KOMISJA EUROPEJSKA

Bruksela, dnia 12.10.2016

COM(2016) 670 final

KOMUNIKAT KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY EUROPEJSKIEJ I RADY

Pierwsze sprawozdanie z postępów ku skutecznej i rzeczywistej unii bezpieczeństwa

I. WSTĘP

Bezpieczeństwo to stały temat poruszany od rozpoczęcia mandatu obecnej Komisji, począwszy od wytycznych przewodniczącego Junckera z lipca 2014 r., po ostatnie orędzie o stanie Unii z września 2016 r. Kwestię tę poruszono w deklaracji i planie działania z Bratysławy z września 2016 r., podkreślając ważną rolę Unii Europejskiej jako gwaranta bezpieczeństwa swoich obywateli. Wezwano też Unię do podjęcia wszelkich koniecznych działań na rzecz wspierania państw członkowskich w zapewnieniu bezpieczeństwa wewnętrznego i zwalczaniu terroryzmu 1 . W ostatnich miesiącach można było zaobserwować stałe postępy w realizacji Europejskiej agendy bezpieczeństwa z kwietnia 2015 r. 2 oraz w torowaniu drogi ku skutecznej i rzeczywistej unii bezpieczeństwa, zgodnie z propozycją Komisji zawartą w komunikacie z kwietnia 2016 r. 3 . W tym kontekście przewodniczący Juncker utworzył specjalne stanowisko komisarza odpowiedzialnego za unię bezpieczeństwa, którego wspiera wszechstronna grupa zadaniowa, korzystająca z wiedzy fachowej całej Komisji na potrzeby prowadzenia dalszych prac i zapewnienia wdrożenia opracowanych koncepcji.

Niniejszy dokument jest pierwszym z serii comiesięcznych sprawozdań z postępów w realizacji sprawnej i skutecznej unii bezpieczeństwa. W comiesięcznych sprawozdaniach odnotowywane będą postępy w realizacji różnych kierunków prac Komisji 4 w obszarze bezpieczeństwa. Wskaże się w nich również obszary, w których potrzebne są dalsze działania. Sprawozdania te będą opierać się na dwóch szeroko pojętych filarach: zwalczanie terroryzmu i przestępczości zorganizowanej oraz środków, które wspierają występowanie tych zjawisk; a także wzmocnienie mechanizmów obronnych i budowanie odporności wobec wspomnianych zjawisk. Sprawozdania będą obejmować pełny zakres polityk w dziedzinie bezpieczeństwa i kłaść nacisk na działania podjęte w tej dziedzinie przez unijne instytucje i agencje. Równolegle Komisja będzie prowadzić kompleksową ocenę skuteczności istniejących instrumentów UE w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi.

Jak już Komisja zauważyła wcześniej, w dzisiejszym świecie bezpieczeństwo wewnętrzne w jednym państwie członkowskim jest tożsame z wewnętrznym bezpieczeństwem wszystkich państw. Tylko działając wspólnie będziemy mogli osiągnąć taki poziom bezpieczeństwa zbiorowego, jakiego domagają się i oczekują nasi obywatele. Pełne poszanowanie praw podstawowych musi być centralnym elementem tych prac, gdyż bezpieczeństwo Unii można zapewnić wyłącznie wówczas, gdy obywatele będą mieli pewność, że ich prawa podstawowe są w pełni przestrzegane.

Niniejsze sprawozdanie przedstawia osiągnięcia uzyskane od czasu publikacji komunikatu z kwietnia 2016 r. Głównym tematem kolejnych sprawozdań będą uzyskane rezultaty i odzwierciedlenie związanego z bezpieczeństwem wymiaru całego szeregu unijnych polityk, z podkreśleniem ich wkładu w budowanie skutecznej i rzeczywistej unii bezpieczeństwa.

II. INTENSYFIKACJA WALKI Z TERRORYZMEM I PRZESTĘPCZOŚCIĄ ZORGANIZOWANĄ, A TAKŻE ZWALCZANIE ŚRODKÓW, KTÓRE WSPIERAJĄ WYSTĘPOWANIE TYCH ZJAWISK

a) Ramy prawne na rzecz zwalczania terroryzmu, a także ograniczenia dostępu do finansowania i do broni palnej

Bardziej intensywna walka z terroryzmem wymaga skutecznych działań mających na celu odcięcie terrorystów od uzyskiwanego przez nich wsparcia oraz pozbawienie ich środków do dokonywania zamachów.

