52007DC0554

[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 25.9.2007

KOM(2007) 554 wersja ostateczna

DOKUMENT ROBOCZY KOMISJI

Sprawozdanie z realizacji planu działania pod tytułem „Promowanie nauki języków obcych i różnorodności językowej” {SEC(2007)1222}

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie 5

2. Propagowanie nauki języków obcych i różnorodności językowej 5

3. Efekty planu działań – zwiększone znaczenie polityki językowej krajowego i europejskiego szczebla 7

4. Najważniejsze rezultaty 8

5. Wykonanie planu działań w strategicznych obszarach 11

5.1. Obszar strategiczny nr 1: uczenie się języków przez całe życie 11

Austria: Komitet Językowy 11

Bułgaria: Ogólnokrajowa reforma 11

Finlandia: Fińska polityka edukacji językowej 11

Luksemburg: ponowne dostosowanie systemu nauki języków obcych 12

Zjednoczone Królestwo: uczenie się języków bez względu na wiek 12

5.1.1. Cel „Język ojczysty + dwa inne języki”: jak najwcześniejszy start 12

5.1.2. Uczenie się języków w szkolnictwie i szkoleniach na poziomie średnim 13

Estonia, Francja, Niemcy, Litwa, Słowenia i Hiszpania: klasy europejskie / nauczanie dwujęzyczne 13

Grecja: wielotematyczna koncepcja języków 13

Niemcy, Niderlandy, Francja, Finlandia i Austria: CertiLingua, zwana europejskim wzorcowym przykładem kompetencji w dziedzinie wielojęzyczności, kultury europejskiej i międzynarodowej 13

5.1.3. Upowszechnianie zintegrowanej nauki języka wraz z treścią innego przedmiotu (CLIL) 14

5.1.4. Nauka języków w szkolnictwie wyższym 15

Belgia, Republika Czeska, Rumunia: Edukacja interdyscyplinarna na poziomie uniwersyteckim 15

5.1.5. Kształcenie językowe dorosłych 15

Belgia, Republika Czeska: bony uprawniające do edukacji językowej oraz zasoby językowe w Internecie 16

Irlandia, Słowenia i Hiszpania: możliwości nauki języków obcych dla dorosłych 16

5.1.6. Osoby o specjalnych potrzebach uczące się języków 16

Austria i Estonia: język migowy uznany za język mniejszości 17

5.1.7. Dostępne języki 17

Austria, Francja, Niemcy, Grecja: nauka języków najbliższych sąsiadów 17

5.2. Obszar strategiczny nr 2: poprawa jakości nauczania języków 17

5.2.1. Szkoły sprzyjające nauce języków 17

Finlandia: język przybyszów językiem wykładowym 17

Włochy: inicjatywa „rozmawiaj z całym światem” 18

5.2.2. Praktyka zajęć językowych 18

5.2.3. Kształcenie nauczycieli języków obcych 18

Austria, Republika Czeska, Niemcy i Polska: kursy podwójne dla nauczycieli języków obcych 18

Luksemburg: kształcenie nauczycieli wielojęzycznych 18

5.2.4. Zasoby nauczycieli języków obcych 19

Estonia, Polska i inne kraje Europy Środkowo-Wschodniej przekwalifikowywanie nauczycieli języków 19

Rumunia: podyplomowe kształcenie na odległość dla nauczycieli wiejskich 19

5.2.5. Sprawdziany językowe 20

Liczne kraje: wykorzystanie poziomów CEFR w ocenie biegłości językowej 20

Niderlandy: profil znajomości języków 20

Francja, Włochy i Luksemburg: poświadczanie kompetencji językowych w systemie zagranicznym 20

5.3. Obszar strategiczny nr 3: Tworzenie otoczenia sprzyjającego nauce języków 21

5.3.1. Otwarta koncepcja różnorodności językowej 21

Finlandia, Norwegia i Szwecja: szkoły dwujęzyczne w rejonach nadgranicznych 22

Włochy, Austria i Słowenia: projekt Cromo 22

Słowacja, kraje naddunajskie: propagowanie języków i kultur krajów sąsiadujących 22

Szwecja: Edukacja wielokulturowa w nauczaniu przedszkolnym 22

Wielka Brytania: kształcenie rodziców w przekazywaniu dwujęzyczności na łonie rodziny 22

5.3.2. Budowanie wspólnot sprzyjających językom obcym 22

5.3.3. Poprawa dostępu do zasobów oraz liczby podejmujących naukę języków 23

5.4. Ramy dalszego postępu 23

5.4.1. Świadomie podejmowane decyzje 23

5.4.2. Skuteczniejsze dzielenie się wiedzą przez praktyków 24

5.4.3. Przejrzyste procedury dotyczące kontynuacji planu działania 25

6. Wnioski 25

WPROWADZENIE

Języki leżą u podstaw projektu europejskiego: odzwierciedlając różnorodność kultur pozwalają jednocześnie na ich głębsze zrozumienie. Komisja Europejska ma bez wątpienia ważną rolę do odegrania w umacnianiu oraz uzupełnianiu działań państw członkowskich na rzecz propagowania wielojęzyczności: obywatele posługujący się wieloma językami mogą w pełni korzystać z przywileju swobody poruszania się po terytorium Unii Europejskiej i mogą się łatwiej zintegrować, podejmując pracę lub naukę w obcym kraju. Znajomość języków jest nadzwyczaj poszukiwanym atutem w pracy w przedsiębiorstwach prywatnych, a zdolności językowe ułatwiają znalezienie pracy. Języki to podstawowe narzędzia umożliwiające komunikację. Znajomość większej ich liczby pozwala poznać inne kultury i poprawia porozumienie międzykulturowe – zarówno w Europie, jak i na całym świecie.

Wielojęzyczność, z której uczyniono osobny, samodzielny resort na poziomie europejskim, świadczy o wadze, jaką do języków przywiązują Europejczycy, oraz o pilnej potrzebie działań na najwyższym szczeblu politycznym zmierzających do propagowania wielojęzyczności.

Propagowanie wielojęzyczności leży we wspólnych kompetencjach Komisji i państw członkowskich, które już podjęły znaczące kroki w kierunku przystosowania swojej polityki edukacyjnej mając na uwadze doskonalenie umiejętności językowych uczących się na wszystkich poziomach. Jest to istotny postęp, dzięki któremu Komisja i państwa członkowskie mogą dać wyraz swoim wysiłkom na rzecz realizacji wspólnych celów.

Niniejsze sprawozdanie zarysowuje podstawowe wyniki realizacji planu działania zatytułowanego „Promowanie nauki języków obcych i różnorodności językowej w latach 2004-2006” na poziomie europejskim, jak również krajowym. Uwypuklone zostały również najważniejsze z obecnych tendencji w reformowaniu systemów oświaty w celu sprawniejszego propagowania nauki języków obcych, wraz z podsumowaniem osiągnięć trzech lat, a ponadto przedstawiono założenia dla dalszych działań w dziedzinie polityki wielojęzyczności.

2. PROPAGOWANIE NAUKI JęZYKÓW OBCYCH I RÓżNORODNOśCI JęZYKOWEJ

Zaangażowanie Komisji Europejskiej w dziedzinie propagowania nauki języków obcych i różnorodności językowej jest długofalowe. Pierwszy przekrojowy program upowszechniania nauczania i nauki języków obcych pod nazwą Lingua wszedł w życie w 1989 r., a od tego czasu języki znajdują się nieprzerwanie na poczesnym miejscu programów europejskich w dziedzinie oświaty i szkoleń.

Z końcem obchodów Europejskiego Roku Języków w 2001 r. Parlament Europejski wraz z Radą przyjął rezolucje, zachęcające Komisję Europejską do podjęcia dalszych działań na rzecz propagowania języków. W roku 2002 szefowie państw i rządów obradujący na szczycie w Barcelonie złożyli polityczne zobowiązanie poprawy umiejętności podstawowych, w szczególności przez zapewnienie nauki dwóch języków obcych rozpoczynanej wcześnie przez wszystkie dzieci. W roku 2003 Parlament Europejski przyjął sprawozdanie z własnej inicjatywy, zwracając się do Komisji o zwiększenie starań na rzecz języków regionalnych i rzadziej używanych w kontekście rozszerzenia i różnorodności kulturalnej[1].

Komisja ogłosiła swój plan działania „Promowanie nauki języków obcych i różnorodności językowej”[2] w odpowiedzi na wezwanie Rady i Parlamentu, uwzględniając przy tym ustalenia, jakie przyniosły szeroko zakrojone konsultacje przeprowadzone w latach 2002-2003. W owym czasie dzisiejsza strategia lizbońska na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia była jeszcze w fazie początkowej. Poprawa poziomu nauczania języków obcych została wymieniona wśród szczególnych celów programu „Edukacja i Szkolenie 2010”, stanowiącego edukacyjno-szkoleniowy aspekt strategii lizbońskiej[3].Zawarty w nim długofalowy program służący osiągnięciu przez politykę europejską wspólnych celów oraz metoda otwartej koordynacji umożliwiającej bliską współpracę z państwami członkowskimi pobudziły współpracę polityczną w dziedzinie języków.

