52012DC0405

SPIS TREŚCI

1........... Wprowadzenie............................................................................................................... 3

2........... Struktura Instrumentu na rzecz Stabilności (IfS)............................................................... 3

3........... Wdrażanie Instrumentu na rzecz Stabilności..................................................................... 5

4........... Przegląd działań realizowanych w ramach IfS w latach 2007–2011.................................. 5

5........... Sytuacja w zakresie IfS w 2011 r.................................................................................... 6

6........... Reagowanie na kryzys lub początek kryzysu (art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS). 8

6.1........ Jaką reakcję w sytuacjach kryzysowych umożliwił IfS w 2011 r.?.................................... 8

6.2........ Kto uczestniczy w działaniach podejmowanych w reakcji na sytuację kryzysową w ramach IfS?          9

7........... Pomoc w przypadku stabilnych warunków współpracy (art. 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS)     10

7.1........ Zagrożenia dla bezpieczeństwa (art. 4 pkt 1 rozporządzenia ustanawiającego IfS).......... 11

7.2........ Ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRN) (art. 4 pkt 2 rozporządzenia ustanawiającego IfS)........................................... 13

7.3........ Budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS)..................................................................................................... 14

8........... Wnioski........................................................................................................................ 17

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, RADY, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Roczne sprawozdanie za 2011 r. dotyczące Instrumentu na rzecz Stabilności

1.           Wprowadzenie

Niniejsze piąte sprawozdanie roczne przedstawiane jest Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu oraz Komitetowi Regionów zgodnie z wymogiem sprawozdawczości określonym w art. 23 rozporządzenia (WE) nr 1717/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 listopada 2006 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Stabilności[1].

Instrument na rzecz Stabilności (IfS) stanowi ważne narządzie w gestii wysokiej przedstawiciel/ wiceprzewodniczącej, umożliwiające przeznaczenie zasobów na wsparcie kompleksowych strategii UE mających na celu zajmowanie się sytuacjami pokryzysowymi i zagrożeniami dla bezpieczeństwa na świecie, jak również zapobieganie takim sytuacjom i zagrożeniom oraz łagodzenie ich skutków. W niniejszym sprawozdaniu przedstawiono przegląd sposobów wykorzystania IfS w 2011 r.

Uzupełnieniem niniejszego sprawozdania są dokumenty robocze służb Komisji zawierające kompleksowe, szczegółowe i aktualne dane na temat (i) środków reagowania IfS w nagłych sytuacjach kryzysowych, podjętych lub realizowanych w 2011 r. oraz (ii) programów długoterminowych realizowanych w ramach IfS.

Opisane w niniejszym sprawozdaniu działania podejmowane w ramach IfS realizowane są przez różnego rodzaju organy wykonawcze, w tym agencje Organizacji Narodów Zjednoczonych, inne organy międzynarodowe i regionalne, organy państw członkowskich UE, organizacje pozarządowe oraz inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego.

2.           Struktura Instrumentu na rzecz Stabilności (IfS)

Instrument na rzecz Stabilności jest jednym z najważniejszych instrumentów pomocy zewnętrznej umożliwiającym UE odgrywanie wiodącej roli we wspieraniu działań w zakresie zapobiegania kryzysom lub początkom kryzysu oraz reagowania na te sytuacje na całym świecie.

W art. 3 i 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS określono rodzaje działań, w przypadku których można korzystać z przedmiotowego instrumentu. Poniżej przedstawiono podsumowanie odnośnych przepisów.

Artykuł 3 przewiduje „pomoc w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu”. Może ona obejmować pomoc udzielaną w przypadku poważnych sytuacji politycznych i konfliktu, poważnych klęsk żywiołowych oraz niekiedy w złożonych sytuacjach polegających na połączeniu tych dwóch scenariuszy. Taka pomoc w ramach IfS, która ogranicza się do przypadków, w których nie można w odpowiednim czasie lub we właściwy sposób zastosować podstawowych instrumentów pomocy zewnętrznej[2], przyjmuje formę nadzwyczajnych środków pomocy i podejmowana jest, gdy pojawiają się możliwości uniknięcia sytuacji kryzysowych, ich złagodzenia lub rozwiązania[3]. Środkom tym towarzyszą w niektórych przypadkach podejmowane w ich następstwie przejściowe programy reagowania[4].

Działania podejmowane w ramach IfS często stanowią uzupełnienie unijnej pomocy humanitarnej. Ponadto instrument ten w istotny sposób pomaga realizować założenia idei „łączenia pomocy doraźnej, odbudowy i rozwoju”[5]. Działania podejmowane w ramach instrumentu mogą również stanowić uzupełnienie unijnych operacji i działań realizowanych w ramach WPBiO[6], jak również w istotny sposób przyczyniać się do kompleksowego podejścia UE do reagowania kryzysowego.

Działania podejmowane w ramach IfS stanowią uzupełnienie działań podejmowanych w ramach głównych instrumentów pomocy, które ze względu na swój zakres, planowanie strategiczne i cykle programowania nie są odpowiednie w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu. Jedną z ważnych zalet zestawu narzędzi działań zewnętrznych UE jest zróżnicowanie dostępnych instrumentów, umożliwiające Unii reakcje dostosowane do różnych sytuacji.

Szereg zakrojonych na mniejszą skalę środków reagowania kryzysowego realizowanych w ramach IfS finansowanych jest dzięki tzw. instrumentowi PAMF, ustanowionemu na mocy decyzji w sprawie finansowania i umożliwiającemu UE zapewnienie szybkiej i elastycznej pomocy na wypadek różnego rodzaju działań, o maksymalnej wysokości 2 mln EUR w indywidualnych przypadkach. PAMF to instrument na rzecz doradztwa strategicznego, pomocy technicznej oraz mediacji i pojednania oraz pozostałych obszarów wspierania państw trzecich dotkniętych sytuacjami kryzysowymi.

Artykuł 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS przewiduje możliwy do zaprogramowania komponent instrumentu obejmujący programy długoterminowe prowadzone w następujących trzech głównych obszarach:

· zagrożenie dla bezpieczeństwa w kontekście transregionalnym (art. 4 pkt 1);

· ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRN) (art. 4 pkt 2); a także

· budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3)[7].

