20.11.2014   

PL

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej

C 415/37

Sprawozdawca

Dainis TURLAIS (LV/ALDE), przewodniczący Komisji ds. Bezpieczeństwa, Zapobiegania Korupcji oraz Porządku Publicznego, Rada Miasta Rygi

Dokument źródłowy

Wniosek dotyczący decyzji w sprawie utworzenia europejskiej platformy na rzecz usprawnienia współpracy w zakresie zapobiegania pracy nierejestrowanej i zniechęcania do niej

COM(2014) 221 final

1.

Pozytywnie odnosi się do wniosku Komisji Europejskiej dotyczącego utworzenia europejskiej platformy na rzecz zwalczania pracy nierejestrowanej. Przyznaje, że zjawisko to należy wspólnie zwalczać w sposób skoordynowany w trosce o to, by w Unii Europejskiej utrzymać wysokie standardy zatrudnienia, uniknąć poważnych skutków społecznych i gospodarczych oraz rozwiązać problemy dotyczące mobilności pracowników, a także w efektywniejszy i pełniejszy sposób wykorzystać kapitał ludzki.

2.

Popiera propozycję włączenia kwestii fałszywego samozatrudnienia w zakres zainteresowania platformy. Jest to kwestia istotna ze względu na to, że fałszywe zadeklarowanie samozatrudnienia w celu uniknięcia zobowiązań prawnych lub podatkowych prowadzi do szkodliwych skutków podobnych do tych, które powoduje praca nierejestrowana, zwłaszcza jeśli chodzi o warunki pracy, system zabezpieczeń społecznych oraz ich długoterminowe finansowanie.

3.

Przyznaje, że zaproponowana europejska platforma mająca wzmocnić współpracę w zakresie przeciwdziałania pracy nierejestrowanej i zniechęcania do niej stanowi konkretny wkład w podejmowane obecnie wysiłki, by znaleźć nowatorskie rozwiązania nie tylko w zakresie podniesienia stopy zatrudnienia i realizacji założeń strategii „Europa 2020”, lecz także poprawy jakości zatrudnienia i bezpieczeństwa pracy w Unii Europejskiej.

4.

Podkreśla, że w sprawozdaniu Eurofoundu (1) stwierdzono, że „istnieje silne powiązanie między szeroko rozumianymi programami oszczędnościowymi a skalą i rozwojem gospodarki nierejestrowanej”. Ubolewa zatem nad dysproporcją między niewielkimi oszczędnościami poczynionymi dzięki środkom oszczędnościowym a potencjalnymi oszczędnościami możliwymi do uzyskania dzięki zwalczaniu pracy nierejestrowanej.

5.

Podziela ocenę Komisji Europejskiej, że praca nierejestrowana przynosi poważne skutki budżetowe, gdyż pociąga za sobą niższe dochody podatkowe i składki na ubezpieczenia społeczne, a co za tym idzie, negatywnie wpływa na zatrudnienie, wydajność, warunki pracy, rozwój kompetencji i kształcenia przez całe życie. W ostatecznym rachunku skutkuje to niższymi prawami emerytalnymi i bardziej ograniczonym dostępem do opieki zdrowotnej. Podkreśla, że praca nierejestrowana stanowi poważne zagrożenie dla spójności społeczno-gospodarczej.

6.

Podkreśla, że elementy te odgrywają szczególną rolę w funkcjonowaniu społeczności lokalnych i regionalnych. Zmniejszenie dochodów podatkowych wywiera bowiem negatywny wpływ na przychody do budżetów tych samorządów, a jednocześnie zwiększa ich wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb obywateli. Efektami krótko- i długookresowymi pracy nierejestrowanej są m.in. niższe wynagrodzenia na danym rynku pracy, a bezpośrednim skutkiem dla osób podejmujących się takiej pracy jest brak opieki zdrowotnej, zabezpieczenia socjalnego czy odczuwalnie niższa emerytura niż w przypadku osób legalnie zatrudnionych. W związku z tym samorządy, które dotyka problem pracy nierejestrowanej, mają mniejsze możliwości poszerzenia wachlarza usług, które świadczą obywatelom, i trwałego podniesienia ich jakości.

7.

