Komisja podjęła odpowiednie kroki względem państw członkowskich w związku z niewdrożeniem dyrektywy zgodnie z wymaganiami. W 2016 r. Komisja wciąż zajmuje się kwestiami niezrealizowanej transpozycji w dziewięciu państwach członkowskich (CZ, DE, FI, FR, HR, LT, PL, PT, UK).

Te nierozstrzygnięte kwestie w zakresie zgodności dotyczą mniej ważnych szczegółów prawnych lub technicznych i nie uniemożliwiają tym państwom członkowskim wdrożenia dyrektywy.

Główne powody opóźnień to kwestie związane z wolą polityczną, opóźnieniami administracyjnymi oraz zmianami rządów.

Etapy wdrożenia 13

Mimo postępów poczynionych do 2014 r. w zakresie wdrożenia dyrektywy żaden z terminów przedstawionych na wykresie 1 nie został dotrzymany przez wszystkie państwa członkowskie. Powiązania między poszczególnymi etapami powodują kumulację opóźnień, ponieważ nawet jeżeli prace na kolejnym etapie przebiegają w dobrym tempie, to obejmują one mniejszą niż zakładano liczbę zbiorów danych przestrzennych. Poszczególne etapy są przedstawione poniżej.

Etap 1. Tworzenie struktur koordynacyjnych i polityki dotyczącej wspólnego korzystania z danych przez organy władzy publicznej

Dyrektywa obejmuje szeroki zakres danych przestrzennych, którymi zarządzają liczne organy władzy publicznej na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. Na ogół podczas transpozycji wprowadzano wymagane struktury koordynacyjne i politykę wspólnego korzystania z danych (zob. wyżej).

Jednak skuteczność krajowych starań w zakresie koordynacji była różna. W przypadku niektórych państw członkowskich szczególnie niepokojące były kwestie dotyczące współpracy między krajowymi agencjami kartograficznymi i organami zajmującymi się informacjami o środowisku (np. ministerstwami i agencjami).

Krajowe strategie polityczne wspólnego korzystania z danych są zróżnicowane i większość państw członkowskich wciąż ma problemy w tym obszarze. Polityki państw członkowskich obejmują pełen wachlarz rozwiązań: począwszy od w pełni otwartego i bezpłatnego dostępu i korzystania, przez całkowite pokrycie kosztów przez użytkownika aż po czerpanie zysków oraz różne rodzaje partnerstwa publiczno-prywatnego, co odzwierciedla dużą elastyczność podejścia przewidzianą w dyrektywie (zob. art. 17 ust. 2). Jak dotąd Komisja nie przeprowadziła szczegółowej oceny zgodności krajowych strategii politycznych z dyrektywą.

Etap 2. Postęp w określaniu wymaganych danych przestrzennych

Wszystkie zbiory danych przestrzennych z 34 tematów powinny zostać określone, udokumentowane i udostępnione online za pomocą odpowiednich usług do grudnia 2013 r.

Trudno jest zmierzyć powodzenie przedsięwzięcia z uwagi na problemy z określeniem górnej granicy lub całkowitej liczby zbiorów danych w wymaganym zakresie do 2014 r. Całkowita liczba zbiorów danych wyniosła ponad 56 220 (wykres 2). Jednak ponad 90 % tych zbiorów to zbiory zaledwie ośmiu państw członkowskich. W przypadku pozostałych 20 państw członkowskich po początkowym wzroście zgłaszanych zbiorów danych przestrzennych nastąpiła faza względnej stabilizacji lub, w niektórych krajach, nawet spadku 14 (w latach 2010-2014) (wykres 2). Liczba zbiorów pozostała na stosunkowo niskim poziomie (mniej niż 120 na kraj).

Wykres 2: Całkowita liczba zbiorów danych przestrzennych (z wszystkich załączników) podanych przez państwa członkowskie.

Postęp państw członkowskich w przekazywaniu tematów danych środowiskowych, takich jak lokalizacja i źródła emisji, przebiega zgodnie z terminami i etapami określonymi powyżej. Jednak często dane o największym znaczeniu dla środowiska (w większości z załącznika III) wciąż nie są dostępne (etapy 2, 3 i 4, termin: rok 2013), co utrudni realizację następnego etapu, czyli zapewnienia interoperacyjności tych danych (etap 5, termin: rok 2020).

