EUR-Lex Access to European Union law
This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52014DC0064
COMMUNICATION FROM THE COMMISSION TO THE COUNCIL AND THE EUROPEAN PARLIAMENT on the EU Approach against Wildlife Trafficking
KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO w sprawie podejścia UE do nielegalnego handlu dziką fauną i florą
KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO w sprawie podejścia UE do nielegalnego handlu dziką fauną i florą
/* COM/2014/064 final */
KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO w sprawie podejścia UE do nielegalnego handlu dziką fauną i florą /* COM/2014/064 final */
KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU
EUROPEJSKIEGO w sprawie podejścia UE do nielegalnego handlu dziką
fauną i florą 1. Nowe
oblicze nielegalnego handlu dziką fauną i florą: radykalna
zmiana charakteru, skali i wpływu Świat stoi obecnie w obliczu znacznego
wzrostu nielegalnego transgranicznego handlu dzikimi zwierzętami i
roślinami (nielegalny handel dziką fauną i florą). Handel
ten stał się jedną z najbardziej lukratywnych
działalności przestępczych na świecie. Nielegalny handel
dziką fauną i florą nie jest zjawiskiem nowym, ale jego skala,
charakter i skutki zmieniły się w ciągu ostatnich lat. W
niedawno wydanej rezolucji ONZ[1]
nielegalny handel dziką fauną i florą określono mianem
„poważnej przestępczości zorganizowanej” prowadzonej przez takie
same rodzaje światowych zorganizowanych grup przestępczych, jak te
odpowiedzialne za handel ludźmi, narkotykami i bronią palną.
Sekretarz Generalny ONZ i Rada Bezpieczeństwa uznały, że – ze
względu na prowadzenie nielegalnego handlu w celu finansowania
działań niektórych bojówek – kłusownictwo i nielegalny handel
dziką fauną i florą są jednym z czynników
przyczyniających się do niestabilnej sytuacji w Afryce Środkowej
i zagrażających pokojowi i bezpieczeństwu w tym regionie.[2] Wybrane dane liczbowe dotyczące skali i wartości nielegalnego handlu dziką fauną i florą[3] Zgodnie z szacunkami w ciągu ostatnich 10 lat liczba nielegalnie zabitych słoni afrykańskich podwoiła się, a ilość skonfiskowanej kości słoniowej zwiększyła się trzykrotnie. W 2012 r. z rąk kłusowników zginęło około 22 000 słoni. W 2013 r. skonfiskowano ponad 40 ton nielegalnie pozyskanej kości słoniowej. Populacja słoni afrykańskich, szacowana na około 500 000 osobników, będzie się obecnie prawdopodobnie zmniejszać we wszystkich regionach Afryki. W Republice Południowej Afryki gwałtownie nasiliły się nielegalne polowania na nosorożca. Dotychczas w 2013 r. z rąk kłusowników zginęło ponad 1000 tych zwierząt, w porównaniu do 13 w 2007 r. W sumie od 2010 r. w Republice Południowej Afryki, w której żyje 80 % całej populacji afrykańskich nosorożców, ofiarą kłusownictwa padło ponad 2500 osobników. Jeżeli działalność kłusowników w tym kraju będzie zwiększać się w takim tempie, populacja nosorożca w tym kraju zacznie się zmniejszać jeszcze przed 2016 r. Światowa populacja tygrysa zmniejszyła się ze 100 000 osobników przed stu laty do obecnie 3500 sztuk. Przyczyną 78 % zgonów w populacji tygrysa sumatrzańskiego jest kłusownictwo. Wartość odsprzedaży rogu nosorożca szacowana jest na około 40 000 EUR za kilogram (obecna cena 1 kg złota wynosi około 31 000 EUR), zaś ceny surowej kości słoniowej osiągają na czarnym rynku 620 EUR za kilogram. Cena sprzedaży kości tygrysa sięga 900 EUR za kilogram. Szacuje się, że udział nielegalnie pozyskanego drewna w światowym handlu drewnem wynosi do 30 %. Nielegalne pozyskiwanie drewna przyczynia się w ponad 50 % do deforestacji lasów tropikalnych w Afryce Środkowej, Amazonii i Azji Południowo-Wschodniej. Z kolei szacuje się, że wartość nielegalnych połowów na świecie wynosi około 10 mld EUR rocznie, co stanowi 19 % odnotowanej wartości połowów. Wzrost nielegalnego handlu dziką
fauną i florą spowodowany jest przede wszystkim wysokim i
rosnącym popytem na produkty z dzikiej flory i fauny, w szczególności
w niektórych częściach Azji[4],
a także ubóstwem, nieudolnym zarządzaniem oraz niestabilnymi i
kryzysowymi sytuacjami w kluczowych regionach pochodzenia tych produktów.
