52009DC0458

[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 15.9.2009

COM(2009) 458 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY, PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO, EUROPEJSKIEGO KOMITETU EKONOMICZNO-SPOŁECZNEGO I KOMITETU REGIONÓW

Spójność polityki na rzecz rozwoju – stworzenie ram politycznych dla podejścia obejmującego całą UE

SPIS TREŚCI

1. Wstęp 3

2. Ogólne zaangażowanie w sprawie spójności polityki na rzecz rozwoju 4

3. Dotychczasowe podejście UE do kwestii spójności polityki na rzecz rozwoju 5

4. Potrzeba nowego podejścia 7

4.1. Rosnący wpływ polityki wewnętrznej na stosunki zewnętrzne 7

4.2. Rosnące przepływy finansowe do krajów rozwijających się niezwiązane z oficjalną pomocą rozwojową 7

4.3. Stosowanie ulepszonych mechanizmów UE w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju oraz ustalanie priorytetów 7

4.4. Z punktu widzenia krajów rozwijających się 7

5. Stworzenie ram politycznych dla podejścia obejmującego całą UE 8

5.1. Ustalanie priorytetów 9

5.2. W kierunku rozszerzonej koncepcji oficjalnej pomocy rozwojowej 14

5.3. Stosowanie nowego podejścia w praktyce 14

6. Podsumowanie 15

WSTęP

Do krajów rozwijających się dotarła już trzecia fala kryzysu ekonomicznego i finansowego, która przyniosła skutki dużo poważniejsze, niż się spodziewano[1]. Prognozy na drugą połowę 2009 r. oraz rok 2010 są pesymistyczne. Przewiduje się, że w 2009 r. w ubóstwie będzie żyło ponad 50 mln ludzi więcej[2].

Kryzys przyczynił się do wzrostu przekonania, że nie wystarczy po prostu wrócić do poprzedniego stanu rzeczy. Kontynuacja działań w zakresie pomocy rozwojowej jest konieczna, ale niewystarczająca. Pod względem finansowym oznacza to, że oficjalna pomoc rozwojowa potrzebuje dodatkowego wsparcia z innych źródeł finansowania. Wykorzystanie potencjału rozwojowego tych dodatkowych przepływów finansowych zależy od starań, jakie podejmą kraje rozwijające się i ich partnerzy zewnętrzni, tacy jak UE, na rzecz stworzenia ram prawnych sprzyjających kwestiom rozwoju.

Kryzys ujawnił, do jakiego stopnia gospodarki krajowe uzależniły się od siebie wzajemnie i jaki wpływ ma jeden obszar polityki – w tym wypadku polityki finansowej – na inne obszary oraz na kraje rozwijające się.

Ale kryzys finansowy to tylko jeden z wielu przykładów. Bliskie powiązania w sferze ekonomicznej doprowadziły do sytuacji, w której prawie wszystkie decyzje polityczne podejmowane w krajach rozwiniętych mają pośrednie lub bezpośrednie skutki dla krajów rozwijających się oraz ich możliwości walki z ubóstwem i osiągnięcia milenijnych celów rozwoju. W opracowaniu UE z 2008 r. dotyczącym milenijnych celów rozwoju[3] określono trzy kategorie czynników mających wpływ na postępy w osiąganiu tych celów: polityka własna krajów rozwijających się, współpraca w zakresie rozwoju oraz globalne ramy polityczne, w tym polityka UE i jej wpływ na kraje rozwijające się. Wszystkie trzy kategorie uznaje się za istotne, niemniej jednak niniejszy komunikat poświęcony jest głównie polityce UE.

Pomimo wyraźnych dowodów na znaczenie spójności polityki na rzecz rozwoju oraz uzgodnień w tym zakresie na szczeblu politycznym, jest to złożona koncepcja i rządy wciąż borykają się z jej realizacją[4]. Konieczne są dalsze wysiłki w tym kierunku[5].

W oparciu o dwa pierwsze, sporządzane co dwa lata sprawozdania UE dotyczące spójności polityki na rzecz rozwoju[6], oraz w związku z wezwaniem do wypracowania podejścia obejmującego całą Unię[7] niniejszy komunikat zawiera ocenę podejścia UE do kwestii spójności polityki na rzecz rozwoju oraz sugestie dla Wspólnoty i państw członkowskich dotyczące wykorzystania koncepcji spójności w bardziej ukierunkowany, skuteczny i strategiczny sposób.

OGÓLNE ZAANGAżOWANIE W SPRAWIE SPÓJNOśCI POLITYKI NA RZECZ ROZWOJU

Podstawą prawną zaangażowania UE w kwestię spójności polityki na rzecz rozwoju jest art. 178 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, a w ogólniejszym wymiarze art. 3 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej dotyczący spójności wszystkich obszarów jej polityki i działań zewnętrznych. Traktat lizboński, jeśli zostanie ratyfikowany, będzie stanowił solidną podstawę prawną spójności polityki na rzecz rozwoju[8].