Etap 3 — Dokumentacja danych przestrzennych (metadane)

Dokumentowanie określonych danych przestrzennych ułatwia znalezienie ich w internecie. Chociaż liczba zbiorów udokumentowanych danych przestrzennych stale rośnie, jednak w 2013 r. jedynie w 12 państwach członkowskich ponad 80 % dokumentacji było zgodne z wymogami przy założonym celu 100 % dla wszystkich państw członkowskich (wykres 4). 

Wykres 4: Zmiany w latach 2010-2013. Odsetek zbiorów danych przestrzennych z metadanymi zgodnymi z wymogami

Etap 4. Stworzenie usług internetowych umożliwiających przeglądanie i pobieranie danych przestrzennych

Państwa członkowskie miały też zapewnić wprowadzenie usług online umożliwiających wyszukiwanie, przeglądanie i pobieranie wszystkich udokumentowanych zbiorów danych przestrzennych do grudnia 2013 r.

W tym obszarze postęp był większy: 15 państw członkowskich w wymaganym terminie zapewniło usługi wyszukiwania dla od 80 % do 100 % udokumentowanych zbiorów danych przestrzennych (wykres 5).

Wykres 5: Zmiany w latach 2010-2013. Zbiory danych przestrzennych z usługą wyszukiwania.

Ogólna dostępność danych przestrzennych w ramach usług przeglądania i pobierania jest na niższym poziomie: jedynie około połowa państw członkowskich udostępnia od 60 % do 100 % swoich zbiorów danych przestrzennych poprzez usługi przeglądania (wykres 6).

Wykres 6: Zmiany w latach 2010-2013. Odsetek zbiorów danych przestrzennych z usługą przeglądania.

Podobnie wygląda sytuacja z usługami pobierania: jedynie około jedna czwarta państw członkowskich umożliwia pobieranie od 60 % do 100 % danych przestrzennych (wykres 7).

Wykres 7: Zmiany w latach 2010-2013. Odsetek zbiorów danych przestrzennych z usługą pobierania.

Etap 5. Dostępność danych przestrzennych we wspólnych modelach danych

Właściwe przekształcenie danych przestrzennych, żeby były zgodne ze wspólnym modelem danych, to największe wyzwanie. Państwa członkowskie mają czas do 2020 r. na zakończenie tego etapu. Niski poziom zgodności danych przestrzennych na wczesnych etapach wdrażania nie jest niczym zaskakującym (wykres 8).

Wykres 8: Zmiany w latach 2010-2013. Odsetek zbiorów danych przestrzennych zgodnych ze wspólnymi modelami danych (obowiązkowa zgodność od 2017 r. dla wszystkich załączników).

4.Sprawność regulacyjna

W tej części przedstawiono podsumowanie oceny. Szczegółowe informacje są dostępne w dokumencie roboczym służb Komisji 15 .

Skuteczność

Przed wejściem dyrektywy w życie jedynie ograniczona liczba zbiorów danych przestrzennych była udokumentowana (w 2007 r. określonych było jedynie 1 384 zbiorów 16 ), a usługi online były dostępne dla niewielkiego odsetka określonych zbiorów danych przestrzennych. Ponadto polityka dotycząca danych powodowała znaczne utrudnienia w powszechnym ich użytkowaniu.

Do roku 2013 skuteczność wzrosła we wszystkich państwach członkowskich w stopniu zależnym od wysiłku włożonego w działania wdrożeniowe (i od inwestycji), czego dowodem jest wzrost liczby zgłoszonych zbiorów danych do 56 000 w 2013 r. Osiem państw członkowskich nie miało większych problemów z wymaganiami i terminami wdrożenia dyrektywy. Te państwa określiły ponad 90 % swoich zbiorów danych 17 . Jednak w przypadku wielu państw członkowskich postęp w realizacji kolejnych etapów i harmonogramu jest wolniejszy niż oczekiwano. Skomplikowane i zróżnicowane krajowe strategie polityczne dotyczące danych oraz brak paneuropejskiej polityki w tym zakresie zakłócają swobodny przepływ danych. Jest to ten sam problem, z którym musimy się zmierzyć w szerszym kontekście jednolitego rynku cyfrowego. Wdrożenie dyrektywy przebiega najwolniej w odniesieniu do polityki dotyczącej danych. Wciąż brak jest łatwego dostępu do zbiorów danych i usług (ze względu np. na bariery prawne lub finansowe), a przecież bez tego informacje te nie mogą tworzyć wartości dodanej na wewnętrznym rynku. Poza tym skomplikowane i zróżnicowane strategie polityczne dotyczące danych powodują zbędne dodatkowe obciążenia administracyjne (w przeciwieństwie do polityki większej otwartości w zakresie danych).