Przyczyniają się do niego także niedomogi w egzekwowaniu
przepisów i niedostatecznie odstraszające sankcje. Nielegalny handel dziką fauną i
florą stanowi poważne zagrożenie dla różnorodności
biologicznej i zrównoważonego rozwoju. Typowe gatunki, takie jak
słoń, nosorożec, małpy człekokształtne, tygrys
lub rekin są szczególnie narażone na skutki nielegalnego handlu dziką
fauną i florą. W niektórych przypadkach dochodzi nawet do sytuacji, w
której pewnym z tych gatunków grozi wyginięcie w środowisku
naturalnym. Polowania kłusowników na słonie i nosorożce
osiągnęły w ostatnich latach najwyższy poziom,
niszcząc postęp osiągnięty w odbudowie tych populacji w
ostatnich trzech dekadach. Nielegalny handel dziką fauną i florą
dotyczy jednak większej liczby gatunków roślin i zwierząt (np.
koralowców, gadów, łuskowców, roślin i zwierząt wykorzystywanych
do celów medycznych) oraz produktów (np. drewna, węgla drzewnego i
mięsa z buszu). Zagrożone jest również zdrowie publiczne poprzez
rozprzestrzenianie się chorób, gdyż zwierzęta przemycane są
poza jakąkolwiek kontrolą sanitarną. Nielegalny handel dziką fauną i
florą pozbawia najbardziej zmarginalizowane grupy osób, w tym
ludność autochtoniczną, istotnych możliwości
trwałego źródła utrzymania. Produkty otrzymywane z gatunków
dzikich roślin i zwierząt stanowią znaczną część
sektora gospodarki w wielu krajach rozwiniętych, jak i rozwijających
się, bezpośrednio lub pośrednio, np. poprzez turystykę. Z
powodu nielegalnego handlu dziką fauną i florą państwa
tracą ważne źródło dochodu, a międzynarodowe sieci
przestępcze czerpią z niego korzyści. Nielegalny handel
dziką fauną i florą jest ściśle powiązany z
korupcją i nielegalnym przepływem pieniędzy, np. poprzez pranie
pieniędzy, i wywiera negatywny wpływ na rządy prawa i dobre
rządzenie. Z jego powodu giną również ludzie: Szacuje się, że
w ciągu ostatnich dziesięciu lat podczas operacji skierowanych
przeciwko kłusownikom życie straciło 1000 strażników
natury. UE pozostaje ważnym docelowym rynkiem
zbytu dla nielegalnych produktów z dzikiej fauny i flory, przy czym na gatunki,
które osiągają wysokie ceny na czarnym rynku jest szczególnie
duży popyt. Jednocześnie duże porty i lotniska w UE są
ważnymi punktami przerzutu w handlu dziką fauną i florą, w
szczególności pomiędzy Afryką i Azją. Co roku w UE
odnotowuje się około 2500 przypadków przechwyceń produktów
wytwarzanych z gatunków dzikiej fauny i flory.[5]
Niektóre rzadkie gatunki ptaków, koralowców, ryb i żółwi są
również przemycane z państw członkowskich UE, pomiędzy
państwami członkowskimi lub do państw trzecich. Według Europolu rola zorganizowanych grup
przestępczych w handlu dziką fauną i florą w UE rośnie
ze względu na wysoką rentowność i niski poziom ryzyka
wykrycia oraz niskie wymiary sankcji.[6] Nowa skala i wymiar handlu dziką
fauną i florą przyczyniły się do skierowania większej
uwagi politycznej na ten problem, w tym poprzez inicjatywy podejmowane przez
szereg państw członkowskich UE.[7]
Parlament Europejski wezwał do opracowania specjalnego planu
działania UE.[8]
W grudniu 2012 r. głębokie zaniepokojenie istniejącą
sytuacją wyraziło Zgromadzenie Ogólne ONZ. Przywódcy państw
grupy G 8, a także przywódcy afrykańskich ministrów finansów oraz
Forum Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) zobowiązali
się w 2013 r. do podjęcia działań w celu rozwiązania
problemu nielegalnego handlu dziką fauną i florą. Celem niniejszego komunikatu jest zwrócenie
uwagi na pilną potrzebę rozwiązania globalnego problemu
nielegalnego handlu dziką fauną i florą w bardziej skuteczny
sposób. Podsumowano w nim i oceniono obowiązujące środki UE
mające na celu wspieranie walki z nielegalnym handlem dziką
fauną i florą na szczeblu światowym (część 2) i w
UE (część 3). Zainicjowano również debatę na temat
przyszłego podejścia UE do kwestii nielegalnego handlu dziką
fauną i florą. 2. Światowe działania
przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą UE udziela finansowego wsparcia
różnorodnym inicjatywom mającym na celu zwiększenie
międzynarodowych wysiłków na rzecz walki z nielegalnym handlem
dziką fauną i florą. 2.1. Regulacja handlu Celem konwencji o międzynarodowym handlu
dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych
wyginięciem (CITES) jest zagwarantowanie, by międzynarodowy handel
obejmujący około 35 000 chronionych gatunków zwierząt i
roślin nie zagrażał ich przetrwaniu. W marcu 2013 r. strony
konwencji CITES uzgodniły szereg konkretnych działań skierowanych
przeciwko kłusownictwu i nielegalnemu handlowi wielu zagrożonych
gatunków (np. słoni, nosorożców, tygrysów, drewna tropikalnego). UE