Ramy polityczne spójności polityki na rzecz rozwoju sformułowano w komunikacie na temat spójności polityki na rzecz rozwoju z kwietnia 2005 r., konkluzjach Rady z maja tego samego roku, Konsensusie europejskim w sprawie rozwoju przyjętym w grudniu 2005 r. oraz konkluzjach Rady dotyczących sprawozdania UE na temat spójności polityki na rzecz rozwoju z listopada 2007 r. Zobowiązania dotyczące spójności w poszczególnych obszarach podjęto w szczególności w konkluzjach Rady dotyczących bezpieczeństwa i rozwoju oraz konkluzjach dotyczących migracji, obydwu przyjętych w listopadzie 2007 r., a także w konkluzjach Rady z maja 2008 r. dotyczących zmian klimatu, energii, biopaliw, migracji i badań, przyjętych w następstwie dokumentu roboczego służb Komisji na temat spójności polityki na rzecz rozwoju. Oprócz tych dwunastu obszarów zobowiązania podjęto również np. w odniesieniu do właściwego zarządzania w sferze podatków, gdzie Komisja będzie badać pozytywne efekty synergii z celami w zakresie rozwoju[9].

DOTYCHCZASOWE PODEJśCIE UE DO KWESTII SPÓJNOśCI POLITYKI NA RZECZ ROZWOJU

W ciągu ostatnich lat w UE znacząco wzrosła rola spójności polityki na rzecz rozwoju. W pierwszej fazie skoncentrowano się na zobowiązaniach podjętych w tym zakresie w 2005 r. Szczegółowe zobowiązania podjęte w 12 obszarach polityki stanowiły już konkretne działania[10].

W fazie drugiej przystąpiono do realizacji podjętych zobowiązań, poprawy działania mechanizmów wspierających spójność polityki na rzecz rozwoju, takich jak ocena skutków i konsultacje pomiędzy służbami, a także ich skuteczniejszego wykorzystania, szczególnie poprzez utworzenie programu prac prezydencji w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju oraz wcześniejsze ustalenie najważniejszych zaplanowanych inicjatyw Komisji mogących mieć wpływ na kraje rozwijające się.

Podobnie jak pierwsze sprawozdanie UE na temat spójności polityki na rzecz rozwoju z 2007 r., również sprawozdanie za rok 2009 zawiera ocenę postępów w 12 obszarach polityki oraz w odniesieniu do mechanizmów instytucjonalnych[11]. Państwa członkowskie, ogólnie rzecz biorąc, pozytywnie oceniają ogólny postęp osiągnięty od 2007 r., co widać na poniższym wykresie ilustrującym wyniki UE (Wspólnoty i państw członkowskich)[12].

[pic]

Dobrym przykładem pozytywnego efektu synergii między różnymi obszarami polityki jest przyjęty niedawno pakiet klimatyczno-energetyczny[13], oferujący ogromne możliwości produkcji i wykorzystania ekologicznych biopaliw w krajach rozwijających się. Kolejnym przykładem jest polityka w dziedzinie badań naukowych, która przyczyniła się do rozwoju poprzez finansowanie projektów badawczych między innymi w dziedzinie zdrowia, bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność, nauk społecznych i humanistycznych.

Niestety, należy również wspomnieć o zjawiskach mniej pozytywnych. Problemy napotykane na poziomie krajowym mają często negatywny wpływ na działania unijne i bywa, że oba te czynniki potęgują się nawzajem. Za najważniejsze czynniki w postępach w osiąganiu spójności polityki na rzecz rozwoju państwa członkowskie uznają wolę polityczną i nadanie odpowiedniej rangi ograniczaniu ubóstwa na świecie. Rozbieżne interesy mogą czasem utrudniać zapewnienie jednolitego stanowiska, a wyniki działań UE w różnych obszarach polityki są bardzo różne[14].

POTRZEBA NOWEGO PODEJśCIA

Zobowiązania w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju podjęte w 2005 r. stanowiły pomocne ramy dla dotychczasowych działań UE w tym obszarze. Nowa sytuacja zmusza nas jednak do ponownego przyjrzenia się naszemu podejściu do tej kwestii.

Rosnący wpływ polityki wewnętrznej na stosunki zewnętrzne

Koncepcja spójności polityki na rzecz rozwoju powstała w czasach, gdy stosunki UE z krajami rozwijającymi się dotyczyły głównie współpracy rozwojowej i handlu, a inne obszary polityki wywoływały czasem w tych krajach skutki uboczne, osłabiające działania na rzecz rozwoju.