Inne przyczyny problemów we wdrażaniu dyrektywy:

Opóźnienia w transpozycji i tworzeniu skutecznych struktur administracyjnych spowodowane przez wyzwania polityczne, prawne i gospodarcze na szczeblu krajowym (zob. rozdział 3, etap 1). Niektóre państwa członkowskie stwierdziły, że kryzys gospodarczy i ograniczone budżety krajowe także miały wpływ na przydzielanie środków na wymagane początkowe inwestycje (np. w infrastrukturę informatyczną oraz podnoszenie kwalifikacji technicznych w administracji);

Brak wystarczającej koordynacji, jasnych informacji i ustalenia priorytetów między właściwymi organami na szczeblu krajowym, w szczególności organami odpowiedzialnymi za dane środowiskowe (np. w określaniu minimalnych wymaganych zbiorów danych);

Nieefektywna koordynacja na szczeblu unijnym (między Komisją Europejską a Europejską Agencją Środowiska) w zakresie ukierunkowywania państw członkowskich na priorytety w określaniu zbiorów danych przestrzennych w obszarze polityki dotyczącej środowiska i powiązanych strategii (np. w zakresie sprawozdawczości);

Ambitne terminy, które były uzasadnione, gdy dyrektywa była przyjmowana, mogą już nie mieć zastosowania do wszystkich państw członkowskich, np. ze względu na techniczną złożoność przepisów wykonawczych dotyczących interoperacyjności oraz wytyczne, które wymagają narzędzi informatycznych lub umiejętności, których często po prostu brakuje. Do tego należy jeszcze dodać różne stopnie przygotowania państw członkowskich do przestrzegania terminów wyznaczonych przez dyrektywę.

Niektóre państwa członkowskie, w których wdrożenie dyrektywy jest na mniej zaawansowanym etapie, zwracały uwagę na fakt, że równoczesne wdrażanie polityki krajowej dotyczącej otwartych danych i administracji elektronicznej w pewnym sensie stanowiło konkurencję dla wdrażania dyrektywy INSPIRE ze względów administracyjnych (różne właściwe organy), a także na niewielkie znaczenie kwestii środowiskowych w szerszym kontekście. Inne państwa (w tym te, w których wdrożenie jest na bardziej zaawansowanym etapie) wskazywały, że taka konkurencja jest niepotrzebna, ponieważ jest duże pole manewru do tworzenia sytuacji typu „każdy wygrywa”, gdzie INSPIRE staje się podstawą działań administracji elektronicznej.

Państwa członkowskie także kwestionowały skuteczność przyszłej harmonizacji danych (etap 5) ze względu na znaczny wysiłek i koszt, jaki pociąga za sobą przekształcenie obecnych zbiorów danych tak, aby spełniały nowe wymagania (terminy w 2017 r. i 2020 r.). Wiele państw przyznało, że do zwiększenia wydajności potrzebna jest większa interoperacyjność. Wyrażano także zaniepokojenie co do złożoności i wykonalności procesów dostosowania wszystkich danych przestrzennych do wspólnych modeli danych do roku 2017 (dla załącznika I) lub do roku 2020 (dla załączników II i III). Państwa członkowskie proponują elastyczne i pragmatyczne zastosowanie istniejących specyfikacji dla danych w oparciu o potrzeby użytkownika.

Wydajność

Ocena ilościowa kosztów i korzyści była utrudniona ze względu na brak obszernych i porównywalnych danych. Biorąc pod uwagę etap wdrożenia, większość z dostępnych obecnie opracowań opiera się na szacunkach lub prognozach, a dane na temat wymiernych korzyści są bardzo nieliczne.

Ze sprawozdań państw członkowskich wynika, że koszty wdrożenia wyniosły od 0,5 do 13,5 milionów euro na rok, przy czym dla większości z państw były to koszty rzędu 2 do 3 milionów euro na rok. W większości przypadków jest to kwota niższa niż szacunki podane we wstępnej ocenie skutków (od 4 do 8 milionów euro na rok) 18 , co najprawdopodobniej jest związane z wolniejszym niż zakładano postępem we wdrażaniu dyrektywy.