Przede wszystkim komunikacja w językach obcych znajduje się na liście ośmiu kluczowych kompetencji w uczeniu się przez całe życie, jakie wymienia zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r.[4] Następnie udało się rozwinąć szczególnie owocną współpracę z państwami członkowskimi za pomocą językowej grupy roboczej, która gromadzi urzędników służby cywilnej wyższego szczebla państw członkowskich UE odpowiedzialnych za politykę w dziedzinie języków. Grupa obraduje regularnie w celu wymiany wiedzy i dobrych praktyk. Zaangażowanie grupy było nadzwyczaj istotne dla kontynuacji planu działania na poziomie krajowym.

Na poziomie Komisji rosnącą wagę polityki w sferze języków odzwierciedlono dobitnie w 2005 r. przez wskazanie wielojęzyczności jako odrębnej dziedziny, za którą odpowiada komisarz Figel’. To z kolei doprowadziło do określenia strategii w dziedzinie wielojęzyczności obejmującej zarówno działania zewnętrzne, jak i wewnętrzne, określonej w komunikacie Komisji zatytułowanym „Nowa strategia ramowa w sprawie wielojęzyczności”[5]. Równocześnie Komisja rozpoczęła prace nad europejskim wskaźnikiem kompetencji językowych – zgodnie z żądaniem Rady z Barcelony – mającym posłużyć ocenie stopnia znajomości dwóch języków obcych nabytej przez uczniów kończących szkołę podstawową[6]. Wielojęzyczność stanowi najważniejszą płaszczyznę przybliżenia Europy do potrzeb jej obywateli. Dlatego też z chwilą powołania komisarza Orbana w styczniu 2007 r., uczyniono z niej odrębną sferę kompetencji komisarza. Obszar tej dziedziny stale się poszerza, objąwszy już uczenie się przez całe życie, w szczególności w obszarach języków i przedsiębiorstw oraz wnosząc wkład do obchodów Roku Dialogu Międzykulturowego (2008).

3. EFEKTY PLANU DZIAłAń – ZWIęKSZONE ZNACZENIE POLITYKI JęZYKOWEJ KRAJOWEGO I EUROPEJSKIEGO SZCZEBLA

Plan działania wytyczył główne cele, które mają być realizowane w trzech strategicznych obszarach: 1. uczenie się przez całe życie, 2. poprawa jakości nauczania języków, 3. tworzenie otoczenia sprzyjającego nauce języków. Czwarty rozdział, poświęcony Ramom dalszego postępu omawia ogólny rozwój polityki językowej zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim.

Plan działania zawiera 47 propozycji konkretnych działań Komisji w określonych ramach czasowych (2004-2006), wymagających przeglądu w 2007 r. Zachęcił jednocześnie państwa członkowskie do podjęcia działań zmierzających do realizacji celów, z zastrzeżeniem, że ich osiągnięcie w ciągu zaledwie trzech lat nie będzie łatwe.

Można ogólnie stwierdzić, że tak Komisja jak również państwa członkowskie dokonały znaczących postępów w realizacji działań zapowiedzianych w planie działania . W wyniku podjętych inicjatyw zagadnienia propagowania nauki języków, różnorodności językowej oraz całej sfery wielojęzyczności wyraźnie nabrały wagi z punktu widzenia polityki w tej dziedzinie .

Na poziomie Komisji wykonanie planu działania koncentrowało się na kwestiach wielojęzyczności, przy niesłabnących staraniach skupionych na propagowaniu języków w programach w dziedzinie edukacji oraz szkoleń.

W sferze polityki przedstawiony został zakres strategicznych zagadnień wymagających omówienia oraz współpracy z państwami członkowskimi, pozwalający na ustrukturyzowaną wymianę dobrych praktyk oraz ukierunkowanie działań na konkretne rezultaty. Badania, konferencje, seminaria i inne inicjatywy w dziedzinie wymiany informacji zapowiedziane przez plan działania oraz przeprowadzone przez Komisję ożywiły debatę z udziałem polityków oraz praktyków, pomagając w pogłębieniu świadomości społecznej kluczowych zagadnień językowych oraz zaplecza dla określania polityki, jak również nauczania języków na wysokim poziomie.

Na poziomie programowym plan działania wzywał do strategicznego wykorzystania programów edukacyjnych i szkoleniowych w celu pełnego wykorzystania ich potencjału na polu propagowania nauczania języków oraz różnorodności językowej. Określanie priorytetów oraz wzywanie do specjalnych działań informacyjnych przyniosło znaczące efekty. Dzięki programom Sokrates i Leonardo da Vinci zainwestowano prawie 150 mln euro w działania związane z celem nauki języków w latach 2004-2006. Nakłady te wzrosły o 66 % w stosunku do okresu 2000-2002.

Plan działania miał posłużyć za ramy dla działań na poziomie krajowym. Tendencja zmierzająca do reform systemów oświaty, pozwalających na wdrożenie zasady nauczania języka ojczystego i dwóch języków obcych, zgodnie z założeniami szczytu w Barcelonie, występowała już wcześniej w pewnej liczbie państw członkowskich, niektóre z państw przyznały natomiast, że to plan działań wpłynął na ich decyzję o podjęciu reform. Głównym efektem ogłoszenia planu działań na szczeblu krajowym było ukierunkowanie i wzmocnienie krajowych założeń politycznych na rzecz podjęcia działań w strategicznych obszarach ustalonych przez plan działania oraz w zgodzie z jego założeniami. Po upływie trzech lat można stwierdzić, że polityka językowa poszczególnych państw jest ogólnie bardziej spójna: osiągnięto ogólny konsens w dziedzinie podstawowych zagadnień w rodzaju istotnego znaczenia znajomości języków jako kluczowej umiejętności z punktu widzenia uczenia się przez całe życie, potrzeby podejmowania przez uczniów nauki dwóch języków obcych już na poziomie nauczania początkowego, jak również konieczności nauczania języków na wysokim poziomie oraz przejrzystego systemu oceny umiejętności. Jakkolwiek poszczególne kraje startowały z różnych pułapów i nie działały z równą prędkością, reformy sprowadzały się przede wszystkim do następujących dziedzin:

- całościowy przegląd systemu oświaty pod kątem koncepcji uczenia się języków przez całe życie;

- wprowadzenie wczesnej nauki języków w nauczaniu początkowym, a nawet przedszkolnym;

- stopniowe wprowadzanie zintegrowanej nauki języka i treści („CLIL”, z ang. Content and Language Integrated Learning [7]) do programów nauczania;

- zwiększenie oferty językowej w szkolnictwie na poziomie średnim;

- zwiększenie nakładów na kształcenie nauczycieli języków;

- przegląd programów nauczania, systemu egzaminów i świadectw w celu uzgodnienia ich z Europejskim systemem opisu kształcenia językowego;

- Wykorzystanie programów europejskich i narzędzi wypracowanych przez Komisję oraz Radę Europy dla celów przeglądu krajowych systemów edukacji, opracowanie odpowiednich materiałów i sprawdzianów oraz propagowanie kształcenia nauczycieli języków za granicą, jak również współpracy europejskiej między placówkami oświaty.

4. NAJWAżNIEJSZE REZULTATY

Zgodnie z planem działania należało podjąć 47 konkretnych działań zmierzających do wdrożenia celów politycznych na poziomie Komisji przy uwzględnieniu kompetencji Komisji oraz dostępnego budżetu. Komisja wywiązała się z niemal wszystkich działań. Spośród 47 działań, 41 zostanie wykonanych przed końcem 2007 r., (z czego 33 już ukończono, a 8 kolejnych będzie ukończonych do końca roku), 5 zostanie wdrożonych w ramach programu uczenia się przez całe życie (LLP, od Lifelong Learning Programme ) w latach 2007-2013. Jeden z projektów został odwołany, jego wyniki podjęto jednak częściowo w kolejnym działaniu .

Konkretne wyniki wdrożenia planu działania są następujące:

- Przebudowa stron językowych w ramach portalu Europa (I.4.1[8]) umożliwiających dostęp do informacji i zasobów językowych skierowanych w szczególności do dorosłych uczniów oraz nauczycieli języków, a także przedstawiających inicjatywy informacyjne realizowane na poziomie krajowym mające na celu promowanie uczenia się języków i mobilność za granicą (II.3.1 i III.3.2). Ogólnie uznana potrzeba powszechnego pogłębienia świadomości w zakresie korzyści płynących z uczenia się języków doprowadziła do utworzenia rocznego budżetu na kampanie informacyjne dotyczące języków w ramach programu uczenia się przez całe życie (IV.3.1).

- Przeprowadzenie 13 ogólnoeuropejskich badań (z których 10 ukończono, a 3 są na końcowym etapie realizacji) w celu określenia kontekstu, wskazania precedensów i sporządzenia listy dobrych praktyk i innowacyjnych metod w zakresie konkretnych kwestii językowych. Badania te obejmują szczególnie nowatorskie analizy takie jak: „ Europejski profil kształcenia nauczycieli języków ” (II.3.2); „ Szczególne potrzeby dotyczące kształcenia w Europie – nauczanie i nauka języków ” (I.5.1), „ Lingo: 50 sposobów motywacji uczących się języka ” (IV.1.1) oraz „ Wpływ niewystarczającej znajomości języków obcych w przedsiębiorstwach na europejską gospodarkę ” (IV.1.3). Ostatnie z wymienionych badań jest pierwszym krokiem zmierzającym ku rozszerzeniu polityki wielojęzyczności na potrzeby przedsiębiorstw. Podczas konferencji na temat kompetencji językowych i międzykulturowych, która odbędzie się 21 września 2007 r. w Brukseli, omawiane będą kwestie biegłości językowej jako atutu konkurencyjnej Europy.

