This document is an excerpt from the EUR-Lex website
Document 52014DC0037
REPORT FROM THE COMMISSION TO THE EUROPEAN PARLIAMENT AND THE COUNCIL On Progress in Romania under the Co-operation and Verification Mechanism
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie postępów w Rumunii w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie postępów w Rumunii w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji
/* COM/2013/037 final <EMPTY> */
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY w sprawie postępów w Rumunii w ramach mechanizmu współpracy i weryfikacji /* COM/2013/037 final
1. WPROWADZENIE W lipcu 2012 r.,
pięć lat po wprowadzeniu mechanizmu współpracy i weryfikacji,
Komisja przedłożyła sprawozdanie zawierające ogólną
ocenę postępów Rumunii w tym zakresie.[1]
W sprawozdaniu Komisja stwierdziła, że stworzono już wiele
wymaganych elementów podstawowych i że mechanizm współpracy i
weryfikacji w istotny sposób przyczynił się do przeprowadzenia reform
w Rumunii. Priorytetem stało się wdrożenie reform. Sprawozdanie,
jak również zastosowaną w nim metodykę i wyciągnięte
wnioski potwierdzono również w konkluzjach Rady Ministrów.[2] Na kształt
sprawozdania miały wpływ wydarzenia, które miały miejsce w
Rumunii w lipcu 2012 r. Podały one bowiem w wątpliwość
praworządność oraz niezawisłość organów
sądowych w tym kraju. Komisja poruszyła tę kwestię w
sprawozdaniu okresowym ze stycznia 2013 r.[3]
W sprawozdaniu stwierdzono, że Rumunia wdrożyła kilka, lecz nie
wszystkie zalecenia Komisji w tej sprawie. Ponadto podkreślono, że
konieczne jest przyspieszenie postępów jeśli chodzi o
wypełnianie zaleceń Komisji dotyczących reformy systemu
sądownictwa, etyki zawodowej pracowników tego sektora oraz zwalczania
korupcji. W niniejszym
sprawozdaniu dokonano oceny postępów Rumunii od opublikowania
sprawozdań dotyczących dwóch kluczowych obszarów mechanizmu współpracy
i weryfikacji, tj. reformy systemu sądownictwa i działań
zwalczających korupcję. Na podstawie dotychczasowego funkcjonowania
mechanizmu weryfikacji i współpracy można wyciągnąć
wnioski, że postęp jest niepozbawiony trudności, a pozytywne
wyniki w jednej dziedzinie mogą być ograniczone lub zniwelowane
pogorszeniem wyników w innych obszarach. Decyzje podjęte w Parlamencie w
grudniu 2013 r. posłużyły jako przypomnienie, że nadal
jeszcze kwestionowane są podstawowe zasady i kluczowe cele reformy – wymagana
była interwencja Trybunału Konstytucyjnego, aby ponownie je
potwierdzić. Tym samym szczególnie trudno jest ocenić
trwałość reform i oszacować, jak bardzo zdeterminowane
są władze rumuńskie do zapewnienia ciągłości
zasadniczo pozytywnych tendencji. Należy
zauważyć, że niesprzyjające okoliczności w 2012 r. nie
zachwiały wolą wielu instytucji i obywateli w Rumunii do
kontynuowania konsolidacji postępów. Komisja jest zdania, że proces
monitorowania mechanizmu współpracy i weryfikacji, możliwości,
jakie stwarzają fundusze UE oraz konstruktywne zaangażowanie Komisji
i wielu państw członkowskich nadal stanowią cenne wsparcie
reform w Rumunii. Kolejne sprawozdanie zostanie opublikowane w
przybliżeniu za rok.
2. STAN
PROCESU REFORM W RUMUNII
2.1 System sądowy Niezawisłość
organów sądowych oraz praworządność stanowiły
główny temat sprawozdania z lipca 2012 r. oraz następującego po
nim sprawozdania ze stycznia 2013 r.[4]
Jest to kwestia, która powraca w debacie publicznej w Rumunii, a organy
sądowe kładą obecnie większy nacisk na ten aspekt swojej
pracy. Mogło to wpłynąć na poziom zaufania do
rumuńskich instytucji sądowych.[5]
Niezawisłość
sądów i praworządność Porządek
konstytucyjny Mimo że
konstytucja i Trybunał Konstytucyjny nie należą do systemu
sądownictwa w ścisłym tego słowa znaczeniu, to jednak
stanowią one podstawę praworządności. Zakwestionowanie
znaczenia Trybunału, jakie miało miejsce latem 2012 r., więcej
się nie powtórzyło. Co więcej, w wyniku tych wydarzeń rola
Trybunału jako znaczącego arbitra została ostatecznie
potwierdzona. Trybunał będzie nadal odgrywał kluczową
rolę w ochronie nadrzędnych zasad takich jak rozdział władz
oraz będzie brał udział we wszelkich dyskusjach na temat zmiany
konstytucji w przyszłości. Oczekuje
się, że debata konstytucyjna zostanie podjęta na nowo w tym
roku; istotne będzie, aby zapewnić Najwyższej Radzie
Sądownictwa możliwość przedstawienia uwag we wszystkich
obszarach dotyczących wymiaru sprawiedliwości. W szczególności
trzeba będzie zadbać o to, aby wykluczyć zmiany zwiększające
możliwości wywierania wpływu na najwyższych funkcjonariuszy
sądownictwa przez polityków oraz zmiany kwestionujące
niezawisłość lub kompetencję sądów. Z tego powodu
zaangażowanie rządu w przeprowadzenie konsultacji w
szczególności z Komisją Wenecką jest istotnym sygnałem,
że Rumunia jest gotowa, aby w przyszłości przeprowadzać
wszelkie zmiany konstytucji zgodnie z normami europejskimi. Ponadto władze
rumuńskie zdecydowanie potwierdziły swój zamiar informowania na
bieżąco Komisji Europejskiej. Nacisk wywierany
na niezależność sądów Latem i
jesienią 2012 r. Komisja otrzymała szereg skarg od instytucji
sądowych, dotyczących bezpośredniej krytyki ze strony polityków
oraz umotywowanych politycznie ataków mediów na poszczególnych sędziów,
prokuratorów oraz członków ich rodzin, jak również na instytucje
sądowe i prokuraturę.[6]
Wydaje się, że od lipca 2012 r. ataki te występują rzadziej
i są mniej agresywne, nadal jednak dochodzi do takich incydentów. Obejmuje
to przypadki, w których dochodziło do krytyki organów sądowych i
sędziów bezpośrednio po wydaniu wyroku w sprawie dotyczącej
ważnej osobistości politycznej. Jest to
sprzeczne z praktykami stosowanymi w innych państwach członkowskich,
w których poszanowanie zasady rozdziału władz i
niezawisłości sądów, w drodze przepisów lub zgodnie z
przyjętą konwencją, ogranicza możliwości polityków
jeśli chodzi o komentowanie decyzji sądów. Najwyższa
Rada Sądownictwa jest głównym obrońcą
niezawisłości sądów i wykonuje swoje zadanie w sposób
systematyczny i profesjonalny, dzięki czemu obywatele i politycy
zaczęli poważniej traktować tę kwestię. Działania
te stanowią coraz bardziej istotną część zadań
Najwyższej Rady Sądownictwa, a jasna i publicznie dostępna
procedura, zgodnie z którą Rada ma reagować w takich przypadkach,
ułatwiłaby ugruntowanie tej roli. Najwyższa Rada
Sądownictwa mogłaby również rozpatrzyć inne sposoby
okazania wsparcia instytucjonalnego dla stosowania zasady
niezawisłości sędziów w praktyce, np. poprzez wspieranie
sędziów w takich okolicznościach.[7] Minister
sprawiedliwości przewodniczył także użytecznej inicjatywie
mającej na celu rozpoczęcie dialogu między mediami i
sędziami. Lepsze wzajemne zrozumienie i profesjonalne podejście do
kontaktów z mediami w instytucjach sądowych może
wpłynąć na poprawę wzajemnych relacji.