3.           Wdrażanie Instrumentu na rzecz Stabilności

Wejście w życie traktatu lizbońskiego wiązało się z powstaniem w 2011 r. Służby ds. Instrumentów Polityki Zagranicznej (FPI), nowej jednostki współpracującej z również nowo utworzoną Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ). Ta ostatnia stanowi funkcjonalnie niezależny organ Unii[8]. Obie wspomniane służby podlegają wysokiej przedstawiciel/wiceprzewodniczącej Catherine Ashton, która jest odpowiedzialna za FPI jako wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej.

Artykuł 9 decyzji ustanawiającej ESDZ przewiduje, że za zarządzanie współpracą zewnętrzną Unii odpowiedzialna jest Komisja, a wysoki przedstawiciel zapewnia ogólną koordynację polityczną instrumentów pomocy zewnętrznej, w tym IfS. Tak więc ESDZ steruje polityką w zakresie działań realizowanych na mocy art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS i opracowuje środki wspólnie z FPI, która jest odpowiedzialna za realizację uzgodnionych działań. ESDZ jest również odpowiedzialna za programowanie strategiczne w zakresie art. 4, obejmujące dokumenty strategiczne i wieloletnie programy orientacyjne. DG DEVCO i FPI przygotowują i realizują odnośne roczne plany działania (DG DEVCO[9] w odniesieniu do art. 4 pkt 1 i pkt 2, a FPI w odniesieniu do art. 4 pkt 3). W ramach współpracy w związku z art. 4 pkt 1 i pkt 2 ESDZ i DG DEVCO uzgadniają środki umożliwiające reakcję na różne zagrożenia dla bezpieczeństwa i inne wyzwania o zasięgu globalnym. Środki te stanowią uzupełnienie innych środków realizowanych w ramach unijnych instrumentów geograficznych.

4.           Przegląd działań realizowanych w ramach IfS w latach 2007–2011

Obecnie – po pięciu latach istnienia – IfS jest skutecznym unijnym narzędziem reagowania w sytuacjach konfliktów i sytuacjach kryzysowych na całym świecie, rozwiązywania problemów związanych z zagrożeniami dla bezpieczeństwa na poziomie krajowym i regionalnym, jak również budowania zdolności w zakresie reagowania kryzysowego i zapobiegania konfliktom.

W latach 2007–2011 dzięki komponentowi IfS w zakresie krótkoterminowego reagowania kryzysowego udostępniono 670 mln EUR na potrzeby 203 działań prowadzonych na całym świecie. Zasięg geograficzny tych działań w latach 2007–2011 przedstawiono na wykresie 1.

Na wykresie 2 zobrazowano podział wsparcia finansowego pomiędzy poszczególne środki reagowania kryzysowego (art. 3) i programy długofalowe (art. 4) w tym samym przedziale czasowym.

5.           Sytuacja w zakresie IfS w 2011 r.

Przewidziana w budżecie i rozdysponowana kwota na działania realizowane ramach IfS na 2011 r.[10] wyniosła 282 mln EUR (niemal o 15 % więcej niż w poprzednim roku). Podział środków finansowych w ramach tej puli przedstawiał się następująco:

· 188 mln EUR przeznaczono na pomoc w sytuacjach kryzysu lub początku kryzysu, co stanowi wzrost o 43 % w porównaniu z ubiegłym rokiem;

· 30 mln EUR przeznaczono na działania dotyczące zagrożeń transregionalnych;

· 49 mln EUR przeznaczono na ograniczanie ryzyka chemicznego, biologicznego, radiologicznego i jądrowego; a także

· 15 mln EUR[11] przeznaczono na budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych.

Dzięki notom regularnie przekazywanym Komitetowi Politycznemu i Bezpieczeństwa Rada była na bieżąco informowana o planach dotyczących podjęcia nowych działań w reakcji na sytuacje kryzysowe zgodnie z art. 3 oraz na temat wdrażania środków bieżących. Powołana w ramach demokratycznej kontroli IfS grupa robocza ds. konfliktów, bezpieczeństwa i rozwoju przy Komisji Spraw Zagranicznych Parlamentu Europejskiego spotkała się pięć razy z przedstawicielami Komisji i Europejskiej i ESDZ.

Wykres 3 obrazujący zasięg geograficzny działań pokazuje, że wysiłki na rzecz stabilizacji poszczególnych sytuacji kryzysowych w Afryce subsaharyjskiej w 2011 r. wymagały wysokiego poziomu wsparcia finansowego. Ponadto w 2011 r. wydarzenia związane z arabską wiosną spowodowały znaczny wzrost odsetka środków z ogólnej puli IfS na działania w regionie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej. Silne zaangażowanie UE na rzecz wsparcia południowego regionu Morza Śródziemnego, zgodnie ze wspólnym komunikatem wysokiego przedstawiciela i Komisji z dnia 8 marca 2011 r. „Partnerstwo na rzecz demokracji i wspólnego dobrobytu z południowym regionem Morza Śródziemnego”, przejawia się również w planowanym przesunięciu środków finansowych z ogólnego budżetu IfS do budżetu Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI): 60 mln EUR w 2012 r. i 70 mln EUR w 2013 r.

W 2011 r. podjęto mniej nowych działań w ramach IfS w innych regionach. W regionach tych rozpoczęto jednak wiele działań w 2010 r. i były one nadal realizowane w 2011 r. W odniesieniu do długoterminowych programów IfS w 2011 r. dobiegł końca okres objęty dokumentem strategicznym w sprawie IfS na lata 2007–2011 oraz towarzyszącymi mu dwoma wieloletnimi programami orientacyjnymi na lata 2007–2008 i 2009–2011.

Konkretne przykłady projektów realizowanych w ramach IfS w 2011 r. podano w kolejnych dwóch sekcjach.

