KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 2.8.2017

COM(2017) 411 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

dotyczące krótkoterminowych statystyk wymaganych zgodnie z art. 14 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1165/1998

1.Wprowadzenie

Krótkoterminowe statystyki dotyczące przedsiębiorstw (Short-term business statistics – STS) zapewniają kompleksowy zestaw wskaźników, takich jak wielkość produkcji, obroty, ceny produkcji (zwane często cenami producenta), liczba osób zatrudnionych, liczba przepracowanych godzin, płace brutto oraz niektóre inne wskaźniki dla czterech głównych dziedzin gospodarki: przemysłu, budownictwa, handlu detalicznego i usług (z wyjątkiem usług finansowych i usług publicznych). W tabeli 1 przedstawiono przegląd wskaźników STS.

Tabela 1: Wskaźniki krótkoterminowych statystyk

Podstawą prawną krótkoterminowych statystyk dotyczących przedsiębiorstw jest rozporządzenie Rady (WE) nr 1165/1998 1 z późniejszymi zmianami (zwane dalej „rozporządzeniem w sprawie STS”). Zgodnie z art. 14 ust. 2 tego rozporządzenia:

Komisja w terminie do 11 sierpnia 2008 r. oraz ponownie co trzy lata w okresie późniejszym składa Parlamentowi Europejskiemu oraz Radzie sprawozdanie w sprawie statystyk tworzonych zgodnie z niniejszym rozporządzeniem, w szczególności ich przydatności i jakości, jak również korekty wskaźników. W sprawozdaniu przedstawia się również porównanie zarówno kosztów systemu statystycznego i obciążenia przedsiębiorstw, jak również korzyści wynikających z niniejszego rozporządzenia. Sprawozdanie będzie również opisywać najlepsze praktyki w zakresie zmniejszenia obciążenia przedsiębiorstw oraz wskazuje sposoby zmniejszania tego obciążenia i obniżania kosztów.

Niniejsze sprawozdanie stanowi kontynuację sprawozdań przekazanych w czerwcu 2008 r., czerwcu 2011 r. i czerwcu 2014 r. na podstawie powyższego artykułu 2 .

W części 2 przedstawiono w skrócie sposoby zastosowania krótkoterminowych statystyk oraz ich znaczenie dla najważniejszych obszarów polityki europejskiej i dla prowadzenia europejskiej polityki pieniężnej. Wskazano w niej również najważniejsze zmiany w krótkoterminowych statystykach, jakie zaszły od czasu ostatniego sprawozdania przedstawionego w czerwcu 2014 r.

W części 3 opisano bardziej szczegółowo poszczególne aspekty jakościowe krótkoterminowych statystyk.

W części 4 przedstawiono niektóre fakty dotyczące kosztów i obciążenia związanego z gromadzeniem i przetwarzaniem danych na potrzeby krótkoterminowych statystyk.

Ostatnia część zawiera prognozę przewidywanych zmian w przyszłości w dziedzinie krótkoterminowych statystyk, w szczególności w związku z rozporządzeniem ramowym w sprawie integracji statystyk dotyczących przedsiębiorstw (FRIBS), którego projekt został przyjęty przez Komisję w dniu 6 marca 2017 r. 

2.Przegląd krótkoterminowych statystyk i najważniejsze zmiany

Krótkoterminowe statystyki zapewniają osiem z 22 głównych europejskich wskaźników gospodarczych (PEWG) 3 , które opracowano w celu monitorowania rozwoju gospodarczego Unii Europejskiej i jej państw członkowskich oraz w szczególności w celu prowadzenia polityki pieniężnej w strefie euro. Są to wskaźniki dotyczące: produkcji przemysłowej, cen produkcji przemysłowej na rynkach krajowych, cen importowych w przemyśle, produkcji w sektorze budownictwa, obrotu w handlu detalicznym, obrotu w usługach (z wyjątkiem usług handlu detalicznego), cen produkcji w sektorze usług i pozwoleń na budowę.