Osiągnięcie postępu będzie jednak utrudnione, jeżeli
nadal będzie dochodziło do krytyki ze strony organów odpowiedzialnych
za sędziów i proces wydawania decyzji sądowych. Przestrzeganie
decyzji sądu Przestrzeganie
decyzji sądu związane jest z istotnym aspektem rozdziału
władz i porządku prawa. Jest ono widoczne na wielu różnych
płaszczyznach. Niestosowanie się do nakazów sądowych lub
przypadki, w których administracja publiczna bezzasadnie zaskarża decyzje
sądowe, podważają wiążący charakter decyzji
sądowych. Problem ten
dotyczy najwyższych organów państwowych. Od lipca 2012 r. sądy
musiały kilkakrotnie zwracać się do Trybunału
Konstytucyjnego, ponieważ Parlament nie odwołał mandatu
poselskiego jednego z posłów, czego miał dokonać zgodnie z
prawomocną decyzją sądu dotyczącą niezgodności w
odniesieniu do tego parlamentarzysty. Ostatnio Trybunał Konstytucyjny
wydał orzeczenie w tej sprawie w listopadzie 2013 r., Senat nadal jednak
nie podjął żadnych działań. Mianowanie
sędziów i prokuratorów wyższego szczebla Mianowanie
sędziów i prokuratorów to jeden z najprostszych sposobów oceny stopnia
niezależności organów sądowych i organów ścigania. W
procesie mechanizmu współpracy i weryfikacji podkreślono znaczenie
jasnych, obiektywnych i uznanych procedur, zgodnie z którymi należy
mianować sędziów i prokuratorów.[8] Aby system
sądownictwa cieszył się zaufaniem publicznym, proces mianowania
nie może być umotywowany politycznie, a mianowani sędziowie i
prokuratorzy powinni się wykazać wysokimi umiejętnościami i
nieskazitelną opinią. Wyniki tego
procesu z ubiegłego roku są niejednoznaczne.[9]
W przypadku przewodniczącego Sądu Wyższej Instancji
Wyższego nie odnotowano interwencji w proces mianowania. Sytuacja jest
trudniejsza w przypadku prokuratury, ponieważ rozpoczęty we
wrześniu 2012 r. proces mianowania prokuratorów w znacznym stopniu
miał charakter polityczny, a wprowadzone później zmiany procedury nie
zdołały tego zmienić. Mogło to zniechęcić
niektóre osoby do składania kandydatur. Ostateczna lista wybranych
kandydatów obejmowała kilka osób, które miały ugruntowane
doświadczenie w zwalczaniu korupcji. Ogólna decyzja nie była jednak
wynikiem przejrzystej procedury opracowanej w celu sprawdzenia
umiejętności kandydata i stworzenia rzeczywistej konkurencji. Komisja
z ubolewaniem przyjęła fakt, że nie zastosowano wiarygodnej
procedury i stwierdziła, że wskutek tego wybrani kandydaci zostali
obarczeni obowiązkiem udowodnienia swojego zaangażowania w
działania tych instytucji mające na celu zwalczanie korupcji. Jesienią
2013 r. pojawiła się kolejna trudna kwestia, a mianowicie kwestia
mianowania szefa i zastępców szefa działu Krajowej Dyrekcji ds.
Przeciwdziałania Korupcji Nagle odwołano tymczasowe nominacje na
stanowiska ad interim, a kandydatów mianował minister
sprawiedliwości, który nie zastosował w pełni procedury
konsultacji szefa Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania Korupcji. Po fali
krytyki ze strony opinii publicznej i Najwyższej Rady Sądownictwa
ponownie przeprowadzono proces mianowania; tym razem był on bardziej
spójny i zgodny z przepisami, czego skutkiem było ogłoszenie nowych
nominacji na stałe stanowiska. Ramy czasowe tego procesu wzbudziły
również obawy opinii publicznej, że miał on związek z
decyzjami Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania Korupcji dotyczącymi
osobistości politycznych oraz głoszoną publicznie przez
polityków krytyką działalności prokuratorów.[10] Ramy prawne Nowe kodeksy prawne Po opracowaniu
nowych kodeksów prawnych w Rumunii sporządzono szereg sprawozdań
dotyczących mechanizmu współpracy i weryfikacji w tej dziedzinie. W
sprawozdaniu dotyczącym mechanizmu współpracy i weryfikacji
opublikowanym w lipcu 2012 r. podkreślono, że w istotny sposób
zmodernizowało to ramy prawne w Rumunii. Wdrażanie nowych kodeksów
nie było proste, w szczególności w obszarach, w których
należało utrzymywać równoległe systemy. Panowało
jednak coraz większe przekonanie, że główne instytucje
sądowe współpracowały z ministerstwem sprawiedliwości, aby
ułatwić przejście na stosowanie nowych przepisów. W trakcie przygotowań
do wejścia w życie nowego kodeksu karnego opierano się na
doświadczeniach z przeszłości.[11] Ministerstwo
Sprawiedliwości przeznaczyło również dodatkowe środki i
stanowiska, aby wspierać wdrożenie nowych kodeksów. Ustalenie nieco
dłuższych, lecz realistycznych terminów zakończenia procesu
implementacji okazało się użyteczne. Nowy kodeks
postępowania karnego, który wejdzie w życie w lutym, stanowi ambitne przedsięwzięcie:
wszystkie przepisy będą bezpośrednio stosowane, ponadto w
kodeksie ustanowiono dwie nowe instytucje - sędziego ds. praw i
wolności oraz sędziego ds. postępowania przygotowawczego.
Dlatego też szczególnie istotne jest, aby przewidywać problemy i
starać się je w miarę możliwości jak najszybciej
rozwiązywać. Po wejściu w życie nowych kodeksów ważne
będzie, aby regularnie monitorować rzeczywiste skutki i stopień
wdrożenia nowych przepisów. Problemem
pozostaje nadal niestabilność treści nowych kodeksów na kilka
miesięcy przed ich wejściem w życie. Wykryto już kilka
poważnych problemów prawnych, które mogą wymagać zmiany kodeksów
lub ustawy w sprawie stosowania kodeksu postępowania karnego, która ma
zostać przyjęta jeszcze przed wejściem w życie kodeksów[12].