- Zorganizowanie 6 europejskich konferencji i seminariów na temat języków. Wśród tych wydarzeń znalazły się europejska konferencja na temat metody CLIL (I.2.6), na której po raz pierwszy zwrócono uwagę europejskich decydentów na CLIL, zorganizowana w 2005 r. podczas prezydencji luksemburskiej oraz europejska konferencja na temat języków regionalnych i mniejszości w systemie edukacyjnym (III.1.1), która zgromadziła uczestników z całej Europy w celu wymiany doświadczeń wskazujących, w jaki sposób można skutecznie uczyć języków regionalnych i mniejszości nowe pokolenia.

- Realizacja 17 działań w formie programów mających na celu lepsze promowanie uczenia się języków poprzez programy europejskie. Chodziło głównie o programy Sokrates i Leonardo, a także programy w zakresie miast partnerskich, e-learningu, kultury, młodzieży oraz programy ramowe w dziedzinie badań, które obejmowały priorytety dotyczące działań na rzecz języków wraz ze szczególnym wsparciem przygotowania językowego poprzedzającego mobilność. Trzynaście spośród tych działań zostało pomyślnie zrealizowanych, dwa są prawie zakończone, a dwa kolejne są w trakcie realizacji. Ponadto wymienione działania będą wywierały długotrwały wpływ z uwagi na to, że nowa generacja programów na lata 2007-2013 (Program uczenia się przez całe życie, Kultura, Młodzież w Działaniu, Obywatele dla Europy oraz siódmy program ramowy na rzecz badań) położy większy nacisk na promowanie uczenia się języków i różnorodność językową .

- Wreszcie, ogólnie uznana potrzeba powszechnego pogłębienia świadomości w zakresie korzyści płynących z uczenia się języków doprowadziła do utworzenia rocznego budżetu na kampanie informacyjne dotyczące języków w ramach LLP, czyli programu uczenia się przez całe życie (IV.3.1).

Za pomocą programów Sokrates i Leonardo da Vinci zainwestowano o 66 % więcej w działania ukierunkowane na cele związane z celem nauki języków; w latach 2004-2006 ich roczny budżet wzrósł z 30 mln euro do blisko 50 mln euro.

Programy Sokrates i Leonardo da Vinci w latach 2004-2006 służyły wsparciu:

- 2951 szkolnych projektów językowych (przy 84 % wzrostu w porównaniu do lat 2000-2002),

- 3957 asystentur językowych (wzrost o 62 %),

- udział 9434 studentów Erasmusa w intensywnych językowych kursach przygotowawczych (wzrost o 160 %),

- 300 partnerstw w dziedzinie kształcenia dorosłych (wzrost o 689 %),

- 765 dotacji na staże szkoleniowe dla nauczycieli języków obcych uczących dorosłych (nowe działanie),

- 1820 dotacji na staże szkoleniowe dla nauczycieli języków obcych w ramach kształcenia zawodowego (wzrost o 143 %),

- 41 projektów Lingua mających na celu opracowanie nowych narzędzi nauki lub sprawdzianów umiejętności językowych (wzrost o 24 %),

- 39 projektów Lingua służących propagowaniu wiedzy o korzyściach płynących z nauki języków oraz przybliżeniu obywatelom możliwości nauki języków obywatelom (wzrost o 160 %),

Wymienione wyniki są zachęcające. W przypadku niektórych części programów można było oczekiwać czegoś więcej: na przykład liczba projektów językowych służących rozwojowi materiałów szkoleniowych dla nauczycieli uczących języków obcych w ramach programów Comenius, Grundtvig i Leonardo nie wzrastał w sposób ciągły i we wszystkich programach, podobnie liczba uczniów objętych projektami szkół językowych i nauczycieli języków otrzymujących dotacje szkoleniowe nie wzrastała. Ostatnio opublikowane badanie wskazuje, że podniósł się poziom umiejętności językowych uczestnicy programu Comenius – dotyczy to jednak głównie języka angielskiego, kosztem braku poprawy w innych językach. Analogiczna jest sytuacja dotacji na staże w ramach programu Comenius, służących w przeważającej mierze szkoleniom języka angielskiego, nie odzwierciedlając tym samym polityki propagowania różnorodności językowej i zwiększenia zakresu oferowanych języków.

Informacje na temat podjętych inicjatyw na szczeblu krajowym oparto na przekazanych Komisji przez państwa członkowskie sprawozdaniach krajowych z kontynuowania działań według planu działania na koniec 2006 r. (IV.1.1). Dwadzieścia spośród państw członkowskich (Austria, społeczność niderlandzkojęzyczna w Belgii, Bułgaria, Republika Czeska, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Irlandia, Litwa, Niderlandy, Norwegia, Polska, Słowenia, Słowacja, Hiszpania, Szwecja, Węgry, Włochy, i Zjednoczone Królestwo) sporządziło wyczerpujące sprawozdanie z krajowego wykonania planu działania, a kilka kolejnych (Cypr, Luksemburg, Niemcy i Rumunia). Wszystkie te źródła danych zostały przeanalizowane na zlecenie Komisji przez zewnętrznego konsultanta, który opracował sprawozdanie, nakreślając ogólne tendencje polityki państw członkowskich wraz z przeglądem wybranych dobrych praktyk. To niezależne sprawozdanie zostało omówione na forum językowej grupy roboczej, która dostarczyła informacje uzupełniające. Wybór dobrych praktyk przedstawianych w niniejszym dokumencie opiera się na tych pracach. Ma on charakter ilustracyjnego, a nie wyczerpującego opisu: ma dać pogląd na zakres i rodzaje działań podejmowanych na poziomie krajowym.

5. WYKONANIE PLANU DZIAłAń W STRATEGICZNYCH OBSZARACH

Następujące poniżej cztery części, odzwierciedlające strukturę planu działania (trzy obszary strategiczne oraz ramy dalszych postępów) zawiera szczegółowy opis wyników każdego z 47 działań, które cytowane są w tekście w nawiasach. Uzupełniający dokument roboczy służb Komisji zawiera tabele ukazujące stan działań i wyszczególniających rezultaty, źródła informacji oraz związane z tematem strony internetowe.

5.1. Obszar strategiczny nr 1: uczenie się języków przez całe życie

Plan działania umieszcza uczenie się języków w perspektywie uczenia się przez całe życie, nawołując do podjęcia odpowiednich działań zmierzających do wdrożenia takiej koncepcji. Na poziomie krajowym niektóre z państw przeprowadziły reformy swoich systemów według tej koncepcji, polegające na wprowadzeniu ciągłości między najróżniejszymi poziomami edukacji oraz opracowaniu systemów oceny pozwalających na sprawdzenie częściowych umiejętności oraz umożliwieniem powrotu do edukacji na późniejszych etapach.

Austria: Komitet Językowy

Austria korzysta obecnie z profilu krajowego Rady Europy dla oceny polityki nauczania i uczenia się przed podjęciem reform. Komitet Językowy złożony z przedstawicieli stron zainteresowanych i z udziałem partnerów społecznych obserwuje wszelkie kwestie związane z wielojęzycznością, koordynując wdrażanie celów lizbońskich oraz innych inicjatyw europejskich w dziedzinie języków, takich jak plan działania.

Bułgaria: Ogólnokrajowa reforma

Nauczanie języków jest integralną częścią obecnego modelu reformy edukacji przyjętego przez parlament w 2006 r. Jej celem jest zmiana struktury systemu edukacji poprzez wprowadzenie nauczania dwóch języków obcych we wszystkich szkołach oraz rok intensywnej nauki języka dla wszystkich uczniów w ósmej klasie.

Finlandia: Fińska polityka edukacji językowej

Rząd popierał projekt badań nad podstawowymi zasadami i celami polityki nauczania języków w perspektywie wielojęzyczności, uczenia się przez całe życie, a także integracji europejskiej. Ostateczne zalecenia są obecnie rozważane pod kątem poprawy systemu edukacji [9].

Węgry: Program Języki Świata.

Kompleksowa strategia rozwoju nauczania i nauki języków obcych została ogłoszona przez rząd, pod hasłem Program Języki Świata. Należą do niego: dodatkowe fundusze przeznaczone na projekty szkolne służące rozwiązaniu rozmaitych aspektów nauczania i uczenia się języków, wprowadzenie rocznej intensywnej nauki języka obcego jako roku kończącego kształcenie obowiązkowe, w którym przynajmniej 40 % nauki poświęcone jest językom obcym, nowy egzamin końcowy a także szereg wskazówek i wytycznych.