Do najważniejszych użytkowników krótkoterminowych statystyk należą Europejski Bank Centralny i krajowe banki centralne, dane te mają jednak również duże znaczenie dla Komisji Europejskiej, rządów krajowych, instytutów badawczych, a także dla przedsiębiorstw i organizacji zrzeszających przedsiębiorców. Warto również odnotować, że krótkoterminowe statystyki dostarczają najważniejszych danych na potrzeby innych dziedzin statystyki, takich jak rachunki narodowe.

Krótkoterminowe statystyki są zazwyczaj wykorzystywane do analizy trendów ekonomicznych, prognozowania i tworzenia modeli; są one również niezbędne do przygotowania decyzji dotyczących polityki, do celów badawczych, w celu sprawdzania i potwierdzania danych z innych źródeł oraz jako podstawa decyzji biznesowych (np. w badaniu rynku). Ponadto przedsiębiorstwa mogą wykorzystywać wyniki zawarte w krótkoterminowych statystykach do innych celów (np. wykorzystywać wskaźniki dotyczące cen produkcji do indeksacji zamówień).

W celu zagwarantowania adekwatności krótkoterminowych statystyk dla ich użytkowników i w celu dalszej poprawy jakości tych danych Eurostat podjął szereg inicjatyw od czasu przyjęcia w czerwcu 2014 r. ostatniego sprawozdania dotyczącego krótkoterminowych statystyk.

W celu uzupełnienia istniejącej regularnej oceny zgodności danych wprowadzono bardziej szczegółowe monitorowanie jakości danych zawartych w krótkoterminowych statystykach. Oprócz oceny kompletności i terminowości danych przekazywanych Eurostatowi przez krajowe urzędy statystyczne rozszerzone monitorowanie jakości będzie również skoncentrowane na ocenie dokładności (tj. wiarygodności i danych źródłowych) krótkoterminowych statystyk; w szczególności w ramach tej inicjatywy przeanalizowane zostaną rozmiar i harmonogram korekt wskaźników oraz dostępność danych źródłowych w momencie przekazywania pierwszych danych.

W ciągu ostatnich trzech lat opracowano i zaktualizowano krajowe metadane referencyjne na potrzeby krótkoterminowych statystyk dotyczących przedsiębiorstw, wykorzystując standardy Eurostatu dotyczące metadanych. Utworzono co najmniej jeden krajowy plik metadanych dla każdego z podstawowych europejskich wskaźników gospodarczych (PEEI) oraz dodatkowe pliki dla pozostałych wskaźników. Większość państw przekazujących dane ukończyło swoje pliki metadanych STS do 2014 r., wzbogaciło koncepcje dotyczące korekt i wyrównań w 2015 r. oraz w dalszym stopniu poprawiło dokładność swoich metadanych w 2016 r. Krajowe metadane referencyjne krajów przekazujących dane są również udostępniane w internecie w formie załączników na końcu pliku metadanych STS Eurostatu 4 .

W marcu 2016 r. wprowadzono nowe oprogramowanie w zakresie wyrównań sezonowych w odniesieniu do europejskich krótkoterminowych statystyk. Począwszy od roku odniesienia 2016 wykorzystywane jest nowe oprogramowanie JDemetra +. Dzięki tej zmianie krótkoterminowe statystyki są zgodne z zaleceniami Eurostatu i EBC dotyczącymi wyrównań sezonowych i kalendarzowych w oficjalnych statystykach w UE 5 . Nowe oprogramowanie poprawia jakość i przejrzystość wyrównań sezonowych i kalendarzowych w krótkoterminowych statystykach. Przejście na nowe oprogramowanie w zakresie wyrównań sezonowych nie spowodowało zmian, jeśli chodzi o główne szeregi czasowe, ich interpretację lub stosowanie. W oprogramowaniu JDemetra + wykorzystuje się również poprzednie specyfikacje dotyczące wyrównań sezonowych. Gwarantuje to stabilność procesu wyrównania sezonowego i ogranicza konieczność korekt.