Wniosek Komisji dotyczący dyrektywy w sprawie zwalczania terroryzmu 5 ma na celu szybkie wdrożenie międzynarodowych standardów i zobowiązań przy jednoczesnym zapewnieniu, że zmienione ramy prawa karnego na szczeblu UE stanowią właściwą odpowiedź na pojawiające się wyzwania, w tym stwarzane przez powrót zagranicznych bojowników terrorystycznych. Zapewnianie zakwaterowania, transportu lub materialnego wsparcia dla terrorystów oraz publiczne nawoływanie do popełniania przestępstw terrorystycznych to również przestępstwa związane z terroryzmem, które powinny spotkać się z surową karą. Od września 2016 r. odbyły się trzy rundy rozmów trójstronnych w sprawie tego wniosku, podczas których ustanowiono wspólną płaszczyznę porozumienia co do szeregu kluczowych kwestii. Komisja z zadowoleniem przyjmuje wspólny cel współprawodawców, który zakłada, że należy osiągnąć porozumienie w sprawie proponowanej dyrektywy przed końcem roku.

Jeśli chodzi o finansowanie terroryzmu, jak zapowiedziano w planie działania w sprawie finansowania terroryzmu 6 z lutego 2016 r., Komisja przyjęła w dniu 5 lipca 2016 r. wniosek w sprawie ukierunkowanych zmian do czwartej dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. Proponowane zmiany dotyczą nowych sposobów finansowania terroryzmu (np. wirtualnych walut, kart przedpłaconych) i zwiększenia przejrzystości w celu zwalczania zjawiska prania pieniędzy. Parlament Europejski i Rada rozpoczęły prace nad swoim stanowiskiem w sprawie wniosku, przy czym prace te powinny szybko postępować, tak aby na początku 2017 r. można było rozpocząć rozmowy trójstronne. W dniu 14 lipca 2016 r. Komisja przyjęła wykaz państw trzecich wykazujących strategiczne braki w systemach przeciwdziałania praniu pieniędzy i zwalczania finansowania terroryzmu 7 . Banki będą teraz miały obowiązek przeprowadzania dodatkowych kontroli („wzmocnione środki należytej staranności”) w odniesieniu do przepływów finansowych z tych 11 krajów.

Komisja przyspieszyła realizację planu działania z grudnia 2015 r. w sprawie wzmocnienia współpracy operacyjnej na szczeblu UE na rzecz zwalczania nielegalnego handlu i wykorzystania broni palnej i materiałów wybuchowych 8 . Zrealizowano już większość środków przewidzianych w tym planie działania, a wdrażanie pozostałych jest w toku. Trwają prace w celu przyspieszenia i intensyfikacji wymiany informacji na temat broni palnej, zarówno na szczeblu UE, jak i na szczeblu międzynarodowym. Ponadto nawiązano rozmowy z krajami regionu Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej oraz Bałkanów Zachodnich. Mają one na celu poprawę wymiany informacji i współpracy operacyjnej w odniesieniu do zwalczania handlu bronią wzdłuż tych dwóch kluczowych szlaków.

W dniu 18 listopada 2015 r., w następstwie zamachów w Paryżu, Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze w sprawie wspólnych minimalnych standardów pozbawiania broni palnej w sposób trwały cech użytkowych 9 . Rozporządzenie wykonawcze weszło w życie w dniu 8 kwietnia 2016 r. i przewiduje, że broń pozbawiona w sposób trwały cech użytkowych nieodwracalnie nie nadaje się do użytku. Komitet odpowiedzialny za wdrażanie rozporządzenia w sprawie pozbawiania broni palnej w sposób trwały cech użytkowych odbył we wrześniu 2016 r. posiedzenie w celu dokonania oceny potrzeby wprowadzenia dalszych zmian w standardach pozbawiania broni palnej cech użytkowych. Komisja przedstawiła również wniosek dotyczący zmiany dyrektywy o broni palnej (dyrektywa 477/91) w celu ograniczenia dostępu do najbardziej niebezpiecznych kategorii broni palnej do użytku cywilnego 10 . Rada wypracowała ogólne podejście odnośnie do wniosku Komisji w dniu 10 czerwca 2016 r., zaś Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów Parlamentu Europejskiego przeprowadziła głosowanie w sprawie tego wniosku w dniu 19 lipca 2016 r. Rozmowy między współprawodawcami rozpoczęły się na szczeblu politycznym w dniu 27 września 2016 r. i są obecnie kontynuowane w postaci serii dyskusji technicznych. Ważne jest osiągnięcie porozumienia przed końcem roku. Komisja będzie nadal zachęcała współprawodawców do utrzymania dotychczasowego poziomu ambicji, zwłaszcza w realizacji celu obejmującego zakaz dotyczący najniebezpieczniejszej broni półautomatycznej.