Ubolewa, że we wniosku Komisji nie wspomniano o znaczeniu tychże samorządów lokalnych i regionalnych oraz Komitetu Regionów. Ponownie stwierdza, że to szczebel lokalny i regionalny władz znajduje się najbliżej osób poszukujących pracy i pracodawców oraz że rynek pracy jest głównie rynkiem lokalnym (2).

8.

W tym kontekście wzywa Komisję do uznania, że samorządy lokalne i regionalne mają ważną rolę do odegrania w przeciwdziałaniu pracy nierejestrowanej, biorąc pod uwagę współpracę nawiązaną już między organami terytorialnymi i organizacjami pracodawców, pracowników czy też organami do spraw zatrudnienia, oraz sprawdzone rozwiązania w tej dziedzinie opracowane na poziomie lokalnym i regionalnym. Działania władz lokalnych mają decydujące znaczenie dla dobrego funkcjonowania platformy, gdyż to właśnie te władze najlepiej orientują się w codziennym życiu obywateli. Można by także, na wzór sieci EURES, uwzględnić partnerów społeczeństwa obywatelskiego, aby poszerzyć zakres działalności platformy.

9.

Uważa, że platforma, która ma służyć wymianie informacji i sprawdzonych rozwiązań oraz określeniu wspólnych zasad, mogłaby wnieść znaczną wartość dodaną w kontekście obecnego kryzysu finansowego i gospodarczego oraz konieczności jak najwydajniejszego wykorzystania dostępnych zasobów ludzkich i gospodarczych. Platforma może potencjalnie sprzyjać spójnemu opracowaniu środków, które trzeba przyjąć, by przeciwdziałać pracy nierejestrowanej, należy jednak pamiętać o powszechności tego zjawiska i mieć świadomość, że jego wykorzenienie wymaga zastosowania konkretnych ukierunkowanych środków.

10.

Ma zastrzeżenia co do tego, że Komisja nie uzasadniła bardziej wyczerpująco zgodności między propozycją obowiązkowego udziału państw członkowskich w pracach platformy a faktem, że podstawa prawna wniosku, czyli art. 153 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, zezwala wyłącznie na środki mające na celu zachęcenie państw członkowskich do współpracy. Podkreśla jednocześnie, że analiza Komisji dotycząca zgodności wniosku z zasadami pomocniczości i proporcjonalności ogranicza się do uzasadnienia wyboru instrumentu prawnego (decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady) i wartości dodanej całego wniosku, a nie odnosi się do obowiązku udziału w pracach platformy. KR zgłasza zatem zastrzeżenia co do zgodności między obowiązkowym charakterem wniosku a zasadą pomocniczości.

11.

Podkreśla, że nie należy zwlekać z wdrażaniem dostępnych i skutecznych środków przez wszystkie państwa członkowskie w celu przeciwdziałania pracy nierejestrowanej i fałszywemu samozatrudnieniu.

12.

Zauważa, że w trosce o skuteczną realizację celów platformy należałoby korzystać z wiedzy i doświadczenia społeczności lokalnych i regionalnych, ze względu na to, że współpracują one ze służbami zatrudnienia, organami zabezpieczeń społecznych, zainteresowanymi stronami oraz formalnymi i nieformalnymi sieciami obywateli, jak i ze względu na to, że zgromadziły one bezpośrednie doświadczenie i wiedzę dotyczące przyczyn występowania szarej strefy gospodarki na poziomie lokalnym i regionalnym.

13.

Podkreśla, że w chwili przyjmowania regionalnych lub europejskich strategii mających na celu uczulenie na problem pracy nierejestrowanej, platforma musi się skonsultować z przedstawicielami samorządów lokalnych lub regionalnych, by strategie te nie były sprzeczne ze strategiami społeczności terytorialnych i nie wprowadzały dodatkowych obciążeń finansowych i administracyjnych. Dlatego należy zagwarantować władzom lokalnym i regionalnym większą swobodę w zakresie charakteru uczestnictwa w działaniach podejmowanych w ramach platformy.

14.

