceny zgodności przepisów prawnych oraz spełnienia kryteriów konwergencji, a także uwzględniając dodatkowe istotne czynniki, Komisja jest zdania, że Rumunia nie spełnia warunków przyjęcia euro.
Prawodawstwo rumuńskie – w szczególności ustawa nr 312 o statucie Narodowego Banku Rumunii (Banca Națională a României, BNR) – nie jest w pełni zgodne z wymogiem określonym w art. 131 TFUE. Niezgodności dotyczą kwestii niezależności banku centralnego, zakazu finansowania ze środków banku centralnego oraz jego integracji z ESBC z chwilą przyjęcia euro. Ponadto ustawa o BNR zawiera niedociągnięcia, jeśli chodzi o niezależność banku centralnego oraz integrację banku centralnego z ESBC w chwili przyjęcia euro w odniesieniu do celów BNR i zadań ESBC określonych w art. 127 ust. 2 TFUE i art. 3 statutu ESBC i EBC.
Rumunia nie spełnia kryterium stabilności cen. Średnia stopa inflacji w Rumunii w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 3,7 %, czyli znacznie powyżej wartości referencyjnej wynoszącej 1,8 %. Przewiduje się, że w najbliższych miesiącach utrzyma się na poziomie znacznie powyżej wartości referencyjnej.
Roczna stopa inflacji HICP w Rumunii wzrosła do 4,1 % w 2018 r. i w 2019 r. utrzymała się na stosunkowo wysokim poziomie średnio 3,9 %, do czego przyczynił się silny popyt konsumpcyjny. We wrześniu 2018 r. inflacja osiągnęła szczytowy poziom 4,7 %, co było spowodowane zanikiem wpływu wcześniejszych obniżek VAT, wzrostem cen ropy na świecie oraz wycofaniem obniżki akcyzy w styczniu 2017 r. Do końca 2018 r. inflacja zmalała do 3,0 %, między innymi z powodu gwałtownego spadku międzynarodowych cen ropy naftowej w czwartym kwartale 2018 r. Po wzroście do poziomu 4,4 % w kwietniu 2019 r. obniżyła się do 3,2 % do października 2019 r., lecz ponownie wzrosła do 4 % w grudniu 2019 r. W pierwszych trzech miesiącach 2020 r. inflacja zmalała i osiągnęła w marcu 2020 r. poziom 2,7 %.
Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się, że średnia roczna stopa inflacji spadnie do 2,5 % w 2020 r. i wzrośnie do 3,1 % w 2021 r. Stosunkowo niski poziom cen w Rumunii (około 50 % średniej dla strefy euro w 2018 r.) wskazuje na znaczny potencjał jego konwergencji w perspektywie długoterminowej.
Rumunia nie spełnia kryterium dotyczącego sytuacji finansów publicznych. W związku z przekroczeniem w 2019 r. progu deficytu określonego w Traktacie Rada w dniu 4 kwietnia 2020 r. wszczęła procedurę nadmiernego deficytu wobec Rumunii, wskazując rok 2022 jako termin korekty nadmiernego deficytu. Od czerwca 2017 r. Rumunia była stale objęta kolejnymi procedurami znacznego odchylenia, lecz nie podjęła skutecznych działań. W związku z tym deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wzrósł z 2,9 % w 2018 r. do 4,3 % w 2019 r., do czego przyczynił się wzrost wydatków bieżących i odbicie wydatków kapitałowych od rekordowo niskich poziomów w poprzednich latach. W prognozie służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się dalszy wzrost deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych do około 9,2 % PKB w 2020 r. i około 11,4 % PKB w 2021 r., przy założeniu kontynuacji dotychczasowej polityki. Tendencja ekspansywna wynikająca w dużej mierze z uchwalonych podwyżek emerytur zostanie wzmocniona wskutek wpływu kryzysu związanego z COVID-19. Oczekuje się, że relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB wzrośnie z 35,2 % w 2019 r. do około 46,2 % w 2020 r. i 54,7 % w 2021 r. Pomimo posiadania przez Rumunię odpowiednich ram prawnych wyniki w zakresie wdrażania rumuńskich ram fiskalnych były na ogół niezadowalające i nie poprawiły się od czasu ostatniego sprawozdania. Wynika to z faktu, że władze kontynuowały praktykę stosowania odstępstw od krajowych reguł fiskalnych, przez co były one nieskuteczne.