Terroryści wykorzystali wytwarzane domowymi sposobami materiały wybuchowe do przeprowadzenia ataków w Europie. Komisja aktywnie dąży do ograniczenia dostępu do prekursorów, które mogą zostać użyte do produkcji materiałów wybuchowych domowymi sposobami, oraz do wzmocnienia zdolności wykrywania takich sytuacji przez organy ścigania oraz personel innych służb, które zabezpieczają przestrzeń publiczną, transport zbiorowy oraz infrastrukturę krytyczną. Prace te obejmowały finansowanie projektu badawczego 11 mającego na celu neutralizację właściwości wybuchowych produktów swobodnie dostępnych w sklepach budowlanych. Projekt doprowadził do zgłoszenia patentów, które mają być wykorzystywane przez przemysł. Komisja wspólnie z państwami członkowskimi musi się pilnie zastanowić nad tym, w jaki sposób upowszechnić wyniki tych badań w celu uniemożliwienia terrorystom dostępu do tego potencjalnego źródła składników do wyrobu bomb.

Jednocześnie działania polityczne dotyczące materiałów wybuchowych powinny również uwzględniać ciągle zmieniający się charakteru tego zagrożenia. We współpracy z państwami członkowskimi Komisja zidentyfikowała ostatnio dodatkowe budzące niepokój substancje będące prekursorami materiałów wybuchowych, które powinny podlegać ściślejszej kontroli. W listopadzie Komisja przyjmie trzy odrębne akty delegowane dodające te substancje do załącznika II rozporządzenia w sprawie wprowadzania do obrotu i używania prekursorów materiałów wybuchowych 12 . Dodanie tych substancji będzie oznaczało wymóg zgłaszania organom ścigania związanych z nimi podejrzanych transakcji, zniknięć i kradzieży.

Równolegle Komisja podejmuje działania mające na celu zapewnienie pełnego wdrożenia tego rozporządzenia przez państwa członkowskie. W dniu 29 września 2016 r. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wobec Cypru, Francji, Luksemburga i Hiszpanii, ponieważ te państwa członkowskie nie wdrożyły jeszcze w pełni wszystkich przepisów. Na początku 2017 r. Komisja przedstawi sprawozdanie na temat wdrażania, stwierdzające, czy konieczne jest wprowadzenie bardziej surowych europejskich przepisów.

b) Zapobieganie i zwalczanie radykalizacji postaw

Zapobieganie radykalizacji postaw, zarówno na szczeblu lokalnym, jak i przez internet, jest głównym filarem unijnych działań na rzecz zwalczania terroryzmu. W czerwcu 2016 r. Komisja przedstawiła kompleksowy komunikat w sprawie tego, w jaki sposób prace prowadzone na poziomie UE mogą wspierać państwa członkowskie w zapobieganiu radykalizacji prowadzącej do brutalnego ekstremizmu 13 . Instytucje UE powinny niezwłocznie wdrożyć proponowane działania. Od czasu przyjęcia kodeksu postępowania w maju 2016 r. Komisja monitoruje realizację zobowiązań przez firmy z branży IT, w szczególności zobowiązania do usuwania nielegalnego nawoływania do nienawiści w czasie krótszym niż 24 godziny. Komisja przedstawi informację na temat postępów w tym zakresie podczas posiedzenia Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, które odbędzie się 8 grudnia 2016 r. W następstwie konferencji wysokiego szczebla na temat prawnokarnej reakcji na radykalizację, która odbyła się w październiku 2015 r., oraz konkluzji Rady z dnia 20 listopada 2015 r. państwa członkowskie składają obecnie zgłoszenia w odpowiedzi na zaproszenie do składania wniosków na projekty mające na celu zapobieganie radykalizacji postaw w więzieniach. Jednocześnie państwa członkowskie i ich władze lokalne powinny w pełni korzystać z różnych środków wsparcia i narzędzi współpracy w celu zapobiegania i zwalczania radykalizacji postaw, zwłaszcza ze wsparcia oferowanego przez sieć upowszechniania wiedzy o radykalizacji postaw (RAN). We wrześniu 2016 r. sieć RAN uruchomiła kampanię zatytułowaną „Exit Hate” mającą na celu przedstawienie w odpowiedzi na ekstremistyczną propagandę alternatywnych narracji opartych na osobistych historiach. Sieć RAN została ostatnio wzmocniona, dzięki czemu może teraz docierać także do państw trzecich. Sieć ta zorganizowała wizyty lokalnych młodych pracowników i przedstawicieli środowisk akademickich w Turcji i Jordanii, mające na celu sporządzenie wykazu konkretnych działań, które będą realizowane we współpracy z lokalnymi społecznościami. W dniu 9 listopada 2016 r. Komisja zorganizuje konferencję wysokiego szczebla RAN na temat radykalizacji postaw, na której spotkają krajowi i lokalni decydenci i specjaliści działających w terenie w celu omówienia skutecznych sposobów zwalczania radykalizacji postaw. Komisja przygotowuje również drugie posiedzenie na wysokim szczeblu w ramach forum UE poświęconego internetowi, zaplanowane na 8 grudnia 2016 r., w celu umożliwienia państwom członkowskim, przemysłowi i podmiotom społeczeństwa obywatelskiego dokonania oceny poczynionych postępów i pokierowania dalszymi pracami na rzecz zapobiegania radykalizacji postaw online oraz zwalczania propagandy terrorystycznej w internecie. W planie działania z Bratysławy podkreślono znaczenie wsparcia UE dla działań państw członkowskich mających na celu zapobieganie radykalizacji postaw.