Luksemburg: ponowne dostosowanie systemu nauki języków obcych

Luksemburg przeprowadził w latach 2005-2006 ocenę własnej polityki językowej za pomocą profilu krajowego Rady Europy. Minister edukacji i kształcenia zawodowego sporządził następnie krajowy plan działania na lata 2007-2009 zatytułowany „ Plan de réajustement de l’enseignement des langues ” (Plan przekształcenia nauki języków) zawierający 66 przewidywanych działań obejmujących wszelkie aspekty nauczania języków oraz oceny, od żłobka i przedszkola aż po zakończenie szkoły średniej, przy jednoczesnym uwzględnieniu języków społeczności migrujących.

Zjednoczone Królestwo: uczenie się języków bez względu na wiek

Krajowa strategia w dziedzinie języków funkcjonuje w Wielkiej Brytanii od 2003 r. Strategia ta obejmuje naukę języków w każdym wieku i na każdym poziomie od najwcześniejszych lat po dorosłość i poziom uniwersytecki. Ma ona trzy przekrojowe cele: poprawę poziomu nauczania i uczenia się języków, wprowadzenie systemu uznawalności wykształcenia, oraz zwiększenie liczby uczących się języków na dalszych i wyższych etapach edukacji oraz kształcenia w zakładach pracy.

Na poziomie Wspólnoty programy na polu edukacji i kształcenia zwiększały swoje wsparcie dla przygotowania językowego osób uczestniczących w działaniach związanych z mobilnością (I.0.1): liczba osób podejmujących przygotowawczą naukę języków zwiększyła się dwukrotnie w samym programie Comenius (kształcenie nauczycieli), w programie Erasmus z kolei, liczba studentów uczestniczących w intensywnych kursach językowych zwiększyła się o niemal 40 %, podczas gdy program Leonardo da Vinci pozwolił na przekazanie 15,6 mln EUR na wspieranie przygotowania językowego i kulturowego, z czego skorzystało 175 tysięcy stażystów, uczniów, studentów i młodych pracowników wyjeżdżających za granicę, co stanowi wzrost o 77 % w porównaniu z okresem 2000-2002. Z kolei wsparcie na przygotowawcze kursy językowe w ramach programu uczenia się przez całe życie zostało rozszerzone na wszelkie odmiany mobilności.

5.1.1. Cel „Język ojczysty + dwa inne języki”: jak najwcześniejszy start

W ciągu ostatnich czterech lat większość państw członkowskich przeprowadziła reformy systemów oświaty (w nauczaniu początkowym, a w niektórych przypadkach również przedszkolnym) w celu przyspieszenia startu nauki języka obcego. Obserwuje się tendencję do zaczynania nauki drugiego języka (czy to obcego, czy też języka mniejszości lub mającego również status języka urzędowego) wcześniej, zazwyczaj w ciągu pierwszych trzech lat nauczania początkowego.

Naczelną trudnością, jaką napotyka się we wprowadzaniu tych reform jest brak odpowiednio wyszkolonych nauczycieli języków, zarówno wśród nauczycieli przedmiotów ogólnych jak i wyspecjalizowanych. W niektórych krajach wcześniejszy start uzupełniany jest wcześniejszym podjęciem nauki drugiego języka obcego (w ostatnich latach nauczania początkowego lub na początku edukacji na poziomie gimnazjalnym i wyższym). Takie rozwiązania powinno się propagować i upowszechniać.

Dla upowszechnienia wprowadzania nauki języka na jak najwcześniejszym etapie, Komisja sfinansowała wykonanie opracowania naukowego na temat podstawowych założeń metod glottodydaktyki w nauczaniu dzieci (I.1.1). W pracy tej uznano podstawową rolę nauczycieli we wczesnej nauce języków, zalecając rozpropagowanie wyników badań wśród praktyków, rozwijanie metodyki i narzędzi oceny i sprawdzania rzeczywistych umiejętności u dzieci, przy jednoczesnym poparciu idei rozpoczynania nauki języka obcego już w szkole podstawowej.

Co do informacji i działań polegających na tworzeniu sieci wymiany wiedzy, Komisja opracowała broszurę adresowaną do rodziców, zalecającą korzyści płynące z nauki języków, i zadecydowała o ukierunkowaniu kampanii informacyjnej sfinansowanej z programu uczenia się przez całe życie w pierwszym rzędzie na rodziców. Wspomagała również zorganizowane seminarium dla praktyków nauczania mające na celu przedstawienie wyników wspomnianego opracowania naukowego. W trosce o pobudzenie nawiązywania kontaktów między aktywnymi na tym polu organizacjami, wczesną naukę języków wprowadzono na listę priorytetów programu Comenius oraz sieci kontaktów w ramach kluczowego działania w dziedzinie języków w roku 2007 r. (I.1.3).

Program Sokrates wspierał wczesną naukę języków oraz związane z nią szkolenia nauczycieli, finansując 11 projektów Lingua (I.1.4) i przyznając niemal 4 tysiące językowych asystentur (wzrost o 13 %), w tym znaczną liczbę również w szkołach podstawowych i przedszkolach (I.1.5). Szkoły podstawowe i przedszkola będą w dalszym ciągu zachęcane do zapraszania asystentów językowych w ramach programu uczenia się przez całe życie.

5.1.2. Uczenie się języków w szkolnictwie i szkoleniach na poziomie średnim

Plan działania wezwał państwa członkowskie do podtrzymania swojego zobowiązania, by dać uczniom szansę podjęcia nauki przynajmniej dwóch języków obcych, ze szczególnym naciskiem na rzeczywistą zdolność komunikacji, umiejętność uczenia się języków oraz kompetencje w komunikacji międzykulturowej.

Estonia, Francja, Niemcy, Litwa, Słowenia i Hiszpania: klasy europejskie / nauczanie dwujęzyczne

W niektórych krajach wprowadzono klasy europejskie, w których prowadzi się intensywną naukę większej liczby języków, również w systemie CLIL, a szczególną uwagę przykłada się do współpracy europejskiej i kształcenia międzykulturowego. Inicjatywy tego rodzaju są nierzadko programami pilotażowymi, służącymi wprowadzeniu ich w przyszłości do ogólnego programu nauczania.

Grecja: wielotematyczna koncepcja języków

W efekcie reformy programów szkoły podstawowej i średniej, nauczanie języków uzyskało wymiar przekrojowy, wymagający zwiększonych nawiązań do nauczania języka ojczystego i innych przedmiotów. Szczególną uwagę przykłada się do podnoszenia poziomu wiedzy o różnorodności językowej i kulturalnej a także ćwiczenie umiejętności komunikacji międzykulturowej.

Niemcy, Niderlandy, Francja, Finlandia i Austria: CertiLingua, zwana europejskim wzorcowym przykładem kompetencji w dziedzinie wielojęzyczności, kultury europejskiej i międzynarodowej

Znak Certilingua został pomyślany jako uzupełnienie świadectwa ukończenia szkoły, wskazujące na poziom kompetencji w dziedzinie wielojęzyczności, kultury europejskiej i międzynarodowej osiągnięty przez ucznia w zakresie przynajmniej dwóch języków obcych . Szkoły przyznające dyplom Certilingua prowadzą przynajmniej jeden przedmiot w systemie CLIL, dążąc do osiągnięcia przez studenta kompetencji międzykulturowych poprzez pracę w projektach europejskich i międzynarodowych. Inicjatywa ta, będąca wynikiem prac międzynarodowych podjętych przez szkoły niemieckie i niderlandzkie, szerzy się stopniowo w innych krajach. Celem Certilingua jest zwiększenie widoczności kompetencji językowych i międzykulturowych zdobywanych przez uczniów poprzez nadanie im odznaki jakości uznawanej w różnych krajach[10].

Komisja udzieliła wsparcia wysiłkom państw członkowskich poprzez udostępnianie szkołom w różnych krajach możliwości wspólnej nauki języków i dalszego pogłębiania umiejętności międzykulturowych i porozumienia w środowisku wielojęzycznym:

Programy szkolne w dziedzinie języków w ramach Comeniusa są coraz liczniejsze, składają się obecnie na 19 % budżetu przeznaczonego na projekty szkolne Comeniusa (pomimo zakładanego w planie działania pułapu 25 %). Co więcej, 2951 wspólnych projektów językowych, docierających do 53 118 uczniów i 8 853 uczestniczących w wymianach nauczycieli uzyskały dofinansowanie w latach 2004-2006 (I.2.1). Program uczenia się przez całe życie służy obecnie realizacji celów wyznaczonych w planie działania.

Badanie językowych i międzykulturowych umiejętności odpowiadających każdemu z etapów edukacji i szkoleń (I.2.2) zostanie ukończone przed końcem 2007 r. Ma ono na celu sformułowanie propozycji sposobów na poprawę obecnie prowadzonego nauczania języków z nastawieniem na rozwój umiejętności międzykulturowych oraz metod określania właściwych zamierzonych wyników nauczania w tej dziedzinie dla uczniów szkół podstawowych i średnich. Comenius sfinansował już 14 projektów i dwie sieci służące opracowaniu materiałów do nauczania i modułów propagujących koncepcję porozumienia wielojęzykowego (I.2.3).

