52014DC0096

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Sprawozdanie z wdrażania globalnego podejścia do kwestii migracji i mobilności w latach 2012–2013

1.         Wprowadzenie

Globalne podejście do kwestii migracji i mobilności (GPMM) stanowi od 2005 r. nadrzędne ramy zewnętrznej polityki migracyjnej i azylowej UE. Określono w nich zasady prowadzenia przez UE dialogu politycznego i współpracy operacyjnej z państwami trzecimi w dziedzinie migracji i mobilności w oparciu o wyraźnie określone priorytety, które odzwierciedlają cele strategiczne UE, i w sposób trwale wpisujący się w ogólne ramy polityki zagranicznej UE, w tym we współpracę na rzecz rozwoju.

Komunikat Komisji „Globalne podejście do kwestii migracji i mobilności” z dnia 18 listopada 2011 r.[1] rozpoczął nowy i bardziej skonsolidowany drugi etap GPMM. Wprowadzono w nim szereg nowych elementów, np. włączenie ochrony międzynarodowej i zewnętrznego wymiaru azylu jako nowego priorytetu tematycznego oraz rozszerzenie zakresu ram polityki na „mobilność”, podkreślając tym samym znaczenie wspierania sprawnie zarządzanej mobilności obywateli państw trzecich przemieszczających się przez zewnętrzne granice UE. W późniejszych konkluzjach Rady z dnia 29 maja 2012 r.[2] potwierdzono, że GPMM stanowi całościowe i wyważone ramy dialogu i współpracy z państwami trzecimi. Rada podkreśliła także konieczność systematycznego monitorowania wdrażania GPMM poprzez opracowanie dwuletnich sprawozdań.

GPMM wdrażane jest za pomocą szeregu instrumentów politycznych (dwustronne i regionalne dialogi polityczne i plany działania), instrumentów prawnych (takich jak umowa o ułatwieniach wizowych i umowa o readmisji), wsparcia operacyjnego i budowania zdolności (również za pośrednictwem agencji UE, np. FRONTEX, EASO i ETF oraz instrumentów pomocy technicznej, takich jak MIEUX i TAIEX), a także różnego rodzaju środków wsparcia dla programów i projektów, dostępnych dla organów administracji państw trzecich i innych zainteresowanych stron, takich jak społeczeństwo obywatelskie, stowarzyszenia migrantów i organizacje międzynarodowe. W okresie 2012–2013 Komisja udzieliła wsparcia w wysokości ponad 200 mln EUR na ponad 90 projektów związanych z migracją we wszystkich rozwijających się regionach świata. Ponadto kilka państw członkowskich UE udzieliło wsparcia finansowego na rzecz wdrażania GPMM.

Głównymi ramami dwustronnymi w zakresie ułatwiania dialogu politycznego i współpracy operacyjnej z krajami partnerskimi są partnerstwa na rzecz mobilności i wspólne programy w obszarze migracji i mobilności. Dotychczas partnerstwa na rzecz mobilności zawarto z sześcioma państwami: Mołdawią (2008 r.), Republiką Zielonego Przylądka (2008 r.), Gruzją (2009 r.), Armenią (2011 r.), Marokiem (2013 r.) i Azerbejdżanem (2013 r.). Zakończono rozmowy dotyczące partnerstwa na rzecz mobilności z Tunezją (listopad 2013 r.), a jego podpisanie nastąpi już wkrótce. Rozpoczęto rozmowy dotyczące partnerstwa na rzecz mobilności z Jordanią (grudzień 2013 r.). Ponadto projekt wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności zaproponowano Indiom (kwiecień 2013 r.) i Nigerii (październik 2013 r.), jednak merytoryczne rozmowy jeszcze się nie rozpoczęły.

2.         Dialogi dwustronne

Dialogi dwustronne w kwestiach migracji i mobilności między UE i państwami trzecimi mogą przybierać różne formy. Partnerstwa na rzecz mobilności stanowią ważne ramy dialogu politycznego i współpracy operacyjnej w kwestiach azylu i migracji. Ponadto w przypadku państw, z którymi rozpoczęto dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego, dialog polityczny w znacznym zakresie dotyczy realizacji planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego. W niektórych przypadkach (Rosja, Indie, Chiny, Stany Zjednoczone) UE nawiązała dialog poświęcony temu zagadnieniu. W przypadku prawie wszystkich państw dialog w kwestiach migracji oraz w innych kwestiach związanych z wymiarem sprawiedliwości i sprawami wewnętrznymi włączono do procesu realizacji układów o stowarzyszeniu, umów o partnerstwie i współpracy (UPiW), umów ramowych, umów o współpracy i podobnych instrumentów zawieranych przez Unię, w tym na poziomie poszczególnych składów Rady oraz jej komitetów i podkomitetów. Ponadto współpraca techniczna odbywa się w ramach wspólnych komitetów ustanowionych na mocy umów o ułatwieniach wizowych i umów o readmisji, które monitorują realizację wspomnianych umów wraz z zainteresowanymi państwami trzecimi.

2.1.      Kraje objęte procesem rozszerzenia

Mechanizm monitorowania sytuacji po liberalizacji reżimu wizowego umożliwia ocenę trwałości reform i środków wdrożonych przez państwa Bałkanów Zachodnich (Albania, Bośnia i Hercegowina, była jugosłowiańska republika Macedonii, Czarnogóra i Serbia) w ramach ich planów działania dotyczących liberalizacji reżimu wizowego[3] oraz współpracę z nimi w ramach procesu stabilizacji i stowarzyszenia w celu rozwiązania problemu możliwych niedociągnięć i wyzwań. Znaczną większość obywateli z państw Bałkanów Zachodnich zwolnionych z obowiązku wizowego stanowią osoby podróżujące do UE w dobrej wierze i w legalnym celu. Liczba nieuzasadnionych wniosków o udzielenie azylu składanych przez obywateli tych państw w niektórych państwach członkowskich wzrosła jednak w 2012 r. i utrzymywała się na wysokim poziomie w 2013 r., co wpływa na funkcjonowanie ruchu bezwizowego.

W dniu 19 stycznia 2012 r. rozpoczęto dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego z Kosowem[4], a w dniu 14 czerwca 2012 r. rządowi Kosowa przekazano plan działania na rzecz ruchu bezwizowego.

Prawie trzy lata po zakończeniu negocjacji, w dniu 16 grudnia 2013 r. podpisano umowę o readmisji między UE i Turcją. Równolegle do podpisania umowy o readmisji przedstawiono Turcji dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego i plan działania na rzecz ruchu bezwizowego zgodnie z konkluzjami Rady w sprawie rozwijania współpracy z Turcją w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych[5], które przyjęto w dniu 21 czerwca 2012 r.

FRONTEX posiada sprawnie funkcjonujące uzgodnienia robocze ze wszystkimi państwami Bałkanów Zachodnich i w dalszym ciągu współpracuje z tymi państwami w wymiarze organizacyjnym i operacyjnym. FRONTEX prowadzi system ostrzegania w ramach mechanizmu monitorowania sytuacji po liberalizacji reżimu wizowego zapewniający Komisji ocenę przepływów osób ubiegających się o azyl. W dniu 28 maja 2012 r. FRONTEX podpisał protokół ustaleń z Turcją.

2.2.      Państwa Partnerstwa Wschodniego

W latach 2012–2013 poczyniono znaczne postępy w zakresie zacieśniania stosunków z większością państw Partnerstwa Wschodniego w kwestiach migracji i mobilności.

Kontynuowano dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego z Mołdawią i Ukrainą; w 2012 r. rozpoczęto nowy dialog z Gruzją w celu doprowadzenia do ruchu bezwizowego w odpowiednim czasie. W przygotowanym przez Komisję sprawozdaniu z postępu prac dotyczącym Mołdawii z dnia 15 listopada 2013 r.[6] stwierdzono, że sytuacja Mołdawii jest zgodna ze wszystkimi punktami odniesienia określonymi w planie działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego. Następnie w dniu 27 listopada 2013 r. Komisja przyjęła wniosek w sprawie dodania Mołdawii do listy państw, których obywatele nie muszą posiadać wizy podczas podróży do państw strefy Schengen w przypadku pobytu nieprzekraczającego 90 dni[7]. Dialog w sprawie liberalizacji reżimu wizowego okazał się ważnym instrumentem dalekosiężnej polityki w zakresie mobilności i skutecznym narzędziem realizacji szeroko zakrojonych reform w całym obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, w tym w zakresie praworządności i reformy wymiaru sprawiedliwości[8].

W 2013 r. zatwierdzono unijny program wsparcia budżetowego o wartości 20 mln EUR w celu zapewnienia dalszej realizacji planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego w Mołdawii. Podobnie było w przypadku Ukrainy, z którą podpisano umowę finansową o wartości 28 mln EUR w celu zapewnienia wsparcia na rzecz dostosowania krajowych systemów migracyjnych i azylowych do norm europejskich i międzynarodowych oraz wsparcia realizacji planu działania na rzecz liberalizacji reżimu wizowego. Ponadto Komisja w dalszym ciągu zapewnia szersze wsparcie na rzecz reform zarządzania migracjami i granicami na Ukrainie. Przykładowo realizowany jest czteroletni program wsparcia o wartości 66 mln EUR mający na celu wzmocnienie ukraińskiej polityki zarządzania granicami.

W dniu 1 lipca 2013 r. weszła w życie uaktualniona umowa o ułatwieniach wizowych z Ukrainą.

Na początku 2012 r. rozpoczęły się i zakończyły w przewidzianym terminie negocjacje dotyczące umów o ułatwieniach wizowych i umów o readmisji z Armenią i Azerbejdżanem. Umowy z Armenią weszły w życie w dniu 1 stycznia 2014 r., natomiast umowy z Azerbejdżanem mają wejść w życie w nadchodzących miesiącach.

Trwa współpraca w ramach partnerstw na rzecz mobilności z Armenią, Gruzją i Mołdawią, podczas gdy w dniu 5 grudnia 2013 r. zawarto nowe partnerstwo na rzecz mobilności z Azerbejdżanem. Doświadczenie pokazuje, że partnerstwa na rzecz mobilności jednoznacznie przyczyniają się do zacieśnienia współpracy i że osiągnięto znaczne postępy w zakresie koordynacji wewnątrzunijnej i międzyinstytucjonalnej odpowiednich instytucji w krajach partnerskich. Elastyczność partnerstw na rzecz mobilności umożliwia włączanie do tych samych ram inicjatyw dwustronnych i wielostronnych oraz pozwala na zajęcie się priorytetami krajów partnerskich w ukierunkowany sposób. Posiedzenia urzędników wysokiego szczebla dotyczące wszystkich trzech partnerstw na rzecz mobilności zorganizowano odpowiednio w dniach 17 grudnia 2012 r. i 25 października 2013 r. (Armenia), w dniu 18 grudnia 2012 r. (Gruzja) i w dniach 22 listopada 2012 r., 25 czerwca 2013 r., 31 października 2013 r. i 10 grudnia 2013 r. (Mołdawia). Partnerstwo na rzecz mobilności z Mołdawią było przedmiotem gruntownej oceny przeprowadzonej przez eksperta na zlecenie IOM. Jego sprawozdanie końcowe z dnia 1 października 2012 r. wykazało, że partnerstwo na rzecz mobilności z Mołdawią przyczyniło się do realizacji wielu priorytetów partnerów, które znalazły ścisłe odzwierciedlenie w realizowanych projektach i inicjatywach. Partnerstwa na rzecz mobilności ułatwiły partnerom skuteczniejsze rozwiązywanie istotnych problemów związanych z migracją i mobilnością, a także stworzyły ramy sprzyjające aktywnemu zaangażowaniu w dyskusje na temat migracji i we współpracę zarówno na poziomie regionalnym, jak i światowym. Działania w ramach partnerstwa na rzecz mobilności pomogły Mołdawii w przeprowadzeniu reformy jej ram prawnych w odniesieniu do kwestii migracji poprzez dostosowanie ich do norm UE, np. w zakresie mołdawskiego systemu azylowego. W sprawozdaniu z oceny zidentyfikowano jednak także pewne wyzwania dotyczące partnerstwa na rzecz mobilności, takie jak 1) potrzeba utrzymania zaangażowania i zainteresowania ze strony państw członkowskich oraz promowania ich udziału w różnych strukturach zarządczych i koordynacyjnych, a także zaangażowania nowych zainteresowanych państw członkowskich w partnerstwa na rzecz mobilności i 2) potrzeba wykazania wartości dodanej wspólnych działań, tj. działań opracowanych i realizowanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie jako sposób poprawy synergii, wymiany informacji i najlepszych praktyk oraz wzajemnego poznawania się między zainteresowanymi stronami. Jeśli chodzi o współpracę operacyjną, UE finansuje obecnie projekty dotyczące zarządzania migracjami i granicami w Mołdawii o wartości blisko 50 mln EUR, w tym inicjatywę o wartości 2 mln EUR na rzecz promowania legalnej mobilności między Mołdawią a UE w ramach partnerstwa na rzecz mobilności.