3.Zakres i zgodność z rozporządzeniem w sprawie STS

Eurostat monitoruje przestrzeganie przez państwa członkowskie przepisów rozporządzenia w sprawie STS pod względem terminowości i kompletności. Na podstawie szeregu aspektów dotyczących jakości określonych w Europejskim kodeksie praktyk statystycznych 6 dla każdego kraju dwa razy w roku obliczany jest kompleksowy współczynnik zgodności obejmujący wszystkie wskaźniki. Ogólnie rzecz biorąc, wyniki monitorowania wskazują na wysoki poziom zgodności z przepisami rozporządzenia. Na dzień 1 kwietnia 2016 r. przeciętny współczynnik dla UE-28 wynosił 9,5 (na 10), tzn. występowała zgodność z przepisami w przypadku większości państw członkowskich.

3.1.Dokładność, wiarygodność, spójność i porównywalność

Rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1503/2006 7 wprowadzono wspólne definicje na potrzeby krótkoterminowych statystyk, aby zapewnić spójność i porównywalność danych. Eurostat i krajowe urzędy statystyczne ściśle współpracują w celu utrzymania i poprawy wysokiej dokładności, wiarygodności i spójności wskaźników krótkoterminowych statystyk. Ramy metodyczne ustanowione w rozporządzeniu w sprawie STS są stale ulepszane poprzez konsultacje z ekspertami technicznymi i specjalnymi tematycznymi grupami zadaniowymi.

Pomimo jednolitych definicji, podejścia poszczególnych państw członkowskich w kwestii zestawiania danych statystycznych nie muszą być identyczne. W celu przestrzegania zasady pomocniczości oraz aby uwzględnić różnice krajowe, np. w zakresie wielkości, struktury gospodarczej oraz dostępności danych administracyjnych, w rozporządzeniu w sprawie STS pozostawiono państwom członkowskim dowolność w decydowaniu, jaka metoda gromadzenia i przetwarzania danych będzie najbardziej skuteczna i wydajna.

Eurostat współpracuje także z innymi organizacjami międzynarodowymi, w szczególności z OECD, aby zwiększyć porównywalność danych i metodyki poza Unią Europejską.

3.2.Aktualność i terminowość

Krótkoterminowe statystyki są jednymi z pierwszych oficjalnych danych informujących o najnowszych tendencjach zmian w gospodarce. W rozporządzeniu w sprawie STS ustanowiono bardzo krótkie terminy przekazywania danych krajowych do Eurostatu 8 . W tabeli 2 przedstawiono obecne terminy przekazywania danych Eurostatowi (trzecia kolumna) i daty docelowe ustalone przez Komitet Ekonomiczno-Finansowy w najnowszym sprawozdaniu dotyczącym wymogów związanych z dostarczaniem informacji w europejskiej unii walutowej. W ostatniej kolumnie znajdują się obecnie obowiązujące terminy rozpowszechniania danych (np. za pośrednictwem specjalnych informacji prasowych i ogólnych informacji publikowanych w internecie).

Zasadniczo można uznać, że terminowość dostarczania krótkoterminowych statystyk jest bardzo dobra. Do opóźnień dochodzi zazwyczaj jedynie wtedy, gdy termin przypada na weekend lub dzień ustawowo wolny od pracy.

Użytkownicy są informowani o terminach publikacji informacji prasowych z należytym wyprzedzeniem dzięki kalendarzowi publikacji informacji prasowych dostępnym na stronie internetowej Eurostatu 9 . W poprzednich latach dotrzymano wszystkich terminów ogłoszonych w kalendarzu.