zdecydowanie wspiera konwencję i odegrała kluczową rolę we
wdrażaniu tych działań. W dziedzinie nielegalnego handlu drewnem UE
zawarła dwustronne dobrowolne umowy o partnerstwie, za pośrednictwem
których wspiera ona kraje partnerskie we wzmacnianiu zarządzania sektorem
leśnym i w tworzeniu krajowego systemu monitorowania i weryfikacji
legalności. Plan działań UE na rzecz egzekwowania prawa,
zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa (FLEGT) uzupełniono
rozporządzeniem w sprawie nielegalnie pozyskiwanego drewna, tak aby
zapewnić, że drewno i produkty z drewna wprowadzane na rynek UE,
pochodzą z legalnych źródeł. UE odgrywa również wiodącą
rolę w walce z nielegalnymi, nieraportowanymi i nieuregulowanymi
połowami (połowy NNN) na szczeblu międzynarodowym,
wspierając przyjęcie wszechstronnych środków rynkowych oraz
środków kontroli, a także podjęcie konkretnych działań
w ramach regionalnych organizacji ds. zarządzania rybołówstwem, FAO,
ONZ i Interpolu. UE dostarczyła pomoc techniczną ponad 50
państwom trzecim w celu wspierania realizowania przez nie
międzynarodowych zobowiązań w zakresie zwalczania połowów
NNN. Jako środek ostateczny, jeżeli państwa trzecie
odmawiają współpracy, UE może wpisać je na „czarną
listę”, a w konsekwencji zablokować ich handel produktami
rybołówstwa z UE. We wszystkich niedawno zawartych umowach o
wolnym handlu z państwami trzecimi (np. państwami Ameryki Centralnej,
Kolumbią i Peru, Singapurem) UE zawarła postanowienia mające na
celu skuteczne wdrażanie wielostronnych umów środowiskowych oraz
postanowień dotyczących handlu w sektorach takich jak leśnictwo
i rybołówstwo. UE przyjęła takie samo podejście w przypadku
trwających negocjacji w sprawie umów o wolnym handlu, prowadzonych np. z
Kanadą, Japonią, Tajlandią, USA i Wietnamem. Ponadto UE zapewnia
dodatkowe preferencje handlowe w ramach specjalnego ogólnego systemu
preferencji (GSP +) dla podatnych na zagrożenia krajów rozwijających
się, które ratyfikowały i wdrożyły międzynarodowe
konwencje dotyczące zrównoważonego rozwoju i dobrego rządzenia,
w tym konwencję CITES. 2.2. Egzekwowanie przepisów W wielu krajach pochodzenia, tranzytu lub
rynku końcowego dotkniętych problemem kłusownictwa oraz
nielegalnego handlu dziką fauną i florą zasoby krajowych organów
ścigania i ich zaangażowanie w skuteczne wdrażanie
obowiązujących przepisów nie są wystarczające. Skuteczne
egzekwowanie przepisów pozostaje kluczowym wyzwaniem, a nielegalne szlaki
handlowe mogą być łatwo zmienione, by wykorzystywać
słabe ogniwa w światowym systemie egzekwowania prawa. Jako główny darczyńca (1,73 mln EUR)
Międzynarodowego Konsorcjum ds.
Zwalczania Przestępczości Przeciwko Dzikiej Przyrodzie[9] (International
Consortium on combating Wildlife Crime – ICCWC), Komisja dąży do
rozwiązania niektórych z tych problemów. Działalność
konsorcjum koncentruje się na międzynarodowej wymianie informacji i
danych wywiadowczych, koordynacji wysiłków zmierzających do
egzekwowania prawa, jak również na wzmacnianiu możliwości w
zakresie egzekwowania przepisów i zapewniania zgodności z nimi, np.
poprzez zachęcanie krajów do korzystania ze specjalnego zestawu
analitycznych narzędzi na rzecz zwalczania przestępczości
związanej z lasami i dziką przyrodą. 2.3. Wsparcie dla międzynarodowej
współpracy i działań UE i wszystkie
państwa członkowskie są stronami Konwencji Narodów Zjednoczonych
przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej (UNTOC),
która może odegrać ważną rolę w zwalczaniu
nielegalnego handlu dziką fauną i florą. Handel ten jest bowiem
uznawany za „poważną przestępczość
zorganizowaną”, podlegającą maksymalnej karze pozbawienia
wolności na co najmniej 4 lata. Obecnie próg tej sankcji nie został
osiągnięty we wszystkich państwach członkowskich w
odniesieniu do nielegalnego handlu dziką fauną i florą. Kolejnym
istotnym instrumentem jest Konwencja ONZ przeciwko korupcji, która nie
została jeszcze ratyfikowana przez jedno państwo członkowskie[10]. Konkretne i specjalne
działania dotyczące nielegalnego handlu dziką fauną i
florą podejmowane w ramach obydwu konwencji były jak dotąd
ograniczone. Zalety specjalnych narzędzi, takich jak np. protokół
dodatkowy do konwencji UNTOC, mogą zostać poddane dalszej analizie. W 2012 r. Grupa
Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF), która
ustanawia normy i ocenia wdrażanie środków służących
przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, wpisała „przestępstwa
przeciwko środowisku” na listę przestępstw, które należy
uznać za istotne dla środków służących
przeciwdziałaniu praniu pieniędzy[11].
