KOMISJA EUROPEJSKA
Bruksela, dnia15.11.2017
COM(2017) 669 final
SPRAWOZDANIE KOMISJI
DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY
Sprawozdanie z postępów w realizacji Europejskiego programu w zakresie migracji
{SWD(2017) 372 final}
1.
WPROWADZENIE
Od czasu przyjęcia Europejskiego programu w zakresie migracji w maju 2015 r. działania UE mające na celu sprostanie wyzwaniom kryzysu uchodźczego i migracyjnego ujęto w ramy gwarantujące spójne podejście. We wrześniu 2017 r., przy okazji przeglądu śródokresowego programu, Komisja dokonała całościowej oceny postępów poczynionych w zakresie reakcji na kryzys i realizacji działań przewidzianych w programie. Podczas posiedzenia w październiku 2017 r. Rada Europejska odnotowała wyniki osiągnięte na wszystkich płaszczyznach oraz wezwała do skonsolidowania podejmowanych prac.
Komisja Europejska kontynuowała prace w odniesieniu do wszystkich poszczególnych części Europejskiego programu w zakresie migracji. Aby monitorować postępy i umożliwić opartą na dowodach ocenę wypełniania zobowiązań podjętych przez instytucje UE i przez państwa członkowskie, w tym zobowiązań ujętych w konkluzjach Rady Europejskiej, Komisja regularnie przedstawia sprawozdania z postępów prac w zakresie realizacji postanowień oświadczenia UE–Turcja, relokacji i przesiedlania, operacyjności Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej oraz z postępów w realizacji działań w ramach partnerstwa w zakresie współpracy z poszczególnymi krajami pochodzenia lub tranzytu.
Każdy z kierunków działań ma wpływ na ogólną skuteczność reakcji UE. Jak zapowiedziano w przeglądzie śródokresowym, niniejsze skonsolidowane sprawozdanie odzwierciedla i wzmacnia kompleksowe podejście dzięki połączeniu poszczególnych obszarów. Uwzględniając informacje zawarte w załącznikach, w sprawozdaniu przedstawiono najistotniejsze zmiany, jakie zaszły od publikacji ostatniego sprawozdania z dnia 6 września, i określono kluczowe działania, które wymagają od stosownych podmiotów przeprowadzenia działań następczych, szczególnie w okresie poprzedzającym kolejne posiedzenie Rady Europejskiej, które odbędzie się w grudniu.
2.
SYTUACJA NA GŁÓWNYCH SZLAKACH MIGRACYJNYCH
Szlak wschodniośródziemnomorski
W porównaniu z okresem sprzed rozpoczęcia stosowania oświadczenia UE–Turcja w marcu 2016 r. ruch migracyjny na szlaku wschodniośródziemnomorskim pozostaje ograniczony. jednak od początku lata 2017 r. wzrosła liczba migrantów przybywających na wyspy greckie, co jest zgodne z sezonowymi tendencjami. Od połowy sierpnia nastąpił dalszy wzrost presji migracyjnej, przy średniej liczbie 198 przypadków nielegalnego przekroczenia granicy dziennie we wrześniu i w październiku w porównaniu z 99 przypadkami w tym samym okresie w 2016 r.. Od początku 2017 r. wśród migrantów przybywających na wyspy greckie najwięcej było osób pochodzących z Syrii (39 %), Iraku (17 %), Afganistanu (10 %) i Pakistanu (6 %).
Pojawiają się również sygnały, że migranci starają się opuścić Turcję innymi szlakami, które nie prowadzą przez Morze Egejskie. Chociaż liczba wykrytych przypadków nielegalnego przekroczenia granicy z Turcji do Bułgarii pozostaje niska, liczba osób nielegalnie przekraczających granicę z Turcji do Grecji drogą lądową wzrosła w ostatnim czasie (średnio 29 wykrytych przypadków dziennie w okresie między dniem 4 września a 9 listopada w porównaniu z 20 przypadkami w ciągu ostatnich sześciu miesięcy). W 2017 r. wśród migrantów przybywających do Grecji kontynentalnej znajdują się jak dotąd osoby z Turcji (37 %), Syrii (27 %), Pakistanu (15 %) i Iraku (12 %). Z drugiej strony wydaje się, że w okresie letnim migranci przestali przedostawać się z Turcji do Rumunii przez Morze Czarne. Zmniejszyła się również liczba migrantów przedostających się z Turcji do Włoch, choć nadal zdarza się to regularnie (dotychczas 3 676 osób w 2017 r.). W 2017 r. zarejestrowano również szereg osób przybywających z Turcji na Cypr (dotychczas 917 osób w 2017 r.).
Szlak zachodniobałkański
Chociaż liczba wykrytych nielegalnych migrantów na punktach wejścia na szlak zachodniobałkański ustabilizowała się na niskim poziomie, niektóre państwa członkowskie na końcu tego szlaku donoszą, że na ich terytorium wciąż dociera znaczna liczba migrantów i osób ubiegających się o azyl. Fakt, że znaczna liczba takich osób nie figuruje w systemie Eurodac, dodatkowo potwierdza wniosek, że wielu nielegalnym migrantom udaje się kontynuować podróż bez wykrycia. Zasadnicze znaczenie dla rozwiązania tego problemu ma współpraca między tymi państwami członkowskimi, Europolem oraz Europejską Agencją Straży Granicznej i Przybrzeżnej. Konieczna jest stała obserwacja sytuacji, między innymi przez pełne wykorzystanie odbywających się co dwa tygodnie wideokonferencji pod przewodnictwem Komisji.
Szlak środkowośródziemnomorski
Największa liczba osób przedostających się drogą morską nadal korzysta ze szlaku środkowośródziemnomorskiego. W ostatnich miesiącach nastąpiła stabilizacja ogólnej sytuacji migracyjnej, przy spadku liczby osób opuszczających Libię tym szlakiem, notowanym od połowy lipca. Liczba migrantów przekraczających granicę Włoch była wprawdzie zauważalnie wyższa na początku lata, jednak we wrześniu odnotowano stałą tendencję spadkową ogólnej liczby przybywających migrantów. Liczba ta spadła o 30 % w porównaniu z 2016 r., ogólnie pozostaje jednak wysoka i jak dotąd wynosi 114 000 osób w tym roku. Trzy główne narodowości wśród wszystkich przybywających migrantów to: Nigeryjczycy (15 %), Gwinejczycy (8 %), oraz obywatele Wybrzeża Kości Słoniowej (8 %). Ponadto zarejestrowano znaczny wzrost liczby migrantów opuszczających Tunezję w kierunku Włoch – liczba ta wzrosła w 2017 r. siedmiokrotnie w porównaniu z 2016 r., chociaż jest znacznie niższa niż w przypadku Libii. Odpływy migrantów, których krajami pochodzenia są kraje Afryki Zachodniej, z Nigru w kierunku Libii i Europy wciąż podlegają tendencji spadkowej, nadal obserwuje się jednak pewne przesunięcia trasy w kierunku Algierii.
Szacuje się, że dotychczas w 2017 r. liczba osób, które straciły życie, i osób zaginionych wynosi 2 750 w porównaniu z 4 581 osobami w 2016 r. W ramach działań UE wspierających włoską straż przybrzeżną uratowano ponad 285 100 migrantów. Ponadto libijska straż przybrzeżna szacuje, że w tym roku uratowała na libijskich wodach terytorialnych łącznie ponad 18 400 osób (do dnia 6 października), w czym pomógł im zwrot statków po przeszkoleniu członków załogi. Prace Międzynarodowej Organizacji ds. Migracji i władz Nigru mające na celu prowadzenie misji poszukiwawczo-ratunkowych na pustyni wspiera również fundusz powierniczy UE dla Afryki: w 2017 r. zapewniono bezpieczeństwo ponad 1 100 migrantom porzuconym przez przemytników.
Szlak zachodniośródziemnomorski
W 2017 r. odnotowano tendencję wzrostową w zakresie napływu nielegalnych migrantów na szlaku zachodniośródziemnomorskim i na szlaku atlantyckim, przy całkowitej liczbie osób przekraczających granicę Hiszpanii wynoszącej 22 031, czyli o blisko 94 % więcej niż w tym samym okresie w 2016 r. W 2017 r. – do końca sierpnia trzema głównymi krajami pochodzenia migrantów były: Maroko (21 %), Wybrzeże Kości Słoniowej (18 %) i Gwinea (14 %).
Tendencje w zakresie wniosków o udzielenie azylu
Do końca września 2017 r. w UE i państwach stowarzyszonych złożono 535 609 wniosków o udzielenie azylu, w porównaniu z 1 010 839 wnioskami złożonymi w tym samym okresie w ubiegłym roku. W pierwszej połowie 2017 r. w pierwszej instancji rozpatrzono pozytywnie 275 710 wniosków w porównaniu z 293 315 decyzjami wydanymi w tym samym okresie w ubiegłym roku.