Rumunia nie spełnia kryterium kursu walutowego. Lej rumuński nie uczestniczy w ERM II. Rumunia stosuje mechanizm płynnego kursu walutowego, który umożliwia bankowi centralnemu przeprowadzanie interwencji na rynku walutowym. Średni kurs wymiany leja rumuńskiego wyniósł 4,65 RON/EUR w 2018 r. Po osłabieniu leja o około 1 % względem euro w okresie od stycznia do maja 2019 r. nastąpił krótki okres umiarkowanego umacniania się tej waluty latem 2019 r., ale po październiku 2019 r. tendencja spadkowa powróciła w umiarkowanym stopniu. W okresie od połowy lutego do końca marca 2020 r. lej osłabił się o około 1,1 % w związku z wybuchem epidemii COVID-19. Różnica poziomu trzymiesięcznych stóp procentowych względem euro wyniosła w marcu 2020 r. około 325 punktów bazowych, w lipcu 2018 r. zaś jej szczytowy poziom wynosił 370 punktów bazowych. W marcu 2020 r. lej rumuński był o około 3 % słabszy względem euro niż dwa lata wcześniej.
Rumunia nie spełnia kryterium konwergencji długoterminowych stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa w Rumunii w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 4,4 %, czyli powyżej wartości referencyjnej wynoszącej 2,9 %. Długoterminowe stopy procentowe rosły stopniowo od około 4,5 % w kwietniu 2018 r. do 5,1 % w lipcu 2018 r. W okresie od sierpnia 2018 r. do maja 2019 r. długoterminowe stopy procentowe utrzymywały się na stabilnym poziomie średnio około 4,8 %, po czym zaczęły maleć i w listopadzie 2019 r. osiągnęły poziom 4,3 %. Spadek ten odzwierciedlał środki służące luzowaniu polityki pieniężnej, zastosowane przez główne banki centralne, które skutkowały obniżeniem długoterminowej rentowności. Wraz z nasileniem się kryzysu związanego z COVID-19 długoterminowa stopa procentowa wzrosła do 4,6 % w marcu 2020 r., a różnica poziomu długoterminowych stóp procentowych względem niemieckich obligacji referencyjnych osiągnęła w tym miesiącu poziom 510 punktów bazowych.
W analizie uwzględniono również czynniki dodatkowe, w tym kształtowanie się bilansu płatniczego oraz integrację rynków. Saldo obrotów Rumunii z zagranicą było ujemne w 2017 r. po raz pierwszy od pięciu lat i odnotowywało dalszy spadek do -3,2 % PKB w 2018 r. i -3,3 % PKB w 2019 r., co stanowi najgorszy wynik spośród państw poddanych analizie w niniejszym sprawozdaniu. Na podstawie wybranych wskaźników dotyczących otoczenia biznesu można stwierdzić, że wyniki Rumunii w tej dziedzinie są gorsze niż w wielu państwach członkowskich strefy euro. Utrzymująca się nieprzewidywalność regulacyjna była jednym z głównych czynników negatywnie wpływających na otoczenie biznesu w ostatnich latach. Rumuński sektor finansowy jest dobrze zintegrowany z sektorem finansowym UE, w szczególności dzięki wysokiemu poziomowi zagranicznych udziałów w systemie bankowym. W kontekście procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Rumunia została wskazana jako wymagająca szczegółowej oceny sytuacji. W ocenie tej ustalono, że w Rumunii nadal występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej. W szczególności saldo obrotów bieżących w 2019 r. nadal się zwiększało, podczas gdy w kontekście ekspansywnej polityki fiskalnej i nieprzewidywalnego otoczenia biznesu narastało ryzyko związane z konkurencyjnością kosztową.