Narzędzia (np. wytyczne) służące sprawniejszemu
wdrażaniu tego nowego zalecenia mogłyby okazać się
użyteczne w walce z nielegalnym handlem dziką fauną i
florą. Na szczeblu dyplomatycznym UE
podjęła kwestię nielegalnego handlu dziką fauną i
florą bezpośrednio z najważniejszymi państwami
źródłowymi i docelowymi, w tym za pośrednictwem delegatur Unii.
Do tej pory międzynarodowe działania koncentrowały się
na Afryce. Dyplomatyczna strategia UE mogłaby czerpać korzyści z
większego zaangażowania najważniejszych państw docelowych
oraz innych regionów, w których kwitnie nielegalny handel dziką fauną
i florą, ale również z prowadzonych na wysokim szczeblu dialogów i
partnerstw na poziomie regionalnym, jak miało to miejsce w przypadku walki
z połowami NNN.[12]
W tym kontekście pojawił się szereg innych pomysłów, takich
jak wzmożenie działań informacyjnych skierowanych do
społeczeństwa obywatelskiego i sektora prywatnego oraz
możliwość wprowadzenia specjalnego przedstawiciela lub
wysłannika ONZ, który integrowałby i monitorował poszczególne
aspekty światowych działań. Ponadto UE zawarła szereg umów o
partnerstwie i współpracy z partnerami trzecimi, np. z Indonezją,
Filipinami, Wietnamem, Tajlandią i Singapurem, w których strony
zobowiązują się do podjęcia wszelkich starań na rzecz
prowadzenia współpracy w zakresie ochrony środowiska, w tym poprzez
budowanie potencjału w zakresie uczestnictwa w wielostronnych umowach
środowiskowych i ich wdrażania. Umowy te obejmują również
postanowienia dotyczące współpracy w zakresie walki z
przestępczością zorganizowaną. 2.4. Współpraca na rzecz rozwoju W ramach unijnej współpracy na rzecz
rozwoju kwestię zagrożeń dla dzikiej przyrody podejmuje się
poprzez wysiłki na rzecz jej ochrony, budowanie potencjału i
udzielanie wsparcia w zakresie egzekwowania prawa. Zgodnie z ostatnimi zmianami
w unijnej polityce rozwoju UE ma świadomość, że
zajęcie się kwestią nielegalnego handlu dziką fauną i
florą wymaga również podjęcia długoterminowych
działań w celu zapewnienia społecznościom lokalnym
trwałych źródeł dochodu. Paranie się nielegalnym handlem
dziką fauną i florą może bowiem często wydawać się
łatwym sposobem uzyskiwania dochodów. W ciągu ostatnich 30 lat UE przeznaczyła
ponad 500 mln EUR na rzecz ochrony różnorodności biologicznej w
Afryce, przy czym wartość bieżących projektów realizowanych
w tej dziedzinie wynosi około 160 mln EUR. Jednak potrzeby w zakresie
właściwego zarządzania różnorodnością
biologiczną i jej ochrony w krajach rozwijających są w dalszym
ciągu znaczne. Od 2001 r. UE jest podstawowym podmiotem
finansującym program MIKE[13].
Jej wkład wyniósł 12 mln EUR i objął 71 miejsc w Afryce i
Azji. W grudniu 2013 r. Komisja zatwierdziła finansowanie nowego programu
MIKES[14]
za pośrednictwem dotacji w wysokości 12,3 mln EUR. UE wspiera szereg projektów realizowanych na
szczeblu lokalnym i krajowym, np. w ramach planu działań UE na rzecz
egzekwowania prawa, zarządzania i handlu w dziedzinie leśnictwa
(FLEGT) oraz mechanizmu REDD+. Ponadto duża liczba finansowanych przez UE
projektów mających na celu ograniczenie korupcji i poszerzanie
możliwości służb ścigania i wymiaru
sprawiedliwości wspiera zasadniczo praworządność, co ma
istotne znaczenie dla skutecznego zwalczania nielegalnego handlu dziką
fauną i florą. Podczas gdy wszystkie te inicjatywy
doprowadziły do osiągnięcia pewnych postępów, nie zawsze
wystarczająco wykorzystywano synergie między ochroną przyrody,
zdolnością do samodzielnego utrzymania miejscowej ludności,
egzekwowaniem prawa i dobrymi rządami. W dodatku długoterminowa
stabilność szeregu projektów nie jest zagwarantowana ze względu
na brak odpowiedzialności i wsparcia ze strony władz krajowych i
lokalnych (a czasami społeczności) oraz wysoki stopień
zależności od finansowania zewnętrznego. Programowanie w
dziedzinie unijnej współpracy na rzecz rozwoju na lata 2014-2020 stanowi
okazję do usunięcia tych niedociągnięć i
określenia kompleksowego podejścia do kwestii nielegalnego handlu
dziką fauną i florą. 3. Działania UE przeciwko
nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą 3.1. Regulacja nielegalnego handlu
dziką fauną i florą Handel zasobami dzikiej przyrody, prowadzony
zarówno z państwami trzecimi, jak i wewnątrz UE, jest regulowany za
pomocą kompleksowego zbioru przepisów, takich jak rozporządzenie 338/97
w sprawie handlu dziką fauną i florą, które wdraża
konwencję CITES w UE, rozporządzenie 995/2010 w sprawie drewna i
rozporządzenie 1005/2008 w sprawie połowów NNN, na mocy których
zakazuje się odpowiednio wprowadzania na rynek UE nielegalnie pozyskanego
drewna i nielegalnie złowionych ryb. UE dysponuje również przepisami