Przekazane informacje o korzyściach były danymi głównie jakościowymi i opartymi na szacunkach i obejmowały następujące aspekty:

Lepszy dostęp do informacji 19 , dzięki czemu funkcjonowanie administracji elektronicznej było dla obywateli i przedsiębiorstw lepsze i tańsze, przez co poprawiła się przejrzystość i powstały możliwości rozwoju z wykorzystaniem danych środowiskowych. To z kolei wzmocniło potencjał badawczy i innowacyjny.

Lepsza baza sprawdzonych danych służąca do opracowywania polityki, podejmowania decyzji oraz ich wdrażania, co pozwala na obniżenie kosztów i poprawę jakości oceny (np. ocena oddziaływania na środowisko i zarządzania ryzykiem) 20 .

Lepsza współpraca między organami władzy publicznej i różnymi sektorami (np. w zakresie planowania przestrzennego, transportu, rolnictwa i środowiska) 21 oraz oszczędności kosztów administracyjnych (mniej powielania pracy), przy jednoczesnej poprawie dostępności i jakości danych.

Budowanie umiejętności technicznych, kompetencji i potencjału w administracji publicznej.

W niektórych krajach, w tym w Holandii, sytuacja wyglądała podobnie: na początku roczne koszty przewyższały korzyści, ale w drugiej fazie wdrożenia (po 2013 r.) korzyści były coraz bardziej odczuwalne. Mimo że należało się spodziewać, że na wczesnych etapach wdrożenia potrzebne będą inwestycje (w infrastrukturę informatyczną, przekształcenie danych oraz rozwijanie umiejętności), to jedynie kilka państw członkowskich poinformowało o takich inwestycjach. Niektóre państwa członkowskie zaobserwowały efekt synergii 22 między unijnymi i krajowymi strategiami w zakresie otwartych danych 23 (w tym poddaną przeglądowi dyrektywą w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego) 24 , co pomogło zwiększyć korzyści, podczas gdy koszty wdrożenia spadły, ponieważ niektóre inwestycje i tak należało przeprowadzić ze względu na wymogi polityki otwartych danych. W Strategii realizacji zysków Wielkiej Brytanii z 2012 r. 25 oszacowano, że roczne wymierne korzyści we wszystkich działach administracji rządowej wyniosły od 470 do 510 milionów funtów na rok.

Jak już wspomniano przy omawianiu etapu 5, harmonizacja jest najdroższym i najtrudniejszym etapem. Mimo że termin spełnienia wymagań w tym zakresie upływa dopiero w roku 2017 lub 2020 (w zależności od rodzaju danych), podczas niedawnych spotkań grup eksperckich 26 przewidywano, że jednoczesna harmonizacja tak ogromnej ilości danych pociągnie za sobą zarówno dodatkowe koszty, jak i problemy praktyczne. Zasugerowano, że jednym ze sposobów poradzenia sobie z nadchodzącym wyzwaniem jest określenie priorytetów, tj. najważniejszych zbiorów danych spośród tematów danych (zwłaszcza z załącznika III) z punktu widzenia ich wykorzystania przez użytkowników końcowych.

Dzięki unijnemu finansowaniu udało się złagodzić niektóre z tych trudności, a kilka projektów z tego obszaru otrzymało wsparcie z programów UE (np. ISA 27 , Horyzont 2020, LIFE+). Dzięki takim projektom 28 można opracowywać rozwiązania i narzędzia do wykorzystania przez wszystkie państwa członkowskie (elementy do wielokrotnego wykorzystania), co może zwiększyć wydajność w wielu sektorach. Jednak państwa członkowskie nie wykorzystują regularnie tych możliwości.

Znaczenie

Konsultacje publiczne 29 pokazały znaczące poparcie dla celów dyrektywy postrzeganych jako istotne dla eliminowania przeszkód we wspólnym korzystaniu z danych, które utrudniają skuteczne i wydajne wdrażanie polityki w dziedzinie środowiska. Także rozwój polityki Unii Europejskiej pokazuje, że cele dyrektywy INSPIRE z czasem zyskały na znaczeniu i stały się częścią priorytetów Komisji w odniesieniu do strategii jednolitego rynku cyfrowego 2015. W strategii dostrzeżono potrzebę zwiększenia interoperacyjności w sektorze publicznym (przy okazji zmian w europejskich ramach interoperacyjności). Jest to obszar, w którym dyrektywa INSPIRE ma ogromne znaczenie. Promowanie usług elektronicznej administracji publicznej oraz potrzeby stosowania zasad „przede wszystkim cyfrowo” oraz „wykorzystaj raz” to idee zawarte w dyrektywie INSPIRE.