Tabela 2: Terminowość - liczba dni między końcem okresu odniesienia a terminem przekazania danych, rozporządzenie w sprawie STS, ustalony przez Komitet Ekonomiczno-Finansowy (EFC) docelowy i rzeczywisty termin rozpowszechniania zagregowanych danych dla strefy euro (stan na listopad 2016 r.)

a)    Terminy przekazywania danych do Eurostatu na podstawie rozporządzenia dotyczącego krótkoterminowych statystyk; w przypadku mniejszych państw mogą obowiązywać dłuższe terminy.

b)    Cele ustalone przez Komitet Ekonomiczno-Finansowy w Sprawozdaniu o stanie prac związanych z wymogami w zakresie informacji w unii gospodarczej i walutowej za 2016 r.

c)    Dni między końcem okresu odniesienia a rozpowszechnieniem (np. informacji prasowej lub danych).

3.3.Korekty wskaźników krótkoterminowych statystyk

Wyniki wskaźników krótkoterminowych muszą być do pewnego stopnia oparte na danych wstępnych, szacunkowych i niekompletnych. Po pierwszym udostępnieniu danych wyniki badań są korygowane po dodaniu spóźnionych danych przesłanych przez respondentów. Dane mogą być również korygowane z wielu różnych powodów, m.in. z powodu wyrównania sezonowego, benchmarkingu, nowych lub ulepszonych źródeł danych, bądź korygowania błędów lub zmian metodyki. Korekty mają na ogół dość ograniczony zakres, szczególnie na poziomie zagregowanych danych dla UE i strefy euro.

Aby ocenić jakość pierwszych wyników czterech wskaźników statystyk krótkoterminowych, publikowanych miesięcznie w informacji prasowej, przeanalizowano zmiany między pierwszą a drugą publikacją miesięcznych stóp wzrostu za lata 2014–2016.

W tabeli 3 pokazano średnią skalę korekt stóp wzrostu pomiędzy pierwszą a drugą publikacją (miesiąc później) w przypadku danych zagregowanych ze strefy euro dla czterech wskaźników STS podlegających publikacji w informacji prasowej (druga kolumna). Jest ona zerowa lub niemal zerowa, co oznacza, że korekty w górę i w dół niwelują się nawzajem, tj. wydaje się, że nie występuje systemowa tendencja do przeszacowywania lub zbyt niskiego oszacowywania wyników.

Tabela 3: Skala korekt w przypadku czterech głównych wskaźników krótkoterminowych statystyk, lata 2014–2016a)

a)    Sezonowo dostosowywane stopy wzrostu wskaźników w strefie euro.

b)    Różnice między stopą wzrostu w przypadku drugiej i pierwszej publikacji, średnia za lata 2014–2016.

c)    Bezwzględne różnice między stopą wzrostu w przypadku drugiej i pierwszej publikacji, średnia za lata 2014-2016.

d)    Stosunek korekty w ujęciu bezwzględnym (trzecia kolumna) i bezwzględnej stopy wzrostu w drugiej publikacji (czwarta kolumna), średnia za lata 2014–2016. Różnice są spowodowane błędami wynikającymi z zaokrąglenia.

W kategoriach bezwzględnych (trzecia kolumna) średnie korekty wahają się od niemal 0,0 punktu procentowego w przypadku cen produkcji przemysłowej do 0,4 punktu w przypadku budownictwa. Różnice pomiędzy wskaźnikami można wyjaśnić głównie występowaniem różnic w metodach kompilacji i weryfikacji. Chociaż ceny produkcji często nie podlegają żadnym korektom, wskaźniki dotyczące produkcji mogą zostać skorygowane nawet kilka lat po ich pierwszej publikacji.

Średnie stopy wzrostu (w ujęciu bezwzględnym w drugiej publikacji) wskazano w kolumnie 4. W ostatniej kolumnie przedstawiono związek między korektą stóp wzrostu a samą stopą wzrostu (w momencie drugiej publikacji). Liczba ta opisuje bardziej precyzyjnie skalę korekt, ponieważ informuje, czy korektę w wysokości x punktów procentowych stosuje się wobec stosunkowo wysokiej czy stosunkowo niskiej stopy wzrostu.