zakazującymi nielegalnego zabijania gatunków zagrożonych
wyginięciem. Są to: dyrektywa 147/09 w sprawie ochrony dzikiego
ptactwa i dyrektywa 43/92 w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz
dzikiej fauny i flory. Komisja przyjęła plan działania na rzecz
eliminacji nielegalnego zabijania i chwytania ptaków oraz handlu nimi, i
uważnie śledzi jego realizację.[15] Siatki przestępcze wykorzystują w
niektórych przypadkach sytuację wynikającą ze
złożoności przepisów dotyczących handlu dziką
fauną i florą, a w szczególności fakt, że ten sam gatunek
może podlegać różnym systemom handlu, w zależności od
jego pochodzenia oraz rodzajów przedmiotowych produktów. Przykład stanowi
handel trofeami myśliwskimi, które zostały zwolnione z niektórych
ograniczeń w handlu. UE stale aktualizuje i, w razie potrzeby, zaostrza
przepisy krajowe w celu zapewnienia ściślejszego monitorowania przez
organy egzekwowania prawa. 3.2. Skuteczne egzekwowanie przepisów Niezbędne jest skuteczne egzekwowanie
przepisów w całej krajowej sieci organów odpowiedzialnych za egzekwowanie
prawa w państwach członkowskich, począwszy od organów ds.
ochrony środowiska i organów ds. rybołówstwa, poprzez
służby celne i policję, a skończywszy na organach
ścigania i sądownictwa. Aby zachęcić państwa
członkowskie do lepszego egzekwowania unijnych przepisów dotyczących
handlu gatunkami chronionymi na podstawie konwencji CITES, Komisja
przyjęła w 2007 r., w formie zalecenia, plan na rzecz egzekwowania
przepisów UE.[16]
Określa on szereg działań, takich jak opracowanie krajowych
planów działania, wprowadzenie zniechęcających kar za
przestępstwa związane z handlem dziką fauną i florą
oraz korzystanie z ocen ryzyka i danych wywiadowczych. Te
niewiążące zalecenia nie zostały jednak wdrożone w
jednakowy sposób w całej UE i nie odnoszą się do kwestii
przestępczości zorganizowanej w ramach nielegalnego handlu dziką
fauną i florą. Ograniczone zasoby, brak wyspecjalizowanych
jednostek policji i ścigania oraz różny stopień współpracy
między organami ds. ochrony dzikiej przyrody i innymi organami
ścigania w dalszym ciągu utrudniają skuteczne egzekwowanie
prawa. Przepisy dotyczące wiążących kryteriów dla skutecznej
inspekcji i nadzoru przez państwa członkowskie, zgodnie z wezwaniem 7.
unijnego programu działań w zakresie środowiska na lata 2014-2020[17], mogłyby się
przyczynić do poprawy w zakresie egzekwowania przepisów UE
dotyczących nielegalnego handlu dziką fauną i florą,
jeśli jednocześnie kwestii tej nadano by większe znaczenie. Dyrektywa 2008/99 w sprawie ochrony
środowiska poprzez prawo karne zobowiązuje wszystkie państwa
członkowskie do dopilnowania, by nielegalny handel dziką fauną i
florą był uznawany za przestępstwo na mocy prawa krajowego.
Państwa członkowskie muszą ponadto wprowadzić skuteczne,
proporcjonalne i odstraszające sankcje karne. Ze wstępnej oceny jej
transpozycji do prawa krajowego wynika jednak, że w kilku państwach
członkowskich nadal występują niedociągnięcia, którym
trzeba będzie zaradzić. Wymiar sankcji karnych mających
zastosowanie w odniesieniu do przestępstw związanych z nielegalnym
handlem dziką fauną i florą jest znacząco różny w
poszczególnych państwach UE. W niektórych państwach członkowskich
maksymalny wymiar kary wynosi mniej niż jeden rok pozbawienia
wolności. Pomniejsza to nie tylko ich skutek odstraszający, lecz
często wyklucza zastosowanie potencjalnie ważnych narzędzi
transgranicznych lub krajowych dochodzeń, jak również instrumentów
współpracy sądowej między państwami członkowskimi, w
szczególności europejskiego nakazu aresztowania. 3.3 Działania szkoleniowe i
budowanie zdolności Skuteczne egzekwowanie
przepisów wymaga umiejętności technicznych i podniesienia
świadomości. Działania związane ze szkoleniami i budowaniem
potencjału muszą obejmować cały system egzekwowania prawa,
w tym organy ścigania i organy sądowe, aby zapobiec sytuacji, w
której duża liczba przypadków jest przedmiotem dochodzenia, ale nie
zapadają żadne wyroki, a także by zagwarantować, że
waga wykroczeń jest uznawana przez sądy. Na poziomie UE podjęto
już pewne inicjatywy, na przykład przez Europejskie Kolegium
Policyjne CEPOL. Programowanie odpowiednich instrumentów finansowych na
następny okres finansowania stanowi okazję do uwzględnienia
istniejących luk w walce z nielegalnym handlem dziką fauną i
florą. Równie ważną rolę w tworzeniu
środowiska, w którym egzekwuje się przepisy związane z
nielegalnym handlem dziką fauną i florą, odgrywają unijne
sieci praktyków w zakresie egzekwowania prawa ochrony środowiska[18], organy celne[19], prokuratorzy i
sędziowie[20].