W Armenii trwa obecnie realizacja sześciu projektów finansowanych przez UE o łącznej wartości ponad 8 mln EUR, w tym projektu o wartości 3 mln EUR mający na celu wspieranie realizacji partnerstwa na rzecz mobilności, który powinien wzmocnić zdolności odpowiednich organów w obszarach takich jak legalna migracja, migracja i rozwój oraz readmisja i reintegracja.

Realizację partnerstwa na rzecz mobilności z Gruzją zintensyfikowano po ustanowieniu lokalnej platformy współpracy w 2012 r. Współpraca zewnętrzna z Gruzją uległa znacznemu zacieśnieniu po podpisaniu partnerstwa na rzecz mobilności; wsparcie skierowano także na szybkie reformy gruzińskiego systemu zarządzania migracjami i granicami. Obecnie w państwie tym trwa realizacja sześciu projektów w dziedzinie migracji o łącznej wartości około 20 mln EUR, w tym inicjatywy o wartości 1 mln EUR dotyczącej w szczególności wzmocnienia potencjału rozwoju partnerstwa na rzecz mobilności.

Jeżeli chodzi o Azerbejdżan, UE zapewnia obecnie wsparcie na rzecz reformy polityki zarządzania migracjami, w szczególności w ramach partnerstwa z państwowymi służbami migracyjnymi.

Nie rozwinęły się jeszcze stosunki dwustronne UE z Białorusią w dziedzinie migracji i mobilności. W listopadzie 2013 r. Białoruś wskazała jednak, że przyjmie wystosowane w 2011 r. zaproszenie UE do rozpoczęcia negocjacji dotyczących umowy o ułatwieniach wizowych i umowy o readmisji. Ponadto w okresie 2012–2013, oprócz współpracy w ramach regionalnych dialogów w kwestii migracji, odbywała się współpraca praktyczna na poziomie projektu.

FRONTEX podpisał uzgodnienia robocze z właściwymi organami Armenii (w dniu 22 lutego 2012 r.) i Azerbejdżanu (w dniu 16 kwietnia 2013 r.). Na chwilę obecną FRONTEX zawarł więc uzgodnienia robocze ze wszystkimi państwami Partnerstwa Wschodniego.

2.3.      Państwa południowego regionu Morza Śródziemnego

Począwszy od 2011 r. poczyniono istotne postępy w zakresie nawiązywania ściślejszej współpracy między UE i państwami południowego regionu Morza Śródziemnego, w pełnej zgodności z europejską polityką sąsiedztwa i ze zobowiązaniami UE podjętymi w kontekście arabskiej wiosny i jej następstw. Ostatnio Rada Europejska wezwała do większego współdziałania z państwami trzecimi w celu uniknięcia sytuacji, w których migranci podejmują ryzykowne podróże do UE[9]. W tym kontekście przyjęła ona z zadowoleniem komunikat Komisji w sprawie prac Śródziemnomorskiej Grupy Zadaniowej z dnia 4 grudnia 2013 r.[10], który dotyczy m.in. działań operacyjnych, które należy podjąć w celu zapobiegania tragediom takim jak ta, która wydarzyła się u wybrzeży Lampedusy w dniu 3 października 2013 r.

Rozpoczęto zorganizowany dialog w kwestiach migracji, mobilności i bezpieczeństwa z Tunezją, Marokiem (październik 2011 r.) i Jordanią (grudzień 2012 r.). Z zastrzeżeniem spełnienia warunków UE pozostaje gotowa do rozpoczęcia dialogu z innymi państwami w regionie. W kontekście trwających negocjacji dotyczących nowego planu działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa Algieria wyraziła zainteresowanie takim dialogiem[11]. Od 2011 r. UE kilkakrotnie ponawiała propozycję rozpoczęcia dialogu z Egiptem, jednak dotychczas nie otrzymano pozytywnej odpowiedzi. Libia pozostaje państwem priorytetowym w kontekście rozpoczęcia takiego dialogu gdy tylko pozwoli na to sytuacja.

Po intensywnych rozmowach w dniu 7 czerwca 2013 r. podpisano partnerstwo na rzecz mobilności z Marokiem. Partnerstwo na rzecz mobilności stanowi wyraźne osiągnięcie i punkt odniesienia dla innych państw w regionie. Obejmuje zrównoważony zbiór zobowiązań i inicjatyw w czterech obszarach priorytetowych GPMM, tj. legalnej migracji, nielegalnej migracji, ochronie międzynarodowej oraz migracji i rozwoju. Ustanowienie krajowego systemu azylowego jest jednym z głównych zobowiązań podjętych przez Maroko. Zawiera także wzajemne zobowiązania do współpracy w zakresie zapobiegania handlowi ludźmi, zwalczania go i ochrony jego ofiar. Ponadto partnerstwo na rzecz mobilności stworzyło podstawy negocjacji dotyczących umowy o ułatwieniach wizowych[12] i równoczesnego wznowienia negocjacji dotyczących umowy o readmisji, które od 2010 r. znajdują się w impasie. Obecnie trwają prace nad finalizacją projektu o wartości 5 mln EUR mającego na celu wsparcie realizacji partnerstwa na rzecz mobilności. Ponadto przewiduje się również przydzielenie na wsparcie partnerstwa na rzecz mobilności kwoty w wysokości 6 mln EUR z funduszy z programu SPRING.

Podobnie pozytywną zmianę stanowi zakończenie rozmów dotyczących partnerstwa na rzecz mobilności z Tunezją w listopadzie 2013 r. Przez wiele miesięcy proces ten komplikowała niestabilna sytuacja polityczna w tym państwie. UE i Tunezja postanawiają ściśle ze sobą współpracować w ramach partnerstwa na rzecz mobilności w celu wzmocnienia ram prawnych i instytucjonalnych w zakresie np. azylu i handlu ludźmi, ułatwień wizowych, poprawy szkolenia personelu odpowiedzialnego za migrację i ustanowienia strategii politycznych na rzecz integracji oraz walki z wykluczeniem i ksenofobią w stosunku do migrantów.

W ramach dialogu w kwestiach migracji, mobilności i bezpieczeństwa w 2013 r. przeprowadzono dwie misje ekspertów w Jordanii, podczas których pozytywnie oceniono zdolności właściwych organów w istotnych obszarach. Jordania wyraziła także gotowość i zainteresowanie odnośnie do wzmocnienia współpracy z UE. W grudniu 2013 r. władzom Jordanii przedstawiono projekt partnerstwa na rzecz mobilności.

Pomimo problemów w zakresie bezpieczeństwa i trudnej sytuacji politycznej UE wsparła Libię w obszarach migracji, zarządzania granicami i ochrony międzynarodowej. W następstwie decyzji Rady z dnia 22 maja 2013 r. w sprawie utworzenia misji w obszarze WPBiO, w ramach misji EUBAM w Libii ustanowiono pomoc na rozwijanie systemu zintegrowanego zarządzania granicami w Libii. Do realizacji tego celu przyczynia się także projekt Sahara-Med o wartości 10 mln EUR.

Zawieszono wszelką dwustronną współpracę polityczną z Syrią, w związku z czym w chwili obecnej nie prowadzi się żadnej formalnej ani nieformalnej współpracy z władzami syryjskimi w zakresie migracji. UE wraz z państwami członkowskimi jest jednak największym darczyńcą na świecie w odpowiedzi na kryzys dotyczący uchodźców i zapewnia ludności Syrii i państwom sąsiadującym z Syrią znaczną pomoc humanitarną i rozwojową, w tym za pośrednictwem wyspecjalizowanych organizacji międzynarodowych i organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Zaangażowaniu politycznemu w zacieśnianie współpracy z państwami południowego regionu Morza Śródziemnego towarzyszyło wsparcie finansowe i operacyjne. Na przykład w Libii trwa realizacja finansowanych przez UE programów o wartości około 30 mln EUR, dotyczących w szczególności zarządzania przepływami mieszanymi, zarządzania granicami i warunków przyjmowania migrantów. We wrześniu 2013 r. rozpoczęła się realizacja projektu „sieć Seahorse w basenie Morza Śródziemnego” prowadzonego przez hiszpańską Gwardię Cywilną. Sieć umożliwi uczestniczącym krajom śródziemnomorskim wymianę informacji faktycznych dotyczących incydentów i patroli w czasie zbliżonym do rzeczywistego za pośrednictwem łączności satelitarnej. Zwiększy ona zdolności odpowiednich organów w zakresie zwalczania problemu nielegalnej migracji i nielegalnego handlu oraz reagowania na sytuacje nadzwyczajne wymagające działań poszukiwawczych i ratunkowych. Projekt jest otwarty dla Algierii, Egiptu, Libii i Tunezji.

Częścią projektu Euromed Migration III o wartości 5 mln EUR jest wspieranie dialogu i współpracy między państwami południowego regionu Morza Śródziemnego i UE. W ramach projektu skoncentrowano się na legalnej migracji, migracji i rozwoju oraz nielegalnej migracji, a także przewidziano specjalne posiedzenia, sesje szkoleniowe i misje ekspertów w tych dziedzinach. Projekt obejmuje także wsparcie dla profili migracyjnych i badanie dotyczące dostosowania potrzeb na rynku pracy w odniesieniu do państw członkowskich.

Od 2011 r. UE realizuje regionalny program ochrony dla Afryki Północnej dotyczący w szczególności Libii, Tunezji i Egiptu. Pod koniec 2013 r. budżet tego regionalnego programu ochrony został zwiększony do 5,5 mln EUR w ramach bezpośredniej reakcji na tragiczne wydarzenia u wybrzeży włoskiej wyspy Lampedusa.

FRONTEX ma wciąż aktualne mandaty negocjacyjne do zawarcia uzgodnień roboczych z Egiptem, Libią, Tunezją i Marokiem, jednak dotychczasowe próby rozpoczęcia negocjacji kończyły się niepowodzeniem.

2.4.      Państwa Afryki Subsaharyjskiej

W latach 2012–2013 poczyniono pewne postępy w zakresie dialogu politycznego i współpracy operacyjnej, w szczególności z Republiką Zielonego Przylądka, Nigerią i Republiką Południowej Afryki.

Realizacja partnerstwa na rzecz mobilności z Republiką Zielonego Przylądka w latach 2012–2013 przebiegała w zadowalający sposób. W tym okresie UE i Republika Zielonego Przylądka podpisały umowę o ułatwieniach wizowych (październik 2012 r.) i umowę o readmisji (kwiecień 2013 r.), które, jak się oczekuje, wkrótce wejdą w życie. UE chce utrzymać żywotność i dynamikę partnerstwa na rzecz mobilności przez wspólne określenie nowego zestawu priorytetów krótko- i średnioterminowych.

Współpraca z Nigerią rozwinęła się pozytywnie dzięki prowadzonym lokalnie dialogom w kwestiach migracji i rozwoju na podstawie art. 13 umowy z Kotonu. Nielegalna migracja i handel ludźmi były głównymi tematami omawianymi w tych ramach, przy czym handel ludźmi jest dla tego państwa zagadnieniem szczególnej troski, zarówno na poziomie wewnętrznym, jak i zewnętrznym. Dialogi nie uwzględniają jeszcze należycie aspektów ochrony międzynarodowej. Kwestia budowania zdolności w tym obszarze może jednak zostać uwzględniona w przyszłości, a także rozszerzona w sposób pozwalający na uwzględnienie osób wewnętrznie przesiedlonych. Podczas spotkania w ramach dialogu lokalnego w dniu 20 marca 2013 r. Nigeria wyraziła zainteresowanie rozszerzeniem współpracy z UE w ramach wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności. W dniu 7 października 2013 r. zaproponowano Nigerii projekt wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności.

Współpraca z Republiką Południowej Afryki w kwestiach migracji odbywa się w ramach forum dialogu w kwestiach migracji, corocznego wydarzenia organizowanego przy okazji Wspólnej Rady Współpracy. W tym kontekście Republika Południowej Afryki wyraziła zainteresowanie negocjacjami w sprawie umowy o ułatwieniach wizowych z UE, natomiast UE wystąpiła o wprowadzenie całkowitego ruchu bezwizowego dla obywateli wszystkich państw członkowskich. Podczas szczytu UE–Republika Południowej Afryki w dniu 18 lipca 2013 r. uzgodniono, że należy „(...) zbadać warianty dalszego wzmacniania i kształtowania naszej współpracy, w tym ewentualne ustanowienie wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności”.

Podejmowane przez UE wysiłki mające na celu zintensyfikowanie współpracy z Ghaną w ramach wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności przybrały postać warsztatów informacyjnych w Akrze w styczniu 2012 r. i rozszerzenia ram dialogu politycznego w lipcu 2012 r.