5.1.3. Upowszechnianie zintegrowanej nauki języka wraz z treścią innego przedmiotu (CLIL)

Metoda CLIL jest coraz powszechniej stosowana w nauczaniu w całej Europie, i uważa się ją za skuteczny sposób zwiększenia umiejętności w dziedzinie komunikacji oraz motywowania uczniów.

Dalsze dopracowywanie materiałów pedagogicznych służących w CLIL otrzymało wsparcie ze strony czterech projektów Lingua (I.2.4), a rangę priorytetową nadano projektom szkolnym w ramach Comeniusa poświęconym koncepcji CLIL (I.2.5). Program uczenia się przez całe życie wciąż traktuje priorytetowo partnerstwa szkół, promujące wczesną naukę języków, porozumienie w środowisku wielojęzycznymi oraz CLIL.

Sympozjum ogólnoeuropejskie pod hasłem „Ewolucja nauczania w Europie - wielojęzyczność otwiera nowe perspektywy” (I.2.6), które miało miejsce w Luksemburgu w marcu 2005 r. we współpracy z ówczesną luksemburską prezydencją, w maju 2005 r. przedłożyło ustalenia ze swoich obrad na forum Rady ds. Edukacji. Uczestnicy sympozjum podkreślili potrzebę zapewnienia uczniom i studentom dostępu do zajęć CLIL na różnych poziomach edukacji. Uwypuklona została również konieczność zapewnienia specjalistycznych szkoleń w zakresie tej metody dla nauczycieli.

W roku 2006 sieć Eurydice ogłosiła wyniki badania na temat zintegrowanej nauki języka wraz z treścią innego przedmiotu (CLIL) w szkołach europejskich, ukazujące ogólna charakterystykę zajęć nauczania metodą CLIL w krajach europejskich. O ile metoda ta cieszy się rosnącym zainteresowaniem, jak na razie korzysta z niej mniejszość uczących się i nauczycieli, przy czym ich liczba w poszczególnych krajach jest wysoce zróżnicowana. Zgodnie z wynikami badania jeśli ma być zapewniony powszechny dostęp do CLIL, w większości krajów należy udzielić tej metodzie zdecydowanego wsparcia skoncentrowanego na szkoleniach nauczycieli. Kolejnym obszarem, w którym konieczne są dalsze starania, jest ocena postępów w nauce: z uwagi na fakt, iż CLIL jest na wczesnym etapie rozwoju w większości państw, ocena zajęć prowadzonych według tej metody nie jest szeroko rozpowszechniona.

5.1.4. Nauka języków w szkolnictwie wyższym

Plan działania wzywał do określenia spójnej polityki językowej w ramach każdego uniwersytetu, celem promowania nauki języków wśród wszystkich studentów i umożliwiania im podjęcia studiów za granicą.

Belgia, Republika Czeska, Rumunia: Edukacja interdyscyplinarna na poziomie uniwersyteckim

Niektóre uniwersytety (wspólnota posługująca się niderlandzkim), w Republice Czeskiej i Rumunii proponują program studiów podyplomowych w dziedzinie nauk przyrodniczych, historii i geografii z językiem obcym jako przedmiotem dodatkowym, w niektórych przypadkach umożliwiając ukończenie nauki z dwoma dyplomami. Takie połączenie różnych dyscyplin pozwala na pogłębienie umiejętności językowych, i powinno również służyć przygotowaniu przyszłych nauczycieli posługujących się metodą CLIL.

Komisja zwiększyła liczbę intensywnych kursów językowych programu Erasmus (EILC), które docierają już do 6,4 % studentów wyjeżdżających za granicę (podczas gdy plan działania przewidywał docelowy poziom 10 %) (I.3.1). Odsetek ten jest zróżnicowany w zależności od kraju. Uniwersytety słoweńskie i tureckie przyciągały znaczne zainteresowanie dzięki prowadzonym przez nie intensywnym kursom językowym programu Erasmus, w których wzięło udział 35 % przyjeżdżających do nich studentów zagranicznych, podczas gdy uniwersytety czeskie, estońskie, fińskie, niemieckie, węgierskie, norweskie osiągnęły wskaźnik uczestnictwa w wysokości 10 %. W sumie niemal 10 tysięcy studentów skorzystało z intensywnych kursów językowych programu Erasmus w latach 2004-2006. Zakres udostępnienia EILC został tym bardziej zwiększony w ramach programu uczenia się przez całe życie, choć konieczne są dalsze działania na poziomie uczelni wyższych dla propagowania języka kraju pobytu jako drugiego języka goszczonych studentów.

W odniesieniu do współpracy międzynarodowej między instytucjami szkolnictwa wyższego, program Erasmus Mundus wspiera wspólne programy studiów magisterskich w różnych państwach członkowskich, na których studenci spoza UE mogą poznawać przynajmniej dwa języki europejskie. W latach 2004-2006 2325 studentów spoza UE otrzymało stypendia w trakcie studiów magisterskich w 57 różnych dyscyplinach, z których trzy dotyczyły językoznawstwa i innych kierunków językowych. Program Tempus służy wsparciu współpracy uniwersytetów w UE i w 26 krajach partnerskich położonych na Bałkanach Zachodnich, w Europie Wschodniej, Azji Środkowej, Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie, mając na celu usprawnienie modernizacji uniwersytetów, wzajemnego uczenia się pomiędzy regionami i narodami, a także dążenie do porozumienia międzykulturowego. Kursy językowe stanowią zwykle element takich projektów, a w latach 2004-2006 dwa projekty dotyczyły współpracy w dziedzinie nauczania języków. Programy współpracy obejmujące USA, Kanadę, Japonię, Australię i Nową Zelandię wspierały między innymi sześć projektów na rzecz rozwoju programów nauczania językowego.

5.1.5. Kształcenie językowe dorosłych

Plan działania wzywał do umożliwienia przystępnych cenowo kursów językowych dla dorosłych, a mianowicie szkoleń w zakładzie pracy, kursów w ramach kształcenia dorosłych i kształcenia nieformalnego w związku z wydarzeniami kulturalnymi.

Belgia, Republika Czeska: bony uprawniające do edukacji językowej oraz zasoby językowe w Internecie

Uczestnictwo w kursie językowym nie zależy tylko od motywacji i wolnego czasu, ale również odpowiednich środków finansowych. Dla upowszechnienia uczenia się języków przez całe życie, Belgia i Republika Czeska wprowadzają bony edukacyjne, współfinansowane przez państwo, pracodawców i użytkowników – dzięki temu systemowi znacznie zwiększył się popyt na kursy językowe wśród dorosłych.

Kolejnym sposobem propagowania uczenia się języków wśród dorosłych są strony internetowe. Portal belgijski pod nazwą „Word wat je wil” [11] zbudowany jest z bazy danych zawierającej między innymi listę wszystkich państwowych i prywatnych kursów językowych. Czesi natomiast dopracowują obecnie swój krajowy portal językowy. Będzie on oferował możliwość darmowej nauki języka on-line, zgodnej z europejskim systemem opisu kształcenia językowego.

Irlandia, Słowenia i Hiszpania: możliwości nauki języków obcych dla dorosłych

W Irlandii i Słowenii obserwuje się dość prawidłowy poziom popytu na kursy językowe wśród dorosłych, a na szczeblu lokalnym podjęto szereg inicjatyw mających na celu zaspokojenie tego zapotrzebowania za pomocą sieci bibliotek, stowarzyszeń kulturalnych, klubów językowych i systemu kształcenia dorosłych.

Szkoły językowe dla dorosłych były przez lata typowe dla hiszpańskiego systemu oświaty – tak w skali regionu, jak i całego kraju. Ich sieć, udostępniająca możliwość nauki 20 różnych języków na poziomie podstawowym i średnim według europejskiego systemu opisu kształcenia językowego, wykazuje się stabilnością finansową .

Mając na uwadze zachęcenie większej ilości dorosłych do nauki języków Komisja opracowuje portal internetowy (I.4.1) zapewniający łatwy dostęp do zasobów informacji i doradztwo dla wszystkich obywateli i osób pracujących w branży językowej.

5.1.6. Osoby o specjalnych potrzebach uczące się języków

Nauczanie języków rozpoczyna się obecnie wcześniej i należy ono do podstawowego programu kształcenia obowiązkowego w większości państw członkowskich, należy zatem uwzględnić szczególne potrzeby niektórych uczących się. Komisja sfinansowała specjalne opracowanie naukowe pt. „Szczególne potrzeby dotyczące kształcenia w Europie – nauczanie i nauka języków” (I.5.1), w ramach którego ustalono, że nie ma powodów, które wykluczałyby uczniów o specjalnych potrzebach z udziału w kursach językowych. Zauważono ponadto, że proces nauki języków wykracza poza umiejętność komunikacji, pogłębiając rozwój osobisty i zdolność uczenia się, tym samym obejmując wartości obywatelstwa europejskiego. Badanie to poświęcono w szczególności praktycznym aspektom nauczania, zalecając zajęcie się studentami o specjalnych potrzebach za pomocą indywidualnego toku studiów oraz nauczania zespołowego (z udziałem nauczyciela języka i nauczyciela wyspecjalizowanego w nauczaniu osób o specjalnych potrzebach) oraz przez zapewnianie stosownych szkoleń dla nauczycieli w ramach ogólnego programu nauczania przyszłych pedagogów.