3.
WSPARCIE OPERACYJNE ZE STRONY UE NA SZLAKACH
Podstawą wsparcia UE pozostaje funkcjonujące od 2015 r. podejście „hotspot”. Komisja dokonała oceny dotychczasowego funkcjonowania hotspotów w Grecji i we Włoszech w ścisłej współpracy z agencjami oraz zgromadziła najlepsze praktyki dotyczące wdrażania tego podejścia.
Istotne znaczenie dla określania profili ryzyka i walki z siatkami przemytników ma rozmieszczenie zaproszonych funkcjonariuszy Europolu. Funkcjonariusze ci będą nadal prowadzili kontrole bezpieczeństwa drugiej linii w greckich i włoskich hotspotach.
Kolejnym istotnym priorytetem w pracach UE jest skupienie szczególnej uwagi na potrzebach dzieci w procesie migracyjnym. W najlepszych praktykach dotyczących wdrażania podejścia „hotspot” określono szczególne działania, jakie należy podejmować, aby pomagać dzieciom i innym grupom osób wymagających szczególnego traktowania. 11. Europejskie forum na rzecz praw dziecka, które odbyło się w dniach 7–8 listopada, stanowiło okazję do zastanowienia się nad potrzebą znalezienia rozwiązań stanowiących alternatywę dla środków detencyjnych stosowanych względem dzieci w kontekście migracji.
Szlak wschodniośródziemnomorski
Kluczowe znaczenie dla wdrożenia hotspotów w Grecji ma wsparcie udzielane przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej, Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu i Europol, jak również rozmieszczenie dwunastu statków na potrzeby operacji morskich. Obecnie trwają prace nad precyzyjniejszym ustaleniem liczby i potrzeb migrantów, w tym na terytorium hotspotów. Przewiduje się, że rząd Grecji zakończy pierwsze podsumowanie tych prac do końca listopada.
Wciąż niewystarczająca jest jednak liczba ośrodków przyjęć w hotspotach, pomimo ustaleń przewidzianych w krajowym programie w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji. Rosnąca presja spowodowana występującą ostatnio wysoką liczbą przybywających migrantów może przyczynić się do powstania dodatkowej presji. Pilną kwestią nadal jest poprawa dostępności i jakości ośrodków przyjęć, w tym przez skuteczniejsze zaspokajanie szczególnych potrzeb grup osób wymagających szczególnego traktowania. Konieczne jest, aby greckie władze podjęły natychmiastowe działania w celu wyeliminowania niedociągnięć w ośrodkach recepcyjnych na wyspach i przygotowania ich do zimy. Komisja jest gotowa, aby udzielić stosownego wsparcia.
UE nadal udziela również znacznego wsparcia finansowego Grecji, która staje przed wyzwaniami, jakie niesie ze sobą kryzys. Dotychczas z instrumentu wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych rozdzielono ponad 440 mln EUR na terytorium UE, aby wesprzeć działania 15 partnerów zaangażowanych w pomoc humanitarną. Dzięki temu instrumentowi możliwe było zapewnienie wystarczającej liczby miejsc przyjęć na kontynencie (ich dostępność ulega zmianie w zależności od potrzeb, osiągając maksymalnie 40 000), jak również przyczynienie się do utworzenia zdolności przyjmowania na wyspach. Bieżącym priorytetem dla greckich władz w ramach tych prac jest przeniesienie jak największej liczby uchodźców z obozów do wynajmowanych miejsc zakwaterowania. Ustanowiono również program wielocelowego wsparcia pieniężnego. Głównym celem programu udostępnienia wynajmowanych miejsc zakwaterowania i wsparcia pieniężnego jest zapewnienie godnych warunków osobom, które tego potrzebują. Na dzień 7 listopada utworzono 19 447 miejsc zakwaterowania. Liczba uchodźców objętych programem zakwaterowania w miastach jest jednak zmienna i obecnie wynosi 15 458 uchodźców. Średnio 32 500 uchodźców miesięcznie otrzymuje wsparcie pieniężne.
Trwają rozmowy z władzami greckimi dotyczące przyjęcia planu finansowego na 2018 r., w którym zostaną określone niezbędne potrzeby, działania i stosowne źródła finansowania. Poczyniono dalsze kroki w celu zapewnienia bardziej stabilnego wsparcia dzięki przejściu z finansowania kryzysowego na korzystanie ze środków pieniężnych przydzielonych Grecji w ramach programów krajowych. Finansowanie w ramach tych programów wykorzystuje się na przykład, aby wspierać świadczenie takich usług jak usługi w zakresie gastronomii, zakwaterowania i sprzątania w hotspotach, a także usługi w schroniskach dla osób małoletnich bez opieki. Już teraz w ramach tych programów finansowane są uzgodnione priorytety, w tym służby przyjmujące na wyspach i schroniska dla osób małoletnich bez opieki. Decydujące znaczenie dla łagodzenia presji miało również wsparcie UE (dotychczas ok. 27 mln EUR) na rzecz programu wspomaganych dobrowolnych powrotów i środków reintegracyjnych realizowanego przez Międzynarodową Organizację ds. Migracji: w 2017 r. w ramach tego programu ponad 4 800 osób powróciło do swojego kraju pochodzenia.
W Grecji zespoły Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu wspierają greckie władze w identyfikowaniu i rejestracji potencjalnych wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową oraz przekazują migrantom informacje na temat systemu ochrony międzynarodowej w Grecji i procedury relokacji. Ponadto eksperci udzielają porad dotyczących oceny narodowości i możliwych kwestii związanych z wykluczeniem oraz przyczyniają się do wykrywania możliwych przestępstw przeciwko wiarygodności dokumentów. Na dzień 9 listopada w ramach Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu rozmieszczono 18 ekspertów z państw członkowskich, którzy mają zapewniać wsparcie w procesie relokacji, oraz jednego eksperta, który ma wspierać grecki departament przyjmowania i identyfikacji. Na dzień 8 listopada Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej rozmieściła 21 ekspertów na granicy między Grecją a byłą jugosłowiańską republiką Macedonii.
Znaczne wsparcie finansowe przeznaczono również dla Bułgarii z przeznaczeniem na wyzwania migracyjne. Niedawno przedłużono o rok termin wykorzystania dotacji na pomoc doraźną, które przyznano Bułgarii jesienią 2016 r. Pozwoli to na ich pełne wykorzystanie. Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej nadal wspiera Bułgarię w kontroli jej granic lądowych, mając również na celu zapobieganie wtórnym przepływom. Obecnie rozmieszczonych jest 143 funkcjonariuszy, jak również różnego rodzaju wyposażenie. W ramach krajowego programu Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (2014–2020) przydzielono Bułgarii 4,5 mln EUR na pokrycie działań związanych z powrotem, w tym na wspomagane dobrowolne powroty; w ramach wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych 800 osób uzyskało pomoc we wspomaganym dobrowolnym powrocie (do dnia 10 listopada 2017 r.).
Oświadczenie UE–Turcja
Realizacja postanowień oświadczenia UE–Turcja nadal odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu skutecznego i wspólnego rozwiązania problemu migracji w regionie wschodniośródziemnomorskim przez UE i Turcję. Nadal przynosi ona konkretne rezultaty w ograniczaniu nielegalnych i niebezpiecznych przepraw i w ratowaniu życia na Morzu Egejskim. Za pośrednictwem Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji – realizowanego w ramach oświadczenia – udało się zapewnić praktyczne wsparcie dla uchodźców syryjskich i przyjmujących ich społeczności w Turcji oraz zagwarantować przesiedlenie Syryjczyków z Turcji do Europy. Pełna i trwała realizacja postanowień oświadczenia wymaga nieustających wysiłków i woli politycznej wszystkich stron.