W latach 2012–2013 zrealizowano łącznie ponad 35 projektów związanych z migracją dotyczących w sposób szczególny państw Afryki Subsaharyjskiej. Projekty te dotyczą wszystkich obszarów migracji, jednak szczególne znaczenie mają w nich inicjatywy na rzecz migracji i rozwoju, pomoc dla uchodźców i migrantów wymagających szczególnego traktowania oraz zwalczanie handlu ludźmi. Ogólnie rzecz biorąc, najbardziej zaawansowana jest współpraca z państwami Afryki Zachodniej, co można częściowo przypisać postępom dokonanym w ramach procesów regionalnych. UE promuje także znaczne wsparcie dla państw Afryki Zachodniej przeznaczone na budowanie zdolności w zakresie zarządzania migracjami i granicami. Na przykład w 2013 r. zapoczątkowano inicjatywę o wartości 24 mln EUR polegającą na wspieraniu skutecznej realizacji protokołów Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS) o swobodzie przepływu oraz wspólnego podejścia ECOWAS do migracji.

Współpraca między UE i państwami Afryki Wschodniej w dziedzinie migracji jest bardziej ograniczona, a sytuacja polityczna kilku państw w regionie nie pozwoliła stworzyć podstaw skuteczniejszej współpracy. Na obszarze tym realizuje się jednak szereg projektów, w tym regionalny program ochrony Rogu Afryki (Kenia i Dżibuti) o wartości 5 mln EUR.

FRONTEX podpisał uzgodnienia robocze z Nigerią w dniu 12 stycznia 2012 r. i z Republiką Zielonego Przylądka w dniu 14 stycznia 2012 r.

2.5.      Państwa azjatyckie

W następstwie 15. szczytu UE–Chiny we wrześniu 2012 r., na którym uzgodniono zbadanie możliwości ułatwienia mobilności i zacieśnienia współpracy w zakresie walki z nielegalną migracją, we współpracy z Chinami w tych kwestiach dokonywane są powolne postępy. Także w świetle reakcji i obaw Chin w odniesieniu do pobierania odcisków palców od posiadaczy paszportów dyplomatycznych (w konsekwencji wprowadzenia wizowego systemu informacyjnego UE) obydwie strony postanowiły nawiązać dialog na wysokim szczeblu w sprawie migracji i mobilności. Pierwsze posiedzenie, podczas którego omawiano np. możliwość rozpoczęcia równoległych negocjacji dotyczących kwestii readmisji i umowy w sprawie zniesienia wiz dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych, odbyło się w dniu 14 października 2013 r.

Współpraca między UE i Indiami w zakresie migracji nabrała ostatnio nowego impetu. Po rozpoczęciu dialogu w kwestiach migracji w 2006 r. i kolejnym posiedzeniu w 2010 r. w New Delhi odbyło się w dniu 2 lipca 2012 r. posiedzenie w ramach dialogu na wysokim szczeblu w sprawie migracji i mobilności. Indie wyraziły zainteresowanie dalszym zacieśnieniem tej współpracy poprzez stworzenie wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności z UE. Następnie w kwietniu 2013 r. przedstawiono Indiom projekt wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności.

Dialog i współpraca z innymi państwami w Azji, w szczególności w Azji Południowo-Wschodniej (np. z Wietnamem, Indonezją) odbywają się obecnie na zasadzie ad hoc w następstwie wyrażenia zainteresowania oraz w ramach umów międzynarodowych (UPiW, umów ramowych) zawartych przez UE. Uwzględniając mieszany charakter tych umów, który wydłuża czas potrzebny na ich zawarcie i wejście w życie, w stosunkach ze wspomnianymi państwami migracja jest regularnie wyodrębniana do tak zwanej „wczesnej realizacji”. Zapobieganie handlowi ludźmi i zwalczanie go stanowią ważną kwestię w ramach tego dialogu. Ponadto współpraca z UE w sprawach wiz (ułatwienia wizowe, zniesienie wiz dla posiadaczy paszportów dyplomatycznych) stale leży w interesie kilku państw w tym regionie.

Ze względu na znaczenie migracji regionalnej dla rozwoju państw azjatyckich, jest ona coraz częściej przedmiotem współpracy na rzecz rozwoju z tym regionem. Na przykład w 2013 r. we współpracy z MOP rozpoczęto realizację projektu o wartości 1,6 mln EUR mającego na celu poprawę zdolności Bangladeszu, Indonezji, Nepalu i Filipin w zakresie zarządzania emigracją zarobkową.

2.6.      Inne państwa priorytetowe

Współpraca między UE i Stanami Zjednoczonymi Ameryki w kwestiach migracji odbywa się nadal w ramach utworzonej w 2010 r. platformy na rzecz współpracy w sprawach migracji i uchodźców między UE i USA. Plan działania platformy obejmuje 10 obszarów priorytetowych m.in. powrót i reintegrację, biometrię, przesiedlenie, handel ludźmi, budowanie zdolności zarządzania migracjami lub migrację pracowników. W 2012 r. w ramach platformy odbyła się wizyta studyjna w Stanach Zjednoczonych dotycząca kwestii przesiedlenia; zorganizowano także szereg działań dotyczących handlu ludźmi, w tym wizytę studyjną koordynatora ds. zwalczania handlu ludźmi w Stanach Zjednoczonych (w marcu 2013 r.). W listopadzie 2013 r. zorganizowano seminarium na temat kryzysu uchodźców z Syrii i spowodowanych przez kryzys przepływów migracyjnych, podczas którego udało się także określić możliwe kwestie wymagające dalszej współpracy (takie jak przesiedlenie). Platformę wykorzystywano także w celu koordynacji stanowisk z myślą o międzynarodowych wydarzeniach związanych z migracją, takich jak dialog na wysokim szczeblu w sprawie migracji i rozwoju na poziomie międzynarodowym oraz Światowe Forum Migracji i Rozwoju[13].

Dialog między UE i Rosją w kwestiach migracji, który rozpoczęto w maju 2011 r., stanowi platformę rozwiązywania wspólnych problemów w nieformalnym i niewiążącym środowisku[14]. Co roku organizuje się jedno posiedzenie urzędników wyższego szczebla i dwa posiedzenia tematyczne połączone z wizytami studyjnymi. Dotychczas odbyło się pięć posiedzeń tematycznych poświęconych ochronie międzynarodowej (Moskwa, grudzień 2011 r.), nielegalnej migracji (Budapeszt, marzec 2012 r.), migracji i rozwojowi (Sankt Petersburg, październik 2012 r.), legalnej migracji (Bratysława, luty 2013 r.) i nielegalnej migracji (Kaliningrad, lipiec 2013 r.). W ramach dialogu w 2014 r. rozpoczną się prace nad opracowaniem portali internetowych poświęconych migracji, skierowanych zarówno do obywateli Unii, jak i Rosji.

W 2007 r. rozpoczęto dialog z Rosją na temat wiz. Strony uzgodniły wykaz „wspólnych działań na rzecz krótkoterminowych podróży obywateli Rosji i UE w ruchu bezwizowym”, których realizacja jest warunkiem rozpoczęcia negocjacji dotyczących umowy w sprawie wzajemnego znoszenia wiz między UE i Rosją. W grudniu 2013 r. Komisja przedstawiła swoje pierwsze sprawozdanie z postępów prac w ramach realizacji wspólnych działań[15].

2.7.      Wnioski

Dialogi dwustronne w swojej dużej różnorodności stanowią przydatny sposób zacieśniania współpracy, rozwiązywania istotnych i niekiedy wrażliwych problemów związanych z migracją i mobilnością będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania oraz budowania zaufania między partnerami.

Doświadczenie związane z istniejącymi partnerstwami na rzecz mobilności pokazuje, że umożliwiły one uznanie i uwzględnienie priorytetów krajów partnerskich i że miały one zasadnicze znaczenie dla zgromadzenia UE i krajów partnerskich wokół jednego stołu oraz zachęcenia ich do przemyślenia polityki migracyjnej i współpracy międzynarodowej w skoordynowany sposób. Konieczne są jednak dalsze wysiłki, aby upewnić się, że realizacja partnerstw na rzecz mobilności odbywa się w zrównoważony sposób, tj. lepiej odzwierciedla wszystkie cztery priorytety tematyczne GPMM, obejmując więcej działań w odniesieniu do legalnej migracji, praw człowieka i ochrony uchodźców.

Migracja i mobilność są coraz częściej omawiane jako część szerszego dialogu politycznego w ramach układów o stowarzyszeniu, UPiW i umów o współpracy oraz związanych z nimi podkomitetów. Ta pozytywna tendencja może przyczynić się do podniesienia znaczenia migracji w ogólnych stosunkach zewnętrznych UE i do zwiększenia uwagi poświęcanej kwestiom migracji w ramach dwustronnej współpracy na rzecz rozwoju. Jednocześnie większy nacisk należy położyć na szersze aspekty stosunków zewnętrznych w sprawach związanych z migracją i mobilnością na poziomie wewnątrzunijnym. Możliwym rozwiązaniem na przyszłość jest głębsze zaangażowanie Komisji lub ekspertów państw członkowskich w te dialogi (często trudne z powodu ograniczeń budżetowych i czasowych) lub budowanie większej wiedzy fachowej w delegaturach Unii.

3.         Dialogi na szczeblu regionalnym

W kontekście GPMM na wschodzie priorytetem jest proces praski, proces budapeszteński i panel Partnerstwa Wschodniego ds. migracji i azylu, zaś na południu partnerstwo Afryka-UE w dziedzinie migracji, mobilności i zatrudnienia i proces z Rabatu, jak również zorganizowany i kompleksowy dialog w kwestiach migracji między UE i CELAC oraz dialog w kwestiach migracji między AKP i UE. W niniejszej sekcji opisano w skrócie stan prac w ramach każdego z tych dialogów.

3.1.      Proces praski

Proces praski stanowi ramy dialogu i współpracy między UE i jej państwami członkowskimi, państwami spoza UE uczestniczącymi w dorobku prawnym Schengen i 19 krajami partnerskimi na wschodzie (Rosją, państwami Partnerstwa Wschodniego, państwami Azji Środkowej, państwami Bałkanów Zachodnich, Turcją). Prowadzone prace opierają się na wspólnej deklaracji ministerialnej (Praga, 2009 r.) i planie działania na lata 2012–2016 przyjętym podczas drugiej konferencji ministerialnej procesu praskiego (Poznań, listopad 2011 r.).

Proces dialogu zapewnia skuteczne ramy koordynacji i promocji współpracy operacyjnej w kwestiach migracji. Szeroki zakres geograficzny procesu, obejmujący państwa z różnych regionów o strategicznym znaczeniu dla UE, pozwala na wymianę dobrych praktyk i doświadczeń między państwami zmagającymi się z różnymi, ale często wzajemnie powiązanymi wyzwaniami i możliwościami. W latach 2012–2013 przeprowadzono liczne działania zarówno na poziomie ekspertów, jak i urzędników wysokiego szczebla, takie jak warsztaty na temat legalnej migracji (Budapeszt, wrzesień 2012 r. i Praga, luty 2013 r.) migracji i rozwoju (Budapeszt, wrzesień 2012 r.), ochrony międzynarodowej (Sztokholm, październik 2012 r. i Warszawa, styczeń 2013 r.), profili migracyjnych (Florencja, styczeń 2013 r.), nielegalnej migracji (Lwów, listopad 2012 r.), powrotów i readmisji (Warszawa, marzec 2013 r.), migracji cyrkulacyjnej (Tbilisi, październik 2013 r.) oraz przemytu migrantów i handlu ludźmi (Bratysława, wrzesień 2013 r.), a także posiedzenia urzędników wysokiego szczebla (Warszawa, kwiecień 2012 r., Praga, luty 2013 r. i Kijów, listopad 2013 r.).

Komisja wspiera realizację poznańskiego planu działania w ramach procesu praskiego, finansując projekt ukierunkowanego wsparcia o wartości 3 mln EUR, który odzwierciedla priorytety tematyczne GPMM. Wyniki projektu są różnorakie, od wsparcia na rzecz rozwoju profili migracyjnych po wytyczne dotyczące różnych obszarów polityki, takich jak migracja pracowników i readmisja, oraz specjalne szkolenia organizowane dla urzędników państwowych np. w dziedzinie azylu. UE uruchomiła również inne inicjatywy związane z realizacją procesu praskiego, w tym projekt o wartości 1 mln EUR dotyczący nielegalnej migracji i inicjatywę o wartości 600 000 EUR dotyczącą wzmocnienia polityki integracyjnej w Rosji.

3.2.      Panel Partnerstwa Wschodniego ds. migracji i azylu

Partnerstwo Wschodnie stanowi ramy współpracy między UE a Armenią, Azerbejdżanem, Białorusią, Gruzją, Mołdawią i Ukrainą. Wspólne deklaracje przyjęto podczas szczytów Partnerstwa Wschodniego, które odbyły się w Pradze (2009 r.), Warszawie (2011 r.) i Wilnie (2013 r.). Dialog w kwestiach migracji i mobilności odbywa się w ramach ustanowionego w 2011 r. panelu ds. migracji i azylu, który skutecznie kontynuuje prace podjęte wcześniej w ramach procesu Söderköping.