Dziś sytuacja wygląda jednak inaczej. W związku z bliskimi powiązaniami i coraz intensywniejszą globalizacją skutki uboczne innych obszarów polityki UE na kraje rozwijające się są coraz bardziej systematyczne. Są na to liczne przykłady, poczynając od przepisów w dziedzinie ochrony środowiska i konsumentów, kończąc na decyzjach w zakresie migracji i bezpieczeństwa.

Wraz z zacieraniem się podziału między polityką zewnętrzną i wewnętrzną, do tego stopnia, że czasem zanikają zarówno jego empiryczne podstawy jak i polityczna wartość, konieczne staje się coraz częstsze uwzględnianie koncepcji spójności polityki na rzecz rozwoju.

Rosnące przepływy finansowe do krajów rozwijających się niezwiązane z oficjalną pomocą rozwojową

Coraz większemu wpływowi polityki UE na kraje rozwijające się towarzyszą rosnące przepływy finansowe do krajów rozwijających się niezwiązane z oficjalną pomocą rozwojową. W ciągu ostatnich lat znacznie wzrosły zarówno prywatne jak i publiczne, niezwiązane z oficjalną pomocą rozwojową, przepływy finansowe do krajów rozwijających się, w tym do Afryki.

Wpływ tych przepływów finansowych na rozwój zależy przede wszystkim od jakości ram politycznych oraz tego, na ile sprzyjają one rozwojowi. Niezwykle istotne jest więc zwiększenie spójności różnych obszarów polityki z celami w zakresie rozwoju.

Poprzez wstrzymanie lub nawet odwrócenie tej tendencji obecny kryzys pokazał, jak ważne są wspomniane przepływy. W związku z tym w konkluzjach Rady dotyczących kryzysu podkreśla się znaczenie uruchomienia wszystkich możliwych źródeł finansowania na rzecz rozwoju[15], kładąc nacisk na znaczenie, jakie ma ukierunkowane na rozwój wsparcie w obszarach badań i technologii, pokoju i bezpieczeństwa, migracji, odnawialnych źródeł energii oraz zmian klimatu. Aby umożliwić obszarowi rozwoju skorzystanie na tych przepływach finansowych, Rada podkreśla znaczenie ram politycznych i sugeruje UE wypracowanie podejścia obejmującego całą Unię z uwzględnieniem wszystkich instrumentów i procesów oraz z poszanowaniem spójności polityki na rzecz rozwoju[16].

Stosowanie ulepszonych mechanizmów UE w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju oraz ustalanie priorytetów

Dzięki działalności sprawozdawczej na temat postępów w 12 obszarach polityki wzrosła świadomość społeczna w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju. Umożliwiło to UE wypracowanie niezbędnych instrumentów i umiejętności w celu upowszechniania tej koncepcji. W rezultacie UE może dziś prowadzić bardziej aktywne i skoncentrowane działania w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju. Ocena polityki rozwojowej UE przeprowadzona w 2007 r. przez Komitet Pomocy Rozwojowej (DAC) OECD sugerowała przeprowadzenie przeglądu zobowiązań w obszarze spójności, aby zagwarantować, że uwaga i środki skierowane są na obszary priorytetowe[17]. Austria i Szwecja poszły już w tym kierunku i wybrały obszary priorytetowe w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju[18].

Z punktu widzenia krajów rozwijających się

Zainteresowanie krajów rozwijających się szerszą polityką UE stale rośnie, czego dowodem był niedawny wniosek o prowadzenie formalnych konsultacji w kwestiach spójności polityki na rzecz rozwoju zgodnie z art. 12 umowy z Kotonu[19]. Kwestia spójności została również zgłoszona przez obie strony jako element przeglądu tej umowy, planowanego na rok 2010.

UE podjęła wiele działań w celu większego wsparcia celów związanych z rozwojem za pomocą inicjatyw UE, jednak rola krajów rozwijających się była w tym procesie ograniczona. Niektóre kraje wykazują się pewną aktywnością, podczas gdy dla innych – zwykle najbiedniejszych – jest to trudniejsze, zazwyczaj z powodu ograniczonych możliwości.

W zmienionych wytycznych Komisji w sprawie oceny skutków podkreślono, że zainteresowane podmioty w krajach rozwijających się powinny być informowane o planowanych inicjatywach, które mogą mieć dla nich znaczenie, oraz aktywnie włączane w proces konsultacji[20].

STWORZENIE RAM POLITYCZNYCH DLA PODEJśCIA OBEJMUJąCEGO CAłą UE

W świetle tych wszystkich zmian UE powinna teraz przyjąć bardziej strategiczne, systematyczne i partnerskie podejście do kwestii spójności polityki na rzecz rozwoju. UE powinna oczywiście nadal uwzględniać cele dotyczące rozwoju we wszystkich obszarach polityki mogących mieć wpływ na kraje rozwijające się, wykorzystując wszystkie instrumenty, które stworzono lub usprawniono w celu wspierania spójności polityki na rzecz rozwoju. Uwagę polityczną należy jednak skoncentrować na kilku najważniejszych kwestiach.