Ponadto w grudniu parlament rumuński przegłosował szereg
kontrowersyjnych zmian do kodeksu karnego, które Trybunał Konstytucyjny
uznał za niezgodne z konstytucją (zob. poniżej). Ujednolicenie orzecznictwa Wprowadzenie
kodeksów jest również dobrą okazją do poruszenia kwestii
ujednolicenia orzecznictwa. Niespójność i brak przewidywalności orzeczeń
sądowych lub interpretacji przepisów prawa pozostają głównym
źródłem obaw przedsiębiorców i całego
społeczeństwa. Najwyższy
Sąd Kasacyjny i Sprawiedliwości podjął szereg
użytecznych działań w celu rozwiązania tej kwestii. W
nowych kodeksach postępowania podkreślono pierwotny cel
złożenia drugiego środka zaskarżania, jakim jest kasacja,
oraz wzmocniono rolę Sądu Wyższej Instancji w poprawie
spójności. W postępowaniu prejudycjalnym ustanowiona zostanie nowa
procedura umożliwiająca wnoszenie zapytań do Sądu
Wyższej Instancji w celu uzyskania orzeczenia interpretacyjnego, które
będzie wiążące zarówno dla przedmiotowego sądu, jak i
w odniesieniu do przyszłych spraw. Sąd Wyższej Instancji i
Najwyższa Rada Sądownictwa podjęły istotne kroki w tym
zakresie, zarówno pod względem szkolenia, jak i publikowania uzasadnionych
wyroków sądowych, obejmujące między innymi udzielenie
dostępu sędziom i urzędnikom sądowym do decyzji wszystkich
sądów w kraju. Kolejnym krokiem powinno być zapewnienie, aby
wszystkie decyzje sądu były dostępne dla przedstawicieli zawodów
prawniczych oraz dla całego społeczeństwa.[13] Nadal jednak
niektóre instytucje opierają się wdrażaniu orzecznictwa lub
wytycznych sądów wyższych instancji, co zakłóca normalne
funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Wynikająca z tego
niepewność podważa zaufanie w system sądowy, prowadząc
do braku wydajności i narastania frustracji wśród
przedsiębiorców i obywateli. Prezesi sądów mogliby podjąć
intensywniejsze działania, aby uświadomić swoim
współpracownikom, jak duże znaczenie ma spójność
orzecznictwa, a w szczególności aby zakwestionować sprawy, w których
decyzje sądu wydają się odbiegać od praktyki Sądu
Wyższej Instancji. Sam Sąd Wyższej Instancji musi natomiast
ujednolicić orzecznictwo w sprawach, w których jego własne decyzje
wydają się być niespójne. Dodatkowym
źródłem trudności w jednolitym stosowaniu prawa jest
jakość i stabilność ram prawnych. Z uwagi na wysoką
liczbę zarządzeń nadzwyczajnych lub postępowań
parlamentarnych, w przypadku których nie zachowano minimalnego poziomu
przejrzystości, często niemożliwe jest dokonanie
właściwej oceny czy też przeprowadzenie konsultacji lub
działań przygotowawczych, nawet jeśli dana sprawa nie jest
pilna. W wyniku tego sędziowie, prokuratorzy, prawnicy, przedsiębiorcy,
przedstawiciele administracji i obywatele, którzy muszą stosować
przepisy prawne, są zdezorientowani – popełniane są
błędy, ponadto istnieje wyższe ryzyko powstania luk prawnych,
które mogą zostać wykorzystane do interpretacji prawa w sposób
odbiegający od zamierzonego celu przepisów. Reforma strukturalna systemu sądownictwa Strategia
rozwoju sądownictwa (2014-2018) Ministerstwo
Sprawiedliwości prowadziło prace nad przygotowaniem strategii rozwoju
systemu sądownictwa (2014-2018). Celem strategii jest wzmocnienie obecnych
reform i instytucji sądowych oraz zwiększenie zaufania do sądów.
Cele ogólne – większa wydajność, wzmocnienie instytucji,
przestrzeganie etyki zawodowej, wyższa jakość, przejrzystość
i dostęp do wymiaru sprawiedliwości – są spójne z celami
działań w pozostałych państwach członkowskich i na
szczeblu europejskim. Docelowo strategia wraz z towarzyszącym jej planem
działania ma zostać przyjęta w lutym 2014 r. Taka inicjatywa
wymaga ścisłej współpracy między rządem i instytucjami
sądowymi, a ministrowi sprawiedliwości udało się
zbliżyć do siebie wspomniane podmioty. Dzięki wypracowaniu
wspólnego stanowiska strategia ta nabierze większego znaczenia. Istotne
byłoby również, aby w proces ten włączyć
przedstawicieli innych zawodów prawniczych takich jak adwokatów, notariuszy czy
komorników. Ważnym
elementem wszelkich przyszłych reform systemu sądownictwa byłoby
zwiększenie zdolności szczebla kierowniczego w sądach do
podejmowania bardziej świadomych decyzji, opierających się na
zebranych wiarygodnych danych dotyczących funkcjonowania systemu
sądownictwa, badaniach i planowaniu długookresowym. Aby uzyskać
informacje dotyczące uchybień systemu, pozostałe państwa
członkowskie również stosowały podobne praktyki, takie jak
badania opinii klientów sądów czy też badania opinii pracowników. Zarządzanie
obciążeniem pracą i wydajność systemu sądownictwa Nadmierne
obciążenie pracą uznano za nadal istniejący problem, który
jest nasilony przez utrzymującą się niepewność co do
skutków wprowadzenia nowych kodeksów. Szereg tendencji zwiększających
efektywność systemu sądownictwa, w tym specjalizacja, lepsze
wykorzystanie czasu urzędników sądowych oraz środki praktyki
sądowej zapobiegające dotkliwym opóźnieniom, może mieć
wpływ na funkcjonowanie systemu. Istotne jest
jednak również, aby przyjrzeć się od dawna nierozwiązanej
kwestii[14],
jaką jest zapewnienie odpowiedniej dystrybucji dostępnych zasobów
poprzez zmianę struktury systemu sądowego. Zmiana taka
wymagałaby jednak zmiany ustawodawstwa, a mimo poparcia ze strony Ministerstwa
Sprawiedliwości, nadal nie jest pewne, czy Parlament poparłby
taką propozycję. Etyka zawodowa w
obszarze sądownictwa Najwyższa
Rada Sądownictwa podkreśliła swoją politykę „zero
tolerancji” jeśli chodzi o problemy związane z brakiem etyki zawodowej
sędziów. Z pomocą Inspekcji Sądowej wypracowano bardziej spójne
i szczegółowe podejście do tej kwestii. Istotne jest również,
aby zostało to również odzwierciedlone poprzez uspójnienie
podejścia sekcji administracyjnej Sądu Wyższej Instancji. Wydaje
się, że w większości przypadków działania te
przyniosły efekty,[15]
konieczne jednak będzie dalsze monitorowanie, aby ustalić czy
wystarczający jest skutek odstraszający.