Komisja i agencje UE kontynuują działania ukierunkowane na realizację postanowień oświadczenia (zob. załącznik 2), w tym udzielając wsparcie greckim służbom azylowym. Jednakże nadal utrzymują się niedociągnięcia zidentyfikowane w poprzednich sprawozdaniach. Przede wszystkim wciąż bardzo wolne jest tempo realizowanych na podstawie oświadczenia powrotów do Turcji – od marca 2016 r. odbyło się jedynie 1 969 powrotów. z czego zaledwie 439 było skutkiem negatywnego orzeczenia sądowego w drugiej instancji wydanego w sprawie wniosku o udzielenie azylu. Główną część postanowień oświadczenia stanowi zapewnienie skutecznych powrotów po zakończeniu postępowania sądowego, zależy to zatem w dużym stopniu od zasobów przydzielonych na wszystkich istotnych etapach greckiego systemu azylowego. Pomimo orzeczenia greckiej Rady Państwa opublikowanego dnia 22 września 2017 r., w którym oddaliła ona odwołania dwóch Syryjczyków, stwierdzając tym samym, że Turcja jest krajem, do którego migranci mogą bezpiecznie wracać na podstawie oświadczenia, z zastrzeżeniem indywidualnej oceny, liczba decyzji wydawanych przez komitety odwoławcze nie wzrosła znacząco, co skutkuje niską liczbą powrotów, również z powodu licznych późniejszych odwołań administracyjnych. W rezultacie presja wywierana na ośrodki i na działania na wyspach greckich jest wciąż wysoka i nadal rośnie: szacuje się, że na dzień 9 listopada na wyspach przebywa 15 169 migrantów.
Przesiedlenia z Turcji na podstawie oświadczenia; są nadal realizowane. Ważne jest utrzymanie szybkiego tempa w tym obszarze. Od dnia 4 kwietnia 2016 r. przesiedlono z Turcji 11 354 osoby. Jeżeli chodzi o program dobrowolnego przyjmowania ze względów humanitarnych, Komisja i Turcja sfinalizowały obowiązujące procedury działania, które wymagają teraz zatwierdzenia przez państwa członkowskie. Szybkie przyjęcie decyzji o uruchomieniu tych procedur przyczyniłoby się do wdrożenia postanowień oświadczenia i dałoby Syryjczykom bezpieczną i legalną alternatywę wobec nielegalnej migracji do Unii.
Kontynuowany jest dialog operacyjny z tureckimi władzami dotyczący kwestii migracji, a zwłaszcza powrotów i wymiany informacji, a także przesiedlenia. Jeżeli chodzi o wdrażanie planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego, Komisja w dalszym ciągu zachęca Turcję do jak najszybszego spełnienia wszystkich jeszcze niespełnionych kryteriów przewidzianych w tym planie.
Innym kluczowym elementem oświadczenia jest wsparcie za pośrednictwem Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji, ukierunkowane na udzielanie bezpośredniego wsparcia na miejscu (zob. załącznik 3). UE jest na dobrej drodze do zakontraktowania pełnej kwoty 3 mld EUR do końca 2017 r. Podpisano już umowy dotyczące 55 projektów na kwotę 1,78 mld EUR. Wszystkie te umowy są już na etapie skutecznego wdrażania. Całkowita wypłacona kwota sięgnęła 908 mln EUR. Obecnie wdrażane są projekty, w rezultacie których blisko pół miliona syryjskich dzieci uzyska dostęp do edukacji, a około dwóch milionów osób uzyska dostęp do opieki zdrowotnej. We wrześniu 2017 r. nastąpił przełomowy moment, gdyż milion uchodźców znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji zaczęło otrzymywać comiesięczne przelewy elektroniczne na pokrycie swoich codziennych potrzeb.
Jordania i Liban
UE zapewnia również wsparcie innym państwom, które w następstwie kryzysu w Syrii zmagają się z presją migracyjną, oraz pomaga w stawianiu czoła ogromnemu wyzwaniu, jakim jest ciągły kryzys uchodźczy. Jordania i Liban wraz ze swoimi społecznościami przyjmującymi nadal zapewniają środki utrzymania uchodźcom . Zarówno Jordania, jak i Liban podjęły ostatnio istotne działania zmierzające do udostępnienia edukacji wszystkim dzieciom będącym uchodźcami. W ramach regionalnego funduszu powierniczego UE w odpowiedzi na kryzys w Syrii przydzielono jak dotąd 290 mln EUR na projekty w Libanie (zakontraktowano 152,3 mln EUR) i 141 mln EUR na projekty w Jordanii (zakontraktowano 96,5 mln EUR). UE będzie nadal nadawać priorytet działaniom służącym zapewnieniu ochrony i pomocy osobom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji. Wciąż będzie konieczne znaczne międzynarodowe wsparcie finansowe.
|
Najważniejsze działania w przyszłości
·Aby poprawa sytuacji na wyspach greckich była możliwa, greckie władze powinny pilnie zwiększyć odsetek powrotów do Turcji osób, które nie są upoważnione do pozostania w Grecji, przy pełnym poszanowaniu prawa unijnego i międzynarodowego. Odnosi się to również do powrotów Syryjczyków w związku z ostatnim orzeczeniem Rady Państwa.
·Poprawa warunków i zdolności przyjmowania na wyspach.
·Szybkie osiągnięcie porozumienia w sprawie programu dobrowolnego przyjmowania ze względów humanitarnych i jego uruchomienie zgodnie z warunkami określonymi w oświadczeniu UE–Turcja.
·Zakończenie do końca roku kontraktowania w związku z pozostałymi programami pomocy humanitarnej w ramach Instrumentu Pomocy dla Uchodźców w Turcji.
·Dalsze monitorowanie tendencji i zwalczanie przemytu ludzi na szlaku zachodniobałkańskim, w tym dzięki współpracy między państwami członkowskimi a odpowiednimi agencjami.
·Dalsze wsparcie ze strony państw członkowskich na rzecz odpowiednich agencji UE oraz zapewnianie zrównoważonego charakteru działań prowadzonych przez agencje.
·Zapewnienie wystarczającego finansowania, aby wspierać Jordanię i Liban w przyjmowaniu znacznej liczby uchodźców, również mając na względzie brukselską konferencję poświęconą kryzysowi w Syrii i regionowi, która ma się odbyć na wiosnę 2018 r.
|
Szlak środkowośródziemnomorski
W październikowych konkluzjach Rady Europejskiej podkreślono, że rozwiązanie problemów na szlaku środkowośródziemnomorskim leży we wspólnym interesie, a także wyszczególniono szereg działań priorytetowych. Obejmowały one skuteczne działania w zakresie powrotów, przesiedleń i zapewnienie humanitarnych warunków dla migrantów. UE rozszerzyła działania operacyjne w regionie środkowośródziemnomorskim w celu ratowania życia, zwalczania przemytu ludzi oraz wspierania ochrony, stabilizacji sytuacji społeczności i budowania zdolności w ścisłej współpracy z włoskimi władzami. W ramach północnoafrykańskiego segmentu funduszu powierniczego UE dla Afryki zainwestowano całą dostępną kwotę w wysokości 264,58 mln EUR, z czego 131,1 mln EUR zakontraktowano, a 57 mln EUR wypłacono (na 11 programów).
We Włoszech Komisja pracuje nad nowymi sposobami zapewniania wsparcia zgodnie z planem działania z dnia 4 lipca i z wymianą pism między przewodniczącym Junckerem a premierem Gentilonim w sierpniu 2017 r. W ramach działania krótkoterminowego Komisja niezwłocznie wyraziła swoją gotowość do uruchomienia środków finansowych w wysokości do 35 mln EUR jako pomoc doraźną w ramach Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Granice) przeznaczoną na wsparcie szeregu działań priorytetowych określonych przez włoskie ministerstwo spraw wewnętrznych, ukierunkowanych na hotspoty i zwiększenie wydajności procedur oraz zaspokojenie potrzeby osób przybywających do tego kraju. W razie potrzeby Komisja jest, w ramach następnego kroku, gotowa uruchomić kolejne środki w kwocie do 100 mln EUR na wsparcie kryzysowe w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji. Powinno to pomóc Włochom w poczynieniu dalszych postępów w zakresie wewnętrznych aspektów planu działania, m.in. w przyspieszeniu procedur azylowych i procedur powrotu oraz w znacznym zwiększeniu zdolności detencyjnych.
Dnia 30 września 2017 r. otwarto piąty hotspot („Centrum pomocy, wsparcia i identyfikacji”) w Mesynie udostępniający 250 miejsc, niemniej ogólna zdolność przyjmowania w hotspotach jest wciąż zbyt ograniczona. Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu jest obecny we Włoszech w ponad 45 miejscach na obszarze hotspotów i poza nimi. Eksperci prowadzą działania informacyjne i udzielają wsparcia w odniesieniu do rejestracji wnioskodawców występujących o ochronę międzynarodową, mając na uwadze procedurę relokacji. Dnia 9 listopada Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu rozmieścił we Włoszech 53 ekspertów z państw członkowskich, 55 mediatorów kulturowych i 18 członków personelu agencji.
Kontynuowane są operacje nadzoru morskiego. Obecnie rozlokowano osiem jednostek zasobów na potrzeby wspólnej operacji „Tryton” i pięć jednostek morskich na potrzeby operacji Sophia. W rezultacie tych działań zatrzymano 119 osób podejrzanych o przemyt i handel ludźmi oraz wycofano z obiegu ponad 497 zasobów.