Narzędzia takie jak EU-TWIX - baza danych o ograniczonym dostępie
mająca na celu ułatwienie współpracy i wymiany informacji
wywiadowczych między unijnymi organami ścigania przestępstw
przeciwko dzikiej przyrodzie - oferują ciągłe wsparcie w tym
zakresie. Utrzymanie i finansowanie sieci można jednak zapewnić tylko
krótkoterminowo, a ich wzajemna współpraca była dotychczas
ograniczona. 3.4 Zwalczanie przestępczości
zorganizowanej Przestępczość zorganizowana
jest coraz ważniejszym czynnikiem w nielegalnym handlu dziką
fauną i florą. W UE istnieje szereg instrumentów horyzontalnych
mających na celu ogólne zwalczanie tego rodzaju przestępczości,
takich jak decyzje ramowe w sprawie zwalczania przestępczości
zorganizowanej[21]
oraz w sprawie konfiskaty i odzyskiwania mienia[22]. Instrumenty te
mogą być zasadniczo użytecznymi narzędziami w walce
przeciwko zorganizowanemu nielegalnemu handlowi dziką fauną i
florą. Mają one zastosowanie jednak tylko wówczas, gdy
osiągnięto określony próg wymiaru kary, co obecnie nie ma
miejsca w przypadku nielegalnego handlu dziką fauną i florą we
wszystkich państwach członkowskich. Istotne znaczenie w walce ze zorganizowanym
nielegalnym handlem dziką fauną i florą mają dochodzenia
dotyczące nielegalnych przepływów finansowych związanych z
przestępczością zorganizowaną, m.in. poprzez pranie
pieniędzy i uchylanie się od płacenia podatków. W dyrektywie 2005/60[23] przewiduje się
środki zapobiegawcze, zwłaszcza wymogi w zakresie należytej
staranności dla instytucji finansowych w celu wykrycia podejrzanych
transakcji finansowych. Opracowanie szczegółowych wytycznych
dotyczących pojęcia „należytej staranności” w kontekście
przestępczości przeciwko środowisku mogłyby pomóc w
wykrywaniu przypadków prania pieniędzy w tym konkretnym kontekście. W październiku 2013 r. Europol
opublikował ocenę dotyczącą konkretnych przestępstw
przeciwko środowisku, w której skupiono się m.in. na kwestii handlu
gatunkami zagrożonymi wyginięciem[24].
Europol nie dysponuje jednak obecnie żadnym specjalnym punktem koordynacji
prac w zakresie przestępczości przeciwko środowisku. Zarówno
Europol, jak i Eurojust mogłyby świadczyć istotną pomoc w
koordynacji prac organów w poszczególnych krajach w sprawach dotyczących
transgranicznego handlu dziką fauną i florą oraz w zapewnianiu
analitycznego i praktycznego wsparcia. Wymaga to zapewnienia im przez krajowe
organy odpowiedzialne za egzekwowanie prawa wysokiej jakości danych.