2.2 Ramy etyki zawodowej
Jedną z
głównych elementów mechanizmu współpracy i weryfikacji są ramy
dotyczące etyki zawodowej. Ich podstawą są istniejące
instytucje i przepisy, aby zapewnić, że związane z nimi
oczekiwania są jasne i właściwie wdrażane. Ponadto ramy
opierają się w dużym stopniu na politycznej i kulturowej
akceptacji faktu, że etyka zawodowa jest istotną zasadą, której
muszą przestrzegać urzędnicy służby cywilnej, a jej
naruszenie powinno się wiązać z odpowiednimi konsekwencjami. Krajowa Agencja
ds. Etyki i Krajowa Rada ds. Etyki W ubiegłym
roku Krajowa Agencja ds. Etyki kontynuowała konsolidację swoich
dotychczasowych działań.[16]
Nadal istnieją jednak utrudnienia i różnice w postępach
dokonanych w obszarze usuwania niezgodności oraz zapobiegania konfliktom
interesów oraz nieuzasadnionemu wzbogaceniu. W szczególności Krajowa
Agencja ds. Etyki i jej kierownictwo stały się obiektem ataków,
które, jak się wydaje, często wszczynano przy okazji spraw
prowadzonych przez Agencję przeciwko politykom wyższego szczebla.
Krajowa Rada ds. Etyki okazała się przydatna jako organ
nadzorujący, zdolny do uzasadnienia roli Krajowej Rady ds. Etyki i
podjęcia, w razie konieczności, interwencji publicznych. Krajowa Agencja
ds. Etyki uzyskała bardziej ugruntowaną pozycję jako instytucja,
a rząd zapewnił jej zwiększone zasoby, aby zagwarantować
jej skuteczne działanie. Stosunki Agencji ds. Etyki z innymi agencjami
rządowymi są kluczowe, Agencja ustanowiła zatem szereg
porozumień roboczych określających te stosunki, przy czym
niektóre z porozumień przynoszą lepsze rezultaty niż inne. Orzeczenia
Agencji ds. Etyki często są kwestionowane na drodze sądowej,
jednak według danych w ponad 80 % przypadków zaskarżania decyzji
Agencji dotyczących konfliktu interesów sądy potwierdziły
wnioski Agencji. Wydaje się,
że sądy w dużym stopniu przyswoiły ramy etyki zawodowej.
Orzecznictwo jest nadal jednak niespójne, decyzje zarówno na poziomie
sądów apelacyjnych, jak i na poziomie Najwyższego Sądu
Kasacyjnego i Sprawiedliwości są sprzeczne ze sobą, a
postępowania sądowe w sprawach dotyczących niezgodności
decyzji nadal trwają zbyt długo. Nadal oczekiwana jest decyzja
Najwyższego Sądu Kasacyjnego i Sprawiedliwości, czy może on
odwołać się od decyzji komisji majątkowej o nieprzekazaniu
sprawy prowadzonej przez Krajową Agencję ds. Etyki do rozpatrzenia
sądowi. Czas, jaki jest potrzebny na anulowanie umów zawartych mimo
występowania konfliktu interesów, oraz niezadowalające wyniki
administracji rządowej w ich wykrywaniu również osłabiają
oddziaływanie Krajowej Agencji ds. Etyki, oraz prowadzą do strat w
finansach publicznych. Decyzja o
opracowaniu nowego systemu weryfikacji ex ante, dzięki któremu
można sprawdzić, czy istnieje konflikt interesów w procesie
zawierania umów w sprawie zamówień publicznych, stanowi cenny wkład
działalności Agencji.[17]
Pożądane jest bowiem, aby potencjalne konflikty interesów można
było wykrywać i im zapobiegać jeszcze przed podpisaniem umowy.
Istotnym elementem funkcjonowania systemu będzie zobowiązanie prawne
organów udzielających zamówienia do reagowania na problemy zgłoszone
przez Krajową Agencję ds. Etyki. Ważny będzie również
przepis, zgodnie z którym, jeśli zamówienie zostanie zrealizowane, a
jednocześnie potwierdzone zostanie orzeczenie Krajowej Agencji ds. Etyki,
urzędnik, którego dotyczy konflikt interesów, będzie odpowiedzialny
za pokrycie pewnej części kosztów zamówienia. Jeśli
podejście to okaże się skuteczne, jego stosowanie mogłoby
zostać rozszerzone z procedur dotyczących funduszy UE na
pozostałe postępowania o udzielenie zamówienia. W celu
uściślenia ram prawnych Krajowej Agencji ds. Etyki rozsądne
byłoby wyciągnięcie wniosków z dotychczasowych działań
Agencji. Pakiet, będący obecnie przedmiotem dyskusji z rządem,
będzie obejmował istotne kroki takie jak: niezwłoczne anulowanie
umowy po ogłoszeniu ostatecznej decyzji w sprawie konfliktu interesów,
więcej kontroli na etapie mianowania oraz łatwiejszy dostęp do
deklaracji o braku konfliktów interesów. Będzie to również dobrą
okazją dla Agencji do kierowania ujednoliceniem ram etyki zawodowej, co
powinno także zagwarantować, że usunięte zostaną wszelkie
niejasności stwierdzone w obecnych ramach. Na te
rozsądne kroki ma jednak wpływ niepewność spowodowana
podejmowanymi w Parlamencie próbami podważenia skuteczności ram etyki
zawodowej.[18]
Obejmuje to na przykład próby zmiany przepisów dotyczących niezgodności
w przypadku przedstawicieli instytucji samorządowych, wybranych latem 2013
r., lub niedawne próby zmiany kodeksu karnego, mające na celu
wyłączenie całych kategorii osób z przepisów dotyczących
etyki zawodowej, w tym przepisów dotyczących konfliktu interesów (zob.