Austria i Estonia: język migowy uznany za język mniejszości

W obu wymienionych krajach język migowy został ostatnio uznany za język mniejszości/urzędowy. Oficjalne uznanie języka pociągało za sobą rozpoczęcie programów badawczych, wsparcie dla ośrodka kwalifikacji zawodowych oraz zainicjowanie kursów szkolących nauczycieli języka migowego .

5.1.7. Dostępne języki

Państwa członkowskie zostały zachęcone do oferowania nauki jak najszerszej możliwej liczby języków na wszystkich poziomach edukacji. Liczba dostępnych języków jest dość nierównomierna. Z jednej strony niektóre z państw członkowskich oferują bardzo ograniczoną liczbę języków (przede wszystkim angielski, z niewieloma innymi językami dostępnymi w ramach specjalnych programów nauczania w regionach nadgranicznych oraz przeznaczonych dla wspólnot migrujących). Z drugiej strony zaś, państwa członkowskie oferujące wolny wybór języków napotykają trudności we wdrożeniu takiej polityki w szkołach. Wiele rodzin nie zdaje sobie sprawy z korzyści płynących z nauki większej liczby języków obcych. Reformom programów nauczania w kierunku poszerzenia liczby dostępnych języków obcych powinny towarzyszyć odpowiednie informacje.

Austria, Francja, Niemcy, Grecja: nauka języków najbliższych sąsiadów

Austriacki kraj związkowy Dolna Austria podjął plan pod nazwą „Sprachoffensive”, służący nauce czeskiego, słowackiego i węgierskiego przez 13 tysięcy studentów. Powstał również regionalny ośrodek kształcenia, którego celem jest oferowanie wysokich kompetencji naukowych i doradztwa dla szkół oraz przedsiębiorstw działających na skalę międzynarodową.

Francja zdołała podnieść liczbę studentów wybierających niemiecki jako język obcy do 10 % dzięki przeprowadzonym kampaniom informacyjnym i tworzeniu klas dwujęzycznych. Ten przykład ukazuje potencjał w dziedzinie zmiany nastawienia dzięki podjęciu właściwych działań.

Dwujęzyczny, grecko-turecki program nauczania był dostępny dla mniejszości tureckiej w Tracji. Dzięki programowi pilotażowemu nauczania tureckiego w latach 2006-2007 w niektórych ogólnokształcących szkołach ponadgimnazjalnych zakres kontaktów między dwoma społecznościami ulegnie zwiększeniu .

5.2. Obszar strategiczny nr 2: poprawa jakości nauczania języków

5.2.1. Szkoły sprzyjające nauce języków

Szkoły i placówki oświatowe zaproszono do przyjęcia całościowego podejścia do procesu nauki języków obcych, z uwzględnieniem powiązań między nauczaniem języka ojczystego, ewentualnego języka wykładowego, języków obcych i języków wspólnot migrujących. Komisja propaguje takie podejście wspierając projekty szkolne w tej dziedzinie w ramach programu Comenius (II.1.1).

Finlandia: język przybyszów językiem wykładowym

System oświaty w Finlandii popiera utrzymanie i rozwój języków macierzystych imigrantów dla zapewnienia im funkcjonalnej dwujęzyczności. W 2003 r. dostępna już była nauka w 52 językach. Najszerzej spotykanymi językami ojczystymi wspólnot imigranckich są rosyjski, somalijski i albański .

Włochy: inicjatywa „rozmawiaj z całym światem”

Jest to inicjatywa zmierzająca do upowszechnienia koncepcji szkoły sprzyjającej nauce języków za pomocą szeregu działań oddolnych z udziałem nauczycieli oraz tworzenia sieci szkół. Za podstawę w debacie i inspirację posłużył plan działania .

5.2.2. Praktyka zajęć językowych

Mając na celu wsparcie nowatorskich metod nauczania i uczenia się języków, produkty językowe opracowane w ramach programów Sokrates i Leonardo da Vinci (II.2.2) upowszechniano za pomocą szerokiego wachlarza inicjatyw; upowszechnianie to będzie kontynuowane w ramach programu uczenia się przez całe życie. Inicjatywa pod nazwą eTwinning umożliwiająca szkołom współpracę za pośrednictwem Internetu umocniła zasoby językowe i propagowała również w pewnej mierze porozumienie w środowisku wielojęzycznymi oraz wykorzystywanie języka szkoły partnerskiej (II.2.3).

5.2.3. Kształcenie nauczycieli języków obcych

Państwa członkowskie są coraz bardziej zainteresowane kształceniem nauczycieli języków obcych, w szczególności pod kątem zapewnienia efektywnej nauki języków obcych na poziomie podstawowym i z wykorzystaniem CLIL. Jakkolwiek nauczyciele języków obcych w wielu państwach nie są zobowiązani do pobytu za granicą w kraju języka, którego uczą, istotne korzyści z takiego rozwiązania uznaje się powszechnie w kręgach praktyków i zawodowych trenerów nauczycieli, którzy korzystają z programów mobilności oferowanych przez europejskie programy edukacyjne (Erasmus, Comenius, Leonardo) w celu podwyższenia swoich kompetencji językowych.

Austria, Republika Czeska, Niemcy i Polska: kursy podwójne dla nauczycieli języków obcych

W wymienionych krajach wstępne szkolenia dla nauczycieli zapewniają absolwentom możliwość zdobycia kwalifikacji w dwóch różnych specjalnościach, na przykład nauka języka obcego w połączeniu z inną dyscypliną. System ten pozwala na pogłębienie umiejętności językowych nauczycieli języka i pomaga w przygotowaniu przyszłych nauczycieli stosujących metodę CLIL.

Luksemburg: kształcenie nauczycieli wielojęzycznych

Nauczyciele nauczania początkowego są przygotowywani do nauczania trzech języków wykładowych: luksemburskiego, niemieckiego i francuskiego, jak również do wykładania przedmiotów pozajęzykowych w jednym z wymienionych języków. Nauczycieli szkół średnich obowiązuje przynajmniej dwuletnia nauka w kraju języka wykładanego. Nauczyciele szkół średnich wyspecjalizowani w konkretnych przedmiotach muszą być w stanie wykładać w języku niemieckim i francuskim .

Mając na celu poszerzenie dostępu do programów nauki języków obcych w ramach programów Socrates i Leonardo da Vinci, Komisja zaprosiła krajowe agencje tych programów do rozpoczęcia kampanii informacyjnych na temat mobilności nauczycieli języków i osób trudniących się szkoleniem nauczycieli (II.3.1). W szczególności jeden z projektów rozpowszechniających został poświęcony propagowaniu asystentur językowych. W rezultacie udział budżetu przeznaczony na asystentów językowych wzrósł do 26 % w 2006 r., przekraczając ustalony w planie działania pułap 25 %. W ramach programu uczenia się przez całe życie program asystentury nie jest ograniczony do języków, ale obejmuje wszelkie dyscypliny, ze szczególnym uwzględnieniem metody CLIL. Co do szkoleń w zakładzie pracy programu Comenius, 65 % ogólnej liczby wniosków odnosiło się do języków. Między 2004 a 2006 rokiem, ponad 15 tysięcy nauczycieli języków skorzystało ze szkoleń zagranicznych dzięki Comeniusowi, 765 nauczycieli języków prowadzących kursy dla dorosłych dzięki programowi Grundtvig, a 1820 nauczycieli kształcenia zawodowego – za pośrednictwem programu Leonardo da Vinci.

Ponadto Komisja sfinansowała badanie określające ramy odniesienia dla „Europejskiego profilu kształcenia nauczycieli języków” (II.3.2). Opracowanie to przedstawiło podstawowe wymagania pozwalające określić wspólny profil, przewidujący przede wszystkim wyspecjalizowane kształcenie nauczycieli języków obcych na poziomie studiów wyższych z obowiązkowym okresem szkolenia odbytego w obcym kraju oraz odpowiedniego przygotowania metodycznego oraz międzykulturowego. Opracowanie podlega obecnie ocenie prowadzonej przez europejską sieć inspektorów kształcenia i szkolenia językowego (IV.2.1); wnioski z tej oceny zostaną omówione i rozpowszechnione podczas sympozjum (II.4.2).

5.2.4. Zasoby nauczycieli języków obcych

Nauczyciele języków, podobnie jak wszyscy nauczyciele, wciąż zmagają się z poważnymi przeszkodami w nauczaniu za granicą. Z drugiej strony posiadają oni pewien margines swobody. W regionach nadgranicznych podejmowano bardzo obiecujące próby polegające na dzieleniu się siłami pedagogicznymi, w tym poprzez programy wymiany zagranicznej. Komisja zleciła i sfinansowała opracowanie naukowe zatytułowane „Wykrywanie i pokonywanie przeszkód w mobilności nauczycieli języków obcych” (II.4.1), omawiające narzędzia ułatwiające mobilność nauczycieli języków obcych oraz główne napotykane w tej dziedzinie przeszkody. Opracowanie zaleca utworzenie strategii mobilności w skali europejskiej w odniesieniu do nauczycieli, pobudzającej wymiany dwu- i wielostronne, wspierającej wymianę przyszłych nauczycieli, a w szczególności początkujących nauczycieli, ułatwiającej uznawanie kwalifikacji zdobytych dzięki mobilności, organizowanie warsztatów i praktyk zawodowych oraz wizyt roboczych w szkołach za granicą umożliwiających szkolenie nauczycieli, a także utworzenie uproszczonego systemu międzynarodowego i międzyinstytucjonalnego pozwalającego dostosować ofertę do potrzeb.