UE wciąż dokłada szczególnych starań, aby wspierać libijską straż przybrzeżną. Na morzu i w ośrodkach państw członkowskich zakończył się właśnie cykl szkoleń wstępnych w ramach operacji Sophia, w którym wzięło udział łącznie 142 osób, w tym 39 członków załogi łodzi patrolowych, i w ramach którego przeprowadzono również szkolenie instruktorów. Po przeprowadzeniu starannego procesu weryfikacyjnego 66 członków libijskiego personelu rozpoczęło niedawno szkolenie w Tarencie. Przewiduje się, że następne moduły odbędą się w nadchodzących tygodniach w Hiszpanii, Grecji i we Włoszech. Główne zmiany, jakie nastąpiły w ostatnim czasie, to zwrot statków straży przybrzeżnej i ustanowienie systemu monitorowania. System monitorowania służy do oceny budowania zdolności i dostosowania wymogów szkoleniowych, wspierania Libijczyków w przejmowaniu odpowiedzialności za ochronę ich wód terytorialnych oraz poprawy ochrony i poszanowania praw człowieka. Wstępne sprawozdanie z działań monitorujących zaplanowano na początek 2018 r. W ramach programu Seahorse ukończono ostatnio najnowsze szkolenie, które koncentrowało się na zwiększeniu zdolności libijskiej straży przybrzeżnej z myślą o długoterminowej pracy nad ustanowieniem śródziemnomorskiej sieci Seahorse.
Inicjatywy podejmowane na morzu nadal przynoszą istotne rezultaty, jednocześnie położono większy nacisk na działania na lądzie, aby poprawić przerażające nierzadko warunki, jakie napotykają migranci w Libii, i zapewnić alternatywne rozwiązania dla migrantów zablokowanych i ofiar handlu ludźmi. W ramach programu o wartości 90 mln EUR przyjętego w kwietniu w ramach funduszu powierniczego rozpoczęto specjalne działania na rzecz ochrony migrantów w Libii. Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców współpracował z Międzynarodową Organizacją ds. Migracji w celu poprawy wsparcia migrantów w ośrodkach detencyjnych i w punktach zejścia na ląd. Niemal 4 000 migrantów otrzymuje pomoc medyczną i podstawowe wsparcie, usprawniono monitorowanie statusu osób potrzebujących ochrony w ośrodkach detencyjnych. Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców oraz Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji zapewnili również wsparcie ponad 2 000 wysiedlonych rodzin libijskich. W okresie po starciach między zbrojnymi ugrupowaniami w Sabracie udzielono pomocy medycznej i wsparcia ponad 14 000 migrantów w ośrodkach detencyjnych. W ten sposób fundusz powierniczy bezpośrednio przyczynia się do zaspokajania pilnych potrzeb migrantów.
Planowane są prace infrastrukturalne, aby pomóc w utworzeniu miejsc pracy dla Libijczyków i migrantów, udzielane jest również wsparcie na rozwój małych przedsiębiorstw oraz propagowanie bezpieczeństwa i stabilności społeczności. Szczególną uwagę zwraca się również na dzieci, odnawiając szkoły, zapewniając kształcenie pozaformalne dla Libijczyków i migrantów, szkoląc nauczycieli i zapewniając wsparcie na rzecz przejściowych placówek opieki dla dzieci bez opieki i odseparowanych od rodziców. Wspierane będą miejsca przyjazne dzieciom, takie miejsca będą również powstawać, w tym także w ramach istniejących struktur i ośrodków społecznych. W ramach programu prowadzone są również prace w szerszych sektorach gospodarki, począwszy od niewielkich prac infrastrukturalnych i budowania zdolności na szczeblu samorządowym. Wymagające środowisko, jakim jest obecnie Libia, stanowi przeszkodę w szybszym udzielaniu wsparcia przez UE, Komisja aktywnie współpracuje jednak z partnerami na miejscu, aby zminimalizować opóźnienia.
Do końca listopada zostanie do Trypolisu skierowana zostanie pewna liczba personelu w ramach misji Unii Europejskiej dotyczącej pomocy w zarządzaniu granicami w Libii. Wiosną 2018 r. nastąpi stopniowe wzmocnienie personelu, co umożliwi szerzej zakrojoną, rutynową współpracę z libijskimi władzami odpowiedzialnymi za zarządzanie granicami za ściganie przestępstw i wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych, w tym z policją cywilną i przybrzeżną. Personel misji uczestniczy również w planowaniu misji informacyjnej prowadzonej tej jesieni przez Włochów na południu Libii, w którą są w pełni zaangażowane organy libijskiej straży przybrzeżnej i która koncentruje się na zarządzaniu granicami i na kwestiach migracyjnych.
Rozpoczęto nowe działania na południowej granicy lądowej. Przyjęty w lipcu program na kwotę 46,3 mln EUR zostanie zakontraktowany w listopadzie. Walce z przemytem ludzi towarzyszy zapewnianie alternatywnych – dla przemytu – możliwości gospodarczych. Jest to podstawowy cel komponentu zakładającego stabilizację sytuacji społeczności w ramach przyjętego w kwietniu programu na kwotę 90 mln EUR.
UE nadal aktywnie współpracuje z Międzynarodową Organizacją ds. Migracji w zakresie ochrony migrantów za pośrednictwem wspólnej inicjatywy dotyczącej ochrony i reintegracji migrantów. Programy te obejmują wsparcie wspomaganych dobrowolnych powrotów oraz pomoc w reintegracji, a dotyczą szlaku śródziemnomorskiego. W 2017 r. udzielono pomocy ponad 10 000 migrantów, którzy utknęli w Libii, aby mogli powrócić do swoich państw pochodzenia, a mianowicie Nigerii, Senegalu, Gwinei, Mali, oraz Gambii. Po uwzględnieniu migrantów, którzy – bez szans na dalszą podróż – znajdują się w Nigrze, Mali i Mauretanii, łączna liczba przekracza 15 000 osób. Ponadto zacieśniono współpracę z państwami sąsiedzkimi Libii, aby pomóc większej liczbie migrantów w powrocie do domu z Libii lub większej liczbie uchodźców w przesiedleniu przez społeczność międzynarodową z pomocą Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców. Delegatury Unii w poszczególnych krajach pochodzenia i tranzytu umożliwiły nawiązanie kontaktów w celu zwiększenia wsparcia konsularnego, ułatwiając w ten sposób większą liczbę powrotów.
UE podtrzymuje zaangażowanie na rzecz przemian politycznych sprzyjających włączeniu społecznemu zgodnie z konkluzjami Rady z lipca 2017 r. Przemiany te stanowią warunek wstępny osiągnięcia jednoznacznych i trwałych wyników w zakresie zarządzania ruchami migracyjnymi w Libii i przez jej terytorium. Będzie to stanowiło wsparcie podejmowanych działań mających na celu ustanowienie stałej obecności UE, do czego wzywa Rada Europejska, i co ma istotny wpływ na skuteczność reakcji.
Liczba migrantów wyjeżdżających z Egiptu jest wciąż niewielka. W ostatnim czasie podpisano porozumienie w sprawie finansowania programu na kwotę 60 mln EUR, aby zniwelować czynniki ekonomiczne napędzające nielegalną migrację, zwiększyć zdolność do zatrudnienia oraz podnieść odporność społeczeństw dotkniętych migracją. Oczekuje się, że dialog z Egiptem na temat migracji rozpocznie się w grudniu.
We współpracy z włoskimi władzami opracowywane jest działanie będące odpowiedzią na problem wzrostu liczby migrantów przybywających z Tunezji – zmierzające do ograniczenia liczby przybywających osób, a także zwiększenia liczby powrotów. UE utrzymuje kontakty z Algierią, oferując intensyfikację dialogu i zacieśnienie współpracy zarówno na poziomie dwustronnym, jak i regionalnym.
Rada Europejska kładzie szczególny nacisk na zobowiązanie do zapewnienia wystarczającego i ukierunkowanego finansowania północnoafrykańskiego segmentu funduszu powierniczego UE dla Afryki.