poniżej). Również przypadki, w których Parlament okazał się
niechętny wdrożeniu orzeczenia Krajowej Agencji ds. Etyki, nawet
jeśli było ono poparte decyzją sądową, podważają
skuteczność ram etyki zawodowej. We wniosku rządu w sprawie zmiany
ustawy o Krajowej Agencji ds. Etyki należałoby wzmocnić i
skonsolidować rolę Agencji. Byłoby to istotnym testem
wykazującym, czy istnieje wola polityczna do utrzymania skutecznych ram
etyki zawodowej. Ramy etyki zawodowej:
Parlament W poprzednich
sprawozdaniach dotyczących mechanizmu współpracy i weryfikacji
podkreślono również, że istnieje ryzyko, że zasady
parlamentarne będą postrzegane jako możliwość ochrony
parlamentarzystów przed działaniem przepisów prawa.[19] W
sprawozdaniu ze stycznia zauważono, że w styczniu 2013 r. Parlament
przyjął zmiany statutu posłów do parlamentu, zgodnie z którymi
zmieniono procedurę uchylania immunitetu w przypadku przeszukania,
aresztowania lub zatrzymania parlamentarzystów oraz ścigania byłych
ministrów. Statut wydaje się przydatnym środkiem, wprowadzającym
jaśniejsze zasady dotyczące niezgodności,
umożliwiające zakończenie mandatu, oraz ustalającym terminy
rozpatrzenia przez Parlament wniosków prokuratury o zatrzymanie, aresztowanie
lub przeszukanie parlamentarzystów. W statucie nie zawarto jednak wymogu,
zgodnie z którym odrzucenie wniosku prokuratury musi być uzasadnione.[20] Z uwagi na fakt,
że wniosek zaskarżono w Trybunale Konstytucyjnym, przepisy te
weszły w życie dopiero w lipcu, a przepisy wykonawcze i nowy kodeks
postępowania[21]
nie zostały dotychczas przyjęte. Z czasem trzeba będzie
przeprowadzić ocenę skuteczności Statutu. Niestety jesienią
2013 r. okazało się, że w praktyce parlamentarzyści nie
zawsze stosowali się do nowych przepisów w celu ustanowienia nowych zasad
postępowania.[22]
W szczególności, zgodnie z obawami wyrażonymi w sprawozdaniu ze
stycznia, Parlament nie wdrożył orzeczenia Sądu Wyższej
Instancji potwierdzającego decyzję Krajowej Agencji ds. Etyki. [23]
2.3 Likwidowanie korupcji na wysokim szczeblu
W poprzednich
sprawozdaniach dotyczących mechanizmu współpracy i weryfikacji oraz
konkluzjach Rady podkreślono, że działalność
instytucji odpowiedzialnych za zwalczanie korupcji na wysokim szczeblu jest
jednym z najważniejszych sposobów, w jaki Rumunia realizuje cele
mechanizmu. Od opublikowania ostatniego sprawozdania Komisji zarówno Krajowa
Dyrekcja ds. Przeciwdziałania Korupcji na poziomie ścigania[24], jak
i Najwyższy Sąd Kasacyjny i Sprawiedliwości na poziomie procesu
sądowego[25]
utrzymały znaczące wyniki działania, mimo niesprzyjających
okoliczności. Stosowanie wymiaru sprawiedliwości wobec ważnych
osobistości politycznych, zarówno pod względem oskarżeń,
jak i wyroków skazujących, stało się ważnym
świadectwem tego, jak daleko sięga wymiar sprawiedliwości w
Rumunii. Odnotowano
znaczną poprawę działania sądów, w szczególności pod
względem szybkości prowadzenia dochodzeń przez Krajową
Dyrekcję ds. Przeciwdziałania Korupcji oraz wydawania wyroków.[26]
Zlikwidowano znaczącą lukę prawną, która
umożliwiała opóźnienie toku sprawy poprzez rezygnację ze
stanowiska np. parlamentarzysty; ponadto w Sądzie Wyższej Instancji
dostępni są obrońcy z urzędu, aby zapobiec opóźnieniom
spowodowanym nieobecnością obrońcy występującego w
danej sprawie. Kluczowym
czynnikiem wpływającym na wiarygodność systemu jest
zlikwidowanie korupcji w sądownictwie[27].
W tym zakresie dokonano wysiłków, aby zwiększyć zarówno
spójność, jak i skutek odstraszający sankcji poprzez
przedłożenie projektu ustawy likwidującej specjalną
emeryturę służbową dla sędziów, wobec których wydano
ostateczny wyrok w sprawie przestępstwa popełnionego umyślnie, w
tym korupcji.[28]
Nadal
istnieją jednak znaczne przeszkody utrudniające zlikwidowanie
korupcji na wysokim szczeblu. Mimo że prowadzone są dochodzenia oraz wydawane
są oskarżenia i wyroki skazujące, istnieją przesłanki,
że korupcja nie zawsze jest traktowana jako poważne
przestępstwo. W systemie sądownictwa wysoki odsetek wyroków w
zawieszeniu wydaje się być świadectwem, że sędziowie
niechętnie egzekwują konsekwencje wyroków orzekających o winie[29] –
pozostaje to w sprzeczności z wytycznymi w sprawie wydawania wyroków
samego Sądu Wyższej Instancji. Inną istotną kwestią w
tym względzie jest konieczność poprawy wyników jeśli chodzi
o konfiskatę i odzyskiwanie mienia. Konfiskata rozszerzona,
umożliwiająca konfiskowanie mienia krewnych, nadal pozostaje
nową i stosunkowo rzadko stosowaną procedurą.[30] Niechęć
do stosowania tych instrumentów przejawia się również w
oświadczeniach polityków rumuńskich wyrażających
współczucie dla osób uznanych za winne korupcji. Niespójne stosowanie
przepisów wobec ministrów ustępujących ze stanowiska sprawia
wrażenie, że przepisy stosowane są subiektywnie. Może to
być również związane ze zmianami kodeksu karnego, które
zostały przyjęte przez Parlament w grudniu 2013 r. bez
przeprowadzenia uprzedniej debaty lub konsultacji społecznych. Organy
sądowe w Rumunii, w tym Sąd Wyższej Instancji i Najwyższa
Rada Sądownictwa, wyraziły poważne obawy co do zmian,
argumentując, że ich skutkiem będzie wyłączenie
parlamentarzystów[31]
z zakresu przepisów dotyczących przestępstw korupcyjnych, takich jak
przyjmowanie łapówek, płatna protekcja oraz nadużycie
stanowiska. Według danych Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania
Korupcji około 28 parlamentarzystów zostało skazanych lub jest
sądzonych w sprawach dotyczących korupcji.[32] Inną
zmianą było zmodyfikowanie systemu przedawnień, co znacznie
skróci okres przedawnienia. W sprawozdaniach dotyczących mechanizmu
współpracy i weryfikacji wielokrotnie odnoszono się do systemu
przedawnień w Rumunii[33],
w którym obowiązuje dość niezwykły przepis, zgodnie z
którym okres przedawnienia kończy się jedynie wtedy, gdy zostanie
wydany wyrok w ostatecznej instancji. Inne istotne przepisy obejmowały
zmianę definicji konfliktu interesów w celu wyłączenia znacznej
liczby kategorii osób z odpowiedzialności za popełnienie
przestępstwa.[34]
Wydaje się, że skutkiem innej proponowanej zmiany byłoby
zwolnienie osób, wobec których wydano już wyrok skazujący za
popełnienie przestępstwa o charakterze korupcyjnym, z wszelkich
konsekwencji tego czynu.[35] Zmiany te
wywołały reakcję sędziów rumuńskich[36] oraz
społeczności międzynarodowej.[37] Jedną z
poruszonych kwestii był fakt, że w Konwencji Narodów Zjednoczonych
przeciwko korupcji stwierdzono, że wszyscy funkcjonariusze publiczni
pełniący obowiązki ustawodawcze, wykonawcze, administracyjne lub
sądowe powinni być objęci przepisami dotyczącymi korupcji i
konfliktu interesów.[38]
W styczniu 2014 r. Trybunał Konstytucyjny Rumunii wydał orzeczenie, w
którym uznał zmiany za niezgodne z konstytucją, powołując
się w szczególności na konieczność przestrzegania
zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego, jak
również zasady równości wobec prawa zawartej w konstytucji
rumuńskiej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego było istotnym
potwierdzeniem funkcjonowania systemu równowagi i kontroli, jednak nadal w
zakłopotanie wprawia fakt, że przyjęto zmiany, które
wydawały się bezpośrednio podważać te istotne zasady.