Po uruchomieniu panelu Partnerstwa Wschodniego ds. migracji i azylu w grudniu 2011 r. dokonano znacznego przyspieszenia jego prac, organizując w latach 2012–2013 cztery posiedzenia dotyczące ustalenia statusu uchodźcy (Tbilisi, maj 2012 r.), migracji cyrkulacyjnej (Kiszyniów, październik 2012 r.), powrotów, readmisji i reintegracji (Tbilisi, marzec 2013 r.), integracji migrantów i uchodźców (Praga, listopad 2013 r.), a także warsztaty eksperckie poświęcone głównie informacjom o krajach pochodzenia (Bukareszt, wrzesień 2012 r.), ofiarom handlu ludźmi (Warszawa, maj 2013 r.) i bezpaństwowości (Budapeszt, grudzień 2013 r.). Panel Partnerstwa Wschodniego ma kilka ważnych zalet, zwłaszcza jeżeli chodzi o jego metodykę i organizację. Po pierwsze, ma zróżnicowany skład, który obejmuje przedstawicieli instytucji UE i władz publicznych, środowisk akademickich i organizacji pozarządowych. Po drugie, jego nieformalny charakter umożliwia owocną wymianę i budowanie zaufania wśród państw uczestniczących.

W październiku 2013 r. podczas pierwszego posiedzenia ministerialnego UE-Partnerstwo Wschodnie dotyczącego wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych uczestnicy potwierdzili swoje zaangażowanie w pogłębianie dialogu i współpracy m.in. w kwestiach migracji i mobilności. Zaangażowanie to potwierdzono ponownie podczas szczytu Partnerstwa Wschodniego zorganizowanego w dniach 28–29 listopada 2013 r. w Wilnie, podkreślając w deklaracji znaczenie mobilności wraz z odniesieniem do panelu ds. migracji i azylu.

3.3.      Proces budapeszteński / partnerstwo na rzecz migracji miedzy państwami położonymi wzdłuż jedwabnego szlaku

Proces budapeszteński rozpoczęto w 1991 r. jako forum konsultacyjne; obecnie obejmuje on ponad 50 rządów, w tym rządy państw Bałkanów Zachodnich, państw Partnerstwa Wschodniego, państw Azji Środkowej, Afganistanu, Iraku, Rosji, Pakistanu i Turcji, a także 10 organizacji międzynarodowych oraz ma na celu rozwój kompleksowych i trwałych systemów uporządkowanej migracji. W ramach procesu budapeszteńskiego, podczas konferencji ministerialnej zorganizowanej w Stambule w dniu 19 kwietnia 2013 r., ustanowiono partnerstwo na rzecz migracji miedzy państwami położonymi wzdłuż jedwabnego szlaku.

Procesowi budapeszteńskiemu nadano nowy kierunek geograficzny, doprowadzając do przyjęcia deklaracji stambulskiej w sprawie „partnerstwa na rzecz migracji między państwami położonymi wzdłuż jedwabnego szlaku” w dniu 19 kwietnia 2013 r. Deklaracja ta stanowi podstawę dla możliwego znacznego pogłębienia dialogu i współpracy w zakresie zarządzania przepływami migracyjnymi między państwami położonymi wzdłuż jedwabnego szlaku, które było dość ograniczone w przeszłości. W deklaracji szczególny nacisk położono na kilka ważnych elementów np. zdecydowane zobowiązanie do poszanowania praw człowieka w zarządzaniu migracjami. Grupa robocza ds. jedwabnego szlaku, w trakcie posiedzenia zorganizowanego w Islamabadzie w Pakistanie w dniach 28–31 października 2013 r. sformułowała obietnicę konstruktywnej współpracy w przyszłości. W trakcie posiedzenia urzędników wysokiego szczebla, które odbyło się w dniach 9–10 grudnia 2013 r. w Stambule, przyjęto plan działania zawierający konkretne działania operacyjne, które mają zostać wdrożone. Komisja finansuje projekt na rzecz wspierania dialogu o wartości 2,6 mln EUR, który dodatkowo otrzymał dofinansowanie ze strony szeregu państw członkowskich i Turcji.

3.4.      Partnerstwo Afryka-UE w dziedzinie migracji, mobilności i zatrudnienia

Partnerstwo Afryka-UE w dziedzinie migracji, mobilności i zatrudnienia zapoczątkowano podczas drugiego szczytu szefów państw lub rządów Afryka-UE, zorganizowanego w Lizbonie w grudniu 2007 r. Partnerstwo rozszerzono podczas szczytu Afryka-UE zorganizowanego w Trypolisie w 2010 r., w trakcie którego przyjęto również plan działania na lata 2011–2013 obejmujący 12 konkretnych inicjatyw w dziedzinie migracji, mobilności, zatrudnienia i szkolnictwa wyższego.

W 2011 r., w związku z wydarzeniami w Libii (afrykańskim państwie współprzewodniczącym partnerstwu w dziedzinie migracji, mobilności i zatrudnienia), przerwano realizację planu działania na lata 2011–2013, którą następnie wznowiono w 2012 r. Od tego czasu zorganizowano kilka posiedzeń poświęconych kwestiom takim jak handel ludźmi (Johannesburg, grudzień 2011 r.), prawa migrantów (Nairobi, maj 2012 r.), migracje i mobilność w obrębie regionalnych wspólnot gospodarczych (Addis Abeba, lipiec 2012 r.), dostęp do ochrony międzynarodowej (Barcelona, październik 2012 r.) i ułatwianie mobilności poprzez lepsze zarządzanie granicami (Kotonu, lipiec 2013 r.). Komisja sfinansowała projekt na rzecz wspierania dialogu o wartości 3,6 mln EUR, organizując seminaria eksperckie, posiedzenia urzędników wysokiego szczebla itd.

Wartość dodaną procesu w dziedzinie migracji, mobilności i zatrudnienia stanowi jego wymiar kontynentalny oraz koordynacja działań związanych z migracją prowadzonych przez Unię Afrykańską i różne afrykańskie regionalne wspólnoty gospodarcze. Charakter kontynentalny stanowi jednak również główne wyzwanie dla partnerstwa z uwagi na różnorodność przepływów migracyjnych wewnątrz Afryki i między Afryką a Europą. Powiązania z zatrudnieniem i szkolnictwem, mimo że w teorii są istotne, nie zostały w pełni wykorzystane w praktyce. Wspólna strategia Afryka-UE stoi obecnie przed ważnymi wyzwaniami. W ramach przygotowań do szczytu Afryka-UE, który ma się odbyć w dniach 2–3 kwietniu 2014 r., omawiana jest jej odnowiona struktura i chociaż wyniki nie są jeszcze znane, wydaje się, że osiągnięto konsensus, jeżeli chodzi o wprowadzenie większej elastyczności w celu sprostania wyzwaniom stojącym przed obydwoma kontynentami, w tym kwestii migracji i mobilności. W listopadzie 2013 r., w ramach przygotowań do szczytu w 2014 r., w Brukseli zorganizowano posiedzenie urzędników wysokiego szczebla poświęcone migracji i mobilności, w trakcie którego dokonano uzgodnień w sprawie projektu planu działania na lata 2014–2017 oraz ustanowienia głównej grupy złożonej z obydwu Komisji i sześciu państw z każdej strony.

3.5.      Proces z Rabatu

Proces z Rabatu zapoczątkowano podczas pierwszej euro-afrykańskiej konferencji ministerialnej w sprawie migracji i rozwoju, która odbyła się w czerwcu 2006 r. w Rabacie. Proces ten ma na celu pogłębienie dialogu i współpracy między krajami pochodzenia, krajami tranzytu i krajami przeznaczenia położonymi wzdłuż zachodnioafrykańskiego szlaku migracyjnego. Drugie posiedzenie ministerialne odbyło się w Paryżu w 2008 r. W listopadzie 2011 r. w Dakarze odbyło się trzecie posiedzenie, podczas którego przyjęto strategię dakarską na lata 2012–2014.

W dniu 23 listopada 2011 r. podczas trzeciej euro-afrykańskiej konferencji ministerialnej w sprawie migracji i rozwoju potwierdzono osiągnięcia wypracowane w trakcie realizacji poprzedniego programu współpracy i przyjęto nową strategię, tj. strategię dakarską na lata 2012–2014. W ramach procesu z Rabatu ustanowiono solidny i owocny dialog między UE a krajami Afryki Północnej i Zachodniej oraz rozwinięto pogłębioną współpracę poprzez realizację inicjatyw dwustronnych, sub-regionalnych, regionalnych i wielostronnych. W latach 2012–2013 zorganizowano posiedzenia ekspertów, które dotyczyły głównie takich kwestii jak zarządzanie granicami (Bruksela, czerwiec 2013 r.), wzmocnienie polityki opartej na dowodach w dziedzinie migracji (Dakar, wrzesień 2013 r.) i zarządzanie granicami (Madryt, 2013 r.), a także trzy posiedzenia komitetu sterującego. Komisja zapewnia wsparcie na rzecz procesu z Rabatu w ramach projektu o wartości 2 mln EUR.

3.6.      Zorganizowany i kompleksowy dialog UE-CELAC w kwestiach migracji

W czerwcu 2009 r. UE oraz Wspólnota Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CELAC) rozpoczęły zorganizowany i kompleksowy dialog w kwestiach migracji na podstawie mandatu udzielonego na szczycie UE-Ameryka Łacińska i Karaiby zorganizowanym w Limie (2008 r.). Zobowiązanie do dalszego rozwoju dialogu odnowiono podczas szczytu UE-Ameryka Łacińska i Karaiby, który odbył się w Madrycie (2010 r.). Madrycki plan działania uwzględniał migrację jako jeden spośród sześciu kluczowych obszarów współpracy między dwoma regionami. Obszary te potwierdzono podczas szczytu zorganizowanego w Santiago (2013 r.), w wyniku którego przyjęto plan działania UE-CELAC na lata 2013–2015.

W latach 2012–2013 zorganizowano trzy posiedzenia UE-CELAC na wysokim szczeblu w sprawie migracji, podczas których omówiono następujące kwestie: wzrost gospodarczy i migracje, handel ludźmi, ochrona i integracja migrantów, zwalczanie wszelkich form dyskryminacji, rasizmu i ksenofobii, dobrowolny powrót i reintegracja. Ponadto w listopadzie 2013 r. zorganizowano seminarium eksperckie dotyczące nowych tendencji migracyjnych.

W listopadzie 2012 r. podczas siódmego posiedzenia na wysokim szczeblu UE-CELAC dotyczącego migracji zatwierdzono stanowisko Komisji w sprawie przyszłości dialogu, w którym wezwano do przyjęcia podejścia bardziej operacyjnego i ukierunkowanego na wyniki. Osiągnięcie takiego stanu rzeczy powinno opierać się, po pierwsze, na wzmocnionej współpracy technicznej na poziomie ekspertów, po drugie, na umożliwieniu bardziej operacyjnego wykorzystania posiedzeń grup roboczych organizowanych w Brukseli, a ponadto na wyraźniejszym określeniu kierowniczej roli posiedzeń na wysokim szczeblu, poprzez większe zaangażowanie państw członkowskich i ulepszone procedury międzyregionalne.

Działania operacyjne w ramach dialogu są realizowane poprzez projekt wsparcia o wartości 3 mln EUR finansowany przez Komisję. Projekt ten przyczynił się do pogłębienia wiedzy na temat rzeczywistości migracyjnej w regionie, m.in. poprzez stworzenie profili migracyjnych w odniesieniu do Peru, Ekwadoru, Jamajki i Nikaragui.

3.7.      Dialog AKP-UE w kwestiach migracji

Dialog AKP-UE w kwestiach migracji rozpoczęto w czerwcu 2010 r. dzięki wspólnej deklaracji Wspólnej Rady AKP-UE. Podstawą dialogu jest art. 13 umowy z Kotonu. W maju 2011 r. podjęto decyzję o dalszym pogłębianiu dialogu, skupiając się w szczególności na kwestiach takich jak przekazy pieniężne, wizy[16] i readmisja, przede wszystkim w celu wzmocnienia aspektów operacyjnych współpracy AKP-UE w zakresie tych zagadnień.

W 2012 r. w Brukseli odbyła się seria posiedzeń ekspertów dotyczących przekazów pieniężnych (luty 2012 r.), wiz (luty 2012 r.) i readmisji (kwiecień 2012 r.) oraz posiedzenia urzędników wysokiego szczebla. W czerwcu 2012 r. podczas posiedzenia Wspólnej Rady AKP-UE, które zorganizowano w Vanuatu, zatwierdzono zalecenia dotyczące przekazów pieniężnych, wiz i readmisji na szczeblu ministerialnym. Przewiduje się przeprowadzenie w 2014 r. działań następczych dotyczących wiz, przekazów pieniężnych i readmisji, w szczególności w ramach unijnego projektu na rzecz wsparcia o wartości 10 mln EUR. Nielegalna migracja i handel ludźmi zostaną dodane jako nowe kwestie rozpatrywane w ramach dialogu.