c) Lepsza operacyjna współpraca transgraniczna przy wsparciu agencji UE

W oparciu o zwiększone wsparcie ze strony agencji UE państwa członkowskie powinny w pełni wykorzystywać istniejące mechanizmy na szczeblu UE w celu zapewnienia operacyjnej współpracy transgranicznej. Eurojust odgrywa tu kluczową rolę; po niedawnych atakach terrorystycznych we Francji i Belgii wspiera on francuskich i belgijskich prokuratorów poprzez doradztwo i koordynowanie złożonych dochodzeń.

Dobiega końca obecny cykl polityki na lata 2013–2017, którego celem jest stawienie czoła najpoważniejszym zagrożeniom związanym z przestępczością w spójny sposób w drodze współpracy między właściwymi służbami państw członkowskich, instytucjami UE i unijnymi agencjami oraz odnośnymi państwami trzecimi i organizacjami. Cykl ten powinien zostać odnowiony i wzmocniony z uwagi na jego korzystny wpływ na zacieśnienie współpracy między organami ścigania w wymiarze transgranicznym. Organy ścigania państw członkowskich i krajów partnerskich dokonały na przykład zatrzymania podejrzanych będących w posiadaniu biletów lotniczych nabytych z wykorzystaniem skradzionych kart kredytowych lub fałszywych danych dotyczących takich kart. Okazało się, że wielu z tych podejrzanych było również zaangażowanych w inne formy przestępczości, w tym handel ludźmi, przemyt narkotyków, cyberprzestępczość i terroryzm. Osoby zaangażowane w poważną i zorganizowaną przestępczość transgraniczną wciąż poszukują nowych możliwości, czy to poprzez wykorzystanie potencjalnych migrantów, czy też poprzez handel ludźmi lub nielegalny handel dziką fauną i florą i inne przestępstwa przeciwko środowisku. Nasza reakcja także musi nadążać za tymi zmianami.

Aby utrzymać skuteczność w walce z terroryzmem i przestępczością zorganizowaną, UE musi być gotowa przystosować się do nowych tendencji w zakresie przestępczości oraz częstszego wykorzystywania rozwiązań cybernetycznych do popełniania przestępstw. Europejskie Centrum ds. Walki z Cyberprzestępczością w ramach Europolu już teraz wspiera międzysektorową i transgraniczną współpracę na rzecz zwalczania cyberprzestępczości. W lipcu 2016 r. Europejskie Centrum ds. Walki z Cyberprzestępczością zainicjowało, we współpracy z niderlandzką policją państwową oraz firmami Intel Security i Kaspersky Lab, kampanię zatytułowaną „NoMoreRansom”. To partnerstwo publiczno-prywatne ma na celu zwalczanie tzw. ransomware – rodzaju złośliwego oprogramowania, które infekuje komputery przez zaszyfrowanie plików, które mogą zostać odkodowane dopiero po wpłaceniu okupu. Jak dotąd inicjatywa ta umożliwiła 2 400 użytkownikom odszyfrowywać pliki bez zapłacenia okupu. Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie dowodów elektronicznych na potrzeby postępowań karnych, Komisja pracuje nad zwiększeniem skuteczności istniejących mechanizmów służących uzyskiwaniu transgranicznego dostępu do dowodów elektronicznych, takich jak wzajemna pomoc prawna. Zgodnie z konkluzjami Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych z czerwca 2016 r. Komisja rozpoczęła konsultacje z ekspertami w sprawie wspólnego unijnego podejścia do wykonywania czynności w ramach postępowania przygotowawczego w internecie. Między lipcem a październikiem 2016 r. odbyły się trzy spotkania grupy ekspertów z praktykami zatrudnionymi w organach ścigania, a także przedstawicielami środowisk akademickich i dostawców usług internetowych. Czwarte warsztaty odbędą się w listopadzie 2016 r. Będą one miały na celu dokonanie oceny wykonalności utworzenia platformy do przekazywania wniosków dotyczących dowodów cyfrowych. Spotkania ekspertów umożliwią zgromadzenie materiałów do opracowania śródokresowego sprawozdania, które zostanie przedstawione Radzie ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w grudniu 2016 r.