2.4 Likwidowanie korupcji na wszystkich
szczeblach
Mechanizm
współpracy i weryfikacji wymaga również znacznych wysiłków na
rzecz zlikwidowania korupcji na wszystkich szczeblach społeczeństwa
rumuńskiego. Z przeprowadzonych badań wynika, że obawy
społeczeństwa związane z powszechnym występowaniem zjawiska
korupcji są nadal znaczne.[39]
Mimo że postawienie przed sądem wysokich urzędników
oskarżonych o korupcję może mieć pozytywny wpływ na
ogólne postrzeganie skuteczności działań, zlikwidowanie korupcji
na wszystkich szczeblach wymaga również nieustających wysiłków.
Wysiłki te mają na celu ograniczenie okoliczności
sprzyjających temu zjawisku oraz wykazanie, że osoby, wobec których
potwierdził się zarzut korupcji, będą ponosiły
stosowne konsekwencje. Nadal jednak nie wprowadzono takich środków
zapobiegawczych ani nie podjęto działań na szczeblu
kierowniczym.[40]
Krajowa
strategia antykorupcyjna jest ważną inicjatywą, dzięki
której rozszerzono wspólne ramy na szereg instytucji w Rumunii. [41] Bez
wątpienia nieoceniony jest jej wkład w szerzenie najlepszych praktyk
i zachęcanie organów publicznych do przeznaczania zasobów na
działania zwalczające korupcję i poświęcania tym
działaniom większej uwagi.[42]
Kolejnym krokiem byłoby zastosowanie bardziej spójnych przepisów w
obszarach takich jak ocena ryzyka czy standardy kontroli wewnętrznej. Jako
że ze strategią nie wiążą się żadne
uprawnienia wykonawcze[43],
jej realizacja w dużej mierze zależy od faktu, czy zostanie ona
potraktowana priorytetowo przez kierownictwo poszczególnych instytucji. Jednym
ze sposobów, w jaki można wykazać zaangażowanie w zwalczanie
korupcji jest gotowość do zgłaszania instytucjom antykorupcyjnym
przypadków naruszenia przepisów. Fakt, że wyniki w tym zakresie
różnią się w zależności od instytucji, świadczy o
braku spójności w tym podejściu. Innym istotnym
krokiem byłoby zapewnienie, aby nowe strategie i przepisy od początku
opracowywano w taki sposób, aby uwzględniały one środki
zapobiegające korupcji. Przykładem są inicjatywy mające na
celu promowanie decentralizacji i regionalizacji, w przypadku których
przekazaniu decyzji dotyczących finansowania powinna towarzyszyć
ocena ryzyka oraz stosowne działania mające na celu
zrównoważenie nowych obszarów podatnych na korupcję.[44] Nadal
trwają specjalne, wspierane z funduszy UE projekty na rzecz walki z
korupcją, które prowadzone są np. w ministerstwach: edukacji,
zdrowia, sprawiedliwości i rozwoju regionalnego, jak również w
Krajowej Agencji Administracji Fiskalnej. Projekty te przynoszą ciekawe
rezultaty i mogą służyć za przykład stosowania
najlepszych praktyk. Komisja ma nadzieję, że będzie mogła
się oprzeć na tych inicjatywach podczas prowadzenia prac nad
przygotowaniem konkretnych projektów na następny okres programowania. Według
sędziów i podmiotów działających w obszarze zamówień
publicznych w Rumunii, oprócz konieczności zastosowania bardziej
rygorystycznych środków w celu zapobiegania korupcji i konfliktom
interesów w obszarze zamówień publicznych kluczowe kwestie do
rozwiązania obejmują uproszczenie przepisów prawnych oraz zapewnienie
większej stabilności.[45]
Kilku ekspertów z organizacji pozarządowych i sektora przedsiębiorstw
i ekspertów niezależnych zgłosiło, że postępowania o
udzielenie zamówień publicznych są w dalszym ciągu podatne na
korupcję. Mimo że problem ten nie występuje wyłącznie
w Rumunii, to jednak na szczególną uwagę, głównie pod
względem działań prewencyjnych, zasługuje kwestia
zdolności administracyjnej do prowadzenia tego typu postępowania,
zwłaszcza na szczeblu lokalnym. Kolejnym istotnym czynnikiem będzie
zacieśnienie współpracy między Krajowym Organem ds. Regulowania
i Monitorowania Zamówień Publicznych a Krajową Agencją ds.
Etyki. Współpraca ma na celu ustanowienie systemu weryfikacji ex ante,
w ramach którego będzie można stwierdzić, czy w trakcie
procedury udzielania zamówień publicznych doszło do konfliktu
interesów. System taki zakładałby również jak najszybsze
objęcie tym podejściem nie tylko przetargów
uwzględniających fundusze UE, lecz także wszystkich procedur
udzielania zamówień publicznych w Rumunii.
3. WNIOSKI I
ZALECENIA
Z niniejszej oceny wynika, że od opublikowania
poprzednich sprawozdań w sprawie stosowania mechanizmu współpracy i
weryfikacji Rumunia poczyniła postępy w wielu obszarach. Wyniki
działania głównych instytucji sądowych i organów ds. etyki
zawodowej pozostają zadowalające. Nadal wprowadzane są konieczne
i od dawna oczekiwane zmiany, a atmosfera współpracy między
instytucjami sądowymi i Ministerstwem Sprawiedliwości sprzyja
rozwiązywaniu kwestii związanych z zarządzaniem. Pod tym względem
korzystny wpływ na sytuację miała spokojniejsza atmosfera
polityczna panująca od wiosny 2013 r. Nadal jednak istnieją obawy co do
niezawisłości sądów, ponadto odnotowano wiele przykładów
nieprzestrzegania etyki zawodowej i niestosowania się do środków
antykorupcyjnych na szczeblach politycznych i administracyjnych. Dokonana w
pośpiechu i nieprzejrzysta zmiana kodeksu karnego w grudniu 2013 r.
wzbudziła szerokie obawy, ponieważ uznano ją za istotne wyzwanie
dla systemu przepisów prawnych mających przeciwdziałać korupcji
i promować etykę zawodową. Doszło do tego, mimo iż
Trybunał Konstytucyjny dowiódł, że stosuje mechanizm równowagi i
kontroli, uznając zmianę za niezgodną z konstytucją.
Sytuacja w zakresie tak istotnej kwestii, jaką jest mianowanie osób na
kluczowe stanowiska, nadal jest niejednoznaczna – w niektórych przypadkach
proces ten przebiega w sposób otwarty, przejrzysty i oparty na
umiejętnościach zawodowych, podczas gdy inne przypadki podlegają
krytyce z uwagi na towarzyszącą im interwencję polityczną. Ten niejasny obraz wpływa negatywnie na zakres,
w jakim proces reform w Rumunii może zostać uznany za trwały.