6.           Reagowanie na kryzys lub początek kryzysu (art. 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS)

6.1.        Jaką reakcję w sytuacjach kryzysowych umożliwił IfS w 2011 r.?

Szczegółowe informacje na temat wszystkich działań realizowanych w ramach IfS w 2011 r. zawarto w dokumencie roboczym służb Komisji nr I załączonym do niniejszego sprawozdania rocznego. Aby zilustrować działania podjęte na przestrzeni 2011 r., poniżej przedstawiono szereg przykładów, które dowodzą szerokiego zakresu i różnorodności sytuacji kryzysowych, w których posłużono się IfS w różnych miejscach na świecie:

· „arabska wiosna” – Oprócz bezpośredniego wsparcia pokojowych wyborów położono nacisk na wzmocnienie udziału społeczeństwa obywatelskiego w procesie transformacji (w Tunezji, Egipcie i Libii), ze szczególnym uwzględnieniem wsparcia roli kobiet w tym procesie. Szczególnie burzliwa sytuacja w Jemenie spowodowała konieczność zaniechania działań prowadzonych z udziałem rządowych organów ścigania. Kontynuowano natomiast działania mające na celu wzmocnienie pozycji społeczeństwa obywatelskiego;

· znacznego wsparcia udzielono również ludności palestyńskiej, m.in. dzięki zapewnieniu podstawowych dotacji na wynajem mających zapobiec wybuchowi kolejnego konfliktu w obozie dla uchodźców palestyńskich w Libanie. Pozwoliło to złagodzić ryzyko eskalacji i efektu domina w tej już i tak trudnej sytuacji panującej na Bliskim Wschodzie oraz – w szerszym zakresie – w regionie śródziemnomorskim. Zapewniono również pakiet środków nadzwyczajnych wspierających stabilizację społeczno-gospodarczą w Strefie Gazy mających wspomóc tworzenie nowych miejsc pracy i poprawić dostęp do wody. W celu ułatwienia przepływu towarów pomiędzy Izraelem a Strefą Gazy podjęta została decyzja o zmianie statusu przejścia granicznego Kerem Shalom;

· jeśli chodzi o proces pojednania i sprawiedliwość okresu przejściowego, przekazano środki finansowe na rzecz specjalnego trybunału w Libanie, który prowadzi dochodzenie w sprawie okoliczności zamordowania byłego premiera Rafika Hariri;

· kryzys wywołany suszą w Rogu Afryki w 2011 r. wymagał doraźnych działań pomocowych na masową skalę. W uzupełnieniu do działań humanitarnych prowadzonych przez UE i inne podmioty przedsięwzięto środki na rzecz odbudowy sektora rolniczego w Etiopii zmierzające do przywrócenia rynków i zdolności produkcyjnych w tym kraju. Susza miała również wpływ na bezpieczeństwo i sytuację polityczną w Somalii. W związku z tym sfinansowano działania takie jak rozminowywanie i działania powiązane mające ułatwić wysiłki na rzecz naprawy i odbudowy podejmowane w Mogadiszu i innych uprzednio niedostępnych częściach kraju;

· w dalszym ciągu wspierano kompleksowe podejście UE do walki z plagą piractwa w Rogu Afryki, przekazując środki finansowe na rzecz realizowanych przez UE–UNODC programów pomocy w prowadzeniu procesów o piractwo. Udzielenie tego typu pomocy wzmocniło również pozycję UE w negocjacjach umów o przekazywanie osób, prowadzonych z państwami tego regionu. Umowy te stanowiły niezbędny element powodzenia prowadzonej w ramach WPBiO unijnej operacji morskiej Atalanta skierowanej przeciwko piratom;

· nowo powstała Republika Sudanu Południowego otrzymała pomoc w celu zaradzenia lokalnym i międzypaństwowym problemom zagrażającym stabilności stosunków pomiędzy Sudanem i Sudanem Południowym, w szczególności w odniesieniu do obszarów w pobliżu wspólnej granicy;

· instrument wykorzystano również w związku z rozwojem sytuacji politycznej i zmianami w układzie sił politycznych i bezpieczeństwa. Jednym z przykładów jego wykorzystania w takim kontekście jest program wspierający nowy rząd Alassane Ouattary i niedawne wybory na Wybrzeżu Kości Słoniowej, czy też pomoc na rzecz reformy sektora bezpieczeństwa w Demokratycznej Republice Konga;

· w Nigerii, w regionie Delty Nigru, uruchomiono program na rzecz reintegracji byłych bojowników, mający ustabilizować sytuację w regionie;

· istotny wkład w realizację założeń unijnej strategii dotyczącej Sahelu stanowiła pomoc na zapewnienie źródeł dochodów oraz na działania w zakresie tworzenia nowych miejsc pracy;

· podjęto również szereg działań mających na celu złagodzenie narastających napięć społecznych grożących przerodzeniem się w konflikty między państwami. W ramach jednego z takich programów podjęto środki mające na celu złagodzenie napięć pomiędzy Kirgizami i Uzbekami w położonej w Azji Środkowej Kotlinie Fergańskiej, w ramach innego natomiast dążono do poprawy stosunków pomiędzy społecznością haitańską i dominikańską w Republice Dominikańskiej;

· podjęto szereg środków w celu zapewnienia decydującego wsparcia w zakresie organizacji wyborów na Haiti, w Kazachstanie i na Białorusi. W Afganistanie ze środków IfS wspierano prace niezależnej komisji wyborczej z myślą o rozwinięciu i wzmocnieniu przyszłych zdolności do przeprowadzania wyborów; a także

· w Kolumbii stworzono projekt mający wspierać utworzenie przestrzeni na potrzeby procesu dochodzenia prawdy, sprawiedliwości i pojednania, związanego z kwestią porwań i wymuszonych zaginięć.

6.2.        Kto uczestniczy w działaniach podejmowanych w reakcji na sytuację kryzysową w ramach IfS?

Środki reagowania w sytuacjach kryzysowych w ramach IfS opracowuje się w ścisłej współpracy z różnymi partnerami: społeczeństwem obywatelskim, administracją publiczną, państwami członkowskimi UE, instytucjami UE, państwami trzecimi i innymi podmiotami. Kluczową rolę pełnią delegatury UE, które umożliwiają szybkie ostrzeganie oraz opracowują koncepcje i warianty działania. W 2011 r. większość nowych środków „subdelegowano”[12] delegaturom UE, które wdrażały je w poszczególnych lokalizacjach. Ich znajomość lokalnych potrzeb i uwarunkowań jest koniecznym elementem powodzenia prowadzonych działań. Takie rozwiązanie umożliwia terminowe negocjacje z organami wykonawczymi i pozwala monitorować z bliska realizację tych często trudnych projektów. W związku z tym w 2011 r. delegatury UE były odpowiedzialne za rozdysponowanie 85 % zobowiązań oraz za 82 % płatności w ramach IfS.