Zwraca uwagę na to, że praca nierejestrowana jest zjawiskiem szczególnie negatywnym: pozbawia ona pracownika możliwości korzystania z odpowiedniej opieki zdrowotnej, gdy ulegnie on wypadkowi przy pracy, zachoruje lub zapadnie na chorobę zawodową, jak i możliwości korzystania z publicznej pomocy socjalnej, do której są uprawnione osoby ubezpieczone. Ponadto oznacza ona groźbę ubóstwa w wieku emerytalnym, a jednocześnie zmniejsza dostępne środki finansowe na poszerzenie usług publicznych i poprawienie ich jakości. Zresztą to kobiety i nastolatkowie są często objęci systemem pracy nierejestrowanej. Sytuacja ta jest absolutnie nie do przyjęcia w państwach członkowskich Unii Europejskiej.

15.

Zwraca uwagę zwłaszcza na konieczność prowadzenia kampanii informacyjnych i edukacyjnych w tym zakresie, by uświadamiać społeczeństwo o negatywnych aspektach pracy nierejestrowanej, dzięki czemu różne grupy obywateli, a zwłaszcza ludzi młodych, byłyby skutecznie informowane o negatywnych skutkach tego zjawiska dla gospodarki krajowej, poziomu życia obywateli, warunków pracy i ubezpieczeń społecznych w ciągu całego życia, a także o możliwościach poszerzenia wachlarza usług świadczonych przez samorządy lokalne i regionalne i podniesienia jakości tych usług. Podkreśla, że odpowiedzialność spoczywa na poszczególnych osobach i potencjalnych pracodawcach.

16.

Zwraca uwagę na to, że ze względu na bezpośrednie związki ze społeczeństwem oraz na współpracę z pracodawcami działającymi na danym obszarze, dzięki wsparciu na szczeblu krajowym społeczności lokalne i regionalne mogą wnieść znaczny wkład w wykrywanie pracy nierejestrowanej i pomóc pracownikom, zwłaszcza grupom w najtrudniejszym położeniu, wejść na rynek pracy rejestrowanej.

17.

Zauważa, że trzeba nie tylko zwalczać pracę nierejestrowaną, lecz także zmniejszać atrakcyjność takiej działalności i promować zatrudnienie legalne poprzez obniżenie w razie potrzeby obciążeń podatkowych i administracyjnych.

18.

Przypomina o konieczności zwalczania pracy nierejestrowanej w szerszym kontekście migracji, gdyż możliwość podjęcia takiej pracy jest czynnikiem sprzyjającym napływowi nielegalnych migrantów i wykorzystywaniu ich na rynku pracy (3).

19.

Z zadowoleniem przyjmuje, że w posiedzeniach platformy uczestniczą, jako obserwatorzy, partnerzy społeczni, przedstawiciel Europejskiej Fundacji na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound) oraz przedstawiciel Europejskiej Agencji ds. Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA), przedstawiciel Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) oraz przedstawiciele państw EOG. Wzywa do tego, aby na mocy art. 1 ust. 3 wniosku przyznać Komitetowi Regionów, jako przedstawicielowi samorządów lokalnych i regionalnych w Europie, taki sam status obserwatora.

20.

Uważa za wskazane powstrzymanie się od zastosowania podejścia odgórnego, a raczej przyjęcie środków wpływających na przyczyny społeczne pracy nierejestrowanej na poziomie lokalnym dzięki dostosowaniu działań do różnych uwarunkowań społecznych, gospodarczych i geograficznych.

21.

Pozytywnie odnosi się do propozycji wykorzystania w pracach platformy skutecznych narzędzi: banku wiedzy, wzajemnego zaufania i zasobu doświadczeń, wspólnych szkoleń i wymiany personelu czy też wspólnych wytycznych i zasad funkcjonowania. W obecnym kontekście gospodarczym te formy współpracy mają szczególne znaczenie, gdyż dają możliwość skuteczniejszego wykorzystania zasobów ludzkich i finansowych.

22.

Podkreśla znaczenie promowania wewnątrz państw członkowskich i pomiędzy nimi projektów wymiany danych między organami publicznymi działającymi w obszarze zatrudnienia i pomocy socjalnej, tak aby zwiększyć poziom wiedzy na temat tego problemu i łatwiej wyłapywać oszustwa.

23.