W siódmym programie działań w zakresie środowiska przypomniano o potrzebie ulepszenia bazy sprawdzonych danych dla potrzeb polityki w dziedzinie środowiska. Poza tym stosowanie dyrektywy INSPIRE może być istotne dla osiągnięcia celów trwającej obecnie kontroli sprawności 30 monitoringu środowiska i sprawozdawczości w ramach Programu lepszego stanowienia prawa 31 .

Spójność

Dyrektywa okazała się wewnętrznie spójna, ponieważ państwa członkowskie w większości zrealizowały wskazane w niej działania.

Celem dyrektywy w odniesieniu do pozostałego ustawodawstwa dotyczącego ochrony środowiska jest przyczynienie się do prawnej i technicznej interoperacyjności transgranicznej i na szczeblu Unii. Jednak postęp w dostosowywaniu zarządzania danymi z dziedziny środowiska był jedynie częściowy. Mimo że odesłania do dyrektywy INSPIRE po 2007 r. były powszechne, to jej praktyczne zastosowanie dopiero się zaczyna (np. w sprawozdawczości).

Konsekwentne stosowanie zasad dyrektywy INSPIRE w połączeniu z zasadami dyrektywy w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska 32 , a zwłaszcza postanowienia dotyczące aktywnego rozpowszechniania informacji (zob. art. 7) stanowią potencjał w zakresie ułatwiania wspólnego korzystania z danych oraz zapewnienia obywatelom lepszego dostępu do informacji oraz większych możliwości.

W kontekście szerszej polityki unijnej dyrektywa INSPIRE jest zasadniczo spójna z celami europejskich ram interoperacyjności i szerszymi celami unijnego jednolitego rynku cyfrowego. Istnieją także powiązania między nowymi inicjatywami w ramach europejskiej chmury dla otwartej nauki oraz europejskiej infrastruktury danych, które są częścią inicjatywy „Europejska Chmura” 33 oraz planu działania dla administracji elektronicznej 34 . Konkretne kwestie, którymi można by się zająć, to spójność w zakresie polityki dostępu do danych, także wymieniona w dyrektywie w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego. Jest to związane z szerszym zagadnieniem swobodnego przepływu danych, który został określony jako kwestia priorytetowa dla jednolitego rynku cyfrowego.

Wartość dodana dla Unii Europejskiej

Ze względu na czas przygotowania tego sprawozdania (w trakcie procesu wdrożenia dyrektywy INSPIRE), nie jest jeszcze możliwe przeanalizowanie rzeczywistej wartości dodanej dla Unii. Potencjał dla lepszego zarządzania danymi przestrzennymi, zarówno transgranicznie, jak i na szczeblu Unii, jest wciąż znaczący i to nie tylko w odniesieniu do środowiska. Rozwiązania z zakresu ochrony środowiska często wymagają współpracy transgranicznej, np. w postaci wspólnego korzystania z danych dotyczących jakości powietrza czy też zarządzania ryzykiem powodziowym. Mimo że nie jest to jeszcze częsta praktyka, to już teraz są dowody, że problemy wynikające z różnic (byłych i obecnych) w krajowych strategiach politycznych uniemożliwiają taką współpracę. Wiele sposobów wykorzystania danych objętych dyrektywą INSPIRE może mieć dodatkowe zastosowanie na szczeblu Unii Europejskiej, np. w sprawozdawczości, dostarczaniu danych do oceny skutków lub innych ocen czy też badań naukowych i innowacji. Szczególnie istotne znaczenie ma możliwość wykorzystania potencjału danych uzyskanych w programie Copernicus, ponieważ dane z teledetekcji często muszą być analizowane w powiązaniu z danymi przestrzennymi, które zwiększają ich wartość i zapewniają odpowiedni kontekst.