Niektórym delegaturom UE obciążonym szczególnie dużą liczbą zadań dotyczących programów IfS nadal pomagał wyznaczony personel, którego finansowanie pokrywano ze środków pochodzących z pozycji budżetowej wsparcia administracyjnego IfS. Liczba pracowników zespołów w terenie odpowiadających za IfS w delegaturach UE utrzymywała się na poziomie 21, w tym siedmiu urzędników planujących reagowanie w sytuacjach kryzysowych na poziomie regionalnym, którzy wspomagali siedzibę główną w identyfikacji skutecznych interwencji, oraz 14 kierowników projektów IfS, którzy pracowali w delegaturach zarządzających znacznym lub złożonym portfolio IfS.

Na wykresie 4 przedstawiono kategorie partnerów wdrażających środki reagowania w sytuacjach kryzysowych zgodnie z art. 3. Podmioty niepubliczne zajmowały się wykonaniem 44 % budżetu IfS, natomiast organizacje należące do rodziny ONZ – wykonaniem 42 % budżetu. Znaczną rolę ONZ tłumaczy fakt, że działania w ramach IfS prowadzi się w niestabilnych warunkach, a organy ONZ to często jedne z nielicznych organów o silnej pozycji w terenie, zdolne reagować w oparciu o pomoc swych stabilnych sieci lokalnych. Realizacja działań przez rządy państw trzecich zwiększyła się w 2011 r. do poziomu 5 % (w poprzednim roku wdrożyły one działania odpowiadające 3 % budżetu). Biorąc jednak pod uwagę liczbę działań, największą liczbą projektów IfS zarządzają międzynarodowe i lokalne organizacje pozarządowe.

7.           Pomoc w przypadku stabilnych warunków współpracy (art. 4 rozporządzenia ustanawiającego IfS)

Komisja zapewnia programowanie roczne i zarządzanie pomocą udzielaną w stabilnych warunkach współpracy na mocy art. 4. W 2011 r. przyjęto następujące roczne programy działania w ramach IfS: we wrześniu 2011 r. – w odniesieniu do art. 4 pkt. 1 (zagrożenia dla bezpieczeństwa i inne zagrożenia dla porządku publicznego); w październiku 2011 r. – w odniesieniu do art. 4 pkt. 2 (ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych); a w czerwcu 2011 r. – w odniesieniu do art. 4 pkt 3 (budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych). Aktualne szczegółowe informacje na temat działań podejmowanych na mocy poszczególnych przepisów – art. 4 pkt 1, art. 4 pkt 2 i art. 4 pkt 3 – przedstawiono w dokumencie roboczym służb Komisji nr II, towarzyszącym niniejszemu sprawozdaniu.

7.1.        Zagrożenia dla bezpieczeństwa (art. 4 pkt 1 rozporządzenia ustanawiającego IfS)

Programy opracowane w kontekście zagrożeń transregionalnych koncentrują się na budowaniu zdolności i są tworzone po przeprowadzeniu konsultacji z krajami będącymi beneficjentami. Zasadniczo zdolności w zakresie bezpieczeństwa wzmacnia się na poziomie krajowym, regionalnym oraz, ostatecznie, transregionalnym. Zgodnie z odpowiednio dostosowanym podejściem identyfikuje się najważniejsze państwa danego regionu i zdolności lokalnych organów wykonawczych oraz wzmacnia jednostki ds. bezpieczeństwa, powołując lub umacniając jednostki międzyinstytucjonalne. Następnie określa się regionalne funkcje koordynacyjne, w miarę możliwości korzystając z istniejących struktur, w celu wspierania współpracy na poziomie regionalnym i transregionalnym. Promuje się wymianę informacji za pośrednictwem regionalnych systemów informacyjnych. Dotyczy to różnych dziedzin: walki z handlem ludźmi i z przestępczością zorganizowaną wzdłuż szlaków kokainowych i heroinowych; nielegalnego handlu bronią palną oraz materiałami wybuchowymi; podnoszenia poziomu ochrony na morzu i bezpieczeństwa morskiego wzdłuż najważniejszych szlaków morskich; oraz budowania zdolności w regionach dotkniętych terroryzmem.

W 2011 r. na działania w wyżej wymienionych dziedzinach przeznaczono 30 mln EUR, a łączna kwota płatności wyniosła około 9,2 mln EUR. Do końca 2011 r. w ramach mechanizmu pomocy eksperckiej[13] zatrudniono ponad 100 ekspertów ze specjalistycznych organizacji publicznych lub publiczno-prywatnych z państw członkowskich UE, którzy wspólnie udostępnili swoją wiedzę fachową, dostarczając danych technicznych umożliwiających identyfikację i szczegółowe planowanie działań w ramach IfS, w tym rocznego programu działania na 2012 r., oraz wytyczając drogę dla pełnej realizacji działań przewidzianych w poprzednich rocznych programach działania. Obszary, w ramach których podejmowano działania, są następujące:

· w 2011 r. powstały dwie pierwsze wspólne prewencyjne grupy zadaniowe w portach lotniczych w Republice Zielonego Przylądka i Senegalu, mające wspierać walkę z przestępczością zorganizowaną na szlaku kokainowym (40 państw, 6 mln EUR w 2011 r. z ogólnej puli 19 mln EUR). W 22 portach lotniczych przeprowadzono tygodniowy projekt pod hasłem COCAIR, który pozwolił na przechwycenie znacznej ilości narkotyków;

· w dziesięciu państwach, m.in. w Iranie, Pakistanie i Afganistanie, trwały działania wspierające walkę z przestępczością zorganizowaną na szlaku heroinowym;