Popiera propozycję organizowania na poziomie europejskim kampanii informacyjnych na temat pracy nierejestrowanej. Należy zintensyfikować wysiłki mające na celu informowanie ludności o szkodliwych skutkach, jakie praca nierejestrowana i fałszywe samozatrudnienie wywierają na bezpieczeństwo i zdrowie pracowników, system zabezpieczeń społecznych, budżety krajowe, regionalne i lokalne, a co za tym idzie, na całe społeczeństwo. W kontekście skali eurosceptycyzmu w Europie szczególnie ważne byłoby poprawienie stanu wiedzy społeczeństwa obywatelskiego, w szerokim rozumieniu tego pojęcia, na temat korzyści płynących z koordynowania na szczeblu europejskim polityk zatrudnienia prowadzonych przez poszczególne państwa członkowskie.

24.

Zobowiązuje państwa członkowskie do konsultowania się z samorządami lokalnymi i regionalnymi lub organizacjami, które je reprezentują, w sprawie wyznaczania pojedynczego punktu kontaktowego pełniącego funkcję członka platformy lub jego ewentualnego członka zastępczego.

25.

Zachęca państwa członkowskie i ich punkty kontaktowe do jednoznacznego wyznaczenia ważnych przedstawicieli samorządów lokalnych i regionalnych lub ich organizacji przedstawicielskich, z którymi nawiążą one dialog zorganizowany i regularnie będą wymieniać informacje na temat pracy nierejestrowanej, by zagwarantować w ten sposób przedstawicielom poziomu krajowego dostęp do wiedzy i doświadczenia zgromadzonych na poziomie lokalnym i regionalnym. Takie postępowanie sprawiłoby jednocześnie, że do władz lokalnych i regionalnych docierałyby informacje dotyczące postępów dokonanych na poziomie państw i na poziomie Unii Europejskiej.

26.

Uważa, że narzędzia wykorzystywane przez platformę powinny być także dostępne dla samorządów lokalnych i regionalnych, które dzięki temu będą mogły stać się skutecznymi partnerami organów krajowych w kwestiach dotyczących przeciwdziałania pracy nierejestrowanej.

27.

Zachęca państwa członkowskie, Komisję Europejską i Eurostat do gromadzenia i przetwarzania jak największej liczby danych jak najwyższej jakości dotyczących pracy nierejestrowanej, w tym na poziomie lokalnym i regionalnym, by podnieść w ten sposób poziom zrozumienia tego problemu i przyczynić się do jego rozwiązania.

28.

Podkreśla, że ważne jest zagwarantowanie, by opracowanie narzędzi oceny, wskaźników i wspólnych analiz porównawczych nie miało na celu oceny sytuacji w poszczególnych państwach członkowskich w formie klasyfikacji, która zakłada współzawodnictwo, lecz by inicjatywy te były środkiem umożliwiającym wykrywanie pracy nierejestrowanej, formułowanie zaleceń i poprawę stanu wiedzy na temat tego zjawiska na unijnym rynku pracy.

29.

Popiera postulat Parlamentu Europejskiego zawarty w rezolucji z 14 stycznia 2014 r., by Komisja zbadała korzyści wynikające z wprowadzenia oraz – w stosownym przypadku – udostępnienia europejskiej karty ubezpieczenia społecznego, w której mogłyby być zapisywane dane konieczne do sprawdzenia stosunku pracy, takie jak np. szczegóły dotyczące ubezpieczenia społecznego i czasu pracy.

30.

Podkreśla, że istotne jest, by państwa członkowskie zwiększyły zasoby swych organów inspekcji pracy i by, zgodnie z zaleceniami MOP, na 10 tys. pracowników przypadał jeden inspektor. Należy to osiągnąć dzięki krajowym planom działania w zakresie wzmocnienia mechanizmów inspekcji pracy, które mogą być w razie potrzeby współfinansowane z europejskich funduszy strukturalnych.

31.

Zwraca się do Komisji o zaproponowanie dyrektywy ustanawiającej minimalne normy inspekcji pracy, które byłyby stosowane w państwach członkowskich na mocy konwencji MOP nr 81. W dyrektywie trzeba określić funkcjonowanie systemu inspekcji pracy, transgraniczne szkolenia inspektorów pracy, a także ich uprawnienia i obowiązki.