Estonia, Polska i inne kraje Europy Środkowo-Wschodniej przekwalifikowywanie nauczycieli języków

W ciągu minionych dziesięciu lat Polska i Estonia wraz z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej powołały do życia programy umożliwiające przekwalifikowanie lub ponowne przeszkolenie nauczycieli; w szczególności nadmierną liczbę nauczycieli rosyjskiego przekwalifikowywano na język angielski. Podejmowano również dodatkowe środki zmierzające do przekwalifikowania nauczycieli języków nieposiadających stosownych dyplomów. Te działania dowodzą, że istnieje techniczna możliwość poszerzenia spektrum języków oferowanych w programie nauczania, gdy tylko decyzje na szczeblu politycznym odpowiadają zapotrzebowaniu.

Rumunia: podyplomowe kształcenie na odległość dla nauczycieli wiejskich

Specjalny projekt współfinansowany przez rząd rumuński i Bank Światowy ma na celu zintensyfikowanie szkoleń nauczycieli żyjących w środowisku wiejskim. Cztery uniwersytety wdrożyły programy zaocznych studiów podyplomowych języka francuskiego i angielskiego, opracowanych przez interdyscyplinarny zespół, dostępny dla wszystkich nauczycieli, gotowych podjąć pracę w charakterze nauczycieli języków. Kursy są zakończone oficjalnie uznawanym świadectwem, i w pełni zintegrowane z innymi programami nauczania na odległość dla nauczycieli. W roku 2007 dyplomy zawodowe uzyska w sumie dwustu przekwalifikowanych nauczycieli języka angielskiego i francuskiego .

5.2.5. Sprawdziany językowe

Zanotowano czytelną tendencję reformowania krajowych programów nauczania w celu ich dostosowania do europejskiego systemu opisu kształcenia językowego (CEFR), zwłaszcza na poziomie szkoły średniej, a egzaminy końcowe zostały odpowiednio zweryfikowane. Nauczycieli wszystkich etapów poziomów językowych w coraz większym stopniu wykorzystują europejskie portfolio językowe w charakterze pomocy naukowej, jakkolwiek stosowane przez nich pomoce dydaktyczne często nie są przystosowane do tej metody. Zakres zmian wprowadzonych do pracowni językowych w związku z wykorzystaniem CEFR omawiano w gronie zorganizowanego przez Radę Europy w lutym 2007 r. forum politycznego z udziałem przedstawicieli Komisji (II.6.4).

Liczne kraje: wykorzystanie poziomów CEFR w ocenie biegłości językowej

Austria, Belgia, Republika Czeska, Estonia, Francja, Niemcy, Włochy, Litwa, Luksemburg, Polska, Rumunia, Hiszpania wraz ze Zjednoczonym Królestwem, podjęły, podejmują lub zamierzają podjąć proces modernizacji programów nauczania wraz z dostosowaniem egzaminów końcowych z języków obcych do poziomów CEFR. Umożliwi to wprowadzenie obiektywnych sprawdzianów biegłości w posługiwaniu się językiem, ponieważ system CEFR ujmuje kompetencje komunikacyjne w każdym języku .

Niderlandy: profil znajomości języków

W niderlandzkim systemie oświaty standardy oceny umiejętności w dziedzinie języków obcych w coraz większym stopniu podlegają standardom CEFR. Programy wyższego wykształcenia zawodowego oraz kształcenie zawodowe (MBO) przyjęły te same normy dla określania profilu znajomości języków. Dla prawie każdego rodzaju szkół opracowano i zatwierdzono właściwe europejskie portfolio językowe. Obecnie trwają prace nad elektronicznym europejskim portfolio językowym przeznaczonym dla szerokiego kręgu odbiorców, to jest dla wszystkich uczących się języków obcych .

Francja, Włochy i Luksemburg: poświadczanie kompetencji językowych w systemie zagranicznym

Mając na względzie zwiększenie przejrzystości poziomów znajomości języków osiągniętych przez uczących się wraz z uzyskaniem pełnego wykształcenia średniego, francuski system edukacji opracowuje system poświadczania nabytej znajomości języków we współpracy z instytucjami promującymi nauczanie języków krajów partnerskich. Podobny włoski projekt pod nazwą „Lingue 2000” umożliwia już dziś uzyskanie przez uczniów zagranicznych świadectw wydanych przez akredytowane instytucje zagraniczne.

Uczniowie luksemburscy w ciągu dwóch końcowych klas szkoły średniej mogą skorzystać z oceny umiejętności językowych przez akredytowane instytucje zagraniczne. Dotyczy to języków, jakie nauczane są w szkole, jak również nieujętych w programie nauczania. Świadectwa takie włączane są do uczniowskich podsumowań semestralnych .

Zgodnie z wymaganiami ogłoszonymi przez Radę Europejską w Barcelonie Komisja pracuje nad stworzeniem europejskiego badania kompetencji językowych, które po raz pierwszy ma się odbyć w 2010 r., a którego celem jest uzyskanie porównywalnych danych na temat poziomu znajomości dwóch obcych języków w chwili ukończenia edukacji obowiązkowej.

Komisja Europejska wykorzystuje również CEFR w celu poprawy przejrzystości, dostępu do informacji i doradztwa w dziedzinie polityki kształcenia zawodowego. Europejski paszport językowy oparty na standardach CEFR oraz należący do europejskiego portfolio językowego został ujęty w jednolitych ramach kwalifikacji Europass (II.6.2). Od lutego 2005 r. drogą internetową wydano niemal 50 tys. paszportów językowych, podczas gdy dalsze 181 806 pustych formularzy zostało pobranych w celu samodzielnego wypełnienia bez stałego dostępu do Internetu. Wzór życiorysu Europass CV obejmującego języki zdobył sobie jeszcze większą popularność: jak dotąd na stronie wypisano ponad milion takich c.v. w trybie on-line, a pobrano około 1,7 mln wzorów.

W celu gromadzenia i udostępniania informacji na temat możliwości wykorzystania świadectw językowych, ich charakteru i jakości, Komisja sfinansowała badanie zatytułowane „Spis świadectw językowych w Europie” (II.6.3). Na podstawie poczynionych ustaleń autorzy opracowania zalecają Komisji podjęcie współpracy z zainteresowanymi stronami na rzecz poprawy jakości opracowywania i zatwierdzania sprawdzianów przez szkoły językowe, ustanowienia standardów i kodeksu praktyk w dziedzinie europejskich świadectw językowych a także wsparcie dla współpracy między instytucjami wystawiającymi takie świadectwa w poszczególnych krajach z udziałem placówek ogólno-edukacyjnych.

5.3. Obszar strategiczny nr 3: Tworzenie otoczenia sprzyjającego nauce języków

5.3.1. Otwarta koncepcja różnorodności językowej

Po raz pierwszy na szczeblu Komisji plan działania prezentuje wizję polityki językowej wykraczającą poza nauczanie języków obcych, obejmującej wszystkie języki używane w Europie, czy to urzędowe, regionalne czy mniejszościowe, a także używane przez wspólnoty imigrantów. W celu połączenia sił zainteresowanych stron w dziedzinie nauczania języków regionalnych i mniejszościowych a także aby im dopomóc w wymianie dobrych praktyk, w 2006 r. zwołano specjalną konferencję pod tytułem „Języki regionalne i mniejszościowe w systemach edukacji” (III.1.1). Sytuacji języków regionalnych i mniejszościowych w krajach, które przystąpiły do UE w 2004 r. poświęcono sprawozdanie pt. Euromozaika (III.1.2). Sprawozdanie uzupełniające na temat Rumunii i Bułgarii jest w toku.

Tę nową koncepcję języków i różnorodności językowej odzwierciedla w pełni program uczenia się przez całe życie, w którym wszystkim językom przysługuje dofinansowanie, w tym także językom regionów oraz mniejszości (III.1.3). Komisja podjęła szczególne starania, w formie konferencji europejskich, lokalnych seminariów i spotkań sieci, dla prawidłowego poinformowania regionalnych i mniejszościowych zainteresowanych stron w dziedzinie dostępu do programów głównego nurtu, w szczególności w ramach programu uczenia się przez całe życie.

W latach 2004-2006 program Kultura 2000 udzielił wsparcia 150 projektom przekładowym, propagującym różnorodność kulturową i językową w Europie. Propagowanie różnorodności kulturowej i językowej stanowi poza tym fundament nowego programu Kultura na lata 2007-2013.

Taka otwarta wizja jest zgodna z postanowieniami Europejskiej karty języków regionalnych i mniejszościowych, która została ratyfikowana przez 22 państw członkowskich Rady Europy, w tym 14 należących również do UE. Ogólnie rzecz ujmując, państwa członkowskie zapewniają częściową lub pełną edukację w językach uznanych za mniejszościowe. Obiecujące są doświadczenia zgromadzone w kontekście propagowania metody bliskiego kontaktu lub nawet zanurzenia w różnych językach lokalnych, zwłaszcza u dzieci.