Obecnie istnieje niewiele aplikacji dla użytkowników końcowych 35 , które pozwalają na wykorzystanie potencjału danych dzięki podejściu INSPIRE na szczeblu Unii Europejskiej. W zakresie sprawozdawczości ukończono kilka projektów pilotażowych, takich jak pilotażowe sprawozdanie dotyczące jakości powietrza, jednak żaden z nich nie jest jeszcze w pełni operacyjny. Priorytety na szczeblu poszczególnych krajów bardzo się różnią, jeśli chodzi o określanie, jakie zbiory danych przestrzennych są najbardziej przydatne dla zastosowań transgranicznych lub sprawozdawczości na szczeblu Unii Europejskiej (np. niektóre kraje skupiają się na jakości powietrza 36 , a inne na danych morskich 37 ). Wreszcie współpraca między Komisją a państwami członkowskimi jest na ogół postrzegana pozytywnie, ale można ją jeszcze wzmocnić na przykład poprzez wspólne opracowanie narzędzi i komponentów, żeby uniknąć sytuacji, gdy każde państwo członkowskie „wyważa otwarte drzwi”.

5.Wnioski

Ocena dyrektywy INSPIRE potwierdza, że dyrektywa ma wciąż duże znaczenie dla skutecznej realizacji polityki i to znaczenie będzie dalej rosnąć, biorąc pod uwagę rozwój gospodarki cyfrowej opisany w strategii jednolitego rynku cyfrowego, która także zawiera ważne elementy z dyrektywy.

Satysfakcjonujący postęp we wdrażaniu dyrektywy miał miejsce tylko w tych kilku państwach członkowskich, które poczyniły konieczne inwestycje i w których wdrożenie dyrektywy było zharmonizowane z szerszymi działaniami krajowymi w zakresie polityki otwartych danych i lepszej administracji elektronicznej. Istnieją znaczne braki we wdrażaniu dyrektywy, które wynikają z kumulacji opóźnień w trakcie procesu, co z kolei ma wpływ na tempo i jakość wdrożenia.

W rezultacie ucierpiała ogólna skuteczność. Wciąż istniejące znaczne przeszkody tworzone przez strategie polityczne dotyczące danych w różnych krajach hamują postęp i utrwalają obciążenia administracyjne, jako że organy administracji nie są w stanie wspólnie korzystać z danych. Jednak przykład niektórych państw członkowskich pokazuje, że taki proces jest możliwy, a wynikłe z niego korzyści są odczuwalne, nawet jeśli tylko w wymiarze ilościowym.

Znajduje to także potwierdzenie w ocenie skuteczności przez te państwa członkowskie, które przodują we wdrażaniu dyrektywy, tzn. wcześnie zainwestowały w jej wdrażanie, opracowały większy zakres polityki otwartych danych oraz zharmonizowały dyrektywę INSPIRE z krajowymi priorytetami w zakresie otwartych danych i dążenia do administracji elektronicznej. Jednak koszty, które trzeba ponieść na początku procesu przewyższają korzyści, ponieważ dane trzeba najpierw udostępnić zgodnie z wymogami, zanim będą z nich korzystać użytkownicy końcowi. W przypadku wielu państw członkowskich inwestycje były niewystarczające, głównie ze względu na kryzys gospodarczy.

Ocena spójności pozwoliła na zidentyfikowanie obszarów, którymi należy się zająć, co dotyczy zwłaszcza zmiany polityki dotyczącej danych, która wciąż stwarza przeszkody na wewnętrznym rynku (cyfrowym), co także ma znaczenie dla inicjatywy swobodnego przepływu danych.

Wreszcie wartość dodana dla Unii Europejskiej może być znaczna. Zajęcie się kwestiami omówionymi powyżej oraz skupienie się na potrzebach użytkowników końcowych i wykorzystaniu danych w kontekście transgranicznym i unijnym może wspomóc wdrażanie oraz pomóc ustalić priorytety dla wykorzystania zasobów i inwestycji.

6. Zalecenia i kolejne działania

Wyniki oceny wyraźnie wskazują, że w przyszłości potrzebny jest większy wysiłek na wszystkich szczeblach i ze strony wszystkich podmiotów. W tym celu Komisja proponuje liczne działania, zarówno na szczeblu poszczególnych państw członkowskich, jak i na szczeblu Unii Europejskiej.