Pomimo poczynionych postępów dialog AKP-UE w kwestiach migracji komplikuje fakt, że makroregiony Afryki, Karaibów i Pacyfiku są w bardzo różny sposób uwzględniane w polityce migracyjnej UE, a ich zaangażowanie w ten dialog jest także odpowiednio zróżnicowane.

3.8.      Wnioski

Dzięki siedmiu dialogom prowadzonym na szczeblu regionalnym udało się stworzyć platformę na rzecz specjalnych debat politycznych z grupami państw trzecich, a także poprawić ogólne stosunki polityczne z tymi państwami. Wyniki operacyjne są jednak bardziej zróżnicowane. Aby dany proces był naprawdę skuteczny, musi opierać się na politycznym zaangażowaniu w dokonywanie postępów w realizacji planu na szczeblu UE i krajów partnerskich oraz na zdolności wykazania konkretnych osiągnięć, które budują zaufanie i pewność wśród zainteresowanych stron. Jednym ze sposobów osiągnięcia odpowiedniej dynamiki jest przejęcie przez grupę określonych państw członkowskich współodpowiedzialności za pogłębianie dialogu, np. tak jak w przypadku procesu praskiego lub procesu z Rabatu. Alternatywnym rozwiązaniem, które również może przynieść oczekiwane wyniki, jest wyznaczenie Komisji dobrze zdefiniowanej i wiodącej roli w procesie, tak jak w przypadku panelu Partnerstwa Wschodniego ds. migracji i azylu.

Niezbędne są również dalsze starania w celu zapewnienia wymiernych wyników operacyjnych m.in. poprzez zwiększenie wysiłków na rzecz planowania i realizacji działań w obszarach priorytetowych i poprzez regularne monitorowanie podjętych działań.

Brak zaangażowania ze strony państw członkowskich utrudnia prowadzenie szeregu dialogów na szczeblu regionalnym. W posiedzeniach nie zawsze uczestniczy dostatecznie wiele państw członkowskich, a ich udział często nie jest wystarczająco aktywny. W przypadku gdy dialog traci na dynamice, należy podjąć działania w celu ożywienia platformy poprzez organizowanie mniejszej liczby bardziej ukierunkowanych posiedzeń oraz w celu umożliwienia bardziej horyzontalnych dyskusji między uczestnikami. Podejmowane działania muszą jednak zapewniać wartość dodaną. Jeżeli mimo różnych prób nie uda się tego uzyskać, należy rozważyć również możliwość zaniechania niektórych dialogów w porozumieniu z zainteresowanymi partnerami, uwzględniając rolę dialogu w kwestiach migracji w ramach szerszego dialogu politycznego z danym regionem. Procesami dialogu należy zarządzać z zachowaniem wystarczającej elastyczności, aby móc reagować na zmieniające się priorytety i zapewnić zgodność przebiegu posiedzeń z faktycznymi priorytetami zarówno po stronie UE, jak i kraju partnerskiego. Rozważając ustanowienie nowych dialogów, większy nacisk należy położyć na inicjatywy czasowe niż na budowanie nowych stałych procesów.

4.         Procesy globalne

Zgodnie z Traktatem z Lizbony – który stwarza wyjątkową okazję nadania UE całkowicie nowych ram, umożliwiając jej pełne wykorzystanie potencjału na arenie międzynarodowej – UE aktywnie uczestniczyła w prowadzonych w latach 2012–2013 rozmowach na temat migracji i rozwoju na poziomie międzynarodowym oraz globalnego zarządzania migracjami. UE promuje metodykę GPMM opartą na partnerstwie w kontekście różnych ram współpracy regionalnej, wielostronnej i globalnej. Ponadto UE wspiera i potwierdza obecną na arenie międzynarodowej koncepcję związku między migracją a rozwojem i między migracją a zmianą klimatu oraz wnosi do niej swój wkład; jej celem jest maksymalizacja pozytywnego wpływu migracji i mobilności na rozwój i ograniczanie ubóstwa przy jednoczesnym budowaniu związku między migracją a strategiami przystosowania się do zmiany klimatu. W szczególności w decyzji z 2012 r. przyjętej przez Konferencję Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmiany Klimatu (UNFCCC)[17] dotyczącej „podejść mających na celu zaradzenie stratom i szkodom związanym ze skutkami zmiany klimatu w krajach rozwijających się” potwierdzono znaczenie prac na rzecz lepszego zrozumienia strat i szkód oraz poprawy wiedzy eksperckiej na ich temat, w tym na temat wpływu zmiany klimatu na wzorce migracji, przemieszczania się i mobilności osób.

UE aktywniej uczestniczy również w działalności Biura UNHCR i w międzynarodowych rozmowach lub inicjatywach dotyczących ochrony międzynarodowej oraz intensyfikuje współpracę z Międzynarodową Organizacją ds. Migracji poprzez ustanowienie wspólnej strategii w 2012 r.

UE sfinansowała szereg projektów, koncentrując się w szczególności na wspieraniu inicjatyw na poziomie globalnym. Przykładowo UE uruchomiła wraz z Międzynarodową Organizacją Pracy (MOP) „Globalny program działań na rzecz pracowników migrujących zatrudnionych w gospodarstwach domowych i ich rodzin” o wartości 4,2 mln EUR; jednym z celów tego programu jest zapewnienie wsparcia na rzecz realizacji Konwencji MOP dotyczącej pracowników zatrudnionych w gospodarstwach domowych.

4.1.      Dialog na wysokim szczeblu w kwestiach międzynarodowej migracji i mobilności

UE odegrała główną i decydującą rolę w przygotowaniach do drugiego posiedzenia dotyczącego dialogu na wysokim szczeblu w kwestiach międzynarodowej migracji i mobilności, zorganizowanego w dniach 3–4 października 2013 r. podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku. Podczas sesji plenarnej posiedzenia komisarz Malmström przedstawiła oświadczenie w imieniu UE i jej państw członkowskich. W ramach dialogu ONZ na wysokim szczeblu z powodzeniem odnowiono i wzmocniono zaangażowanie polityczne w kwestie migracji i rozwoju na poziomie międzynarodowym. W oświadczeniu końcowym wykazano, że społeczność międzynarodowa jest w stanie osiągnąć porozumienie polityczne w kwestiach migracji i rozwoju, wyraźnie określając potrzebę uwzględnienia migracji podczas opracowywania programu działań na rzecz rozwoju na okres po 2015 r., oraz przedstawiono świadectwo postępów osiągniętych w ostatnich latach w obszarze, w którym dialog w przeszłości zasadniczo kończył się niepowodzeniem.

4.2.      Światowe Forum Migracji i Rozwoju

UE odgrywa również aktywną rolę w odniesieniu do Światowego Forum Migracji i Rozwoju, m.in. poprzez udział w rządowych zespołach przygotowawczych, a także podjęcie się wiodącej roli podczas szczytu forum w listopadzie 2012 r. (Port Louis). UE aktywnie uczestniczy także w przygotowaniach do zbliżającego się szczytu forum, który odbędzie się w Sztokholmie w maju 2014 r.

4.3.      Wnioski

Dzięki GPMM UE może mówić jednym głosem. Z doświadczenia zdobytego podczas prowadzenia dialogu na wysokim szczeblu wynika, że UE jest silniejsza, jej rola jest lepiej wyeksponowana, a jej działania skuteczniejsze w stosunkach zewnętrznych, jeżeli wszystkie podmioty UE i państwa członkowskie współpracują ze sobą w oparciu o wspólną analizę i wspólną wizję.

Ważne będzie wykorzystanie potencjału dialogu na wysokim szczeblu w celu przedstawienia konkretnych i operacyjnych wyników podczas szczytu Światowego Forum Migracji i Rozwoju organizowanego w Sztokholmie w maju 2014 r., a także po nim, dotyczących np. ułatwiania międzynarodowej mobilności pracowników oraz w celu lepszego określenia sposobu przedstawienia znaczenia migracji jako czynnika umożliwiającego rozwój w programie działań na rzecz rozwoju na okres po 2015 r.

5.         Dalsze działania: w kierunku dalszego wzmacniania GPMM

Pomimo wielu procesów i działań prowadzonych w kontekście GPMM oraz znacznego postępu osiągniętego w zakresie włączania celów GPMM do dialogu i współpracy UE z państwami trzecimi należy w dalszym ciągu rozważać możliwości zwiększenia skuteczności i wydajności GPMM. W niniejszej sekcji zbadano różne możliwości dalszego wzmacniania GPMM, zarówno na szczeblu obszarów polityki, jak i w związku z warunkami wdrażania.

5.1.      Obszary polityki

5.1.1.   Migracja, mobilność i wzrost gospodarczy

Nadal nie wykorzystuje się w pełni możliwości posłużenia się zewnętrzną polityką migracyjną w celu wspierania działań państw członkowskich w zakresie zapewniania wzrostu gospodarczego i konkurencyjności, m.in. poprzez przyciągnięcie i zatrzymanie wysoko wykwalifikowanych osób.

Należy rozważyć, w jaki sposób można zwiększyć wykorzystanie różnych instrumentów opracowanych w ramach GPMM, aby w pełni wykorzystać rolę, jaką migracja może odegrać w rozwiązywaniu problemu niedoboru pracowników i umiejętności w Europie. Należy podjąć dalsze działania, aby lepiej zorganizować migrację pracowników do UE oraz koordynować działania państw członkowskich tj. stopniowo osiągać większą równowagę między kompetencjami krajowymi – w szczególności decyzjami dotyczącymi zatrudnienia obywatela państwa trzeciego na terytorium państwa członkowskiego – a koniecznością budowania coraz bardziej zintegrowanego rynku pracy w UE, który odpowiada coraz bardziej zintegrowanemu jednolitemu rynkowi[18]. Należy również rozważyć najlepszy sposób wykorzystania instrumentów GPMM w celu ułatwiania mobilności związanej z handlem, w szczególności w odniesieniu do handlu usługami poprzez obecność osób fizycznych na terytorium partnerów handlowych (tzw. „tryb 4” Układu ogólnego w sprawie handlu usługami), uznając jednocześnie, że tryb 4 nie dotyczy migracji stałej lub starania się o wejście na rynek pracy kraju przyjmującego.

W tym kontekście można podkreślić rolę partnerstw na rzecz mobilności, która polega na zwiększaniu mobilności osób np. poprzez ułatwianie mobilności usługodawców, wymianę studentów lub pracowników, zwiększanie zdolności w zakresie zarządzania migracjami w państwach trzecich, wprowadzanie programów dotyczących migracji cyrkulacyjnej, wzmacnianie ochrony socjalnej legalnych migrantów, uwzględnianie w stosownych przypadkach przenoszenia praw socjalnych itd.

Ułatwienie wydawania wiz krótkoterminowych może pod wieloma względami pozytywnie wpłynąć na rozwój w państwach trzecich, np. poprzez zwiększenie możliwości biznesowych i zacieśnienie więzi handlowych z UE oraz wzmocnienie kontaktów międzyludzkich.

Ponadto należy w pełni wykorzystać możliwości wynikające ze wspólnotowego kodeksu wizowego. Państwa członkowskie w dalszym ciągu niechętnie wydają wizy wielokrotnego wjazdu o długim okresie ważności osobom, które często podróżują. Komisja zaproponuje w 2014 r. wprowadzenie zmian mających na celu udoskonalenie wspólnotowego kodeksu wizowego, które zapewnią m.in., aby polityka wizowa UE sprzyjała wzrostowi gospodarczemu i wymianie kulturalnej poprzez ułatwianie podróży do UE osobom legalnie podróżującym, przy jednoczesnym zapewnianiu wysokiego poziomu bezpieczeństwa w UE.

W zakresie działań operacyjnych Komisja nadal finansuje kilka działań mających na celu zwiększenie zdolności krajów partnerskich w dziedzinie zarządzania emigracją pracowników, w tym pracowników przybywających do Europy. Przykładowo istotną część projektu na rzecz wsparcia o wartości 5 mln EUR, w ramach którego wdraża się partnerstwo na rzecz mobilności między UE a Marokiem, wykorzystuje się do wzmocnienia zdolności odpowiednich władz Maroka do lepszego zarządzania migracją pracowników poprzez zwiększoną współpracę z partnerami UE.

5.1.2.   Ochrona międzynarodowa

W wyniku włączenia ochrony międzynarodowej i zewnętrznego wymiaru azylu do szczegółowych priorytetów tematycznych zmienionego GPMM kwestie te można w sposób bardziej systematyczny i strategiczny uwzględnić w dialogach i ramach GPMM. Przykładowo w ramach partnerstwa na rzecz mobilności z Marokiem wzywa się do zapewnienia wsparcia władzom Maroka w zakresie wzmacniania ich krajowego systemu azylowego.