W bezpośrednim finansowaniu zidentyfikowano lukę w wysokości 110 mln EUR, mówiąc dokładniej chodzi tu o finansowanie kontynuacji realizowanego obecnie programu dotyczącego mieszanych przepływów migracyjnych. W ramach rozszerzonego programu będzie prowadzona współpraca z Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców i z Międzynarodową Organizacją ds. Migracji w celu podjęcia kluczowych działań w zakresie wspomaganego dobrowolnego powrotu i środków reintegracyjnych; poprawy warunków dla migrantów w ośrodkach detencyjnych; oraz stabilizacji sytuacji społeczności i wsparcia władz lokalnych w takich obszarach jak nowe możliwości zatrudnienia i wsparcie kluczowych usług. Uwzględniając kluczowe znaczenie działań podejmowanych w Afryce Północnej dla polityki UE ogółem, w 2018 r. konieczna będzie realizacja kolejnych programów zarówno w Libii, jak i w innych państwach Afryki Północnej. Nie będzie możliwe zaspokojenie tych potrzeb, jeżeli państwa członkowskie nie zrealizują dodatkowych wkładów do funduszu powierniczego. Rada Europejska oceni postępy w wypełnieniu tego zobowiązania w grudniu 2017 r.
Szlak zachodniośródziemnomorski
W związku z obserwowaną większą liczbą migrantów na tym szlaku nastąpiła intensyfikacja kontaktów z Marokiem. W październiku na poświęconym tej kwestii spotkaniu ministrów spraw wewnętrznych grupy G6 Komisja wyraziła gotowość świadczenia dalszej pomocy w zakresie zarządzania migracją.
|
Najważniejsze działania w przyszłości
·Zwiększenie przez państwa członkowskie wkładu do przeznaczonego dla Afryki Północnej segmentu funduszu powierniczego, celem zaspokojenia potrzeby przeznaczenia dalszych 110 mln EUR na rzecz Libii. Opracowanie kolejnych kluczowych programów na 2018 r.
·Ustanowienie stałej obecności UE w Libii, gdy tylko pozwolą na to warunki bezpieczeństwa.
·Kontynuacja współpracy z afrykańskimi krajami pochodzenia i tranzytu w ramach partnerstwa, w tym na południowej granicy Libii, intensyfikacja współpracy z państwami sąsiedzkimi Libii w celu zwiększenia liczby powrotów i przesiedleń.
·Monitorowanie przepływów migracyjnych z Tunezji i ocena konieczności podejmowania możliwych działań i udzielania wsparcia.
·Monitorowanie zmian na szlaku zachodniośródziemnomorskim i przygotowanie możliwego wsparcia.
|
4.
DZIAŁANIA PRZECIWKO PRZEMYTOWI MIGRANTÓW
Dołożono znaczących starań, aby zakłócić model działalności przemytników na wszystkich głównych szlakach migracyjnych prowadzących do Europy. Wspierane przez Europol Biuro Wspólnych Operacji w Wiedniu umożliwiło państwom członkowskim przeprowadzenie szeregu działań na obszarze Bałkanów Zachodnich, dzięki którym od czasu rozpoczęcia prac doszło do 185 aresztowań. W październiku Europejskie Centrum Zwalczania Przemytu Migrantów Europolu koordynowało dzień wspólnego działania wraz z państwami członkowskimi i państwami sąsiadującymi na obszarze Bałkanów Zachodnich: w rezultacie wykryto ponad 760 nielegalnych migrantów i zaaresztowano 24 osoby podejrzane o przemyt.
Zwalczanie przemytu jest sednem podejścia przewidzianego w ramach partnerstwa. Dzięki temu, że UE wspierała zdecydowane zaangażowanie nigerskiego rządu, liczba nielegalnych migrantów przemieszczających się przez Agadez spadła z 340 osób dziennie w 2016 r. do 40–50 osób dziennie w 2017 r. Obecnie realizowany jest projekt pilotażowy w ramach funduszu powierniczego UE dla Afryki mający na celu wzmocnienie zdolności operacyjnych i sądowych nigerskiej policji (wspólnego zespołu dochodzeniowo-śledczego). W pierwszej połowie 2017 r. zaaresztowano i postawiono przed sądem 101 osób; przejęto u zapieczętowano 66 pojazdów i 8 motorów (dodatkowo zaaresztowano 79 osób w związku z przestępstwami powiązanymi z handlem ludźmi). Model ten zostanie rozszerzony na inne państwa, do czego wezwała Rada Europejska w październiku 2017 r. Równocześnie UE zapewnia wsparcie dochodu społecznościom zamieszkującym tereny północnego Nigru, aby zapewnić alternatywne źródła dochodu względem przemytu,.
UE zorganizuje w Brukseli międzynarodową konferencję na wysokim szczeblu w sprawie bezpieczeństwa i rozwoju Sahelu. Celem konferencji jest skupienie się na stabilności i stabilizacji peryferyjnych, transgranicznych i wrażliwych stref Sahelu. Po udzieleniu wsparcia połączonym siłom Grupy Pięciu na rzecz Sahelu (G5 Sahel) (50 mln EUR za pośrednictwem Instrumentu na rzecz Pokoju w Afryce) UE pomoże w zmobilizowaniu międzynarodowego wsparcia na rzecz połączonych sił, aby wspomóc je w walce z terroryzmem, narkotykami, przemytem nielegalnych migrantów i handlem ludźmi. Ponadto UE rozszerza zakres działań szkoleniowych i doradczych, aby poprawić zdolności lokalnych sił bezpieczeństwa. Cywilna misja w dziedzinie wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony „EUCAP Sahel Niger” wciąż zwiększa liczbę swoich wizyt w terenie służących realizacji projektów w różnych regionach, prowadzi szkolenia, określa dalsze potrzeby organów ścigania oraz przyczynia się do identyfikacji nielegalnych przepływów migracyjnych. We wrześniu 2017 r. odbyła ona drugą wizytę w Madamie – ważnym ośrodku, w którym koncentruje się handel ludźmi. Misja ta będzie nadal wzmacniana, przy czym większy nacisk zostanie położony na walkę z przemytem migrantów i handel ludźmi, narkotykami i bronią, a także na dalsze wsparcie na rzecz nigeryjskich sił bezpieczeństwa i obrony oraz na dalszy rozwój zdecentralizowanych działań w całym kraju.
Niezbędnym elementem w walce z przemytem i handlem ludźmi jest współpraca. We wrześniu w ramach Europolu ustanowiono informacyjną izbę rozrachunkową zajmującą się przemytem nielegalnych imigrantów. Obejmuje już ona operację Sophia i pięć państw członkowskich (krajowych ekspertów oddelegowanych z Grecji, Hiszpanii, Niemiec, Włoch i ze Zjednoczonego Królestwa) i ma otrzymywać wsparcie od innych państw. Do końca listopada kontakty za pomocą oficerów łącznikowych mają nawiązać Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej i Interpol. Czynione są starania, aby pomóc urzędnikom konsularnym UE w walce z przemytem bazującym na oszustwach wizowych. Rozpoczęto już korzystanie z unijnych platform współpracy w zakresie zwalczania przemytu nielegalnych imigrantów w Nigerii i w Pakistanie w celu skuteczniejszego ukierunkowywania interwencji w regionach o wysokim priorytecie. Podejście to zostanie rozszerzone na inne regiony w ramach operacyjnego planu działania w zakresie ułatwiania nielegalnego wjazdu i pobytu, który państwa członkowskie mają przyjąć do końca listopada w ramach cyklu polityki dotyczącego przestępczości zorganizowanej.
|
Najważniejsze działania w przyszłości
·Usprawnienie wymiany informacji w obrębie UE, między państwami członkowskimi, agencjami UE, misjami i operacjami WPBiO oraz rozszerzenie operacyjnych wspólnych zespołów dochodzeniowo-śledczych we współpracy z kluczowymi zachodnioafrykańskimi partnerami.
·Wsparcie wprowadzania połączonych sił Grupy Pięciu na rzecz Sahelu.
|
5.
ELIMINOWANIE PRZYCZYN NIELEGALNEJ MIGRACJI
Dzięki funduszowi powierniczemu UE dla Afryki, obejmującemu trzy segmenty: Sahel i basen jeziora Czad, Róg Afryki oraz Afrykę Północną, ponownie skierowano nacisk na kwestie migracji. Zatwierdzono 117 programów na łączną kwotę 2 mld EUR oraz podpisano umowy na nieco ponad 1,3 mld EUR. Rada Europejska za najpilniejszy priorytet uznała wprawdzie segment północnoafrykański, jednak istotne znaczenie ma także poczynienie postępów w działaniach dotyczących pozostałych segmentów funduszu powierniczego.
Jeżeli chodzi o Róg Afryki. w ramach funduszu powierniczego realizowane są obecnie projekty, dzięki którym zostanie utworzonych ponad 44 000 miejsc pracy w Etiopii, Kenii i Somalii; dalszych 30 000 miejsc pracy zostanie bezpośrednio sfinansowanych w Sudanie Południowym. W ramach projektów wspiera się świadczenie podstawowych usług socjalnych na rzecz ponad 1,6 mln beneficjentów. Działania prowadzone w Afryce Zachodniej i Sahelu mają na celu utworzenie 114 000 miejsc pracy i wsparcie blisko 10 000 mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Większość z tych działań obejmuje wsparcie na rzecz powracających migrantów, aby zapewnić im możliwości reintegracji.