W następstwie konkluzji Rady w sprawie wspierania krajów rozwijających się w walce z kryzysem oraz dyskusji na forach G8 i OECD, UE powinna pracować nad spójnością polityki na rzecz rozwoju jako częścią podejścia obejmującego całą Unię poprzez opracowanie ram politycznych w celu lepszego wykorzystania innych obszarów polityki i przepływów finansowych niezwiązanych z oficjalną pomocą rozwojową do osiągania celów w zakresie rozwoju. „Oddziaływanie na politykę rozwoju za pomocą działań w innych obszarach, mających wpływ na wyniki w zakresie rozwoju” to dokładnie to, czego potrzeba w dzisiejszej nowej sytuacji na świecie[21]. Jednocześnie UE będzie wykorzystywać swoje źródła oficjalnej pomocy rozwojowej w celu zrównoważenia finansowania niezwiązanego z tą pomocą, np. poprzez zwiększenie zdolności krajów rozwijających się w obszarach badań lub rybołówstwa[22].

Doświadczenie powinno nas nauczyć trzech rzeczy, które trzeba wziąć pod uwagę podczas dostosowywania koncepcji spójności polityki na rzecz rozwoju do nowych realiów politycznych. Po pierwsze, w celu lepszej realizacji swego podejścia UE musi skupić się na kilku priorytetach z zakresu spójności polityki na rzecz rozwoju oraz z wyprzedzeniem uwzględniać cele dotyczące rozwoju podczas decydowania o wybranych inicjatywach. Po drugie, UE musi zwiększyć wysiłki w celu uruchomienia środków niezwiązanych z oficjalną pomocą rozwojową i lepszego wykorzystania potencjału tych publicznych i prywatnych przepływów finansowych na rzecz rozwoju. Po trzecie, UE powinna położyć większy nacisk na dialog z krajami rozwijającymi się dotyczący kwestii spójności polityki na rzecz rozwoju.

W tym celu Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, opracuje program prac w obszarze spójności polityki na rzecz rozwoju, określający priorytety i przedstawiający jak UE, za pomocą wszystkich swoich instrumentów i procesów, przyczynia się do osiągania celów w zakresie rozwoju. Celem tego programu będzie nadanie impulsu politycznego, określenie środków finansowych potrzebnych na realizację priorytetów w obszarze spójności polityki na rzecz rozwoju oraz opracowanie wyraźnych celów.

Ustalanie priorytetów

Program prac w obszarze spójności polityki na rzecz rozwoju skoncentruje się na kilku kwestiach priorytetowych, które określą wspólnie Komisja i państwa członkowskie.

Przy wyborze tych kwestii można kierować się czterema kryteriami. Za punkt wyjścia powinien służyć program polityki UE w takim zakresie, w jakim celem spójności polityki na rzecz rozwoju jest ograniczenie negatywnego wpływu decyzji politycznych i inicjatyw prawodawczych UE na kraje rozwijające się oraz wzmocnienie ich powiązań z celami w zakresie rozwoju. Wybrane kwestie priorytetowe powinny naturalnie mieć znaczenie z punktu widzenia krajów rozwijających się oraz być istotne dla osiągnięcia milenijnych celów rozwoju. Jednocześnie inicjatywy te powinny oferować wystarczające konkretne możliwości, aby uznać je za sprzyjające rozwojowi i przyczyniające się do korzystnej dla rozwoju polityki lub ram prawnych. Kwestie priorytetowe powinny być również związane z długoterminowym programem działań. Ma to znaczenie, ponieważ – jak wynika z doświadczenia – zwiększanie spójności różnych obszarów polityki z celami w zakresie rozwoju wymaga zainwestowania czasu i wysiłku, począwszy od określenia możliwego wpływu na kraje rozwijające się, poprzez koordynację działań UE aż po nadanie im koniecznego impulsu politycznego. Wszystkie te kroki są czasochłonne, a ich opłacalność jest bardziej prawdopodobna, jeśli dana kwestia jest wpisana w długoterminowy program działań.

Priorytety w obszarze spójności polityki na rzecz rozwoju powinny:

- zajmować wysokie miejsce w programie działań UE

- być istotne dla krajów rozwijających się i dla osiągnięcia milenijnych celów rozwoju

- oferować konkretne możliwości uwzględnienia celów w obszarze rozwoju

- być związane z długoterminowym programem działań

Propozycje kwestii priorytetowych

W oparciu o sprawozdanie UE na temat spójności polityki na rzecz rozwoju z 2009 r. oraz międzynarodową debatę na temat powszechnych dóbr publicznych, jako podstawę rozmów z państwami członkowskimi zaproponowano następujące tematy (wszystkie mają duży wpływ na milenijne cele rozwoju):

- walka ze zmianami klimatu: uwzględnianie elementów dotyczących rozwoju w obszarach polityki UE