Mimo poczynionych postępów potrzebne są dalsze działania, aby zapewnić włączenie tego wymiaru do wszystkich dialogów politycznych i ram współpracy oraz aby zapewnić wzmocnienie współpracy z państwami trzecimi w zakresie zarządzania azylem i przepływami uchodźców. Należy zwrócić większą uwagę na to, w jaki sposób EASO, opierając się na wiedzy ekspertów ds. azylu z państw członkowskich, może przyczynić się do poprawy możliwości państw trzecich w zakresie azylu i przyjmowania osób ubiegających się o azyl, w tym w ramach partnerstw na rzecz mobilności, np. stosując metodę współpracy partnerskiej w stosownych przypadkach.

W obszarze ochrony międzynarodowej i azylu w ramach opracowanych przez Komisję Instrumentów Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju w latach 2012–2013 uruchomiono ponad 15 nowych projektów w 20 krajach partnerskich o wartości ponad 25 mln EUR.

Ponadto Komisja rozważa podjęcie prac mających na celu zwiększenie ukierunkowania regionalnych programów ochrony na rozwój, przy jednoczesnym utrzymaniu nacisku na zwiększenie zdolności w zakresie ochrony i wzmocnienie systemów azylowych w krajach i regionach partnerskich. Znajduje to odzwierciedlenie w regionalnym programie rozwoju i ochrony na Bliskim Wschodzie (Jordania, Irak i Liban) o wartości 16 mln EUR, który zostanie rozpoczęty w najbliższej przyszłości jako długoterminowa odpowiedź na kryzysowe sytuacje związane z uchodźcami w tym regionie. Program zapewni nie tylko budowanie zdolności w zakresie ochrony uchodźców organom lokalnym i krajowym, ale również wsparcie na rzecz rozwoju społeczno-ekonomicznego zarówno uchodźcom, jak i społecznościom przyjmującym.

Istnieją możliwości dalszej poprawy instrumentu regionalnego programu ochrony np. poprzez wyjaśnienie jego zastosowania jako narzędzia strategicznego do rozwiązywania przedłużających się sytuacji i rozszerzania obszaru objętego ochroną w regionach istotnych dla UE. Program ten powinien zapewnić uchodźcom odpowiedni poziom ochrony, właściwe warunki życia i ostatecznie czerpanie korzyści z trwałego rozwiązania. Odpowiednie działania mogą obejmować zbadanie ścisłego związku między brakiem samodzielności a zwiększoną podatnością na problemy związane z ochroną w państwie przyjmującym. Ponadto, jak stwierdzono w komunikacie Komisji w sprawie prac Śródziemnomorskiej Grupy Zadaniowej z dnia 4 grudnia 2013 r.[19], nowe regionalne programy ochrony, jeżeli mają z powodzeniem pełnić swoją rolę, będą wymagały długoterminowego zaangażowania i finansowania, zarówno na poziomie UE, jak i na poziomie krajowym.

Co więcej, sukces regionalnych programów ochrony zależy również od zobowiązań podejmowanych przez kraje pierwszego azylu w imieniu uchodźców poza zapewnieniem ochrony pierwszego azylu. Może tu chodzić o zobowiązania związane z utrzymaniem skutecznej ochrony, poprawą warunków życia uchodźców i ludności przyjmującej, realizowaniem strategii z zakresu samodzielności, lokalną integracją lub akceptacją powrotów z wtórnych przepływów.

Możliwe jest również bardziej strategiczne wykorzystanie przesiedlenia i lepsze uwzględnienie działań przesiedleńczych w stosunkach zewnętrznych UE. Koordynacja tych działań, zarówno polityczna, jak i praktyczna, na szczeblu UE i wśród państw członkowskich, może niewątpliwie wzmocnić strategiczny wpływ przesiedlenia, zwłaszcza że UE będzie w stanie rozszerzyć finansowanie na większą liczbę miejsc w ramach przesiedlenia lub pomocy humanitarnej i zapewnić szybsze udostępnianie środków finansowych w celu umożliwienia szybkiej reakcji na sytuacje kryzysowe. W 2012 r. przesiedlono do UE ogółem 4930 uchodźców[20]. Dążąc do skuteczniejszego wykorzystania przesiedlenia, można rozważyć, w jaki sposób w ramach partnerstwa z krajami pierwszego azylu można osiągnąć szersze powiązania.

5.1.3.   Prawa człowieka w odniesieniu do migrantów

Ochrona praw człowieka w odniesieniu do migrantów stanowi przekrojowy priorytet współpracy UE z państwami trzecimi. Znajduje to odzwierciedlenie w licznych projektach prowadzonych w ramach GPMM, które dotyczą głównie ochrony migrantów, w tym dzieci i grup wymagających szczególnego traktowania, takich jak osoby ubiegające się o azyl, przed nadużyciami i naruszaniem praw człowieka, np. handlem ludźmi, oraz wzmocnienia ich pozycji poprzez skuteczną politykę integracyjną i promowanie dostępu do podstawowych usług, takich jak opieka zdrowotna. Ochrona praw człowieka w odniesieniu do migrantów stanowi przekrojowy priorytet wielu finansowanych przez UE inicjatyw w zakresie migracji. W dziedzinie tej prowadzi się wiele ukierunkowanych działań. Przykładowo Komisja wraz Międzynarodową Federacją Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża rozpoczyna obecnie działanie na rzecz społeczeństwa obywatelskiego o wartości 9,5 mln EUR koordynowane na szczeblu międzynarodowym, które dotyczy głównie praw migrantów wymagających szczególnego traktowania i ofiar handlu ludźmi. Ponadto jeżeli chodzi o prawo dostępu migrantów, w tym nielegalnych migrantów, do opieki zdrowotnej, Komisja zawarła w 2012 r. porozumienie z Międzynarodową Organizacją ds. Migracji w sprawie dotacji bezpośrednich w odniesieniu do projektu dotyczącego propagowania opieki zdrowotnej dla migrantów, Romów i innych grup wymagających szczególnego traktowania[21].

Ochrona migrantów, w tym osób wymagających szczególnego traktowania, tj. kobiet i dzieci, przed wykorzystywaniem i wykluczeniem uznaje się za jeden z pięciu głównych obszarów działania w wieloletnim dokumencie strategicznym na lata 2011–2013 dotyczącym programu tematycznego.

Potrzebne są jednak dalsze prace, aby w systematyczny sposób uwzględniać prawa człowieka w dialogach politycznych z państwami trzecimi. W sprawozdaniu dotyczącym zarządzania granicami zewnętrznymi UE i jego wpływu na prawa człowieka w odniesieniu do migrantów z dnia 24 kwietnia 2013 r. specjalny sprawozdawca ONZ ds. praw człowieka w odniesieniu do migrantów przyznał, że ochrona praw człowieka w odniesieniu do migrantów jest zapisana jako priorytet przekrojowy w GPMM. Specjalny sprawozdawca sporządził wykaz zaleceń, które należy uwzględnić podczas wdrażania GPMM w przyszłości. Prawom człowieka w odniesieniu do migrantów, przede wszystkim dzieci i innych grup wymagających szczególnego traktowania, należy poświęcać stałą uwagę oraz zachęcać kraje partnerskie do przyjmowania i wdrażania reform zapewniających stosowanie zbioru standardów praw człowieka w odniesieniu do migrantów.

W trakcie okresu objętego sprawozdaniem nastąpił również istotny rozwój polityki UE w obszarze praw człowieka w ujęciu ogólnym. W dniu 25 czerwca 2012 r. przyjęto strategiczne ramy UE dotyczące praw człowieka i demokracji[22], pierwszy zbiór zasad i celów regulujących prace w zakresie promowania praw człowieka na całym świecie. Ponadto w czerwcu 2012 r. Komisja przyjęła komunikat pt. „Strategia UE na rzecz wyeliminowania handlu ludźmi na lata 2012–2016”, który ma na celu wzmocnienie koordynacji, spójności i współpracy w zakresie zapobiegania handlowi ludźmi i zwalczania tego procederu oraz ochrony ofiar, także w wymiarze zewnętrznym[23].

5.1.4.   Migracja i rozwój

W dniu 21 maja 2013 r. Komisja przyjęła komunikat pt. „Maksymalizacja wpływu migracji na rozwój”[24], który zawiera propozycje dotyczące możliwego sposobu przyjęcia przez UE ambitniejszego podejścia do kwestii migracji i rozwoju, w szczególności poprzez GPMM i unijną politykę rozwoju - Program działań na rzecz zmian. W komunikacie zaproponowano szersze podejście do związku między migracją a rozwojem na szczeblu UE, w ramach którego zwraca się większą uwagę na przepływy między krajami Południa, efektywne włączenie migracji do krajowych planów rozwoju i ograniczenia ubóstwa oraz włączenie uchodźców i innych przesiedleńców do długoterminowego planowania w dziedzinie rozwoju. Główne kierunki przedstawione w komunikacie zostały zatwierdzone w konkluzjach Rady przyjętych w dniu 23 września 2013 r., w których apeluje się do wszystkich stron zaangażowanych w rozwój o włączanie kwestii migracji i mobilności do ich polityk i instrumentów.

W komunikacie zbadano i rozpatrzono związki między zmianami klimatu, degradacją środowiska naturalnego i migracją, w tym rolę przystosowywania się do zmiany klimatu i zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi jako strategii pozwalających zmniejszyć rozmiary przesiedleń[25].

W październiku 2013 r. Komisja przyjęła sprawozdanie UE za rok 2013 dotyczące spójności polityki na rzecz rozwoju[26], które zawiera rozdział dotyczący kwestii związanych z migracją. W sprawozdaniu podkreślono wartość dodaną zmienionego GPMM jako narzędzia służącego do zapewnienia strategicznej spójności między obszarami polityki wewnętrznej a priorytetami rozwojowymi krajów partnerskich, w szczególności w ramach partnerstwa na rzecz mobilności i dialogów regionalnych. W sprawozdaniu wezwano również do podejmowania dalszych wysiłków w celu zapewnienia, aby kwestie związane z rozwojem zostały w jak największym stopniu uwzględnione w polityce UE i państw członkowskich w zakresie migracji pracowników i mobilności. Można rozważyć również podjęcie dodatkowych środków w celu zwiększenia roli diaspor w promowaniu inwestycji i wzrostu gospodarczego.

5.1.5.   Powrót i readmisja

Uwzględnienie kwestii związanych z powrotem i readmisją stanowi integralną część GPMM. Skuteczny powrót (dobrowolny lub przymusowy) nielegalnych migrantów jest kluczowym elementem w walce z nielegalną imigracją i warunkiem wstępnym dobrego zarządzania migracjami.

UE podejmuje działania na rzecz zwiększenia współpracy z odpowiednimi państwami trzecimi w celu budowania zdolności w dziedzinie powrotu i readmisji. Szereg projektów w państwach takich jak Gruzja, Mołdawia, Ukraina, Sri Lanka i Pakistan otrzymało już wsparcie na rzecz budowania zdolności w zakresie realizowania umów o readmisji. W wielu krajach partnerskich konieczne jest jednak dalsze budowanie zdolności, które może dotyczyć np. poprawy zdolności odpowiedzialnych organów krajów partnerskich w zakresie terminowego odpowiadania na wnioski o readmisję, identyfikowania osób, od których wymaga się powrotu, zapewniania pomocy i reintegracji osobom powracającym. Ponadto można zapewnić państwom trzecim wsparcie techniczne, aby wesprzeć ich działania na rzecz wprowadzenia rozwiązań w zakresie umów o readmisji zawieranych z innymi państwami trzecimi. Dzięki Funduszowi Migracji i Azylu możliwe będzie zwiększenie wsparcia w tych dziedzinach.

Ograniczona dostępność zachęt, którymi dysponuje UE w celu zapewnienia zawarcia i realizacji unijnych umów o readmisji, oraz konieczność szerszej współpracy z państwami trzecimi w zakresie powrotów, readmisji i reintegracji, stanowiła główny problem od momentu rozpoczęcia realizacji polityki UE w obszarze polityki powrotów i readmisji[27]. W związku z tym, zgodnie z zasadą „więcej za więcej” do każdej propozycji dotyczącej negocjowania umowy o readmisję należy dołączyć odpowiednią zachętę. Ogólnie rzecz biorąc, kwestie związane z powrotem i readmisją powinny zawsze stanowić część zrównoważonej i skonsolidowanej oferty UE przedstawianej państwu trzeciemu oraz w stosownych przypadkach być powiązane nie tylko z rozszerzonymi przepisami dotyczącymi mobilności, lecz także z innymi obszarami polityki, takimi jak handel (w tym tryb 4), przedsiębiorczość i przemysł.

W ramach negocjowania i realizowania umów o readmisji UE powinna nadal podkreślać znaczenie ochrony praw podstawowych oraz koncentrować się na krajach pochodzenia podczas rozważania nowych wytycznych negocjacyjnych, obejmujących staranny przegląd wartości dodanej w poszczególnych przypadkach oraz konieczność negocjowania readmisji obywateli państw trzecich i bezpaństwowców w oparciu o ocenę geograficzną i czynniki ryzyka związane z nielegalną migracją tranzytową, a także podczas oferowania odpowiednich zachęt.