W odniesieniu do Azji we wrześniu Komisja przyjęła specjalny środek w wysokości 196 mln EUR w celu sprostania wyzwaniom wynikającym z przedłużających się przymusowych wysiedleń i migracji na obszarze Azji i Bliskiego Wschodu. W ramach tego środka pomoc otrzymają Afganistan, Pakistan, Iran, Irak i Bangladesz, będzie on uzupełnieniem dialogu między UE a wszystkimi pięcioma państwami docelowymi. Kluczowe cele obejmują zwiększenie odporności i samodzielności, w tym społeczności lokalnych i społeczności przyjmujących, wspieranie zrównoważonych źródeł utrzymania, poprawę ochrony praw społeczności i zapewnienie trwałej reintegracji.
Ponadto długoterminowe projekty inwestycyjne, które przyczyniają się do eliminowania przyczyn migracji będą również mogły niedługo skorzystać z Planu inwestycji zewnętrznych, w tym z Europejskiego Funduszu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju w ramach tego planu, który wszedł w życie dnia 28 września 2017 r. Plan zakłada tworzenie innowacyjnych partnerstw finansowych w Afryce i w sąsiedztwie w celu promowania wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, tworzenia miejsc pracy i zrównoważonego rozwoju. Trwają prace nad szybkim uruchomieniem funduszu, przy czym Komisja podejmie decyzję, w której zdefiniuje pięć specjalnych segmentów inwestycyjnych jeszcze przed szczytem Partnerstwa Wschodniego i szczytem Unia Afrykańska-UE, umożliwiając w ten sposób zgłoszenie pierwszych zaproszeń do wyrażenia zainteresowania przed końcem roku.
Rozwiązanie długoterminowego problemu migracji wymaga prawdziwie globalnego podejścia. Obecnie dobiegła połowa dwuletniego procesu tworzenia globalnego porozumienia w sprawie migracji. Etap konsultacji, który zakończy się w grudniu 2017 r., będzie pierwszym krokiem w stronę zatwierdzenia porozumienia na międzyrządowej konferencji w 2018 r. W listopadzie 2017 r. ma się zakończyć nieformalny etap rozmów dotyczących globalnego porozumienia w sprawie uchodźców. Dialog Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców dotyczący wyzwań związanych z ochroną, który odbędzie się 12 grudnia w Genewie, będzie poświęcony ocenie poczynionych postępów i określeniu doświadczeń i wniosków zgromadzonych podczas prac przygotowawczych oraz przygotowaniu podstaw globalnego porozumienia w sprawie uchodźców.
Działania te będą decydowały o znaczeniu migracji w kontekście szczytu UE–Unia Afrykańska, który odbędzie się pod koniec listopada. Szczyt ten będzie opierał się na działaniach następczych podjętych po szczycie w Valetcie. Dla wyeliminowania przyczyn migracji konieczne jest wyważenie relacji, zapewnianie pomocy rozwojowej, walka z przemytem i handlem ludźmi oraz promowanie legalnej migracji oraz skutecznej readmisji i reintegracji.
|
Najważniejsze działania w przyszłości
·Podpisanie w grudniu umowy w sprawie nowej serii projektów w ramach segmentów: Sahel i basen jeziora Czad oraz Róg Afryki funduszu powierniczego UE dla Afryki.
·Szczyt UE-Unia Afrykańska mający na celu utworzenie z państwami afrykańskimi partnerstwa zakładającego wspólne zarządzanie migracją.
·Pierwsze zaproszenie do składania wniosków w ramach planu inwestycji zewnętrznych do końca 2017 r.
|
6.
POWRÓT I READMISJA
Konkluzje Rady Europejskiej z ubiegłego miesiąca odzwierciedlają fakt, że jednym z elementów Europejskiego programu w zakresie migracji jest zwiększenie odsetka powrotów osób bez prawa do pozostania w UE. Jest to wyzwanie wymagające zaangażowania wszystkich stron: państw członkowskich, które są odpowiedzialne za podejmowanie indywidualnych decyzji nakazujących powrót i których działania na rzecz wdrożenia zalecenia i uaktualnionego planu działania w zakresie powrotów mają zasadnicze znaczenie dla zapewnienia faktycznego odsyłania osób, które uzyskały decyzję nakazującą powrót; Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej, która posiada specjalne uprawnienia pozwalające na wspieranie tych działań; oraz państw trzecich, które muszą wypełniać swoje zobowiązania dotyczące readmisji.
Jak zapowiedziano we wrześniowym przeglądzie śródokresowym dotyczącym realizacji Europejskiego programu w zakresie migracji, Komisja będzie regularnie przedstawiała sprawozdania z postępów. Niniejsze sprawozdanie stanowi pierwszą taką okazję, przy czym Komisja zamierza usprawniać prowadzone monitorowanie i udzielanie informacji zwrotnych w tym obszarze.
Jednym z ważnych aspektów jest w tym przypadku potrzeba uzyskiwania aktualnych danych wysokiej jakości. W tym celu zasadnicze znaczenie ma wspieranie aplikacji zarządzania nielegalną migracją (IRMA) przez państwa członkowskie, które pozwoli na wykorzystanie jej potencjału w zakresie zapewniania rzetelnego i regularnego przeglądu aktualnej sytuacji w dziedzinie powrotów. Eurostat rozpocznie zwiększanie częstotliwości gromadzenia danych dotyczących powrotów z corocznej na kwartalną, aby umożliwić bardziej zaktualizowane monitorowanie.
Rada Europejska w swoich konkluzjach z października 2017 r. kładzie szczególny nacisk na pracę Europejskiej Agencji Straży Granicznej i Przybrzeżnej. Pod koniec listopada Agencja podejmie decyzję dotyczącą następnych kroków operacyjnych niezbędnych do zapewnienia państwom członkowskim wsparcia w dziedzinie powrotów. Oprócz zapewniania szkoleń i rozpowszechniania najlepszych praktyk Agencja będzie prowadziła bardziej aktywne działania w zakresie powrotów z państw członkowskich, aby mogły one służyć jako centralny punkt działań operacyjnych w dziedzinie powrotów. Dla skuteczności stosowania przez Agencję ram wdrażania powrotów zasadnicze znaczenie ma pełne poparcie ze strony państw członkowskich oraz ich zaangażowanie. Do końca pierwszego kwartału 2018 r. należy na tej podstawie opracować plany operacyjne.
Wspieranie operacji powrotowych przez Agencję
|
Łączna liczba koordynowanych operacji powrotowych
|
279: 54 % z nich było monitorowanych przy fizycznej obecności obserwatora (w porównaniu z 41 % w tym samym okresie w 2016 r.). W okresie objętym sprawozdaniem Agencja rozmieściła 70 obserwatorów z zasobu obserwatorów przymusowego powrotu na potrzeby 70 operacji.
|
|
Łączna liczba osób, które powróciły przy wsparciu Agencji
|
11 698
|
|
Pięć państw trzecich, których dotyczy najwięcej powrotów
|
1. Albania: 87 operacji, 3 416 powrotów
2. Tunezja: 47 operacji, 1 187 powrotów
3. Kosowo
: 46 operacji, 1 597 powrotów
4. Serbia: 36 operacji, 1 508 powrotów
5. była jugosłowiańska republika Macedonii: 26 operacji, 962 powrotów
|
|
Pięć państw, do których odbywa się najwięcej operacji powrotowych, z wyłączeniem państw regionu Bałkanów Zachodnich
|
1. Tunezja: 47 operacji, 1 187 powrotów
2. Gruzja: 16 operacji, 502 powrotów
3. Afganistan: 16 operacji, 237 powrotów
4. Nigeria: 14 operacji, 522 powrotów
5. Armenia: 9 operacji, 168 powrotów
|
|
10 państw członkowskich, które najczęściej uczestniczą w operacjach powrotowych (niezależnie od liczby osób powracających)
|
1. Niemcy: 103 operacji
2. Włochy: 51 operacji
3. Francja: 39 operacji
4. Austria: 29 operacji
5. Szwecja: 10 operacji
6. Hiszpania: 8 operacji
7. Belgia: 8 operacji
8. Grecja: 7 operacji
9. Islandia: 6 operacji
10. Finlandia: 6 operacji
|
Od lata poczyniono dalsze postępy w ustanawianiu bardziej ustrukturyzowanej praktycznej współpracy w zakresie powrotów z szeregiem państw trzecich. Dnia 25 września 2017 r. Rada poparła obowiązujące procedury działania uzgodnione z Bangladeszem, dzięki czemu państwa członkowskie mają teraz jasne ramy pozwalające na spójną współpracę z państwem, z którego – jak dotąd – pochodzi jedna piąta wszystkich migrantów w tym roku. Komisja jest w trakcie ustalania podobnych uzgodnień z szeregiem kluczowych afrykańskich partnerów. Aby uzgodnienia te odniosły praktyczny skutek, państwa członkowskie muszą w pełni wykorzystywać dobre praktyki i uzgodnione umowy operacyjne. Dnia 28 listopada odbędzie się nowa tura negocjacji w sprawie umowy o readmisji z Tunezją równocześnie z negocjacjami w sprawie umowy o ułatwieniach wizowych.