- zagwarantowanie globalnego bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność: uwzględnianie wymiaru międzynarodowego, w tym potrzeb krajów rozwijających się, w polityce UE

- wykorzystywanie migracji z korzyścią dla rozwoju

- szukanie możliwości wykorzystania praw własności intelektualnej w obszarze rozwoju

- wspieranie bezpieczeństwa i budowanie pokoju na rzecz rozwoju

Negocjacje dotyczące okresu po 2012 r. prowadzone w roku 2009 na mocy Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu są kamieniem milowym w walce ze zmianami klimatu oraz wspieraniu efektu synergii ze współpracą w obszarze rozwoju, przy wykorzystaniu instrumentów mających za zadanie wzmocnienie słabych punktów, pomoc w przystosowaniu się do zmian klimatu, opracowanie strategii niskoemisyjnych oraz wykorzystanie możliwości łagodzenia skutków. Można to osiągnąć np. począwszy od (i) dalszego wykorzystywania możliwości oferowanych przez Globalny Fundusz Efektywności Energetycznej oraz Energii Odnawialnej (GEEREF), który propaguje inwestycje w czyste i odnawialne źródła energii oraz (ii) wysiłków podejmowanych w całej UE na rzecz objęcia istniejącymi instrumentami współpracy problemów i działań związanych ze skutkami zmian klimatu oraz słabych punktów i konieczności przystosowania się do zmian klimatu, poprzez (iii) zaakcentowanie dialogu politycznego i konkretnych środków w ramach światowego sojuszu na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym, aż po (iv) opracowanie, wraz z najbardziej podatnymi na zagrożenia krajami rozwijającymi się, wspólnej wizji podkreślającej konieczność spójności naszych działań w obszarze zmian klimatu, energii i rozwoju. Jeżeli z możliwości ekonomicznych, jakie oferuje zrównoważona „ekologizacja” gospodarki w krajach rozwiniętych, rozwijających się i o gospodarkach wschodzących, będą mogli skorzystać wszyscy, wówczas powinny one umożliwić osiągnięcie dwóch celów: ograniczenia zmian klimatu oraz zmniejszenia ubóstwa poprzez zastosowanie spójnych i wzajemnie uzupełniających się strategii i działań. Taka wspólna wizja zrównoważonego rozwoju powinna pomóc zagwarantować zgodę wszystkich stron na ambitne i innowacyjne zobowiązania w ramach działań zaplanowanych na okres po 2012 r. zgodnie z Ramową Konwencją Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu.

Temat bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność na świecie często powracał w latach 2007/2008 i prawdopodobnie w najbliższej przyszłości pozostanie priorytetem w polityce europejskiej i międzynarodowej. Wynika to z bieżących wydarzeń na rynkach rolnych, zmian klimatu i ich skutków, tendencji demograficznych w krajach rozwijających się, zmian modelu konsumpcji w krajach o gospodarkach wschodzących, a także ograniczonych nowych obszarów dostępnych pod uprawę, szczególnie na terenie Afryki subsaharyjskiej. Aby wyżywić wciąż rosnącą liczbę ludności, konieczne będzie podwojenie produkcji żywności do 2050 r.[23]. Wiąże się to ze zwiększeniem produkcji rolnej, szczególnie w krajach rozwijających się, przy jednoczesnym zapewnieniu przestrzegania zasad zrównoważonego rozwoju. Konieczne będzie, aby UE nadal uwzględniała realia przyszłości oraz potrzeby i problemy krajów rozwijających się w swojej polityce wewnętrznej, w tym w obszarze rolnictwa, handlu, zmian klimatu i badań. UE podejmie również dialog z krajami rozwijającymi się na temat możliwości realizacji regionalnej polityki rolnej w oparciu o doświadczenia zgromadzone podczas realizacji wspólnej polityki rolnej (WPR) w celu zapewnienia bezpieczeństwa zaopatrzenia w żywność na poziomie regionalnym i lokalnym.