Przede wszystkim państwa członkowskie muszą zwiększyć wysiłki w celu wdrożenia (np. w odniesieniu do działań koordynacyjnych) i krytycznego przeglądu skuteczności swojej polityki dotyczącej danych. Dotyczy to w szczególności tych państw członkowskich, które są najbardziej opóźnione we wdrażaniu dyrektywy, jeśli państwa te mają dotrzymać następnych terminów wdrożenia. Ponadto zaleca się, żeby państw członkowskie po uzgodnieniach z Komisją:

1)traktowały priorytetowo zbiory danych przestrzennych dotyczących środowiska 38 , zwłaszcza dane związane z monitorowaniem i sprawozdawczością, oraz zbiory danych określone we właściwych procesach globalnych 39 ; 

2)poprawiły koordynację między wdrażaniem dyrektywy INSPIRE oraz administracją elektroniczną, otwartymi danymi i powiązanymi procesami na szczeblu krajowym.

Aby uzupełnić działania krajowe, Komisja:

A.bardziej szczegółowo oceni niedociągnięcia krajowych strategii politycznych dotyczących danych w odniesieniu do art. 17 dyrektywy oraz zbada synergie wynikające z inicjatywy swobodnego przepływu danych 40 w ramach jednolitego rynku cyfrowego w celu rozwiązania tych kwestii;

B.dokona przeglądu zasad INSPIRE 41 i ewentualnie wprowadzi do nich poprawki, zwłaszcza w odniesieniu do harmonizacji danych przestrzennych tak, aby uwzględnić ryzyko i złożoność procesu wdrożenia w celu ich zminimalizowania (uproszczenie wymagań);

C.będzie wspierać państwa członkowskie w stosowaniu i wdrażaniu dyrektywy INSPIRE (uproszczenie wykorzystania), np. dzięki wykorzystaniu wspólnych narzędzi, oraz będzie propagować ustalanie priorytetów razem z państwami członkowskimi;

D.będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi badając możliwości powstałe w wyniku wykorzystywania istniejących programów finansowania na szczeblu Unii, żeby wspomóc budowanie potencjału oraz eliminować braki we wdrożeniu dyrektywy (np. przez rozwiązania interoperacyjne dla organów administracji publicznej).

Inne działania podejmowane w kontekście jednolitego rynku cyfrowego także będą się przyczyniać do wdrożenia dyrektywy INSPIRE (np. plan działania dla administracji elektronicznej oraz europejskie ramy interoperacyjności). Komisja oraz państwa członkowskie będą także promować uwzględnianie usług INSPIRE oraz harmonizacji danych w odpowiednich inicjatywach unijnych (takich jak program Copernicus, Horyzont 2020 oraz, w inicjatywach służb Komisji, europejskich agencji i międzynarodowych partnerów Unii.

Po przyjęciu tego sprawozdania te i inne właściwe działania zostaną omówione w odpowiednich departamentach Komisji z udziałem Europejskiej Agencji Środowiska oraz państw członkowskich w kontekście ram wdrożenia i utrzymania INSPIRE 42 .

(1)   COM(2015) 192

(2)  2007/2/WE.

(3)  SWD(2013)401

(4)  Zgodnie z wymogami art. 23 dyrektywy 2007/2/WE.

(5)  Jak zostało to opisane w Ocenie skutków .

(6)  Tj. jako metadane dostarczające informacji na temat co najmniej jednego z aspektów danych przestrzennych.

(7)  http://inspire.ec.europa.eu/index.cfm/pageid/44

(8)   http://inspire.ec.europa.eu/index.cfm/pageid/3

(9)   Dyrektywa ma trzy załączniki obejmujące 34 tematy danych przestrzennych. Załącznik I zawiera podstawowe tematy danych, np. system odniesienia za pomocą współrzędnych, adresy, działki katastralne i sieci transportowe. Załącznik II obejmuje tematy danych geograficznych, takie jak ukształtowanie terenu i użytkowanie terenu, natomiast Załącznik III odnosi się do tematów związanych ze środowiskiem, zdrowiem i energią, jak np. urządzenia do monitorowania, obiekty przemysłowe, obiekty rolnicze oraz akwakultury, strefy zagrożenia naturalnego, siedliska czy też zasoby energetyczne.

(10)   Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1205/2008

(11)  Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1089/2010, ostatnio zmienionym przez rozporządzenie Komisji (UE) nr 1312/2014.

(12)  Zob. także Rozdział 4.1 w Śródokresowym sprawozdaniu oceniającym wdrożenie dyrektywy INSPIRE. Wspólne sprawozdanie EEA-JRC ( Sprawozdanie techniczne nr 17/2014 ).