· program dotyczący najważniejszych szlaków morskich o budżecie 14,5 mln EUR (4,5 mln EUR w 2011 r.) obejmuje 17 nadmorskich krajów Zachodniego Oceanu Indyjskiego, Azji Południowo-Wschodniej i Zatoki Gwinejskiej. W ramach programu wspierane są zdolności krajów nadmorskich w zakresie wymiany informacji i egzekwowania prawa. Ma to zapewnić większe bezpieczeństwo ruchu morskiego dzięki przeciwdziałaniu aktom piractwa i napadom zbrojnym na morzu;

· szereg realizowanych projektów ma na celu zapobieganie terroryzmowi i zwalczenie tego zjawiska. Projekty te stanowią część globalnych wysiłków antyterrorystycznych i przyczyniają się m.in. do realizacji strategii ONZ w tym zakresie. Podpisano umowę o wartości 6,7 mln EUR dotyczącą zwalczania terroryzmu w regionie Sahelu. Ma ona na celu poprawę zdolności w zakresie wymiany informacji, wykrywania planowanych ataków terrorystycznych i reagowania na nie, zarówno na szczeblu operacyjnym, jak i sądowym. Współpraca z Pakistanem ma na celu poprawę systemu sądownictwa karnego w Pendżabie. W Azji Południowo-Wschodniej w ramach IfS podejmowane są działania na rzecz wspólnej inicjatywy UE-UNODC w zakresie walki z terroryzmem;

· cyberprzestępczość to stosunkowo nowy przejaw istniejących zagrożeń globalnych i transregionalnych, których nie można skutecznie zwalczać bez uwzględnienia elementów związanych z działalnością w sieci (na wzmocnienie zdolności organów ścigania, władz sądowniczych i cywilnych oraz na wdrażanie konwencji budapesztańskiej i działania zachęcające do przystępowania do tej konwencji przewidziano 3 mln EUR). Biorąc pod uwagę, że większość systemów operacyjnych infrastruktury krytycznej jest podłączonych do sieci, destabilizujące skutki ataków cybernetycznych lub przypadkowych awarii kluczowych sieci informacyjno-komunikacyjnych grożą potencjalną katastrofą. To właśnie z uwagi na te okoliczności w ramach IfS realizowane będą również działania dotyczące bezpieczeństwa cybernetycznego (na współpracę transregionalną oraz wdrażanie międzynarodowych standardów w dziedzinie znajomości zagrożeń, analizy podatności na zagrożenia, gotowości na wypadek sytuacji wyjątkowej, zarządzania alarmami i ich skutkami przewidziano kwotę 1,5 mln EUR);

· sfałszowane produkty lecznicze stanowią jedno z głównych zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa publicznego: zawierają zazwyczaj składniki złej jakości lub w niewłaściwych dawkach, bądź też są nieskuteczne, a w niektórych przypadkach nawet toksyczne. Mimo iż zagrożenie to ma zasięg ogólnoświatowy, szczególnie narażone na nie są kraje rozwijające się (na wzmocnienie ram prawnych – głownie dzięki konwencji w sprawie przestępczości medycznej – jak również na wzmocnienie zdolności wykrywania i analizowania podejrzanych produktów leczniczych, w tym zdolności dochodzeniowych policji i sądownictwa karnego w zakresie rozbijania globalnych sieci przestępczych i dezorganizacji ich działań przewidziano kwotę 5 mln EUR);

· w celu zwiększenia zdolności w zakresie zapobiegania nielegalnemu handlowi bronią strzelecką i lekką oraz zwalczania i kontrolowania tego zjawiska UE nadal wspierała koordynację i wdrażanie międzynarodowych protokołów i konwencji na obszarze Afryki subsaharyjskiej oraz Ameryki Środkowej i Południowej (w 2011 r.: 7,3 mln EUR w 41 krajach);

· ponadto w 2011 r. agencje państw członkowskich UE nadal zapewniały wiedzę specjalistyczną i korzystały z synergii w ramach mechanizmu pomocy eksperckiej ustanowionego na potrzeby długoterminowego planowania i wdrażania (priorytet 1 i 2) programów i projektów IfS (2,5 mln EUR w ramach rocznego programu działania na 2011 r.), w ramach którego od 2008 r. zrealizowano ponad 100 misji.

7.2.        Ograniczanie ryzyka w odniesieniu do materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych (CBRN) (art. 4 pkt 2 rozporządzenia ustanawiającego IfS)

W przeszłości działania w większości obszarów realizowano głównie w państwach byłego Związku Radzieckiego. W 2010 r. podjęto działania mające na celu rozszerzenie zasięgu geograficznego programu. Program rozszerzono o obszary: basenu Morza Śródziemnego, Bliskiego Wschodu, Azji Południowo-Wschodniej, Azji Środkowej, Zakaukazia i Afryki. Obecnie obejmuje on – oprócz państw byłego Związku Radzieckiego – około 40 nowych krajów.

Program CBRN obejmuje ryzyko naturalnych lub przypadkowych problemów w związku z wykorzystaniem materiałów chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych oraz ryzyko wykorzystania tych materiałów w złych zamiarach. Program ten ma na celu poprawę kultury bezpieczeństwa poprzez propagowanie najlepszych praktyk i podnoszenie ogólnego poziomu wiedzy o środkach ochrony i bezpieczeństwa. Przed 2010 r. poszczególne dziedziny były przedmiotem odrębnych działań[14]. Od 2010 r. „centra doskonałości” CBRN tworzone przez UE na całym świecie w ramach instrumentu zapewniają stopniowo jednolitą, zintegrowaną platformę działań we wszystkich dziedzinach, takich jak: monitorowanie granic, nielegalny handel, kontrola wywozu, bezpieczeństwo biologiczne, ochrona biologiczna itp. Wspomniane centra doskonałości dążą do wzmocnienia strategii ograniczania ryzyka CBRN poprzez opracowanie zindywidualizowanych pakietów pomocy (19 działań w pięciu regionach; 21,5 mln EUR w 2011 r.). Centra te będą głównym narzędziem budowania zdolności i wyrównywania potencjału w tym obszarze. W 2011 r. UE ustanowiła centrum doskonałości dla Azji Południowo-Wschodniej (na Filipinach), Europy Południowo-Wschodniej/Zakaukazia/Ukrainy (w Gruzji), Północnej Afryki (w Algierii), wybrzeża atlantyckiego (w Maroku) i Bliskiego Wschodu (w Jordanii). Pierwszych pięć sekretariatów regionalnych centrów doskonałości rozpoczęło działalność pod koniec 2011 r. Ponadto nawiązano również kontakty z państwami Azji Środkowej, Rady Współpracy Państw Zatoki i Afryki subsaharyjskiej.