Migracja i mobilność, pod warunkiem odpowiedniego zarządzania nimi, pomagają ograniczyć ubóstwo w krajach rozwijających się i tym samym przyczyniają się, pośrednio lub bezpośrednio, do osiągnięcia milenijnych celów rozwoju i zwiększenia potencjału we wszystkich krajach. W sytuacji obecnego światowego chaosu gospodarczego i finansowego bardzo ważne jest utrzymanie długoterminowego zobowiązania UE dotyczącego otwartości UE, odpowiadając na zapotrzebowanie systemów gospodarczych i tendencji demograficznych UE w szerszej perspektywie globalnej. Unia Europejska stara się, aby dzięki spójności polityki na rzecz rozwoju oraz globalnemu podejściu do kwestii migracji udało się wykorzystać pozytywne skutki migracji z korzyścią zarówno dla UE, jak i krajów partnerskich. Prawdziwym wyzwaniem będzie w nadchodzących latach wykazanie, czy UE i państwa członkowskie mogą i potrafią zaoferować realne możliwości migracji i mobilności obywatelom krajów rozwijających się, poszukującym szans na zdobycie wykształcenia i legalnego zatrudnienia w UE. W wielu obszarach realizacja zadań już się rozpoczęła i powinna być kontynuowana (szczególnie w obszarze przekazów pieniężnych emigrantów, zwiększonej mobilności i silniejszych związków z diasporami). Program działań wymaga jednak rozwinięcia, szczególnie w obszarze migracji zarobkowej oraz problemu odpływu wykwalifikowanych kadr, który np. w sektorze zdrowia powoduje ogromne braki personelu medycznego w wielu krajach rozwijających się Więcej uwagi wymagają również nowe kwestie takie jak wpływ, jaki mają na migrację zmiany klimatu.

Ochrona i egzekwowanie przepisów o prawach własności intelektualnej to ważne elementy wspierania innowacji technologicznych oraz transferu i upowszechniania technologii. Własność intelektualna może być istotnym narzędziem rozwoju społeczno-ekonomicznego w krajach rozwijających się i może wpłynąć na wszystkie aspekty zrównoważonego rozwoju – ekonomiczne, społeczne i te dotyczące ochrony środowiska – w tym na stymulację kreatywności i innowacji, ułatwienia w handlu, inwestycje, konkurencyjność, zdrowie publiczne, bezpieczeństwo zaopatrzenia w żywność, ochronę i wykorzystanie tradycyjnej wiedzy oraz bioróżnorodność.

Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) określa poziom ochrony praw własności intelektualnej między członkami Światowej Organizacji Handlu oraz zawiera postanowienia dotyczące wspierania i propagowania transferu technologii w celu utworzenia realnej i solidnej bazy technologicznej w krajach najmniej rozwiniętych. WE bierze czynny udział w międzynarodowych debatach na temat praw własności intelektualnej, prowadzonych między innymi na forum Światowej Organizacji Handlu oraz Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO). Przykłady wyników tych debat to ratyfikacja poprawki do porozumienia TRIPS w celu poprawy dostępu do opatentowanych leków w przypadkach szczególnych problemów w obszarze zdrowia publicznego oraz wspieranie wniosków mających pomóc ludności autochtonicznej wykorzystywać jej tradycyjną wiedzę i zasoby genetyczne oraz stosować oznaczenia geograficzne. Światowa strategia i plan działań w sprawie innowacji, własności intelektualnej i zdrowia publicznego przyjęta przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia w maju 2008 r. również wnosi ważny element do obszaru rozwoju poprzez dążenie do poprawy dostępu do leków i rozwiązania problemu chorób zaniedbanych.

Celem spójności polityki na rzecz rozwoju jest jak najlepsze wykorzystanie praw własności intelektualnej na rzecz zwiększenia dobrobytu w krajach rozwijających się, a szczególnie w krajach najmniej rozwiniętych. Kraje te mogą np. wiele zrobić w zakresie lepszego wykorzystania ram prawnych istniejących w obszarze własności intelektualnej w odniesieniu do lokalnych posiadaczy praw. Pomogłoby to stworzyć bardziej atrakcyjne warunki do inwestowania oraz zapewnić rozpowszechnianie i wykorzystanie informacji ujawnianych poprzez różne systemy praw własności intelektualnej.

WE zamierza bardziej aktywnie analizować różne obszary, na które prawa własności intelektualnej mogą mieć wpływ pod kątem rozwoju, a także szukać sposobów na lepsze wykorzystanie tych praw w obszarze rozwoju oraz, w szerszym wymiarze, w większym stopniu zwiększyć ich wpływ na rozwój.

Rada, państwa członkowskie i Komisja poczyniły znaczne postępy w zakresie wzmacniania związków między kwestiami bezpieczeństwa i rozwoju [24]. Aby działania te mogły mieć ciąg dalszy, określono cztery najważniejsze obszary: planowanie strategiczne, reforma sektora bezpieczeństwa, partnerstwa z organizacjami regionalnymi i lokalnymi oraz związek między pomocą humanitarną i bezpieczeństwem. Powinno to zaowocować lepszą koordynacją między różnymi podmiotami w UE oraz skutecznym upoważnieniem do prowadzenia operacji z wykorzystaniem pokojowych sił wojskowych, sił policyjnych i cywilnych, a także innymi środkami na rzecz stabilizacji. Dzięki takiemu szeroko zakrojonemu planowi budowania pokoju powstaną warunki konieczne do osiągnięcia milenijnych celów rozwoju.