7.SZWECJA
W świetle oceny zgodności przepisów prawnych oraz spełnienia kryteriów konwergencji, a także uwzględniając dodatkowe istotne czynniki, Komisja jest zdania, że Szwecja nie spełnia warunków przyjęcia euro.
Prawodawstwo szwedzkie – w szczególności ustawa o Szwedzkim Banku Narodowym (Sveriges Riksbank), ustawa o rządzie oraz ustawa o polityce walutowej – nie jest w pełni zgodne z wymogiem określonym w art. 131 TFUE. Niezgodności i niedociągnięcia istnieją w odniesieniu do niezależności banku centralnego, zakazu finansowania ze środków banku centralnego oraz jego integracji z ESBC z chwilą przyjęcia euro.
Szwecja spełnia kryterium stabilności cen. Średnia stopa inflacji w Szwecji w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła 1,6 %, czyli poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 1,8 %. Przewiduje się, że w najbliższych miesiącach stopa inflacji utrzyma się na poziomie poniżej wartości referencyjnej.
Średnia stopa inflacji w Szwecji osiągnęła poziom 1,7 % w 2019 r., co oznacza spadek z 2,0 % w 2018 r. W kwietniu i maju 2019 r. inflacja przez krótki czas wynosiła 2,1 %, po czym spadła do poziomu 1,3 % we wrześniu, a następie po chwilowym odbiciu do 1,8 % w listopadzie ponownie zmniejszyła się wskutek spowolnienia wzrostu gospodarczego i gwałtownego spadku cen energii. W marcu 2020 r. roczna stopa inflacji HICP wynosiła 0,8 %.
Przewiduje się, że ceny ropy naftowej będą przyczyniać się do obniżenia stopy inflacji HICP w 2020 r., a wzrost płac pozostanie umiarkowany, co powinno z nadwyżką zrekompensować wpływ spodziewanego spadku wartości korony. W prognozie służb Komisji z wiosny 2020 r. przewiduje się zatem roczną średnią stopę inflacji na poziomie 0,4 % w 2020 r. i 1,1 % w roku 2021. Poziom cen w Szwecji jest stosunkowo wysoki (około 116 % średniej dla strefy euro w 2018 r.).
Szwecja spełnia kryterium dotyczące sytuacji finansów publicznych. Szwecja nie jest objęta decyzją Rady w sprawie istnienia nadmiernego deficytu. Nadwyżka sektora instytucji rządowych i samorządowych nieznacznie zmniejszyła się z 0,8 % PKB w 2018 r. do 0,5 % PKB w 2019 r., co odzwierciedla w szczególności niższy poziom przychodów związany ze spowolnieniem tempa wzrostu realnego PKB. Zgodnie z prognozą służb Komisji z wiosny 2020 r. oczekuje się, że wskutek kryzysu związanego z COVID-19 saldo sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie -5,6 % PKB w 2020 r., a w 2021 r. – -2,2 %. W dniu 20 maja 2020 r. Komisja przyjęła sprawozdanie na podstawie art. 126 ust. 3 TFUE w związku z planowanym przekroczeniem określonej w Traktacie wartości referencyjnej wynoszącej 3 % PKB. W sprawozdaniu stwierdzono, że kryterium deficytu określonego w pakcie stabilności i wzrostu nie zostało spełnione. W świetle obecnej sytuacji Komisja uważa, że na tym etapie nie należy podejmować decyzji o objęciu Szwecji procedurą nadmiernego deficytu. Relacja długu brutto sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB spadła w 2019 r. do 35,1 % PKB i przewiduje się, że wzrośnie do 42,6 % PKB w 2020 r., a w 2021 r. utrzyma się na zasadniczo stabilnym poziomie 42,5 % PKB. Szwecja ma silne ramy fiskalne, które zreformowano w 2019 r., zachowując kluczowe filary poprzedniej struktury i wzmacniając je nowymi elementami (takimi jak kotwica długu na poziomie 35 % PKB).