(13)  Uwaga: wszystkie dane na podstawie sprawozdań krajowych z maja 2013 r. lub rocznych sprawozdań o stanie wdrożenia z 2014 r. Od tego czasu prace nad wdrożeniem dyrektywy w państwach członkowskich posunęły się do przodu, a informacje o aktualnym stanie wdrożenia będą przekazane w sprawozdaniach za 2016 r.

(14)  Spadek liczby zbiorów danych może też być spowodowany tym, że kraje skonsolidowały liczne rozproszone zbiory w jeden lub kilka większych zbiorów krajowych. Byłoby to z korzyścią dla postępu w procesie wdrażania.

(15)  SWD(2016)243

(16)   Infrastruktura danych przestrzennych w Europie: stan na 2007 r.

(17)  Kwestie zgodności ustawodawstwa krajowego niektórych państw członkowskich są wciąż przedmiotem dyskusji, jednak nie miało to wpływu na ich zdolność do wdrożenia dyrektywy (zob. rozdział 3 „Transpozycja”).

(18)   Wkład w poszerzoną ocenę skutków INSPIRE

(19)   Program danych podstawowych. Duński model infrastruktury dla danych publicznych , 2014 r.

(20)  Np. w przypadku oceny oddziaływania na środowisko prawodawstwa unijnego jedno z opracowań wskazywało na potencjalne oszczędności czasu (około 15 %) i pieniędzy (około 150 milionów euro na rok) na szczeblu Unii Europejskiej (Sprawozdanie techniczne JRC EUR24327 EN — 2010 ).

(21)  Np. w systemie informacji o działkach w Rumunii wykorzystano dyrektywę INSPIRE do zarządzania dotacjami dla rolników i określania poprawy stanu środowiska. Pozostałe państwa także informowały o podobnych projektach.

(22)  Na przykład: 57 % danych INSPIRE w Finlandii to dane OTWARTE i obsługiwane przez usługi INSPIRE lub INSPIRE i otwarte dane ; Rada Dystryktu Ashfield w Wielkiej Brytanii publikuje dane objęte dyrektywą INSPIRE oraz otwarte dane.

(23)   COM(2011) 882

(24)   2013/37/UE

(25)  Dyskusja podczas spotkania Grupy Eksperckiej ds. Wdrożenia i Utrzymania INSPIRE w grudniu 2015 r.

(26)   Rozwiązania interoperacyjne dla europejskich organów administracji publicznej

(27)  Przykłady takich projektów to: Ramy lokalizacji w Unii Europejskiej (EULF) oraz platforma referencyjna dla INSPIRE (ARE3NA) Europejska Infrastruktura Danych Geologicznych (EGDI) , czy też Szkocka Sieć dla Środowiska .

(28)  94 % respondentów zgadza się, 1 % nie zgadza się, 5 % nie ma zdania, s. 28 Sprawozdanie podsumowujące konsultacje publiczne w sprawie dyrektywy INSPIRE 2013 .

(29)  Zob. Plan działania.

(30)  Zob. roczny program prac Komisji na 2016 r. (COM(2015) 610, zał. 2).

(31)   Dyrektywa 2003/4/WE

(32)  COM(2016) 178

(33)  Zob. działanie 19 w COM(2016) 179.

(34)  Np. Platforma informacyjna monitorowania chemikaliów , która wykorzystuje podstawowe założenia INSPIRE w celu uzyskania dostępu do licznych źródeł danych. Inne przykłady są podane w przypisie 28.

(35)   Geodateninfrastruktur Deutschland: Historia sukcesu INSPIRE — Wdrażanie e-sprawozdawczości w zakresie jakości powietrza na podstawie INSPIRE na szczeblu krajowym

(36)   Niemiecka infrastruktura danych morskich i dyrektywa ramowa w sprawie strategii morskiej , 2015 r.

(37)  oraz przynajmniej udostępniły te zbiory danych w formie, w jakiej są teraz, innym organom władzy publicznej i społeczeństwu za pomocą usług cyfrowych zgodnie z założeniami dyrektywy INSPIRE.

(38)  Np. w kontekście programu Copernicus, zarządzania globalnymi informacjami geoprzestrzennymi (UN-GGIM) oraz Grupy ds. Obserwacji Ziemi.

(39)  Zob. Wstępna ocena skutków dla inicjatywy swobodnego przepływu danych .

(40)  Zob. rozdział 2 i przypis 8.

(41) Ramy wdrożenia i utrzymania INSPIRE