Inne obszary, w ramach których podejmowane są działania:

· działania na rzecz pomocy i współpracy w zakresie kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania zaowocowały udaną realizacją programu w ponad 28 państwach na całym świecie. Zacieśniono współpracę z amerykańskim systemem kontroli wywozu i bezpieczeństwa granic (US EXBS);

· w celu zwiększenia bezpieczeństwa i ochrony przed zagrożeniami biologicznymi podjęto szereg działań mających zabezpieczyć obiekty w państwach Azji Środkowej, Kaukazu i Afryki (3.5 mln EUR w 2011 r.). Wspólnie z Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób rozpoczęto szeroko zakrojony program w dziedzinie zdrowia, obejmujący 17 państw spoza UE (3 mln EUR pod koniec 2010 r.);

· aby wspomóc inicjatywy na rzecz wielostronnych gwarancji jądrowych (MNA), podpisano umowę z MAEA dotyczącą wsparcia banku uranu niskowzbogaconego na użytek energii jądrowej (10 mln EUR w 2011 r.) Należący do MAEA i zarządzany przez tę agencję bank uranu niskowzbogaconego będzie zapewniał państwom wprowadzającym cywilne programy jądrowe bezpieczne paliwo, ograniczając w ten sposób powiązane ryzyko proliferacji;

· dzięki specjalnym centrom STCU i ISTC w Kijowie i Moskwie nadal wspierano działania w zakresie ponownych szkoleń i alternatywnego zatrudniania naukowców i inżynierów pracujących wcześniej w dziedzinach związanych z bronią, pochodzących z państw byłego Związku Radzieckiego. W Iraku kontynuowano wysiłki na rzecz angażowania naukowców zajmujących się wcześniej bronią w kompleksowe działania obejmujące likwidację, rozbiórkę i odkażanie obiektów jądrowych;

· ponadto nadal prowadzona jest walka z nielegalnym handlem materiałami CBRN oraz nieuczciwymi praktykami finansowymi w ramach działań realizowanych w Azji Środkowej i Południowo-Wschodniej oraz w Afryce Północnej. Podpisano umowę z MAEA dotyczącą wsparcia nowego laboratorium w Seibersdorfie (Austria), w którym służby agencji odpowiedzialne za bezpieczeństwo będą przeprowadzały analizy materiału jądrowego (5 mln EUR w 2011 r.).

7.3.        Budowanie zdolności do działania w sytuacjach przedkryzysowych i pokryzysowych (art. 4 pkt 3 rozporządzenia ustanawiającego IfS)

Roczny program działania na 2011 r.[15] obejmował osiem działań tematycznych w ramach tzw. Partnerstwa na rzecz budowania pokoju (PbP), w ramach którego partnerzy reprezentujący organizacje społeczeństwa obywatelskiego, organizacje międzynarodowe i regionalne oraz państwa członkowskie UE angażowali się w budowanie zdolności do działania w sytuacjach przed- i pokryzysowych (zob. wykres 5).

Wiele realizowanych w ciągu tego roku działań wspierało wysiłki ESDZ zarówno w zakresie zarządzania i reagowania kryzysowego, jak i zapobiegania konfliktom, w szczególności w odniesieniu do priorytetów określonych przez radę ds. zarządzania kryzysowego i nowo powołaną grupę ds. zapobiegania konfliktom. Wsparcie to polegało m.in. na dostarczeniu przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego danych analitycznych dotyczących konfliktów, merytorycznych informacji z terenu i wiedzy eksperckiej w zakresie wczesnego ostrzegania i zapobiegania konfliktom, zgodnie z konkluzjami Rady z czerwca 2011 r.[16]. Poniższe przykłady ilustrują obszary, w których w 2011 r. dokonano największych osiągnięć:

· dialog ze społeczeństwem obywatelskim i budowanie zdolności podmiotów niepublicznych w danym kraju: w ramach sieci na rzecz dialogu społeczeństwa obywatelskiego[17], stanowiącej forum dialogu UE i podmiotów niepublicznych na temat budowania pokoju, zorganizowano trzynaście spotkań tematycznych (np. zapobieganie konfliktom i wczesne ostrzeganie, reforma sektora bezpieczeństwa i kobiety, pokój i bezpieczeństwo) oraz poświęconych konkretnym państwom lub konkretnym konfliktom (np. spotkania dotyczące Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej[18], Wybrzeża Kości Słoniowej czy Armii Oporu Pana) w celu zapewnienia danych przydatnych w procesie kształtowania polityki UE;

· w celu budowania zdolności u podstaw w ramach dwunastu projektów angażujących społeczeństwo obywatelskie i obejmujących sześć krajów podjęto działania w obszarach takich jak mediacja i dialog, bezpieczeństwo ludzkie i rola kobiet. Dalsze działania w zakresie wczesnego ostrzegania koncentrowały się na rozpowszechnianiu wiedzy na temat czynników prowadzących do przeradzania się braku stabilności w konflikt oraz potencjalnych odnośnych środków zapobiegawczych;

· mediacja i dialog: UE wspierała działania dyżurnej grupy ekspertów ds. mediacji, działającej w ramach jednostki wsparcia ds. mediacji (MSU) Departamentu Spraw Politycznych ONZ, w zakresie zapewniania wiedzy eksperckiej dotyczącej mediacji przedstawicielom ONZ, państw członkowskich UE i innych organizacji międzynarodowych, regionalnych i lokalnych. Dwóch wspieranych ze środków UE ekspertów z MSU odbyło szesnaście podróży służbowych do ośmiu krajów[19]. Kolejne działanie IfS dotyczące Kenii skoncentrowało się na najważniejszych przyczynach przemocy powyborczej w 2007 r. w tym kraju[20] i wzmocniło zdolności podmiotów niepublicznych w zakresie łagodzenia konfliktów społecznych.