Organy te powinny również zwracać się do nich o pomoc, co do tej
pory nie miało często miejsca w odniesieniu do nielegalnego handlu
dziką fauną i florą. Uzgodnione priorytety UE na lata 2014-2017 dotyczące poważnej przestępczości zorganizowanej[25] nie zawierają
żadnych elementów związanych z przestępstwami przeciwko
środowisku. Przegląd śródokresowy
w 2015 r. będzie okazją do ponownego rozważenia tych
priorytetów, biorąc pod uwagę najnowszą ocenę Europol
dotyczącą przestępczości przeciwko środowisku jako
nowego zagrożenia w UE, do udostępnienia dodatkowych zasobów oraz do
coraz intensywniejszego korzystania z mechanizmów współpracy
transgranicznej. 3.5. Zaangażowanie
społeczeństwa obywatelskiego Społeczeństwo
obywatelskie jest dla UE ważnym partnerem w zapewnianiu, by mobilizacja
przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i florą stała
się udziałem wszystkich zainteresowanych stron. Niektóre organizacje
pozarządowe mają duże doświadczenie w działaniach
takich jak kampanie podnoszące świadomość, dochodzenia w
sprawie domniemanych nielegalnych działań lub specjalistyczne
szkolenia, a ich wkład we wspieranie organów publicznych w procesie
kształtowania polityki i jej realizacji okazał się bardzo
cenny. UE współpracuje regularnie z tymi organizacjami
pozarządowymi w kwestiach związanych z nielegalnym handlem dziką
fauną i florą. 4. Podsumowanie Regulacja handlu dziką fauną i
florą jest możliwa dzięki istnieniu kompleksowych
światowych i unijnych przepisów w tym zakresie. UE zapewnia znaczne
wsparcie dla inicjatyw przeciwko nielegalnemu handlowi dziką fauną i
florą, takich jak poprawa zarządzania obszarami chronionymi,
budowanie potencjału i międzynarodowa współpraca w zakresie
egzekwowania prawa. Środki podejmowane w ostatnich latach przez
społeczność międzynarodową nie były jednak
wystarczające do zapobieżenia ostatnio obserwowanemu gwałtownemu
wzrostowi nielegalnego handlu dziką fauną i florą, który wynika
z rosnącego popytu oraz z ubóstwa i nieudolności w sprawowaniu
rządów w krajach źródłowych. Głównym problemem jest istnienie
znacznych niedostatków w zakresie skutecznego egzekwowania
obowiązujących przepisów, zarówno w UE, jak i na całym
świecie. Wynika to często z faktu, że przedmiotowej kwestii
nadaje się niewielkie znaczenie wśród priorytetów politycznych,
zasoby na poziomie krajowym są niewystarczające oraz brakuje wiedzy
na temat wagi problemu. Inną kluczową słabą
stroną istniejących strategii politycznych jest nieuznawanie w
wystarczającym stopniu faktu, że przeciwdziałanie
przestępczości zorganizowanej wymaga zaangażowania różnych
podmiotów i instrumentów. Podobnie, ze względu na to, że dopiero
niedawno zauważono związek między nielegalnym handlem dziką
fauną i florą a zapewnianiem pokoju i bezpieczeństwa, do chwili
obecnej nie były one prawie uwzględniane w polityce UE w zakresie
reagowania na sytuacje kryzysowe ani w prewencyjnej polityce zagranicznej i
bezpieczeństwa. Znaczenie podejmowania działań
zmierzających do rozwiązania problemu popytu zostało niedawno
uznane przez społeczność międzynarodową,
zwłaszcza w ramach CITES, ale dotychczas podjęto jeszcze niewiele
konkretnych działań w tym zakresie. Podsumowując, wciąż brakuje
skoordynowanego i kompleksowego podejścia do nielegalnego handlu
dziką fauną i florą, obejmującego zarówno podaż, jak i
popyt, i angażującego wszystkie istotne podmioty w różnych
obszarach polityki. W związku z tym Komisja zachęca
wszystkie zainteresowane strony do udziału w debacie na temat lepszych
sposobów radzenia sobie z kluczowymi wyzwaniami oraz na temat roli UE w
podejściu do nielegalnego handlu dziką fauną i florą w
przyszłości. W szczególności Komisja prosi o pisemne uwagi[26] odnoszące
się do następujących kwestii:
Czy realizowana polityka oraz ramy prawne
obowiązujące obecnie w UE w odniesieniu do nielegalnego handlu
dziką fauną i florą są odpowiednie?
Czy UE powinna wzmocnić swoje
podejście do nielegalnego handlu dziką fauną i florą
poprzez opracowanie nowego planu działania UE, do czego wzywał
Parlament Europejski?
W jaki sposób UE mogłaby zwiększyć
zaangażowanie polityczne na wszystkich szczeblach w zwalczanie
nielegalnego handlu dziką fauną i florą? Jakie instrumenty
dyplomatyczne byłyby najbardziej odpowiednie dla zapewnienia
spójności między różnymi inicjatywami
międzynarodowymi?
Na jakich instrumentach międzynarodowych powinna skoncentrować
się UE, mając na względzie poprawę w zakresie
egzekwowania środków stosowanych w walce z nielegalnym handlem
dziką fauną i florą oraz wzmocnienie zarządzania?
Jakie instrumenty są najbardziej odpowiednie dla
działań UE zmierzających do zmniejszenia w UE i na
świecie popytu na nielegalne produkty z dzikiej fauny i flory?
Jaką rolę mogłyby odegrać w tym względzie
społeczeństwo obywatelskie i sektor prywatny?
W jaki sposób UE może najlepiej zapewnić
wartość dodaną w zakresie radzenia sobie z wyzwaniami
dotyczącymi zapewniania pokoju i bezpieczeństwa związanymi
z nielegalnym handlem dziką fauną i florą?
W jaki sposób unijne instrumenty współpracy mogłyby
bardziej wzmacniać potencjał krajów rozwijających się
w zakresie działań na rzecz ochrony dzikiej fauny i flory oraz
nielegalnego handlu jej gatunkami?
Jakie środki można by podjąć w celu
udoskonalenia danych dotyczących przestępstw przeciwko dzikiej
przyrodzie w UE, tak by zapewnić bardziej docelowe podejście do
procesu kształtowania polityki?
Jakie środki można by podjąć w celu
wzmocnienia egzekwowania środków podejmowanych w walce z nielegalnym
handlem dziką fauną i florą przez organy ds. ochrony
środowiska, policję, służby celne i prokuratorskie w
państwach członkowskich oraz w celu wzmocnienia współpracy
między tymi organami? W jaki sposób można by podnieść
świadomość przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości?