III. WZMOCNIENIE MECHANIZMÓW OBRONNYCH I ODPORNOŚCI

a) Lepsza wymiana informacji

Wymiana informacji ma zasadnicze znaczenie dla wzmocnienia naszej ochrony przed terroryzmem. Pierwszym wyzwaniem jest jak najlepsze wykorzystanie istniejących narzędzi i systemów. Muszą być one w pełni wdrożone i stosowane.

Ramy z Prüm w sprawie wymiany danych dotyczących DNA, odcisków palców i krajowych danych rejestracyjnych pojazdów są tego dobrym przykładem. Dzięki nim odniesiono sukcesy w wykrywaniu przestępców, którzy działają na szczeblu transgranicznym. Jednak ramy te nie zostały jeszcze wdrożone przez wszystkie państwa członkowskie, kosztem korzyści, jakie można dzięki nim uzyskać w kontekście zwiększonego bezpieczeństwa. W celu wyeliminowania tej luki Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Chorwacji, Grecji, Irlandii, Włochom i Portugalii ze względu na niezastosowanie się do decyzji z Prüm 14 . Są to pierwsze postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wszczęte w obszarze tzw. „instrumentów dawnego trzeciego filaru” w dziedzinie współpracy policyjnej i współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych. Równocześnie Komisja będzie nadal wspierać państwa członkowskie w pełnym wdrażaniu ram z Prüm, a w styczniu 2017 r. zorganizuje konferencję w celu wymiany najlepszych praktyk.

Wdrożenie uzgodnionych przepisów jest również kluczowym wyzwaniem w odniesieniu do unijnej dyrektywy w sprawie danych dotyczących przelotu pasażera (PNR) 15 . W ramach współpracy między Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie przyjęcia tej dyrektywy istnieje ryzyko, że postępy będę mniej widoczne ze względu na brak zdolności przetwarzania zgromadzonych danych w większości państw członkowskich. Państwa członkowskie muszą teraz pilnie przystąpić do tworzenia jednostek do spraw informacji o pasażerach (PIU). Jak dotąd tylko jedno państwo członkowskie (Zjednoczone Królestwo) utworzyło w pełni działającą jednostkę do spraw informacji o pasażerach, dwa kolejne państwa członkowskie (Francja i Węgry) powinny dokonać tego przed końcem 2016 r., natomiast w innych państwach realizacja projektów jest w toku. Jednak z informacji przekazanych Komisji przez państwa członkowskie wynika, że jedenaście państw członkowskich nie rozpoczęło jeszcze pracy. Komisja jest gotowa udzielić dalszej pomocy prawnej, doradztwa i wsparcia finansowego na ten cel. W listopadzie 2016 r. Komisja przedstawi plan wdrożenia wraz z celami pośrednimi, które państwa członkowskie muszą zrealizować, aby ich jednostki do spraw informacji o pasażerach mogły rozpocząć działalność przed terminem pełnego wdrożenia dyrektywy, czyli do maja 2018 r. Aby wspierać tworzenie jednostek do spraw informacji o pasażerach, Komisja zaproponowała władzom budżetowym przeznaczenie na ten cel dodatkowej kwoty w wysokości 70 mln EUR na lata 2017–2020. Ponadto Komisja przeznaczy 3,8 mln EUR na ułatwienie wymiany danych PNR między państwami członkowskimi a Europolem. Po konsultacjach z państwami członkowskimi oraz stowarzyszeniami przewoźników lotniczych Komisja przedstawi także przepisy wykonawcze dotyczące formatów i protokołów transmisji danych dla przekazywania danych PNR. Komisja jest gotowa do przyjęcia przepisów wykonawczych przed końcem bieżącego roku. Przewoźnicy lotniczy będą wówczas stosować standardowe formaty i protokoły transmisji danych ustanowione decyzją wykonawczą w ciągu jednego roku od daty jej przyjęcia.

Agencje UE odgrywają ważną rolę we wspieraniu wymiany informacji między organami krajowymi i wsparcie to powinno zostać zintensyfikowane. W kontekście nowej podstawy prawnej dla Europolu, którą przyjęto w maju 2016 r. 16 i która wejdzie w życie w maju 2017 r.; agencja ta zostanie wzmocniona o maksymalnie 90 dodatkowych stanowisk. W związku z tym oraz w następstwie deklaracji o wzmocnieniu Europolu zawartej w orędziu o stanie Unii z 2016 r. Komisja przeprowadza obecnie dogłębną ocenę potrzeb na podstawie informacji dostarczonych przez Europol. Na podstawie wyników tej oceny Komisja podejmie niezbędne kroki w celu umożliwienia Europejskiemu Centrum ds. Zwalczania Terroryzmu w ramach Europolu zapewnienie państwom członkowskim niezbędnego wsparcia dostępnego przez całą dobę przez siedem dni w tygodniu.