· zasoby naturalne a oceny potrzeb w sytuacji pokonfliktowej/ oceny potrzeb po klęsce żywiołowej (PCNA/PDNA): Eksperci z MSU przy ONZ zajmujący się zasobami naturalnymi i konfliktami uczestniczyli w opracowaniu szeroko zakrojonych badań dotyczących dorzecza Nilu oraz konfliktów terytorialnych ludności autochtonicznej w Chile i Panamie, pomagali również w przygotowaniach do dialogów krajowych na Bliskim Wschodzie oraz w Afryce Północnej. W ramach partnerstwa UE–ONZ na rzecz zapobiegania konfliktom i zrównoważonego gospodarowania gruntami i zasobami naturalnymi przygotowano praktyczne uwagi dotyczące gruntów, przemysłu wydobywczego, niedoboru zasobów środowiskowych i budowania zdolności. W ramach partnerstwa UE-ONZ-BŚ dotyczącego oceny potrzeb w sytuacjach pokonfliktowych i po klęskach żywiołowych biuro UNDOCO[21] przygotowało narzędzia internetowe na potrzeby ekspertów biorących udział w misjach oceny potrzeb. Opracowano również wspólne programy szkoleń i informacyjne – 170 członków personelu organizacji partnerskich i wielostronnych przeszło szkolenia wstępne, a 73 ekspertów wzięło udział w szkoleniach szczegółowych;

· budowanie pokoju i prawa człowieka ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży i kobiet: W ramach projektu „Młodzież i pokój”[22] podjęto szereg różnych działań w trzech regionach Bośni i Hercegowiny. Działania te dotyczyły m.in. upodmiotowienia organizacji młodzieżowych oraz obejmowały szkolenia w zakresie budowania pokoju i rozwijania wspólnoty;

· w Demokratycznej Republice Konga udzielono wsparcia aktywistkom działającym na rzecz praw kobiet, dzięki czemu mogły one uczestniczyć w dochodzeniu dotyczącym masowych gwałtów w Fizi dokonanych przez regularne oddziały Sił Zbrojnych Demokratycznej Republiki Konga (FARDC). W konsekwencji tych działań przywódca FARDC został skazany przez specjalny mobilny sąd ds. płci rozstrzygający w sprawach gwałtów. Podobne wyroki zapadły w pobliżu Kalehe i Maniema. W publicznych sesjach informacyjnych na temat rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1325 wzięło udział ponad 1000 kobiet, dzięki czemu odnotowano wzrost uczestnictwa kobiet w życiu politycznym i ich wpływu na politykę na obszarach objętych kampanią informacyjną[23];

· współpraca z organizacjami regionalnymi: Przy Sekretariacie Generalnym Ligii Państw Arabskich (LPA) utworzono operacyjne centrum ds. reagowania kryzysowego. Obecnie realizowany jest intensywny program szkoleń dla pracowników tego sekretariatu zajmujących się kwestiami wczesnego ostrzegania, analizy kryzysu oraz zarządzania działaniami podejmowanymi w odpowiedzi na kryzys. Wspomniany projekt ułatwił regularne kontakty oraz przyczynił się do zacieśnienia współpracy pomiędzy ESZD i Sekretariatem Generalnym LPA w odniesieniu do wielu sytuacji kryzysowych i innych kwestii ujętych we wspólnej agendzie UE–LPA;

· międzynarodowy dialog na temat budowania pokoju i państwowości: Od 2009 r. UE wspiera wspomniany dialog, prowadzony przez OECD[24]. W 2011 r. wsparcie to objęło szczególnie prace sekretariatu i czterech odnośnych grup roboczych, jak również pomoc w organizacji międzynarodowych spotkań. Na spotkaniu w Monrovii w czerwcu 2011 r. uzgodniono ostateczne źródła wiedzy i przedyskutowano projekt międzynarodowego planu działania, przedstawionego następnie w grudniu 2011 r. w Busanie podczas czwartego forum wysokiego szczebla w sprawie skuteczności pomocy;

· międzyagencyjny projekt realizowany w Nepalu, Ugandzie i Demokratycznej Republice Konga koncentrował się na kwestiach opracowywania, monitorowania i oceny działań na rzecz pokoju. Wzięło w nim udział 21 organizacji, m.in. międzynarodowe organizacje pozarządowe, lokalne podmioty społeczeństwa obywatelskiego oraz agencje rządowe, które wymieniły się najlepszymi praktykami; oraz

· współpraca z państwami członkowskimi UE: Dwuletni program współfinansowany w ramach IfS „Nowa inicjatywa europejska na rzecz cywilnego zarządzania kryzysowego” (ENTRi) ma na celu wzmocnienie zdolności personelu wysyłanego na międzynarodowe misje cywilnego zarządzania kryzysowego oraz pracującego przy takich misjach. Jednocześnie promuje on współpracę poszczególnych partnerów w zakresie działań szkoleniowych i harmonizuje podejście do tych działań. W ostatnim roku konsorcjum ENTRi, w skład którego wchodzi 13 podmiotów z państw członkowskich UE zapewniających szkolenia, zorganizowało 17 kursów (zarówno przygotowujących do misji, jak i kursów specjalistycznych), w których uczestniczyło 340 ekspertów 49 narodowości.

8.           Wnioski

Środki zrealizowane w 2011 r. w ramach IfS, uzupełniające inne działania podejmowane w ramach regionalnych i tematycznych instrumentów UE na rzecz rozwoju, misji pomocy humanitarnej i misji w ramach WPBiO, w znacznym stopniu pomogły UE w zapobieganiu konfliktom, utrzymywaniu pokoju, reagowaniu kryzysowym oraz wzmacnianiu bezpieczeństwa międzynarodowego zgodnie z art. 21 Traktatu o Unii Europejskiej. Od 2007 r. budżet przeznaczony na Instrument na rzecz Stabilności wzrósł ponad dwukrotnie – ze 139 mln EUR do 282 mln EUR w 2011 r. Piąty rok realizacji działań w ramach tego instrumentu pokazuje, że jest to sprawne narzędzie umożliwiające UE dynamiczne i terminowe reagowanie na wielorakie wyzwania na całym świecie. W 2011 r. wyzwania te obejmowały wydarzenia związane z arabską wiosną na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce, jak również skomplikowaną jak nigdy dotąd sytuację w Rogu Afryki.