Odporność kluczowych instytucji zwalczających korupcję na
nieustające naciski świadczy o tym, że podejście oparte na
reformach ugruntowało się w znacznej części
społeczeństwa rumuńskiego. Niemniej jednak
możliwość zakwestionowania przez Parlament fundamentów reform,
stanowi przypomnienie, że nadal nie osiągnięto
jednomyślności jeśli chodzi o realizację celów mechanizmu
współpracy i weryfikacji.
Komisja wzywa Rumunię do podjęcia
działań w następujących obszarach:
Niezawisłość
sądów
Najwyżsi
funkcjonariusze sądownictwa powinni nadal bronić
niezawisłości sądów. Etyka zawodowa i profesjonalizm powinny
być kluczowymi elementami, na których opiera się proces mianowania
sędziów. W tym obszarze Rumunia powinna: ·
zapewnić,
aby kodeks postępowania parlamentarzystów zawierał jasne przepisy,
tak aby w trakcie działań parlamentarnych i procesu ustawodawczego
respektowano zasadę niezawisłości sądów, a w
szczególności decyzje sądowe, ·
zapewnić
Najwyższej Radzie Sądownictwa warunki konieczne do skonsolidowania
działań na rzecz ochrony niezawisłości sądów oraz
działań wspierających poszczególnych sędziów w przypadku,
gdy naruszono ich niezawisłość, ·
dokonać
ewentualnego przeglądu konstytucji pod względem istniejących
przepisów dotyczących rozdziału władz, dodając jasny zapis
o obowiązku władzy wykonawczej i ustawodawczej do przestrzegania
zasady niezawisłości sędziów, ·
nasilić
działania podnoszące świadomość dziennikarzy i
społeczeństwa, jak również działania dostarczające
wiarygodnych informacji na temat roli i statusu sędziów oraz
toczących się spraw.
Reforma sądownictwa
Należy
zwiększyć postępy w poprawie spójności orzecznictwa oraz
praktyki sądowej, w tym działania na rzecz przyspieszenia
postępowań sądowych oraz stosowania nowych środków takich
jak konfiskata rozszerzona. W tym obszarze Rumunia powinna: ·
nie
ustawać w wysiłkach mających na celu rozwiązanie problemu
nadmiernego obciążenia pracą i przyjąć środki
prawne niezbędne do przeprowadzenia restrukturyzacji systemu
sądowego, ·
wyposażyć
organy w niezbędne narzędzia dostarczające informacji na temat
funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (takie jak narzędzia
statystyczne, narzędzia ułatwiające zarządzanie sprawami,
badania opinii użytkowników oraz badania opinii pracowników), aby
umożliwić podejmowanie świadomych decyzji oraz wykazywanie
postępów, ·
zapewnić
pełną i terminową publikację wszystkich decyzji
sądowych oraz ich uzasadnień, jak również ich stałą
aktualizację, ·
zagwarantować,
że proces reform obejmie przedstawicieli wszystkich zawodów prawniczych i
administracji publicznej, ·
zakończyć
prace nad ustawą dotyczącą emerytury sędziów
oskarżonych o popełnienie przestępstwa, ·
poprawić
działania następcze w związku z wyrokami sądowymi na
wszystkich szczeblach, aby zapewnić właściwe wdrożenie
orzeczeń i egzekwowanie kar pieniężnych. 3. Etyka
zawodowa Należy
utrwalić postęp dokonany w zakresie ram etyki zawodowej poprzez
sprecyzowanie stosownych ram prawnych, aby rozwiać wszelkie
wątpliwości dotyczące ich stosowania. W tym obszarze Rumunia
powinna: ·
zapewnić,
aby ustawa dotycząca niezgodności, konfliktu interesów i
nieuzasadnionego wzbogacenia się obowiązywała wszystkich bez
wyjątku, ·
zagwarantować,
że rząd i Krajowa Agencja ds. Etyki będą
współpracowały w celu sporządzenia wniosku ustawy mającej
usprawnić ramy etyki zawodowej, ·
wprowadzić
kontrole ex ante postępowań o udzielenie zamówienia
publicznego, które byłyby prowadzone przez Krajową Agencję ds.
Etyki, z zamiarem objęcia tymi kontrolami nie tylko procedur
uwzględniających fundusze UE, lecz także wszystkich
postępowań o udzielenie zamówienia publicznego, ·
zapewnić,
że dzięki wdrożeniu nowego statutu parlamentarnego proces
stosowania prawomocnych decyzji sądowych będzie w największym
możliwym stopniu przebiegał automatycznie.
Walka z korupcją
Należy
nadal stanowczo stosować przepisy prawa w przypadkach korupcji na wysokim
szczeblu oraz uwzględnić również przypadki korupcji na
mniejszą skalę. W tym obszarze Rumunia powinna: ·
zapewnić,
że przepisy dotyczące korupcji będą obowiązywały
wszystkich na równych warunkach, ·
poprawić
spójność i skutek odstraszający kar nakładanych w sprawach
dotyczących korupcji prowadzonych we wszystkich sądach w Rumunii, ·
zwiększyć
działania w zakresie ścigania przypadków drobnej korupcji, ·
opracować
krajową strategię antykorupcyjną wprowadzającą
bardziej spójne wzorce i obowiązki dla administracji publicznej, a wyniki
strategii należy udostępnić publicznie. [1] COM(2012) 410 final. [2] 24 września 2012 r. [3] COM(2013)
47 final. Analizę
zawartą w sprawozdaniu i wnioski potwierdzono w konkluzjach, które
przyjęła Rada ds. Ogólnych w dniu 11 marca 2013 r. [4] COM(2012) 410 final,
COM(2013) 47 final. [5] W specjalnym badaniu
Eurobarometru nr 385 dotyczącym wymiaru sprawiedliwości, zaufanie
publiczne do systemu sądownictwa w Rumunii wyniosło 44 %, co
jest wynikiem niewiele poniżej średniej UE (53 %), ponadto, pod
względem zaufania, Rumunia plasowała się na 17. miejscu
na 28 krajów UE. [6] COM(2013) 47 final, s.
4. [7] Sprawozdanie Techniczne,
sekcja 1.1.1. [8] Na
przykład w komunikacie COM(2012) 410 final wezwano do zastosowania
przejrzystej i obiektywnej procedury nominacji w ramach istniejących ram
prawnych w drodze otwartego konkursu o jasnych kryteriach,
służącego wyłonieniu najlepszych kandydatów oraz zapewnieniu
ciągłości funkcjonowania tych instytucji. Zob. również
konkluzje Rady Ministrów, ostatnio opublikowane w dniu 13 marca 2013 r. [9] Sprawozdanie Techniczne,
sekcja 1.5. [10] Sprawozdanie Techniczne,
sekcja 1.5. [11] Sprawozdanie Techniczne,
sekcja 1.2.2. [12] Sprawozdanie
Techniczne, sekcja 1.2.2. [13] W Sprawozdaniu
Technicznym, sekcja 1.3.2. wyszczególniono wszystkie dotychczas podjęte
inicjatywy. [14] Zob. np. COM(2012) 410
final, s. 8. [15] Sprawozdanie Techniczne,
sekcja 1.4.4. W sekcji tej odnotowano również wysoki odsetek spraw, wobec
których złożono apelację przed Sądem Wyższej
Instancji, podważając tym samym skuteczność środków. [16] Sprawozdanie Techniczne,
sekcja 2.1.3. [17] W Sprawozdaniu
Technicznym, sekcja 2.1.4 szczegółowo opisano planowany proces. [18] W komunikacie COM(2012)
410 final, s. 14, wymieniono przykłady z ostatnich lat. [19] Np.