W planie działania z Bratysławy nawołuje się do wzmożonej współpracy i wymiany informacji pomiędzy służbami bezpieczeństwa państw członkowskich. Jest to zgodne z komunikatem Komisji z dnia 14 września 2016 r., który podkreśla znaczenie znalezienia praktycznego rozwiązania umożliwiającego ściślejszą współpracę między organami ścigania i jednostkami wywiadu. Komisja wezwała państwa członkowskie do dzielenia się najlepszymi praktykami na poziomie krajowym w tworzeniu struktur wymiany informacji między organami ścigania i krajowymi służbami bezpieczeństwa. Pierwsza wymiana poglądów miała miejsce na forum Stałego Komitetu Współpracy Operacyjnej w zakresie Bezpieczeństwa Wewnętrznego (COSI) Rady w dniu 28 września 2016 r. Komisja będzie kontaktowała się z poszczególnymi państwami członkowskimi w celu zachęcania do takiej wymiany.

b) Wzmocnienie systemów informacyjnych oraz likwidacja luk informacyjnych

Oprócz wdrażania istniejących systemów konieczna jest poprawa ogólnej struktury informacji w dziedzinie bezpieczeństwa. Obecne ustalenia dotyczące zarządzania danymi dotyczącymi bezpieczeństwa w UE są rozdrobnione. Umożliwia to przestępcom i terrorystom wykorzystywanie różnych tożsamości i uniknięcie wykrycia. Przy pełnym poszanowaniu zasad ochrony danych, w szczególności zasady celowości, rozważa się warianty optymalnego sposobu wykorzystania istniejących informacji na poziomie UE i usprawnienia zarządzania tożsamością.

Komisja powołała grupę ekspertów wysokiego szczebla, która rozważy prawne, techniczne i operacyjne aspekty różnych opcji mających na celu osiągnięcie interoperacyjności systemów informacyjnych w obszarze zarządzania granicami i bezpieczeństwa 17 . Po swoim inauguracyjnym posiedzeniu w dniu 20 czerwca grupa ekspertów wysokiego szczebla spotkała się po raz kolejny w dniu 20 września. W posiedzeniu tym uczestniczyli przedstawiciele Agencji Praw Podstawowych oraz Europejskiego Inspektora Ochrony Danych. Grupa omówiła możliwości udoskonalenia sposobu, w jaki państwa członkowskie wdrażają i wykorzystują istniejące systemy, w szczególności wartość dodaną, jaka może wyniknąć z wprowadzenia jednego formularza wyszukiwania. Grupa omówiła również prace Komisji dotyczące unijnego systemu informacji o podróży oraz zezwoleń na podróż (ETIAS), w tym jego uzasadnienia i celu, jak również wyzwań prawnych, technicznych i operacyjnych. Komisja przekaże uaktualnione informacje na temat tych dyskusji Radzie (na posiedzeniu Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w dniu 13 października) oraz Parlamentowi Europejskiemu (na posiedzeniu komisji LIBE w dniu 8 listopada).

Ze względu na wyzwania w zakresie bezpieczeństwa oraz konieczność lepszej wymiany informacji w tym zakresie prace grupy należy przyspieszyć. Komisja przedstawi tymczasowe ustalenia w grudniu 2016 r., ze szczególnym uwzględnieniem tego, w jaki sposób lepiej stosować i wykorzystywać istniejące systemy i wsparcie, jakiego może udzielić Europejska Agencja ds. Zarządzania Operacyjnego Wielkoskalowymi Systemami Informatycznymi w Przestrzeni Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości (eu-LISA). Ponadto, jak zapowiedziano w orędziu o stanie Unii, a także jak przewidziano w planie z Bratysławy, Komisja przedstawi wniosek ustawodawczy dotyczący utworzenia ETIAS do listopada, w celu wprowadzenia uprzednich kontroli dla obywateli państw trzecich zwolnionych z obowiązku wizowego, odbywających podróż do strefy Schengen.

c) Zwiększenie bezpieczeństwa na granicy zewnętrznej

W komunikacie Komisji z dnia 14 września 2016 r. jasno stwierdzono, że w celu zwiększenia bezpieczeństwa wewnętrznego w Unii należy usprawnić zarządzanie granicami zewnętrznymi. Utworzenie w dniu 6 października Europejskiej Straży Granicznej i Przybrzeżnej, do której oddelegowano znaczną liczbę funkcjonariuszy straży granicznej i która otrzymała wyposażenie techniczne w odniesieniu do bułgarskich granic zewnętrznych, stanowi kamień milowy w procesie usprawniania zarządzania granicami zewnętrznymi. Europol powinien zwiększyć swoją obecność na terenie hotspotów utworzonych na potrzeby migracji poprzez oddelegowanie do nich zaproszonych funkcjonariuszy, tak aby umożliwić przeprowadzanie kontroli bezpieczeństwa, co stanowi część naszych wysiłków na rzecz większego bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych.