Sprawne działanie IfS zostało potwierdzone we wnioskach przedstawionych w przygotowanym przez niezależnych konsultantów i opublikowanym w lipcu 2011 r. sprawozdaniu z ogólnej oceny programów realizowanych w ramach IfS. W sprawozdaniu tym, obejmującym okres od momentu wprowadzenia instrumentu, stwierdza się, że „IfS miał znaczny wpływ na wzmocnienie ogólnego znaczenia, skuteczności i efektywności działań UE w zakresie reagowania kryzysowego i gotowości”. Dodaje się również, że „IfS przyczynia się w dużym stopniu do zapewnienia spójności unijnej architektury działań na rzecz pokoju, bezpieczeństwa i rozwoju, jak również do zapewnienia pokoju i stabilności na świecie. Istotnym wkładem IfS w tę architekturę jest dowiedziona zdolność tego instrumentu do zapewniania szybkich, terminowych i stanowiących rodzaj katalizatora reakcji na sytuacje kryzysowe”[25].

[1]               Dz.U. L 327 z 24.11.2006, s. 1.

[2]               Instrument Pomocy Przedakcesyjnej (IPA); Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI); instrument finansowania współpracy na rzecz rozwoju (DCI); Europejski Fundusz Rozwoju (EFR); oraz Europejski Instrument na rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka (EIDHR); itd.

[3]               Maksymalny okres obowiązywania to 18 miesięcy przy przyspieszonych procedurach przyjmowania i wdrażania programów o wartości poniżej 20 mln EUR, zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE, EURATOM) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich, z późniejszymi zmianami, zwanym dalej rozporządzeniem finansowym, oraz z rozporządzeniem Komisji (WE, EURATOM) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającym szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia finansowego, zwanym dalej przepisami wykonawczymi.

[4]               Programy oparte na nadzwyczajnych środkach pomocy, mające na celu stworzenie warunków dla realizacji strategii współpracy UE. Ich czas trwania może być dłuższy. Jednocześnie ich przyjęcie wymaga więcej czasu z uwagi na dłuższy proces decyzyjny obejmujący również procedurę komitetową.

[5]               LRRD – Linking Relief, Reconstruction, and Development.

[6]               Wspólna polityka bezpieczeństwa i obrony (UE).

[7]               Zwane także „Partnerstwem na rzecz budowania pokoju” (PbP) w ramach IfS.

[8]               Decyzja Rady z dnia 26 lipca 2010 r. określająca organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (2010/427/UE), Dz.U. L 201.

[9]               Dyrekcja Generalna ds. Rozwoju i Współpracy – EuropeAid (Komisja Europejska).

[10]             Zob. dokument roboczy służb Komisji nr II towarzyszący niniejszemu sprawozdaniu „Instrument for Stability: Overview 2011 commitments and payments” (Instrument na rzecz Stabilności: przegląd środków na zobowiązania i płatności w 2011 r.)

[11]             Z uwzględnieniem 1 mln EUR środków przeznaczonych przez Parlament Europejski na projekt pilotażowy „Program na rzecz działań z zakresu budowania pokoju, prowadzonych przez organizacje pozarządowe”.

[12]             Odpowiedzialność prawna i finansowa za rozporządzanie środkami finansowymi UE, w tym w stosownych przypadkach uprawnienia w zakresie podpisywania i zmiany umów, przechodzi z siedziby Komisji Europejskiej na daną delegaturę UE.

[13]             Mechanizm pomocy eksperckiej, oparty na wiedzy specjalistów z organizacji publicznych lub publiczno-prywatnych z całej UE. Od 2008 r. eksperci z około 60 organizacji w 17 państwach członkowskich przeprowadzili ponad 100 misji.

[14]             Np. kontrola wywozu produktów podwójnego zastosowania, nielegalny handel, ukierunkowanie działalności naukowców dawniej zajmujących się bronią, kultura ochrony i bezpieczeństwa.

[15]             Dnia 30 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła roczny program działań na 2011 r. (http://www.eeas.europa.eu/ifs/docs/c_2011_4451_en.pdf).

[16]             Konkluzje Rady w sprawie zapobiegania konfliktom, 3101. posiedzenie Rady do Spraw Zagranicznych, Luksemburg, 20 czerwca 2011 r.

[17]             Siecią zarządza Europejskie Biuro Łącznikowe ds. Budowania Pokoju (EPLO).

[18]             Region MENA (Middle East and North Africa).

[19]             M.in. do Jordanii (wsparcie misji UNAMI); Kazachstanu (wsparcie UNRCCA w odniesieniu do regionu basenu Jeziora Aralskiego); Kenii (prace nad problemami w Somalii prowadzone z Nairobi); Kirgistanu (w celu wsparcia rządu kirgiskiego w opracowaniu krajowego programu zapobiegania konfliktom); oraz Kataru (wsparcie procesu rozmów pokojowych w Darfurze).

[20]             Projekt „Wzmocnienie podmiotów niepublicznych w zakresie zapobiegania konfliktom i ich rozwiązywania na terenach dotkniętych przemocą powyborczą w Kenii” zarządzany był przez fundację Konrad Adenauer Stiftung e.V.

[21]             Biuro ONZ ds. koordynacji działań rozwojowych (UN Development Operations Coordination Office).

[22]             Projektem tym zarządzała organizacja Care International.

[23]             Projekt dotyczący zaangażowania politycznego kobiet z Afganistanu, Demokratycznej Republiki Konga i Liberii w politykę na rzecz pokoju i bezpieczeństwa („Political Participation of Women from Afghanistan, Democratic Republic of Congo and Liberia in Peace and Security Policy”).

[24]             Międzynarodowa sieć ds. konfliktów i niestabilności (INCAF – International Network on Conflict and Fragility) pod egidą OECD.

[25]             International Conflict and Security Consulting: „Evaluation of the Crisis Response and Preparedness Components of the European Union’s Instrument for Stability”, sprawozdanie z lipca 2011 r.