3.4.Dostępność i przejrzystość metadanych

W dziedzinie krótkoterminowych statystyk Eurostat publikuje 48 informacji prasowych rocznie, tj. wydaje miesięczny komunikat na temat każdego z czterech głównych wskaźników (produkcji przemysłowej, cen produkcji przemysłowej, produkcji w sektorze budownictwa i obrotu w handlu detalicznym). W poprzednich latach wszystkie informacje prasowe publikowano zgodnie z harmonogramem.

Wszystkie dane krótkoterminowych statystyk europejskich są dostępne na stronie internetowej Eurostatu i są dostępne nieodpłatne. Część poświęcona krótkoterminowym statystykom 10 zapewnia dostęp do kompletnej bazy danych krótkoterminowych statystyk, jak również do szeregu uprzednio zdefiniowanych tabel statystycznych. Ponadto specjalna część zawiera informacje na temat podstawy prawnej krótkoterminowych statystyk i zawiera liczne publikacje metodyczne. W specjalnej części można również uzyskać dostęp do metadanych dla zestawów danych zagregowanych na poziomie UE, jak również do krajowych metadanych dotyczących różnych wskaźników krótkoterminowych statystyk.

Zwięzłe artykuły na temat wszystkich wskaźników krótkoterminowych statystyk, jak również liczne artykuły uzupełniające na temat metodyki są publikowane na internetowej platformie typu wiki, Statistics Explained 11 . W przeszłości wiele artykułów na temat krótkoterminowych statystyk zostało opublikowanych w formacie „Statistics in focus”.

4.Bieżące koszty dla systemu statystycznego i obciążenie przedsiębiorstw

Pomiar kosztów (dla systemów statystycznych - koszty gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania danych) i obciążenia (przedsiębiorstw dostarczających dane) związanego z krótkoterminowymi statystykami okazał się szczególnie trudny. Zgodnie z zasadą pomocniczości urzędy statystyczne stosują różne metody gromadzenia i wykazywania danych. Na przykład źródła danych są różne: niektóre kraje wykorzystują dane pochodzące z badań, inne kraje opierają się na danych z wtórnych źródeł administracyjnych, a niektóre kraje łączą nawet dane z badań z danymi administracyjnymi. Występują również różnice, jeśli chodzi o metody prowadzenia badań i narzędzia gromadzenia danych. W rezultacie wszelkie porównania między państwami członkowskimi danych szacunkowych dotyczących kosztów i obciążeń wymagają zachowania jak największej ostrożności. Ponadto, przy szacowaniu kosztów i obciążeń związanych z krótkoterminowymi statystykami należy również uwzględnić stronę korzyści, gdyż dane wnoszą istotny wkład w inne statystyki (zwłaszcza statystyki w zakresie rachunków narodowych).

Dane dotyczące obciążeń uzyskane od państw członkowskich w przeszłości wykazały, że średnio przedsiębiorstwo musi poświęcić około 20 minut miesięcznie w celu obsługi zapytań statystycznych dotyczących gromadzenia danych na temat produkcji (przemysł i budownictwo), łatwiej jest natomiast przekazać dane na temat obrotów (5–10 minut miesięcznie) i dane na temat cen (około 15 minut miesięcznie). Dane te są jednak jedynie ogólnymi szacunkami, ponieważ między państwami członkowskimi występują znaczne różnice.

Dostępne dane i informacje wskazują, że obciążenia sprawozdawczością statystyczną zmniejszyły się nieco w ostatnich latach. Coraz więcej urzędów statystycznych ułatwia przedsiębiorstwom przekazywanie danych, np. przez gromadzenie danych w formie elektronicznej zamiast ankiet na papierze. Urzędy statystyczne starają się również ograniczać wielkość prób i opierać się w możliwie największym stopniu na danych administracyjnych.