W przypadku niektórych kluczowych państw odnotowano postępy, inne natomiast wciąż sprawiają trudności. W dalszym ciągu podejmowane będą starania służące zwiększeniu zaangażowania w przypadku Nigerii, Wybrzeża Kości Słoniowej, Senegalu i Mali, gdzie nie poczyniono żadnych postępów w zarządzaniu migracją i w kwestii readmisji. We wszystkich przypadkach nadal aktywnie rozważana będzie kwestia mobilizacji zachęt i dźwigni finansowych na poziomie UE i na poziomie krajowym oraz ich ewentualnego stosowania w razie konieczności.
|
Najważniejsze działania w przyszłości
·Przedstawienie przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej na następnym posiedzeniu zarządu kolejnych kroków w kierunku zintegrowanego systemu zarządzania powrotami.
·Gromadzenie i przedstawianie danych dotyczących powrotów przez państwa członkowskie w celu umożliwienia lepszej oceny skuteczności powrotów na poziomie UE.
·Przedstawianie przez Eurostat danych dotyczących powrotów co kwartał zamiast co rok.
·Stosowanie przez państwa członkowskie w praktyce uzgodnień, które poczyniono z państwami trzecimi i które mających ułatwiać powroty. Monitorowanie przez Komisję stosowania tych uzgodnień.
·Jak najszybsze sfinalizowanie umów operacyjnych z kluczowymi krajami pochodzenia, w tym negocjacje w sprawie umowy o readmisji z Nigerią i Tunezją.
|
7.
RELOKACJA, PRZESIEDLENIE I INNE LEGALNE DROGI
Relokacja kwalifikujących się wnioskodawców przez państwa członkowskie nadal stanowi przydatny sposób pomocy osobom, które wyraźnie potrzebują ochrony międzynarodowej, i ograniczenia presji na systemy azylowe we Włoszech i w Grecji. Na dzień 9 listopada relokowano 31 503 osoby (10 265 z Włoch i 21 238 z Grecji), z czego 3 807 osób od czasu ostatniego sprawozdania w sprawie relokacji i przesiedleń. Cypr, Estonia, Chorwacja i Litwa nadal okazują wsparcie dla relokacji – złożyły deklarację po dniu 26 września. Państwa członkowskie powinny pilnie zakończyć relokację pozostałych kwalifikujących się wnioskodawców.
Ogólnie jeszcze 758 ma być relokowanych z Grecji (w tym 369 do Irlandii). Chociaż w przypadku Grecji liczba obecnych zobowiązań jest wystarczająca, państwa członkowskie powinny pilnie zakończyć relokację pozostałych kwalifikujących się wnioskodawców. W szczególności Irlandia powinna znaleźć zakwaterowanie i dokonać transferu z Grecji przypadków, które zostały już zgłoszone, natomiast Niemcy i Szwajcaria powinny odpowiedzieć na przesłane przez Grecję wnioski w sprawie relokacji. Wszystkie pozostałe państwa członkowskie, w przypadku których dokonano już dostosowania i zgłoszenia poszczególnych przypadków, powinny przyspieszyć transfery z Grecji.
Z Włoch należy relokować 3 110 wnioskodawców. Włochy wciąż prowadzą jednak rejestrację pozostałych kwalifikujących się kandydatów i powinny ją jak najszybciej zakończyć, aby ustabilizować tę liczbę. Niemcy, Szwajcaria, Francja i Austria powinny przyspieszyć udzielanie odpowiedzi na wnioski w sprawie relokacji z Włoch a wszystkie państwa członkowskie powinny przyspieszyć dokonywanie transferów z Włoch w przypadku wniosków już dopasowanych i zgłoszonych. Państwa członkowskie powinny ponadto pilnie odpowiedzieć na 190 oczekujących wniosków w sprawie osób małoletnich bez opieki złożonych przez Włochy i zapewnić co najmniej 200 dodatkowych miejsc pozwalających na relokację oczekujących kwalifikujących się osób małoletnich bez opieki, których nie można jednak przypisać jeszcze żadnemu państwu członkowskiemu ze względu na brak zobowiązań.
W swoich regularnych sprawozdaniach w sprawie relokacji i przesiedlenia Komisja przypominała wielokrotnie wszystkim państwom członkowskim o ich prawnych zobowiązaniach wynikających z decyzji Rady i wzywała państwa członkowskie, które nie dokonały jeszcze żadnej relokacji i nie złożyły zobowiązań dotyczących relokacji z Grecji i Włoch, aby niezwłocznie podjęły stosowne działania. Niestety pomimo wielokrotnych wezwań nadal żadnych relokacji nie dokonały Węgry i Polska, a Republika Czeska relokowała jedynie kilka osób i od ponad roku nie złożyła żadnych nowych zobowiązań. W związku z tym w dniu 14 czerwca 2017 r. Komisja podjęła decyzję o wszczęciu przeciwko tym trzem państwom postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. W następstwie odpowiedzi udzielonych na wezwania do usunięcia uchybienia, dnia 26 lipca 2017 r. Komisja zdecydowała o przyjęciu uzasadnionych opinii, co jest kolejnym krokiem w postępowaniu. W swoim orzeczeniu z dnia 6 września 2017 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej potwierdził ważność drugiej decyzji Rady w sprawie relokacji, Komisja oczekuje zatem podjęcia działań ze strony wspomnianych trzech państw członkowskich. Niestety Republika Czeska, Węgry i Polska nie podjęły dotychczas żadnych działań w odpowiedzi na skargi ujęte w uzasadnionej opinii; rzeczone postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego są zatem nadal prowadzone.
Chociaż realizacja bieżących programów dobiega końca, UE powinna być nadal solidarna z Włochami i Grecją. Zachęca się zatem państwa członkowskie, aby kontynuowały relokacje z Włoch i z Grecji po zakończeniu bieżących programów. Komisja jest gotowa, aby udzielać wsparcia finansowego tym państwom członkowskim, które utrzymają swoje starania w zakresie relokacji. Pomoc, jaką świadczą Włochom i Grecji agencje UE, również będzie kontynuowana oraz, w razie potrzeby, zwiększana.
Zasadniczą rolę w realizacji programu relokacji od samego początku we wrześniu 2015 r. odegrał Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu, między innymi angażując ekspertów z państw członkowskich, opracowując narzędzia wspierające poszczególne etapy procedury relokacji, a także realizując pakiet komunikatów w sprawie relokacji. Kluczowe znaczenie ma nieustanne wspieranie Europejskiego Urzędu Wsparcia w dziedzinie Azylu przez państwa członkowskie.
Przesiedlenie pozwala UE i jej państwom członkowskim zarówno na wypełnianie obowiązku pomocy osobom potrzebującym ochrony międzynarodowej, jak i na ograniczanie zachęt do nielegalnej migracji. W 2015 r. uzgodniono 22 504 przesiedleń, z czego zakończono ponad 81 %. Na dzień 10 listopada 2017 r. przesiedlono 18 366 osób do 20 państw członkowskich i czterech państw stowarzyszonych, głównie z Turcji, Jordanii i Libanu. Niektóre z państw, które uzgodniły wysokie kontyngenty, wypełniły już swoje zobowiązania w zakresie przesiedleń lub są bardzo bliskie ich wypełnienia, a zatem starania nadal skupiają się głównie na przesiedleniach realizowanych na podstawie oświadczenia UE–Turcja. Całkowita liczba osób przesiedlonych w ramach obu unijnych programów przesiedleń od momentu ich uruchomienia wyniosła 25 739.