Kontrole na granicach zewnętrznych są kluczowym sposobem wykrywania powracających zagranicznych bojowników terrorystycznych. Aby osiągnąć ten cel, należy sprawdzić wszystkie osoby przekraczające granice zewnętrzne UE, czy nie figurują w stosownych bazach danych. W grudniu 2015 r. Komisja przedstawiła propozycję zmiany kodeksu granicznego Schengen w celu wprowadzenia systematycznych kontroli obywateli UE przekraczających granicę zewnętrzną 18 . Rada wypracowała ogólne podejście na posiedzeniu Rady ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w dniu 25 lutego 2016 r., natomiast Komisja LIBE Parlamentu Europejskiego przyjęła swoje sprawozdanie w dniu 21 czerwca 2016 r. Jak dotąd odbyło się zaledwie jedno spotkanie trójstronne w dniu 13 lipca 2016 r. Przeprowadzono też szereg spotkań technicznych, lecz w Parlamencie Europejskim jeszcze nie osiągnięto porozumienia co do zasady systematycznych kontroli. Obaj współprawodawcy powinni teraz podwoić wysiłki oraz przyspieszyć dyskusje nad tym wnioskiem w celu osiągnięcia porozumienia do końca 2016 r.

Wniosek w sprawie unijnego systemu wjazdu/wyjazdu przedstawiony przez Komisję w kwietniu 2016 r. 19 ma na celu dalszą poprawę skuteczności kontroli granicznych, ponieważ umożliwi on rejestrowanie, gdzie i kiedy dany obywatel państwa trzeciego wjechał na terytorium UE lub je opuścił. Jednocześnie zarówno w Parlamencie Europejskim, jak i w Radzie toczą się dyskusje techniczne, ale żadna z tych instytucji nie zajęła jeszcze stanowiska na potrzeby rozmów trójstronnych. Ważne jest, aby przyspieszyć prace nad tym wnioskiem i je zakończyć.

d) Ochrona obywateli i infrastruktury krytycznej

Celem terrorystów jest sianie strachu. Atakują oni „miękkie” cele i są gotowi spowodować śmierć wielu osób. Istnieje wyraźna konieczność pilnego wzmocnienia naszej odporności, tak aby chronić obywateli i infrastrukturę oraz zmniejszyć podatność na zagrożenia. Dzięki przeprowadzeniu analizy ryzyka, badań nad bezpieczeństwem i systematycznej współpracy między organami ścigania a sektorem prywatnym Unia może przyczynić się do usunięcia słabości, w kontekście ochrony zarówno miękkich celów, jak i infrastruktury krytycznej.

Komisja ściśle współpracuje z państwami członkowskimi i przemysłem w celu zajęcia się kwestią ochrony infrastruktury krytycznej. W dniu 15 czerwca 2016 r. przeprowadzono warsztaty poświęcone zagrożeniom wewnętrznym w UE. Ich celem było rozwijanie pomysłów dotyczących tego, w jaki sposób przemysł i organy publiczne mogą opracować bardziej praktyczne podejście i skuteczne środki zmniejszające zagrożenia wewnętrzne. Propozycje dotyczące dalszych prac obejmują utworzenie grupy roboczej, w której uczestniczyć będą przedstawiciele państw członkowskich. Zadaniem grupy będzie weryfikacja i opracowanie zestawu narzędzi odnoszących się do zagrożeń wewnętrznych, przeznaczonego zarówno dla państw członkowskich, jak i dla przemysłu. W dniach 20–21 września Komisja zorganizowała w Brukseli warsztaty pt. „Wyzwania i wnioski w zakresie ochrony ludności i działań służb ratunkowych w związku z ostatnimi zamachami terrorystycznymi”. Przedstawione propozycje obejmowały: zapewnienie szybszej interwencji służb ratunkowych w tzw. „czerwonej strefie” podczas ataku w celu zmniejszenia liczby ofiar śmiertelnych, lepsze wyposażenie służb ratunkowych, poprawę identyfikacji ofiar katastrof i podnoszenie świadomości społecznej poprzez przeszkolenie obywateli w zakresie reagowania/pierwszej pomocy. W nadchodzących miesiącach Komisja podejmie dalsze działania w celu wzmocnienia bezpieczeństwa transportu, ze szczególnym uwzględnieniem transportu kolejowego i bezpieczeństwa morskiego oraz ochrony celów miękkich i obszarów przylegających do portów lotniczych.