W kierunku rozszerzonej koncepcji oficjalnej pomocy rozwojowej

Przepływy finansowe niezwiązane z oficjalną pomocą rozwojową są istotne z punktu widzenia rozwoju, ale ich wpływ na kraje rozwijające się zależy od ram politycznych. Program działań w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju zawiera ramy polityczne umożliwiające wykorzystanie potencjału tych przepływów finansowych na rzecz rozwoju oraz zwiększenie ich znaczenia dla rozwoju zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i państw członkowskich. Należy jednak zauważyć, że szereg tych przepływów do krajów rozwijających się zależy w dużym stopniu od działań osób prywatnych i podmiotów gospodarczych. Dzieje się tak w przypadku np. inwestycji, przekazów pieniężnych emigrantów i transferu technologii. Najważniejszym zadaniem rządów – zarówno w krajach rozwiniętych jak i rozwijających się – będzie więc zapewnienie wspierającego i sprzyjającego rozwojowi otoczenia regulacyjnego.

Program działań w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju będzie zawierał wytyczne dotyczące rozszerzonej koncepcji oficjalnej pomocy rozwojowej oraz zapewniania i kontrolowania źródeł finansowania przeznaczonych na zrównoważony rozwój i powszechne dobra publiczne, ale niezwiązanych z oficjalną pomocą rozwojową.

Przyczyni się on również do dyskusji o kolejnych perspektywach finansowych UE, a szczególnie o strukturze wydatków zewnętrznych oraz ustaleniu przepływów pieniężnych z instrumentów finansowych związanych z polityką wewnętrzną do krajów rozwijających się.

Stosowanie nowego podejścia w praktyce

Więcej aktywnego zaangażowania/kwestie organizacyjne

W celu kontynuacji działań związanych z priorytetami w zakresie spójności polityki na rzecz rozwoju, zgodnie z programem działań w tym zakresie, państwa członkowskie i Komisja będą wykorzystywały wszystkie dostępne instrumenty, aby zwiększyć spójność polityki na rzecz rozwoju, w tym konsultacje pomiędzy służbami, ocenę skutków oraz grupy złożone z przedstawicieli różnych służb, aby uzyskać niezbędną wiedzę i ustalić opcje strategiczne.

Działania te powinny być wspierane przez prezydencję i Radę, między innymi poprzez organizowanie wspólnych spotkań, zarówno roboczych jak i na poziomie ministerialnym.

Sporządzane co dwa lata sprawozdanie UE dotyczące spójności polityki na rzecz rozwoju będzie się skupiać przede wszystkim na kwestiach priorytetowych.

Więcej partnerstwa

Kraje rozwijające się wykazują coraz większe zainteresowanie szerszym programem UE. UE będzie wykorzystywać to zainteresowanie i konsultować się z krajami rozwijającymi się w kwestiach priorytetowych z zakresu spójności polityki na rzecz rozwoju, aby ocenić wpływ polityki UE na możliwości tych krajów co do osiągnięcia milenijnych celów rozwoju. W wytycznych dotyczących oceny skutków znajduje się zapis dotyczący konsultacji z przedstawicielami z krajów rozwijających się. Komisja będzie przykładać szczególną wagę do dialogu z krajami rozwijającymi się na temat priorytetów z zakresu spójności polityki na rzecz rozwoju.

PODSUMOWANIE

Pomoc odgrywa znaczącą rolę we wspieraniu wysiłków krajów rozwijających się w ograniczaniu ubóstwa i osiąganiu milenijnych celów rozwoju. Sama w sobie nie jest ona jednak wystarczająca. Uwzględniając różne kwestie o znaczeniu światowym, UE może zrobić znacznie więcej dla wzmocnienia pozytywnego wpływu swoich decyzji politycznych podejmowanych w różnych obszarach na rozwój. Ponadto wykorzystywanie potencjału przepływów finansowych niezwiązanych z oficjalną pomocą finansową na rzecz rozwoju może być bardzo skutecznych podejściem. „ Musimy zawęzić nasz cel i rozszerzyć gamę instrumentów”[25].

[1] COM(2009) 160 wersja końcowa z 8.4.2009 r.: Wsparcie krajów rozwijających się w pokonywaniu kryzysu oraz SEC (2009) 445/2 z 8.4.2009 r.: Millennium Development Goals: Impact of the Financial Crisis on Developing Countries (Milenijne cele rozwoju: wpływ kryzysu finansowego na kraje rozwijające się).

[2] The Global Monitoring Report 2009. A Development Emergency (Globalne sprawozdanie monitorujące za rok 2009. Kryzys w obszarze rozwoju), Bank Światowy, 2009 r. Zob. również The Millennium Development Goals Report (Sprawozdanie z osiągania milenijnych celów rozwoju), ONZ, 2009 r.