5.1.6 Migracja jako zjawisko globalne

Migracja jest zjawiskiem globalnym i złożonym. Dobre zarządzanie migracjami należy postrzegać jako czynnik pomyślności i wzrostu gospodarczego. Należy podkreślić konieczność wykorzystania znacznych możliwości wynikających z mobilności osób. Równolegle w celu skutecznego rozwiązania problemów związanych ze zjawiskiem migracji konieczne jest zajęcie się w ramach poszczególnych obszarów polityki podstawowymi przyczynami nielegalnej i przymusowej migracji, między innymi zmianami politycznymi i brakiem stabilności politycznej, pogłębiającymi się różnicami pod względem dobrobytu oraz zmianą klimatu.

Zasadnicze znaczenie ma włączenie aspektów polityki zagranicznej do unijnej polityki migracyjnej i zapewnienie powiązań między wymiarem wewnętrznym a zewnętrznym. Kwestie dotyczące spraw wewnętrznych należy uwzględnić w ogólnej polityce zagranicznej UE w celu ułatwienia wzmocnionego dialogu i zacieśnionej współpracy z państwami trzecimi. W związku z tym należy zintensyfikować współpracę i koordynacje między różnymi zainteresowanymi stronami. Należy wykorzystać możliwości wynikające z przeglądu ogólnych stosunków zewnętrznych UE sporządzonego przez ESDZ oraz możliwy wkład delegatur Unii (zob. sekcja 5.2.1).

5.2.      Warunki wdrażania

5.2.1.   Rola delegatur Unii

Komisja, Europejska Służba Działań Zewnętrznych i państwa członkowskie są współodpowiedzialne za wdrażanie GPMM zgodnie z ich odpowiednimi kompetencjami określonymi w traktatach.

Delegatury Unii są centralnymi punktami obecności UE w państwach trzecich, a zatem powinny odgrywać główną rolę w inicjowaniu, prowadzeniu i koordynowaniu dialogu UE na szczeblu lokalnym, we współpracy z placówkami dyplomatycznymi państw członkowskich. Odgrywają one również zasadniczą rolę w pełnieniu funkcji zewnętrznej reprezentacji polityki zagranicznej UE w odniesieniu do państw trzecich i organizacji wielostronnych. Ponadto delegatury Unii zarządzają programami pomocy zewnętrznej oraz programami i projektami współpracy na rzecz rozwoju.

Ogólnie rzecz biorąc, delegatury Unii powinny być bardziej zaangażowane w analizy i sprawozdawczość w zakresie zmian związanych z azylem i migracją w państwach, w których są akredytowane, w celu ułatwienia ciągłego wdrażania i dalszego rozwoju GPMM.

Delegatury odgrywają zasadniczą rolę w zapewnianiu intensyfikacji dialogu i współpracy na szczeblu lokalnym oraz zgodności działań z ogólnymi priorytetami polityki zagranicznej i współpracy zewnętrznej UE.

5.2.2.   Zaangażowanie i pełne uczestnictwo państw członkowskich

Działania w ramach GPMM promują i prowadzą zarówno instytucje UE, jak i państwa członkowskie. W celu pełnego wykorzystania potencjału ram GPMM, a w szczególności zapewnienia wyeksponowania, trwałości i skuteczności działań związanych z GPMM, olbrzymie znaczenie ma jednak aktywne zaangażowanie państw członkowskich.

Niewiążący i elastyczny charakter GPMM stanowi jedną z zalet tych ram, ponieważ umożliwia poszczególnym państwom członkowskim współpracę (w różnym stopniu) w ramach działań prowadzonych w państwach lub regionach, które odpowiadają szczególnej wiedzy eksperckiej istniejącej w tych państwach członkowskich. Elastyczność ta jest jednak również piętą achillesową tego podejścia, ponieważ w niektórych przypadkach utrudnia UE przedstawienie zrównoważonej i kompletnej oferty państwom trzecim, np. w związku z partnerstwem na rzecz mobilności. Ponadto istnieją znaczne różnice między poziomami uczestnictwa państw członkowskich w poszczególnych ramach współpracy. Przykładowo pięć państw członkowskich nie uczestniczy w żadnym spośród zawartych dotychczas partnerstw na rzecz mobilności. Większość państw członkowskich uczestniczących w partnerstwach na rzecz mobilności nie wniosła dotychczas żadnego wkładu finansowego w ich realizację.

W tym kontekście należy rozważyć i omówić możliwe sposoby zapewnienia, aby UE i jej państwa członkowskie nadal oferowały prawdziwe i zrównoważone partnerstwo państwom trzecim. Niezbędne będzie wykorzystanie różnych mocnych stron, zdolności, źródeł finansowania, kompetencji i relacji instytucji UE i państw członkowskich. Państwa członkowskie zachęca się do zwiększenia wysiłków w celu wniesienia wkładu w partnerstwa na rzecz mobilności zarówno finansowego, jak i w postaci innych inicjatyw, takich jak środki regulacyjne lub prawne.

5.2.3.   Finansowanie GPMM

Finansowanie GPMM na podstawie wieloletnich ram finansowych na lata 2007–2013 zapewniono przede wszystkim w ramach instrumentów współpracy zewnętrznej UE. W szczególności Program tematyczny dotyczący współpracy z państwami trzecimi w obszarze migracji i azylu znacznie przyczynił się do realizacji partnerstw na rzecz mobilności, dialogów na szczeblu regionalnym i regionalnych programów ochrony. Inne programy tematyczne unijnego Instrumentu Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju i Instrumentu na rzecz Stabilności również miały swój wkład. Migrację coraz częściej uznaje się za kwestię priorytetową również w ramach instrumentów współpracy geograficznej UE. Przykładowo tylko w 2012 r. na kwestie związane z migracjami przyznano pomoc o wartości ponad 90 mln EUR w ramach instrumentów współpracy dwustronnej i regionalnej, która objęła 25 państw.

Zgodnie z nowymi wieloletnimi ramami finansowymi Komisja będzie nadal udostępniała środki finansowe na wdrażanie GPMM m.in. w ramach zewnętrznego komponentu nowych funduszy związanych ze sprawami wewnętrznymi.

Nowe unijne Instrumenty Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju nadal będą zapewniać wsparcie w ramach instrumentów geograficznych (Instrument Pomocy Przedakcesyjnej; Europejski Instrument Sąsiedztwa; Instrument Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju; Europejski Fundusz Rozwoju) oraz instrumentów tematycznych (w szczególności komponentu dotyczącego migracji i azylu w ramach programu zapewniania globalnych dóbr publicznych i reagowania na wyzwania o skali światowej objętego Instrumentem Finansowania Współpracy na rzecz Rozwoju). Programowanie finansowania w ramach tych instrumentów jest zgodne ze zobowiązaniami UE dotyczącymi skuteczności pomocy i zwracania należytej uwagi na potrzeby i priorytety krajów partnerskich. Ponadto przyszły instrument partnerstwa pozwoli również na sfinansowanie współpracy w kwestiach migracji z państwami o wysokim dochodzie i kluczowymi partnerami strategicznymi, takimi jak Indie i Chiny.

Oprócz zewnętrznych instrumentów pomocy dofinansowanie zostanie zapewnione w ramach zewnętrznego komponentu nowych funduszy związanych ze sprawami wewnętrznymi, Funduszu Migracji, Azylu i Integracji oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Fundusze te zostaną jednak przede wszystkim przeznaczone na inicjatywy nieukierunkowane na rozwój oraz na realizację zewnętrznych aspektów polityki wewnętrznej UE, w tym w dziedzinach takich jak powrót i readmisja nielegalnych migrantów.

Państwa członkowskie zachęca się do zwiększenia ich wkładu finansowego we wdrażanie GPMM.

5.3.      Priorytety geograficzne

Od 2012 r. ramy i metodykę GPMM stosuje się na całym świecie w relacjach ze wszystkimi odpowiednimi państwami trzecimi. Zapewnia to wystarczającą elastyczność, aby w miarę potrzeb opracowywać właściwe priorytety oraz odpowiednio dostosować stosunki UE z krajami partnerskimi zgodnie z istniejącą polityką zagraniczną oraz priorytetami w zakresie azylu i migracji.

Zasada równowagi geograficznej pozostaje właściwym kryterium, które należy jednak interpretować z pewną elastycznością w świetle wyraźnie określonych interesów strategicznych UE. Pozostałe istotne kryteria nadal są następujące: 1) interesy strategiczne państwa trzeciego w odniesieniu do danych obszarów tematycznych GPMM, w szczególności do zakresu presji migracyjnej oraz kwestii związanych z readmisją i mobilnością; 2) ogólne stosunki polityczne z państwem trzecim, w tym przestrzeganie praw człowieka i aspektów ogólnych (handel, rozwój, bezpieczeństwo, turystyka itd.); 3) wyrażone zainteresowanie państwa trzeciego współpracą i jego instytucjonalna zdolność do współpracy; 4) jasna wizja oczekiwanych wyników i rezultatów. W tym kontekście istotne będzie jak najlepsze wykorzystanie ograniczonych zasobów, które wymagają ustanowienia wyraźnych priorytetów, lepszej koordynacji i większego skupienia w ramach prowadzonych działań.

Propozycje dotyczące przyszłych priorytetów GPMM zawarto w załącznikach.

6.         Wnioski

Z niniejszego sprawozdania wynika, że w latach 2012–2013 podjęto ważne kroki na rzecz bardziej skonsolidowanej, spójnej polityki zewnętrznej w dziedzinie migracji i azylu. Znaczący postęp osiągnięto w zakresie wzmacniania stosunków politycznych z państwami trzecimi i regionami np. państwami południowego regionu Morza Śródziemnego i państwami Partnerstwa Wschodniego. Podjęto również działania wspierające kraje partnerskie we wprowadzaniu reform instytucjonalnych i ustawodawczych oraz budowaniu zdolności. W szczególności okazało się, że partnerstwa na rzecz mobilności stanowią zaawansowane dwustronne ramy rozwiązywania kwestii związanych z migracją i azylem w taki sposób, aby współpraca była korzystna dla obu stron.

Należy jednak dołożyć dalszych starań, aby udoskonalić istniejące ramy, inicjatywy i narzędzia. Konieczne będzie na przykład dokonanie przeglądu istniejących procesów dialogu, tak aby stały się skuteczniejsze, sprawniejsze i bardziej zrównoważone w odniesieniu do priorytetów tematycznych.

GPMM nadal stanowi skuteczne ramy w celu zaangażowania państw trzecich i regionów w dialog polityczny i współpracę operacyjną. Komisja w dalszym ciągu będzie wypełniać swoje zadania we wdrażaniu GPMM i w związku z tym podejmie starania na rzecz silniejszych i spójniejszych działań zewnętrznych UE.

Należy jednak podkreślić, że GPMM opiera się na aktywnym uczestnictwie wszystkich zainteresowanych stron zgodnie z ich potrzebami i priorytetami. Tworzenie silnego i bliskiego partnerstwa z państwami trzecimi, w oparciu o wzajemne zaufanie i wspólne interesy, wymaga czasu, zaangażowania i wytrwałości, a także determinacji ze strony instytucji UE i państw członkowskich w aktywnym wypełnianiu ich prawnie uzasadnionych zadań. Biorąc pod uwagę, że polityka zewnętrzna w dziedzinie migracji i azylu uzyskuje coraz większe znaczenie, zacieśnienie współpracy miedzy państwami członkowskimi, ESDZ, agencjami UE i Komisją będzie stanowiło podstawę skutecznego wdrażania naszej polityki.

[1] COM(2011) 743.

[2] Dokument Rady 9417/12.

[3] Komisja przedstawiła swoje czwarte sprawozdanie w sprawie monitorowania sytuacji po liberalizacji reżimu wizowego w dniu 28 listopada 2013 r. (COM(2013) 836).

[4] Użycie tej nazwy nie wpływa na stanowiska w sprawie statusu Kosowa i jest zgodne z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ 1244 z 1999 r. oraz z opinią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Deklaracji niepodległości Kosowa.

[5] Dokument Rady 11579/12.

[6] COM(2013) 807.

[7] Wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 539/2001 wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu (COM(2013) 853).

[8] Na przykład w ostatnim sprawozdaniu z postępu prac z dnia 15 listopada 2013 r. wskazano, że Ukraina poczyniła znaczne postępy w zakresie środków ustawodawczych (COM(2013) 809).

[9] Dokument Rady Europejskiej 217/13.

[10] COM(2013) 869.

[11] W latach 2012 i 2013 Algieria odmówiła rozpoczęcia negocjacji z UE w sprawie umowy o readmisji.

[12] Rada przyjęła wytyczne negocjacyjne w dniu 5 grudnia 2013 r.