Szwecja nie spełnia kryterium kursu walutowego. Korona szwedzka nie uczestniczy w ERM II. Szwecja stosuje mechanizm płynnego kursu walutowego, który umożliwia bankowi centralnemu przeprowadzanie interwencji na rynku walutowym. W latach 2018–2019 nadal utrzymywała się długoterminowa tendencja obniżania wartości korony względem euro. Spadek wartości miał miejsce pomimo pewnego zaostrzenia polityki pieniężnej (w porównaniu ze strefą euro) oraz wzrostu różnicy między trzymiesięcznymi stopami STIBOR i EURIBOR w 2019 r. – różnica ta wynosiła średnio -7 punktów bazowych w 2018 r. i 33 w 2019 r. W marcu 2020 r. różnica wynosiła około 65 punktów bazowych. Spadek wartości nie był jednolity w okresie objętym sprawozdaniem: w październiku 2019 r. kurs korony względem euro osiągnął wartość szczytową wynoszącą 10,80 SEK/EUR, po czym w okresie od grudnia 2019 r. do lutego 2020 r. nieznacznie obniżył się do poziomu 10,5–10,6. Kryzys związany z COVID-19 doprowadził do tymczasowego silnego spadku wartości korony. W ciągu dwóch lat do marca 2020 r. korona szwedzka utrzymywała kurs średnio na poziomie około 10,5 SEK/EUR, a jej wartość względem euro spadła o mniej więcej 7 %.
Szwecja spełnia kryterium konwergencji długoterminowych stóp procentowych. Średnia długoterminowa stopa procentowa w Szwecji w okresie 12 miesięcy do marca 2020 r. wyniosła -0,1 %, czyli znacznie poniżej wartości referencyjnej wynoszącej 2,9 %. W sierpniu 2019 r. odnotowano nowy rekordowo niski poziom szwedzkich długoterminowych stóp procentowych w ujęciu miesięcznym, wynoszący -0,36. Po odbiciu od wartości ujemnych w listopadzie ubiegłego roku w lutym 2020 r. stopa procentowa ponownie osiągnęła wartość ujemną wskutek kryzysu związanego z COVID-19 i w marcu 2020 r. wyniosła -0,17 %. Różnica poziomu względem niemieckich obligacji referencyjnych pozostawała niewielka, nawet gdy w 2019 r. nieznacznie wzrosła po spadku w 2018 r. W marcu 2020 r. wynosiła 37 punktów bazowych.
W analizie uwzględniono również czynniki dodatkowe, w tym kształtowanie się bilansu płatniczego oraz integrację rynków. W saldzie obrotów Szwecji z zagranicą utrzymała się nadwyżka; w 2018 r. wynosiła ona 1,7 % PKB, a w 2019 r. – 3,9 %. Gospodarka Szwecji jest dobrze zintegrowana z gospodarką strefy euro dzięki powiązaniom wynikającym z handlu i inwestycji. Na podstawie wybranych wskaźników dotyczących otoczenia biznesu można stwierdzić, że wyniki Szwecji w tej dziedzinie są lepsze niż w większości państw członkowskich strefy euro. Sektor finansowy Szwecji jest dobrze zintegrowany z systemem finansowym UE. W kontekście procedury dotyczącej zakłóceń równowagi makroekonomicznej Szwecja została wskazana jako wymagająca dalszej szczegółowej oceny sytuacji. W ocenie tej ustalono, że w Szwecji nadal występują zakłócenia równowagi makroekonomicznej, gdyż zawyżony poziom cen nieruchomości mieszkaniowych w połączeniu ze stale rosnącym zadłużeniem gospodarstw domowych stwarza ryzyko nieuporządkowanej korekty.