[3] Millennium Development Goals at Midpoint: Where do we stand and where do we need to go? (Milenijne cele rozwoju w połowie drogi: gdzie jesteśmy dziś i w jakim kierunku powinniśmy iść jutro?), wrzesień 2008 r., François Bourguignon, Agnès Bénassy-Quéré, Stefan Dercon, Antonio Estache, Jan Willem Gunning, Ravi Kanbur, Stephan Klasen, Simon Maxwell, Jean-Philippe Platteau, Amedeo Spadaro. Opracowanie sporządzone w ramach Europejskiego sprawozdania w sprawie rozwoju.

[4] Wytyczne polityczne OECD, grudzień 2008 r. – Policy Coherence for Development – Lessons Learned (Spójność polityki na rzecz rozwoju – zdobyte doświadczenia).

[5] Np. Komitet Pomocy Rozwojowej OECD zastanawia się obecnie nad tym, jak „zwiększyć i przyspieszyć działania wspierające spójność polityki na rzecz rozwoju”. Zob. dokument podsumowujący debatę: Investing in development – a common cause in a changing world (Inwestycja w rozwój – wspólna sprawa w zmieniającym się świecie), OED DAC z 14.5.2009 r.

[6] Dokument Rady nr 10018/09 z 18.5.2009 r., konkluzje Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych, pkt 15.

[7] SEC (2007) 1202 z 20.09.2007 r. oraz SEC (2009)XXX z xx.xx.2009 r.

[8] W art. 21 ust. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej w rozdziale „Postanowienia ogólne o działaniach zewnętrznych Unii” zrównoważony rozwój i likwidację ubóstwa uznano za cele działań zewnętrznych Unii. Stwierdza się tam również, że UE dąży do osiągnięcia tych celów przy opracowywaniu i wprowadzaniu w życie swoich działań zewnętrznych w różnych dziedzinach oraz tych aspektów innych obszarów swojej polityki, które wiążą się z polityką zewnętrzną. Artykuł 208 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej stanowi nową wersję art. 178 mówiącego o spójności i jest sformułowany niemal identycznie.

[9] COM(2009) 201 z 28.4.2009 r., komunikat „Wspieranie dobrych rządów w dziedzinie opodatkowania”; COM(2009) 160 z 8.4.2009 r., komunikat „Wsparcie krajów rozwijających się w pokonywaniu kryzysu”.

[10] Handel, ochrona środowiska, zmiany klimatu, bezpieczeństwo, rolnictwo, rybołówstwo, społeczny wymiar globalizacji, zatrudnienie i godna praca, migracja, badania, społeczeństwo informacyjne, transport, energia.

[11] SEC (2009)XXX z xx.xx.2009 r., Sprawozdanie UE na temat spójności polityki na rzecz rozwoju za rok 2009.

[12] Wykres sporządzony w oparciu o odpowiedzi państw członkowskich na kwestionariusz z 2009 r. dotyczący spójności polityki na rzecz rozwoju przygotowany przez Komisję Europejską.

[13] Ogólne informacje na ten temat można znaleźć w komunikacie prasowym Komisji Europejskiej IP/08/1998 z 17.12.2008 r. Informacje dodatkowe znajdują się na stronie: http://ec.europa.eu/environment/climat/climate_action.htm .

[14] Zob. SEC (2009)XXX z xx.xx.2009 r., Sprawozdanie UE na temat spójności polityki na rzecz rozwoju za rok 2009.

[15] Dokument Rady nr 10018/09 z 18.5.2009 r., konkluzje Rady w sprawie wspierania krajów rozwijających się w walce z kryzysem, pkt 15.

[16] Jw.

[17] Development Assistance Committee (DAC) Peer Review of the European Community (Wzajemna ocena Wspólnoty Europejskiej przeprowadzona przez Komitet Pomocy Rozwojowej (DAC)), OECD, 2007 r. s.35.

[18] SEC (2009)XXX z xx.xx.2009 r., Sprawozdanie UE na temat spójności polityki na rzecz rozwoju za rok 2009.

[19] Jw.

[20] SEC(2009) 92 z 15.1.2009 r. Więcej informacji na temat oceny skutków w Komisji Europejskiej można znaleźć na stronie: http://ec.europa.eu/governance/impact/index_en.htm

[21] Za: Investing in development – a common cause in a changing world (Inwestycja w rozwój – wspólna sprawa w zmieniającym się świecie), OED DAC, 14.5.2009 r.

[22] SEC(2008) 434 z 9.4.2008 r., Policy Coherence for Development – Climate Change/Energy/Biofuels, Migration and Research (Spójność polityki na rzecz rozwoju – zmiany klimatu/energia/biopaliwa, migracja i badania).

[23] Agencja prasowa Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), 4.2.2009 r., http://www.fao.org/news/story/en/item/9962/icode/

[24] SEC (2009)XXX z xx.xx.2009 r., Sprawozdanie UE na temat spójności polityki na rzecz rozwoju za rok 2009, rozdział na temat bezpieczeństwa.

[25] Paul Collier, The Bottom Billion , Oxford University Press 2007 r., s. 192.