W dniu 7 września 2016 r. Komisja przedłożyła wniosek w sprawie ustanowienia wspólnego unijnego systemu certyfikacji wszystkich elementów sprzętu do kontroli bezpieczeństwa w lotnictwie 20 . Wniosek ten ma na celu uproszczenie i harmonizację unijnych procedur certyfikacji takich urządzeń. Inicjatywa ta będzie stanowiła ułatwienie dla sektora prywatnego poprzez obniżenie kosztów certyfikacji dla sektora bezpieczeństwa, wzmocnienie konkurencyjności unijnego sektora bezpieczeństwa i zwiększenie bezpieczeństwa lotnictwa cywilnego w całej Europie. Wniosek pokazuje, jak dużą wagę Komisja przywiązuje do rozwoju konkurencyjnego unijnego sektora bezpieczeństwa, który może przyczynić się do zwiększania autonomii UE w zaspokajaniu potrzeb w zakresie bezpieczeństwa. Komisja zachęca współprawodawców do rozpoczęcia prac nad tym wnioskiem.

IV. WNIOSEK

Niniejsze sprawozdanie dowodzi, że poczyniono konkretne postępy na rzecz realizacji Europejskiej agendy bezpieczeństwa, w tym stosowania środków operacyjnych, jak również na rzecz skutecznej i rzeczywistej unii bezpieczeństwa. Złożone, transgraniczne zagrożenie wymaga skoordynowanej i wielopoziomowej reakcji. Jest ona możliwa jedynie dzięki zaufaniu i wspólnej pracy wszystkich instytucji i państw członkowskich. Terroryści nie zwracają się przeciwko konkretnym państwom członkowskim; ich działania godzą w nasz sposób życia, w naszą otwartość, w naszą przyszłość. Poważna przestępczość, a zwłaszcza cyberprzestępczość, występuje w tej samej przestrzeni i celuje w najsłabsze ogniwa naszych społeczeństw. Musimy wzmocnić naszą reakcję: przeciwdziałać tym zagrożeniom; zwalczać środki, które wspierają te zjawiska; a także eliminować ich przyczyny poprzez wspólne wysiłki na rzecz wzmocnienia naszego bezpieczeństwa i odporności. Komisja będzie w dalszym ciągu prowadzić prace nad tym ważnym programem i w listopadzie przedstawi sprawozdanie z postępów.

(1) Deklaracja z Bratysławy i plan działania z Bratysławy z dnia 16 września 2016 r., SN 73/16.

(2) Komunikat COM(2015) 185 final z dnia 28 kwietnia 2015 r., Europejska agenda bezpieczeństwa.

(3) Komunikat COM(2016) 230 final z dnia 20 kwietnia 2016 r., Realizacja Europejskiej agendy bezpieczeństwa w celu zwalczania terroryzmu i utorowania drogi ku rzeczywistej i skutecznej unii bezpieczeństwa.

(4) Zob. również komunikat Komisji COM(2016) 602 final z dnia 14 września 2016 r., Zwiększanie bezpieczeństwa w mobilnym świecie: ulepszona wymiana informacji na rzecz walki z terroryzmem i wzmocnionych granic zewnętrznych.

(5) COM(2015) 625 final.

(6) COM(2016) 50/2.

(7) C(2016) 4180 final.

(8) COM(2015) 624 final.

(9) Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/2403 z dnia 15 grudnia 2015 r. ustanawiające wspólne wytyczne dotyczące norm i technik pozbawiania broni cech użytkowych w celu zagwarantowania, że broń pozbawiona cech użytkowych trwale nie nadaje się do użytku.

(10) Wniosek dotyczący dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającej dyrektywę Rady 91/477/EWG w sprawie kontroli nabywania i posiadania broni.

(11) Projekt badawczy finansowany w ramach priorytetu „badania nad bezpieczeństwem” 7. programu ramowego UE w zakresie badań.

(12) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 98/2013 z dnia 15 stycznia 2013 r. w sprawie wprowadzania do obrotu i używania prekursorów materiałów wybuchowych.

(13) COM(2016) 379 final.

(14) Decyzje Rady 2008/615/WSiSW i 2008/616/WSiSW.

(15) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/681 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie wykorzystywania danych dotyczących przelotu pasażera (danych PNR) w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania.

(16) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/794 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol), zastępujące i uchylające decyzje Rady 2009/371/WSiSW, 2009/934/WSiSW, 2009/935/WSiSW, 2009/936/WSiSW i 2009/968/WSiSW.

(17) Zob. komunikat Komisji COM(2016) 205 final z 6 kwietnia 2016 r., Sprawniejsze i bardziej inteligentne systemy informacyjne do celów zarządzania granicami i zapewnienia bezpieczeństwa.

(18) COM(2015) 670 final.

(19) COM(2016) 194 final z dnia 6 kwietnia 2016 r.

(20) COM(2016) 491 final.