COM(2012) 410 final, s. 14. [20] W komunikacie COM(2013)
47 final, s. 7, zawarto sugestie, że jeśli Parlament nie dopuści
do wyegzekwowania prawa w zwykłym trybie, powinien on przedstawić
wyczerpujące uzasadnienie takiego działania. [21] Przewodniczący Izby
Deputowanych wyraził otwarte podejście do propozycji, aby kodeks
postępowania był oparty na praktykach międzynarodowych, a w
grudniu 2013 r. przesłano Parlamentowi Europejskiemu projekt stosownej
ustawy. [22] Sprawozdanie Techniczne,
sekcja 2.2. [23] Nawet po udzieleniu
wyraźnego wsparcia przez Najwyższy Sąd Kasacyjny i
Sprawiedliwości i Trybunał Konstytucyjny w sprawie dotyczącej
senatora. [24] W 2013 r. odnotowano
znaczny wzrost liczby osób postawionych w stan oskarżenia (ogółem
1073). Zob. Sprawozdanie Techniczne, sekcja 3.2.3. [25] Dane przedstawione przez
Sąd Wyższej Instancji są porównywalne z danymi za 2012 r. Zob.
Sprawozdanie Techniczne, sekcja 3.1. [26] Większość
(73 %) z 205 spraw prowadzonych przez Krajową Dyrekcję ds.
Przeciwdziałania Korupcji, w których ostateczne decyzje podjęto w
okresie odniesienia, została rozwiązana w okresie krótszym niż 4
lata (w tym większość w ciągu 2 lat). Zob. Sprawozdanie
Techniczne, sekcja 3.1. [27] Ostatnio kilka takich
przypadków odnotowano zarówno w Najwyższym Sądzie Kasacyjnym i
Sprawiedliwości, jak i w Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania
Korupcji. [28] Projekt tej ustawy
został już przyjęty przez Izbę Deputowanych, czeka on
jednak jeszcze na decyzję Senatu. [29] W sprawach
przeprowadzonych przez Krajową Dyrekcję ds. Przeciwdziałania
Korupcji w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 15 października 2013 r. 853
oskarżonych skazano na karę pozbawienia wolności. Ostatecznie w
przypadku 22,2 % spraw (189 kar) wydano wyroki o wykonaniu kary
pozbawienia wolności, a w odniesieniu do 77,8 % (664 kar) wydano
wyroki w zawieszeniu (warunkowe zawieszenie wykonania kary lub zawieszenie
wykonania kary pod nadzorem). Zob. Sprawozdanie Techniczne, sekcja 3.6.1. [30] Według Ministerstwa
Sprawiedliwości, w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 1 września 2013
r. prokuratura zastosowała przepisy ustawy w sprawie konfiskaty
rozszerzonej z 2012 r. w 34 przypadkach. Przyjęto tylko jedną
decyzję dotyczącą konfiskaty rozszerzonej; obecnie w tej sprawie
toczy się postępowanie odwoławcze przed Najwyższym
Sądem Kasacyjnym i Sprawiedliwości. [31] Jak również
prezydenta oraz osób wykonujących zawód adwokata, notariusza lub
komornika. [32] Sprawozdanie Techniczne,
sekcja 3.2.1. [33] W komunikacie COM(2012)
410 final zalecono zawieszenie biegu okresu przedawnienia wraz z
rozpoczęciem dochodzenia sądowego. [34] Ponad 100 burmistrzów i
wiceburmistrzów jest obecnie objętych postępowaniem sądowym
dotyczącym naruszeń, leżących w gestii Krajowej Dyrekcji
ds. Przeciwdziałania Korupcji. [35] Rozważenie tej
zmiany zostało przesunięte w czasie. [36] Zob. np. komunikat
prasowy Krajowej Dyrekcji ds. Przeciwdziałania Korupcji: http://www.pna.ro/comunicat.xhtml?id=4510&jftfdi=&jffi=comunicat;
i Najwyższego Sądu Kasacyjnego i Sprawiedliwości: http://www.scj.ro/sesizari%20CC/Hot%20SU%201%202013.pdf [37] Por. np. reakcja
ambasady USA w Rumunii: http://romania.usembassy.gov/policy/media/pr-12112013.html [38] Por. np. zaproponowany
art. 4 ust. 5 wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie zwalczania
nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii za
pośrednictwem prawa karnego, komunikat COM(2012) 363 final z 11.7.2012.
Jest to również zgodne z Konwencją Narodów Zjednoczonych przeciwko
korupcji, która stanowi, że funkcjonariusze publiczni podlegają
przepisom dotyczącym korupcji na równi z każdą osobą
pełniącą obowiązki ustawodawcze, wykonawcze,
administracyjne lub sądowe w Państwie Stronie, zarówno z
powołania, jak i z wyboru. [39] Por. badanie
Eurobarometru nr 374 z lutego 2012 r., http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_374_en.pdf oraz wskaźnik
postrzegania korupcji opublikowany przez Transparency International w 2013 r.: http://cpi.transparency.org/cpi2013/results/ [40] Jako przykład
można podać fakt, że mimo iż wielu burmistrzów
wykazywało się niekompetencją, nie podejmowano wobec nich
żadnych działań zanim Krajowa Agencja ds. Etyki nie
naświetliła tego problemu. Istniejące kontrole administracyjne
nie odniosły zatem pożądanego skutku. [41] Przykładowo prawie
80 % władz lokalnych uczestniczy obecnie w krajowej strategii
antykorupcyjnej i wyznaczyło osoby do kontaktów w sprawach związanych
z realizacją tej strategii. [42] Uruchomiono również
portal internetowy strategii, oferujący możliwość
zgłaszania danych dotyczących wskaźników w zakresie środków
zapobiegawczych, jak również przesyłania samooceny przez instytucje
publiczne. [43] Oprócz sporządzenia
wykazu tych instytucji, które nie opublikowały jeszcze swoich
sprawozdań. [44] Ustawa o decentralizacji
była niedawno przedmiotem skutecznego zaskarżenia w Trybunale
Konstytucyjnym. [45] Na przykład
wielokrotne zmiany ustawy o ogólnych ramach procedury udzielania zamówień
publicznych w ciągu niecałego roku doprowadziły do wielu
nieporozumień. Ponadto podniesienie progu wartości zamówień
publicznych, których można udzielać bez przeprowadzenia otwartej
procedury przetargowej, zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia
korupcji.