W następstwie zalecenia Komisji, w którym wezwano państwa członkowskie do zaoferowania co najmniej 50 000 miejsc przesiedlenia do dnia 31 października 2017 r., 16 państw członkowskich zobowiązało się do zapewnienia ogółem ponad 34 400 miejsc przeznaczonych dla przesiedlonych. Komisja przyjmuje z zadowoleniem zobowiązania otrzymane od Belgii, Bułgarii, Chorwacji, Cypru, Finlandii, Francji, Hiszpanii, Irlandii, Litwy, Luksemburga, Portugalii, Rumunii, Słowenii, Szwecji, Włoch i Zjednoczonego Królestwa. Kilka innych państw członkowskich zapowiedziało, że niebawem przedstawi swoje zobowiązania, a kilka innych państw, które już złożyły swoje zobowiązania, rozważają ich zwiększenie. Komisja zachęca państwa członkowskie do pilnego składania dalszych zobowiązań, szczególnie te państwa członkowskie, które jeszcze tego nie zrobiły. Pozwoli to osiągnąć cel, jakim jest co najmniej 50 000 osób, i umożliwi UE rozpoczęcie planowania konkretnego procesu przesiedlenia, w tym ewakuacji z Libii przy współpracy z Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców.
Jak ogłoszono we wrześniowym przeglądzie śródokresowym, poczyniono już postępy w zakresie projektów pilotażowych dotyczących legalnej migracji, które mają być realizowane z państwami trzecimi. Większość państw członkowskich przyjęło tę koncepcję z zadowoleniem, a kilka jest gotowych do jej realizacji.
|
Najważniejsze działania w przyszłości
·Zakończenie przez Włochy rejestracji wnioskodawców kwalifikujących się do relokacji.
·Pilne zakończenie przez państwa członkowskie relokacji pozostałych kwalifikujących się wnioskodawców z Włoch i z Grecji ze szczególnym uwzględnieniem dodatkowych miejsc pozwalających na relokowanie z Włoch kwalifikujących się osób małoletnich bez opieki. Gotowość Komisji do kontynuowania wsparcia tych państw członkowskich, które będą prowadziły dalszą relokację z Włoch i z Grecji po zakończeniu bieżących programów.
·Złożenie przez państwa członkowskie zobowiązań pozwalających na osiągnięcie celu, jakim jest minimum 50 000 miejsc przeznaczonych dla przesiedlonych.
·Sfinalizowanie przez Komisję wraz z Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców projektu ewakuacji uchodźców z Libii zakładającego ich dalsze przesiedlenie.
·Określenie wraz z zainteresowanymi państwami członkowskimi zakresu projektów pilotażowych w zakresie legalnej migracji i wskazanie państw trzecich, które mogłyby w nich uczestniczyć.
|
8.
CIĄGŁE USPRAWNIANIE ZARZĄDZANIA GRANICAMI ZEWNĘTRZNYMI
Rok po rozpoczęciu działalności Europejska Agencja Straży Granicznej i Przybrzeżnej wspiera dzisiaj państwa członkowskie za pośrednictwem wspólnych operacji prowadzonych na głównych szlakach migracyjnych w regionach wschodniośródziemnomorskim, środkowośródziemnomorskim i zachodniośródziemnomorskim oraz w regionie Bałkanów Zachodnich, rozmieszczając na tym terenie ponad 1 500 funkcjonariuszy straży granicznej i innych pracowników. Ze względu na wzrost liczby migrantów przybywających do Hiszpanii przedłużono czas trwania operacji Indalo, którą zwykle prowadzi się wyłącznie w okresie letniego szczytu migracyjnego, do końca 2017 r. Kolejnym obszarem wsparcia jest przygotowanie ocen narażenia i powiązanych z nimi zaleceń dla państw członkowskich.
Utrzymują się jednak luki w prowadzonych obecnie wspólnych operacjach zapewniających wsparcie państwom członkowskim znajdującym się pod presją. Zobowiązania nadal obejmują zbyt krótki okres i są w niewystarczającym stopniu dostosowane do specyfikacji, a także mają zbyt małą skalę. Jedynym obszarem, w którym nie przewiduje się żadnych luk do połowy listopada, jest wspólna operacja „Posejdon”.
Osiągnięto dalsze postępy w ustanawianiu stałej zdolności szybkiego reagowania, a do dnia 9 listopada 2017 r. 26 państw członkowskich wyznaczyło swoją straż graniczną, co odpowiada 74 % wymaganego składu rezerwy (1 110 z 1 500 funkcjonariuszy). Od września nie poczyniono żadnych dalszych postępów w odniesieniu do puli wyposażenia na potrzeby szybkiego reagowania, utrzymują się znaczne luki w przypadku większości rodzajów wyposażenia – wkład wnosi zaledwie 14 państw członkowskich, a od kwietnia nie otrzymano żadnych nowych zobowiązań. Aby uzupełnić wyposażenie oddane do dyspozycji Agencji, w sierpniu 2017 r. Komisja przydzieliła kolejne 76 mln EUR w ramach szczególnych działań Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego na zakup zasobów morskich przez państwa członkowskie. Stanowi to uzupełnienie kwoty 132 mln EUR przydzielonej na ten cel w 2015 r. Państwa członkowskie powinny teraz dołożyć większych starań w celu wdrożenia tych projektów, tak aby udostępnić te zasoby Agencji. . Ponadto Agencja przyjęła strategię na lata 2017–2020 na rzecz pozyskania własnych środków i pracuje obecnie nad strategią długoterminową na okres do 2027 r.
Kluczowym obszarem pracy Agencji jest opracowywanie ocen narażenia, które pozwalają określić możliwe niedociągnięcia w kontrolach granicznych państw członkowskich. Następnym krokiem państw członkowskich musi być wdrożenie zaleceń z lipca 2017 r. Agencja ustanawia natomiast skuteczny mechanizm monitorowania w celu zapewnienia wdrożenia planów działania przedłożonych przez państwa członkowskie we wrześniu 2017 r. Agencja powinna zakończyć sporządzanie ocen po przeprowadzeniu ćwiczeń symulacyjnych. Proces ten może również doprowadzić do sformułowania dodatkowych zaleceń. Oczekuje się, że przegląd wspólnej metodyki dokonywania ocen narażenia zostanie dokonany na następnym posiedzeniu zarządu, które odbędzie się w dniach 22–23 listopada 2017 r. Ponadto podejmowane są działania, aby rozpocząć rozmieszczanie oficerów łącznikowych w państwach członkowskich; Agencja powinna zakończyć ten proces do lutego 2018 r.
Współpraca z państwami trzecimi jest kluczowa dla pracy Agencji. Trwają negocjacje z Serbią i z byłą jugosłowiańską republiką Macedonii, których celem jest zawarcie umów o statusie. Dnia 16 października 2017 r. Rada wyraziła swoją aprobatę dla negocjowania podobnych umów z Albanią, Czarnogórą oraz Bośnią i Hercegowiną.
Tematem specjalnego spotkania z Parlamentem Europejskim i państwami członkowskimi, które odbyło się dnia 17 października 2017 r, było opracowanie strategii europejskiego zintegrowanego zarządzania granicami dla połączenia działań na szczeblu krajowym i na szczeblu UE. Wyniki spotkania zostaną uwzględnione w dalszej pracy nad ustanawianiem kluczowych elementów strategii wspólnego zintegrowanego zarządzania granicami dla całej UE.
|
Najważniejsze działania w przyszłości
·Wypełnienie przez państwa członkowskie zobowiązań polegających na wniesieniu wkładu do rezerwy szybkiego reagowania ustanowionej przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej.
·Terminowe wdrożenie przez państwa członkowskie zaleceń sformułowanych na podstawie oceny podatności na zagrożenia i ich skuteczne monitorowanie przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej.
·Pełne wykorzystanie przez państwa członkowskie wszelkiego możliwego wsparcia zapewnianego przez Agencję.
|
9.
WNIOSKI I DALSZE DZIAŁANIA
W niniejszym sprawozdaniu omówiono poszczególne kierunki działań, które są realizowane w ramach Europejskiego programu w zakresie migracji. Przedstawia ono kompleksowy charakter działań i konieczność utrzymania intensywności starań UE we wszystkich obszarach. Komisja utrzyma w przyszłości podejście zakładające sporządzanie jednego szeroko zakrojonego sprawozdania, w którym kładzie się nacisk na kwestie wymagające szczególnej uwagi.
W niniejszym sprawozdaniu wskazano najważniejsze działania operacyjne, które są konieczne do zapewnienia skutecznej reakcji UE w obliczu problemu migracji. Wymagają one bezpośredniej uwagi i stałego zaangażowania państw członkowskich oraz instytucji i agencji UE. Przyczyniają się one również do przygotowania podstawy do ujednolicenia podejścia w celu osiągnięcia porozumienia w sprawie reformy wspólnego europejskiego systemu azylowego. W tym zakresie grudniowe posiedzenie Rady Europejskiej będzie stanowiło okazję do podsumowania poczynionych postępów i do określenia dalszych działań zgodnych z programem agendy przywódców przyjętej podczas październikowego posiedzenia Rady Europejskiej.