[13] Światowe Forum Migracji i Rozwoju jest inicjatywą, która wyłoniła się w następstwie pierwszego dialogu ONZ na wysokim szczeblu w 2006 r., i której celem jest praktyczne i ukierunkowane na działania zajmowanie się związkiem między migracją i rozwojem. Jest to nieformalny, niewiążący, dobrowolny proces rządowy.

[14] Dialog nie dotyczy kwestii związanych z wizami i readmisją, którymi zajmują się odpowiednie wspólne komitety ustanowione na mocy umowy o ułatwieniach wizowych i umowy o readmisji między UE i Rosją.

[15] COM(2013) 923.

[16] W niniejszym sprawozdaniu termin „wiza” odnosi się do wizy krótkoterminowej uprawniającej do pobytów nieprzekraczających 90 dni w okresie 180 dni.

[17] Decyzja 3/CP.18 w FCCC/CP/2012/8/Add.1.

[18] Należy zauważyć, że w dniu 18 listopada 2011 r., Komisja uruchomiła portal imigracyjny UE, na którym osoby rozważające migrację do dowolnego państwa członkowskiego mogą znaleźć praktyczne informacje. Stronę internetową uruchomiono w języku angielskim i francuskim. W 2013 r. dodano wersję w języku hiszpańskim i arabskim, a od 2014 r. dostępna jest również wersja w języku portugalskim. Zob. http://ec.europa.eu/immigration.

[19] COM(2013) 869.

[20] 12 państw członkowskich, a mianowicie Republika Czeska, Dania, Niemcy, Irlandia, Hiszpania, Francja, Litwa, Holandia, Portugalia, Finlandia, Szwecja, Zjednoczone Królestwo przesiedliło do UE 4930 uchodźców (źródło Eurostat).

[21] Współfinansowanie Komisji wynosi 60 %, tj. 1,5 mln EUR.

[22] Dokument Rady nr 11855/12.

[23] COM(2012) 286.

[24] COM(2013) 292.

[25] Ustalenia te były również zgodne z zaleceniami zawartymi w dokumencie roboczym służb Komisji w sprawie zmiany klimatu, degradacji środowiska naturalnego i migracji (SWD(2013 138), który przyjęto w dniu 16 kwietnia 2013 r. w ramach strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.

[26] SWD(2013) 456.

[27] Zob. np. ocenę unijnych umów o readmisji z 2011 r. sporządzoną przez Komisję (COM(2011)76).

ZAŁĄCZNIK I

– Partnerstwa na rzecz mobilności –

|| Rozmowy zakończone || Rozmowy w toku || Do rozważenia w 2014 r. || Do rozważenia, gdy pozwolą na to okoliczności

Algieria || || || || X

Egipt || || || || X

Libia || || || || X

Maroko || X || || ||

Tunezja || X || || ||

Jordania || || X || ||

Liban || || || || X

Syria || || || || X

Armenia || X || || ||

Azerbejdżan || X || || ||

Białoruś || || || X ||

Gruzja || X || || ||

Mołdawia || X || || ||

Ukraina || || || || X

Republika Zielonego Przylądka || X || || ||

Następujące państwa można uznać za państwa kandydujące do partnerstwa na rzecz mobilności:

Algieria: W kontekście trwających negocjacji dotyczących nowego planu działania w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa Algieria wyraziła zainteresowanie rozpoczęciem dialogu w kwestiach migracji, mobilności i bezpieczeństwa w związku z możliwym nawiązaniem zorganizowanej współpracy z UE w dziedzinie migracji. Partnerstwo na rzecz mobilności może stanowić tego rodzaju ramy w zależności od gotowości Algierii do rozpoczęcia negocjacji z UE dotyczących umowy o readmisji.

Ukraina: Współpraca w zakresie migracji i mobilności z tym państwem jest już szczególnie zaawansowana, m.in. w kontekście dialogu wizowego między UE i Ukrainą, przy czym Ukraina ze swojej strony nie wyraziła dotychczas zainteresowania ustanowieniem partnerstwa na rzecz mobilności z UE. Może to jednak nastąpić w najbliższych miesiącach, w zależności od rozwoju sytuacji w tym państwie.

Białoruś: Pomimo złożonych stosunków politycznych między UE a Białorusią, m.in. ze względu na kwestie dotyczące praw człowieka, obszary współpracy istnieją i mogą stanowić podstawę przyszłego dialogu, np. w kwestiach związanych z handlem ludźmi, zarządzaniem granicami i azylem. Ponadto kilka problemów dotyczących Białorusi można rozwiązać w ramach GPMM. Podczas szczytu Partnerstwa Wschodniego zorganizowanego w Wilnie Białoruś oświadczyła, że jest skłonna do rozpoczęcia negocjacji dotyczących umów o ułatwieniach wizowych i umów o readmisji. W tym kontekście można rozważyć ustanowienie partnerstwa na rzecz mobilności. Parlament Europejski w swoim zaleceniu z dnia 12 września 2013 r. w sprawie polityki UE wobec Białorusi[1] zachęcił do ustanowienia partnerstwa na rzecz mobilności między UE a Białorusią.

ZAŁĄCZNIK II

– Wspólne programy w obszarze migracji i mobilności –

|| Rozmowy zakończone || Rozmowy w toku || Do rozważenia w 2014 r. || Do rozważenia, gdy pozwolą na to okoliczności

Chiny || || || || X

Indie || || X || ||

Indonezja || || || X ||

Nigeria || || X || ||

Republika Południowej Afryki || || || X ||

Ghana || || || || X

Kazachstan || || || X ||

Brazylia || || || X ||

Liczba państw, które kwalifikowałyby się do wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności jest w zasadzie o wiele większa niż w przypadku partnerstw na rzecz mobilności, a ustalenie priorytetów jest bardziej skomplikowane. Wśród potencjalnych kandydatów znajdują się partnerzy strategiczni UE oraz partnerzy, którzy stanowią przedmiot zainteresowania UE w co najmniej jednym z czterech priorytetów tematycznych GPMM. Wybierając priorytetowych partnerów wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności, należy wziąć pod uwagę priorytetowy charakter i wykonalność pod względem politycznym i gospodarczym oraz możliwości i ograniczenia pod względem zasobów finansowych i ludzkich.

W związku z tym należy prowadzić współpracę dwustronną z państwami będącymi przedmiotem zainteresowania UE z uwagi na zapewnienie wzrostu gospodarczego. Ponadto zgodnie z konkluzjami Rady w sprawie GPMM z dnia 29 maja 2012 r. priorytetowo należy traktować ważne pod względem strategicznym państwa usytuowane wzdłuż szlaków migracyjnych oraz państwa pochodzenia i tranzytu, a zwłaszcza państwa, które podzielają interesy UE i są gotowe podjąć wzajemne zobowiązania razem z UE i jej państwami członkowskimi.

Następujące państwa można uznać za państwa kandydujące do wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności:

Chiny: UE zadeklarowała zainteresowanie intensyfikacją współpracy z Chinami w obszarze powrotów i mobilności. Ustanowienie wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności dodatkowo ułatwiłoby i ustrukturyzowałoby dialog oraz zapewniłoby platformę do prowadzenia konkretnej i bardzo potrzebnej współpracy w kwestiach migracji i mobilności. Wraz z rozwojem gospodarczym Chiny zyskują coraz większe znaczenie jako państwo docelowe (legalnych i nielegalnych) migrantów i stoją przed istotnymi wyzwaniami związanymi z opracowaniem niezbędnych odpowiedzi ustawodawczych i politycznych. Sytuacja ta stanowi możliwą podstawę do wymiany i współpracy z UE również w wymiarze wykraczającym poza bieżące kwestie związane z wizami i readmisją.

Indonezja: Indonezja jest państwem o priorytetowym znaczeniu dla UE ze względu na swoją wielkość, demografię, gospodarkę i znaczenie geopolityczne. Indonezja dobrze wpasowuje się w rozwijającą się koncepcję stworzenia ram polityki wizowej w zakresie migracji i mobilności jako środka pobudzania wzrostu gospodarczego. Konieczne jest sformułowanie odpowiedzi na zapytania i wnioski Indonezji w związku z jej statusem w zakresie wiz Schengen i podjęcie znaczącej i zorganizowanej wymiany informacji w tym zakresie. Wspólny program w obszarze migracji i mobilności zapewniłby odpowiednie ramy dla zbadania takich konkretnych kwestii, zapewniając jednocześnie ogólną platformę znaczącej wymiany w kwestiach polityki i ukierunkowanego rozwoju projektów i innych działań.

Republika Południowej Afryki: Z państwem tym prowadzony jest już dialog w kwestiach migracji na szczeblu lokalnym oraz możliwe jest dalsze pogłębienie tej współpracy. Sytuacja Republiki Południowej Afryki jest pod pewnym względem podobna do sytuacji UE. Republika Południowej Afryki jest bowiem głównie państwem docelowym dla pracowników i osób ubiegających się o azyl pochodzących z państw sąsiednich. Sytuacja ta powoduje, że Republika Południowej Afryki musi prowadzić wymianę najlepszych praktyk w celu zwiększenia swoich zdolności w zakresie zarządzania tymi przepływami. Może to szczególnie dotyczyć np. zwiększenia mobilności określonych kategorii podróżnych i wzmocnienia zdolności państwa w obszarach ochrony międzynarodowej i zarządzania migracją pracowników.

Ghana: Państwo to otrzymało już ofertę partnerstwa na rzecz mobilności pierwszej generacji i wywiera istotną presję migracyjną na UE. Istnieją również znaczne możliwości współpracy w kwestiach związanych z migracją i rozwojem, ponieważ państwo to w coraz większym stopniu staje się regionalnym węzłem migracyjnym i uznaje znaczenie migracji w swoim programie rozwoju. Propozycję ustanowienia wspólnego programu w obszarze migracji i mobilności przekazano władzom Ghany już w 2012 r., jednak od tego czasu pory nie otrzymano pozytywnej informacji zwrotnej. Państwo to umieszczono w tabeli jako „do rozważenia, gdy pozwolą na to okoliczności”, ale nie zaleca się dalszych aktywnych interwencji UE.

Kazachstan: Kazachstan jest kluczowym partnerem UE w Azji Środkowej. UE jest gotowa pogłębić współpracę i kontakty z Kazachstanem poprzez wynegocjowanie nowej wzmocnionej umowy o partnerstwie i współpracy. UE jest również gotowa do promowania wymiany i poprawy kontaktów międzyludzkich między Unią a Kazachstanem w ramach różnych programów, w których mobilność osób ma istotne znaczenie. Kazachstan kilkakrotnie wyraził zainteresowanie dalszym pogłębianiem współpracy w kwestiach migracji.

Brazylia: Wzmocniona współpraca dwustronna z Brazylią stwarza korzyści dla obu stron. W ramach wspólnej strategii UE-Brazylia obie strony zgodziły się rozszerzyć współpracę na kwestie gospodarcze, w tym konkurencyjność i inwestycje. W tym celu UE i Brazylia kończą opracowywać plan działania, który zawiera działania mające ułatwić mobilność naukowców, studentów i przedsiębiorców między Brazylią a UE. Brazylia znajduje się na liście państw o priorytetowym znaczeniu, z którymi UE powinna nawiązać bardziej konkretne partnerstwa i w odniesieniu do których powinna określić szczególne obszary współpracy w zakresie handlu ludźmi. Brazylia zmienia obecnie swoje przepisy dotyczące migracji, przy czym jednocześnie zmieniają się tendencje migracyjne między Brazylią a UE, co stwarza szczególnie ciekawą okazję do wzmocnienia współpracy.

Podejście regionalne zapewnia niekiedy skuteczniejsze wykorzystanie zasobów i znacznie lepsze wyniki w zakresie polityki niż byłoby to możliwe w ramach dwustronnego dialogu i współpracy. W tym kontekście nowo ustanowione partnerstwo na rzecz migracji między państwami położonymi wzdłuż jedwabnego szlaku może prowadzić do ewentualnego wzmocnienia dialogu i współpracy w zakresie zarządzania przepływami migracyjnymi z wieloma ważnymi krajami pochodzenia i tranzytu, w tym Iranem i Pakistanem, dlatego też należy zintensyfikować współpracę z tymi państwami w ramach podejścia regionalnego. Podobnie, zamiast rozwijać współpracę dwustronną z poszczególnymi państwami Afryki Wschodniej, np. z Kenią, w której przebywa ogromna liczba uchodźców, ustanowienie ukierunkowanego procesu dialogu na szczeblu regionalnym w ramach dialogu UE-Afryka z państwami Afryki Wschodniej położonymi wzdłuż szlaku migracyjnego wydaje się obecnie bardziej wykonalne z uwagi na nieregularnie zmieniające się przepływy w tym regionie i konieczność kompleksowego i skutecznego zapobiegania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi z Rogu Afryki oraz zwalczania tych procederów.

[1] Dokument Parlamentu Europejskiego nr 2013/2036.