5.Perspektywy rozwoju krótkoterminowych statystyk

Od 2000 r. udział przemysłu i budownictwa w wartości dodanej działalności gospodarczej ogółem spadł z 34,0 % do 30,5 %. W tym samym czasie udział usług rynkowych (z wyjątkiem bankowości i ubezpieczeń) wzrósł z 41,0 % do 45,6 % 12 . W celu odpowiedniego odzwierciedlenia tego rosnącego znaczenia sektora usług w krótkoterminowych statystykach, Eurostat, we współpracy z państwami członkowskimi i po gruntownych konsultacjach z najważniejszymi użytkownikami, przygotował wniosek dotyczący kompleksowego rozszerzenia i ulepszenia podstawy prawnej dla krótkoterminowych statystyk w celu lepszego uwzględnienia sektorów usług.

Ten tzw. „pakiet STS” stanowi część wniosku dotyczącego rozporządzenia ramowego w sprawie integracji statystyk dotyczących przedsiębiorstw (FRIBS), który Komisja Europejska przyjęła w dniu 6 marca 2017 r. 13 wraz z wyczerpującą oceną skutków 14 .

W szczególności, zgodnie z informacjami podanymi we wniosku dotyczącym FRIBS wskaźnik dla sektorów usług (w tym usług finansowych i usług publicznych) zostanie uwzględniony w zestawie wskaźników krótkoterminowych statystyk. Ponadto skonsolidowany zostanie zakres sektorów usług objętych poszczególnymi wskaźnikami krótkoterminowych statystyk. Nowy wskaźnik produkcji usługowej (ISP) będzie miał miesięczny okres odniesienia i powinien być dostępny po upływie 60 dni od okresu odniesienia. Oprócz lepszego objęcia sektorów usług statystyki krótkoterminowe zostaną zoptymalizowane i skonsolidowane w szeregu innych aspektów, np. terminów przekazywania danych, wykorzystywania jednostek statystycznych oraz definicji klas wielkości krajów.

Dzięki proponowanym zmianom krótkoterminowe statystyki będą nadal spełniać swoje zadanie polegające na prawidłowym i adekwatnym pomiarze zmian cyklu koniunkturalnego w szybko zmieniającym się otoczeniu gospodarczym. Wspomniane dodatkowe dane dotyczące usług umożliwią również Eurostatowi publikowanie nowego wskaźnika całkowitej produkcji.

(1) Dz.U. L 162 z 5.6.1998, s. 1.

(2) COM(2008) 340 final z 9.6.2008, COM(2011) 329 final z 8.6.2011 oraz COM(2014) 381 final z 26.6.2014. Również w 2003 r. opublikowano sprawozdanie: COM(2003) 36 final z 29.1.2003.

(3) Pierwotny wykaz PEWG został ustanowiony w 2002 r. (komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie statystyk w strefie euro, 27.11.2002, COM(2002) 661 final).

(4) http://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/sts_esms.htm#annex .

(5) Ponadto w wytycznych ESS dotyczących wyrównania sezonowego zaleca się stosowanie JDemetra + przez Eurostat i przez członków europejskiego systemu statystycznego w szerszym kontekście: http://ec.europa.eu/eurostat/en/web/products-manuals-and-guidelines/-/KS-GQ-15-001

(6) Europejski kodeks praktyk statystycznych znajduje się na stronie: http://ec.europa.eu/eurostat/web/quality/european-statistics-code-of-practice .

(7) Dz.U. L 281 z 12.10. 2006, s. 15.

(8) Terminy pierwotnie ustalone w rozporządzeniu (WE) nr 1165/98 skrócono w rozporządzeniu (WE) nr 1158/2005 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 lipca 2005 r. (Dz.U. L 191 z 22.7.2005, s. 1).

(9) Kalendarz jest dostępny pod adresem: http://ec.europa.eu/eurostat/web/short-term-business-statistics/overview .

(10) http://ec.europa.eu/eurostat/web/short-term-business-statistics/overview

(11) http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Short-term_business_statistics .

(12) Wartość dodana brutto, nawiązania łańcuchowe, Eurostat, Rachunki Narodowe, obliczenia własne.

(13) https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/1/2017/PL/COM-2017-114-F1-PL-MAIN-PART-1.PDF .

(14) https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/10102/2017/EN/SWD-2017-98-F1-EN-MAIN-PART-1.PDF .