W jaki sposób istniejące narzędzia
przeciwko zorganizowanej przestępczości na szczeblu UE i
państw członkowskich mogłyby być lepiej wykorzystywane
w walce z nielegalnym handlem dziką fauną i florą? Jakie
dodatkowe środki należy przewidzieć, np. w odniesieniu do
sankcji? Jaki wkład w tym zakresie mogłyby wnieść
Europol i Eurojust?
[1] Przyjęta przez Komisję ONZ ds. Zapobiegania
Przestępczości i Wymiaru Sprawiedliwości oraz zatwierdzona przez
Radę Gospodarczo-Społeczną ONZ. [2] Sprawozdanie Sekretarza Generalnego ONZ z dnia 20 maja 2013
r., S/2013/297, rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2121 (2013). [3] Podobnie jak w przypadku wszystkich innych nielegalnych
działań, oszacowanie skali i wartości nielegalnego handlu
dziką fauną i florą jest bardzo trudne. Środki
dostępne obecnie w większości krajów w celu zwalczania tego
przestępstwa są ograniczone, co oznacza, że rzeczywiste dane
liczbowe mogą być znacznie wyższe. [4] Przykładowo głównym użytkownikiem
końcowym kości słoniowej są Chiny, zaś rogu
nosorożca - Wietnam. [5] Illegal Wildlife Trade and the European Union: an
analysis of EU-TWIX seizure data for the period 2007-2011. (Nielegalny handel dziką fauną i florą w Unii
Europejskiej: analiza danych z bazy EU-TWIX na temat przechwyceń w okresie
2007-2011) Sprawozdanie sporządzone dla Komisji
Europejskiej. [6] Europol, Serious and Organized Threat Assessments 2011,
2012, 2013. (Europol, Oceny zagrożenia
przestępczością zorganizowaną w latach 2011, 2012, 2013.) [7] We wrześniu 2013 r. Niemcy, wspólnie z Gabonem,
zorganizowały w ramach tygodnia ministerialnego Zgromadzenia Ogólnego
spotkanie towarzyszące wysokiego szczebla. Dnia 5 grudnia 2013 r., przy
okazji szczytu szefów państw i rządów w sprawie pokoju i
bezpieczeństwa w Afryce, Francja przewodniczyła spotkaniu przy
okrągłym stole. Z kolei Zjednoczone Królestwo będzie gospodarzem
konferencji na wysokim szczeblu w sprawie nielegalnego handlu dzikimi gatunkami,
która odbędzie się 13 lutego 2014 r. [8] Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 15 stycznia 2014 r.
(2013/2747(RSP)). [9] ICCW obejmuje CITES, Interpol, Biuro NZ ds. Narkotyków i
Przestępczości (UNODC), Bank Światowy i Światową
Organizację Celną. [10] Niemcy. [11] Międzynarodowe normy FATF w zakresie zwalczania
prania pieniędzy i finansowania terroryzmu i proliferacji, 2012 r. http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/recommendations/pdfs/FATF_Recommendations.pdf [12] Zilustrowaniem takiego podejścia jest niedawne
porozumienie podpisane przez komisarza Potočnika i chińskiego
ministra ochrony środowiska Zhou Sengxian'a w sprawie wspólnych
wysiłków na rzecz zwalczania nielegalnego handlu dziką fauną i
florą. [13] Monitorowanie nielegalnego zabijania słoni. [14] Ograniczenie nielegalnego zabijania słoni i innych
gatunków zagrożonych wyginięciem [15] www.ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/docs/Roadmap%20illegal%20killing.pdf [16] Dz.U. L 159 z 20.6.2007, s. 45. [17] Dz.U. L 354 z 28.12.2013, s. 171. [18] Np. grupa ds. egzekwowania przepisów w zakresie handlu
dziką fauną i florą oraz sieć utworzona w celu zwalczania
przestępstw przeciwko środowisku (EnviCrimeNet). [19] Grupa ekspertów ds. działań organów celnych
mających na celu ochronę zdrowia, dziedzictwa kulturowego,
środowiska i przyrody (grupa ekspertów PARCS). [20] Europejska sieć
prokuratorów ds. przestępczości przeciwko środowisku;
Europejskie forum sędziów ds. przestępczości przeciwko
środowisku. [21] Decyzja ramowa 2008/841/WSiSW w
sprawie zwalczania przestępczości zorganizowanej. [22] Decyzja ramowa 2005/212/WSiSW w sprawie konfiskaty
korzyści, narzędzi i mienia pochodzących z przestępstwa,
obecnie w trakcie przeglądu. [23] Dyrektywa 2005/60/WE w sprawie przeciwdziałania
korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz
finansowania terroryzmu, obecnie w trakcie przeglądu. [24] Ocena zagrożenia przestępstwami przeciwko
środowisku, Europol, 2013 r. (Europol Environmental Crime Threat
Assessment 2013). [25] www.consilium.europa.eu/ueDocs/cms_Data/docs/pressData/en/ec/137401.pdf; [26] Należy wysłać do dnia 10 kwietnia 2014 r.
na adres env-eu-against-wildlife-trafficking@ec.europa.eu.