Finlandia, Norwegia i Szwecja: szkoły dwujęzyczne w rejonach nadgranicznych

Sieć miast bliźniaczych popierających nauczanie języków z pomocą współpracy szkół trzech wymienionych języków skandynawskich ponad granicami. Niektóre ze szkół dopracowały się wspólnych programów nauczania, propagując jednocześnie nauczanie języków sąsiednich państw z pomocą metody CLIL oraz wymiany nauczycieli .

Włochy, Austria i Słowenia: projekt Cromo

Cromo należy do projektów przekraczających granicę (2005-2007), a sfinansowany został przez władze krajowe Austrii, Włoch i Słowenii. Pomaga on w przerzucaniu mostów łączących społeczności nadgraniczne rejonów: Friuli-Wenecja Julijska we Włoszech, w austriackiej Karyntii oraz w Słowenii dzięki opracowaniu narzędzi w postaci suplementu do europejskiego portfolio językowego ułatwiających uczącym się w szkołach średnich rozwijanie umiejętności językowych, meta-kognitywnych i międzykulturowych, służących upowszechnianiu dialogu międzykulturowego .

Słowacja, kraje naddunajskie: propagowanie języków i kultur krajów sąsiadujących

Międzynarodowe stowarzyszenie Dunaj łączy biura informacji turystycznej krajów położonych nad Dunajem. Co roku proponuje ono wspólny temat działań propagujących kulturę i język każdego z zaangażowanych krajów.

Szwecja: Edukacja wielokulturowa w nauczaniu przedszkolnym

W marcu 2005 r. wprowadzono nowy cel programów nauczania na poziomie przedszkolnym, polegający na opiece nad dziećmi, których językiem ojczystym nie jest szwedzki, w celu umocnienia ich rozwoju językowego i tożsamości. Rządowy projekt ustawy przewidującej takie zmiany podkreślał poza tym potrzebę dwujęzycznych i wykwalifikowanych w dziedzinie kultury kadr, jak również zwiększonego wsparcia dla prac nad materiałami dydaktycznymi w językach obcych.

Wielka Brytania: kształcenie rodziców w przekazywaniu dwujęzyczności na łonie rodziny

Walijski program zatytułowany Twk (czyli wzrost) ma na celu przywrócenie do żywego użytku języka walijskiego. Przewidziana w nim kampania informacyjna nakierowana na sektor zdrowia, szpitale położnicze, zaadresowana do rodziców i przyszłych rodziców, dotyczyła korzyści z dwujęzyczności oraz apelowała o używanie w domu w kontakcie z dziećmi języka walijskiego. Kolejnym elementem kampanii informacyjnej jest propagowanie walijskiego jako języka używanego w miejscu pracy: Kartki walijskiej świętej, Dwyneny oraz plakietki z hasłem „Pracujemy po walijsku” (Working Welsh) mają na celu wyróżnienie osób posługujących się walijskim w pracy i zachętę do zwracania się do nich w tym języku.

5.3.2. Budowanie wspólnot sprzyjających językom obcym

W zgodzie z zaleceniami planu działania za pomocą projektów miast bliźniaczych wspierano w znacznej mierze różnorodność w dziedzinie nieformalnej nauki języków o różnorodności językowej (III.2.1). Trzy spośród jedenastu najlepszych wzorów wyróżnionych w 2006 r. złotymi gwiazdami ( Golden Stars Awards ) polegały między innymi na działaniach propagujących różnorodność językową i kulturową. W programie Europa dla Obywateli 2007-2013 jedną z przekrojowych wartości promowanych przez wszystkie działania w ciągu całego programu jest kulturowa i językowa różnorodność.

Co do mediów, badanie na temat potrzeb i doświadczeń przemysłu audiowizualnego w dziedzinie tłumaczenia dialogów filmowych w postaci podkładu głosowego lub podpisów zostało podjęte przez Komisję (w ramach programu medialnego Dyrekcji Generalnej ds. Społeczeństwa Informacyjnego) już z początkiem 2007 r. (III.2.2). Przed końcem 2007 r. badanie obejmie swoim zakresem cały rynek europejski, przynosząc zalecenia w dziedzinie propagowania różnorodności językowej i usprawnienia w obrocie produktów audiowizualnych pomiędzy krajami Europy.

5.3.3. Poprawa dostępu do zasobów oraz liczby podejmujących naukę języków

Promowanie nauki języków obcych oraz zróżnicowania językowego było celem elementów programu Sokrates adresowanych do osób dorosłych, jakie wyznacza plan działania. W odpowiedzi, jedno z działań Grundtviga udzieliło poparcia 14 projektom i dwóm sieciom służącym wypracowaniu materiałów szkoleniowych i programów kursów na nauczycieli języków obcych. Sześć kolejnych adresowano do społeczności migrantów i mniejszości etnicznych. Ogółem na rzecz języków w kształceniu dorosłych zawarto 300 partnerstw edukacyjnych, przy 105, a więc 33 % partnerstw skoncentrowanych na społecznościach migrantów i mniejszości etnicznych.

W ramach programu uczenia się przez całe życie jednym z priorytetów projektów wielostronnych Grundtvig jest wypracowywanie możliwości uczenia się dla osób migrujących w kontekście integracji językowej, społecznej i kulturowej.

Natomiast program Europejskiego Znaku Innowacyjności w Zakresie Nauczania Języków Obcych (ang. European Language Label) (III.3.2) został wzmocniony nowymi działaniami skierowanymi na motywowanie dorosłych do nauki języków obcych (europejska nagroda dla nauczyciela języków i ucznia roku, jak również kampanie informacyjne w dziedzinie uczenia się języków, w szczególności obchody Europejskiego Dnia Języków). Działania te, objęte pilotażem w roku 2005 i 2006 stały się obecnie regularnymi działaniami programu uczenia się przez całe życie.

Badanie zróżnicowania w ofercie na rynku kształcenia językowego w UE (III.3.3) w latach 1999-2005 zostanie ukończona przed końcem 2007 r. Ma ono określić ewentualną ewolucję liczby nauczanych języków oraz liczby osób uczących się języków, rozpoznając tendencje występujące w tym sektorze.

5.4. Ramy dalszego postępu

5.4.1. Świadomie podejmowane decyzje

W niniejszej części mowa o działaniach na rzecz zapewnienia wymiany informacji oraz dobrych praktyk między Komisją a państwami członkowskimi oraz wytyczenia nowego zakresu polityki języków.

Mając na uwadze wymianę dobrych praktyk oraz debatę nad kwestiami językowymi pod kątem wspólnych działań utworzono językową grupę roboczą, której zadaniem jest kontynuowanie planu działań oraz wspieranie Komisji w realizacji celów programu Edukacja i szkolenie 2010 – tworzącego edukacyjną część strategii lizbońskiej (IV.1.1).

Efektem badań poświęconych nowym sposobom zachęcenia obywateli do nauki języków (zob. IV.1.2) była publikacja „Lingo!” przedstawiająca sprawdzone dobre praktyki w dziedzinie motywacji. Opracowanie wskazuje cztery kluczowe zagadnienia związane z motywacją. Są to mianowicie: wspieranie sieci upowszechniania języków na wszystkich poziomach, poświęcenie większej uwagi nauce dorosłych, zwłaszcza uczeniu się pozaformalnego i nieformalnego, i wreszcie wykorzystanie mediów i technik marketingowych dla zwrócenia uwagi na języki.

Kolejne badanie na temat kosztów braku wielojęzyczności (IV.1.3a) zostało zarzucone; nieukończone wyniki w części podjęto i włączono do bardziej szeroko zakrojonego badania nad wpływem nieznajomości języków obcych w przedsiębiorstwach na europejską gospodarkę („ Effects on the European Economy of Shortages of Foreign Language Skills in Enterprise ”) (IV.1.3.b), w którym dowiedziono , że brak umiejętności językowych wywołał znaczące straty dla przedsiębiorstw, i zalecono wsparcie dla przedsiębiorstw mające na celu poprawę ich gospodarowania posiadanymi umiejętnościami językowymi, poprzez wyrabianie umiejętności językowych dostępnych w obrębie przedsiębiorstwa, zapewnianie szkoleń dla pracowników oraz umożliwiania odbywania stażu zagranicznym studentom i pracownikom, a także uczestnictwo w międzynarodowej wymianie między przedsiębiorstwami. Związki między światem edukacji a światem przedsiębiorstw powinny również być poszerzone, a umiejętności, jakimi dysponują dzieci pracowników migrujących powinny być lepiej oceniane i rozwijane, przy jednoczesnym nauczaniu języka kraju pobytu.

Temat wielojęzyczności w badaniach naukowych pojawił się w dwóch projektach współfinansowanych przez szósty program ramowy w dziedzinie badań (IV.1.4). Siódmy program ramowy w dziedzinie badań również wspiera różnorodność językową w dziedzinie poświęconej naukom społeczno-ekonomicznym i humanistycznym.

Europejska sieć Eurydice opublikowała w 2005 r. tom studiów poświęconych danym podstawowym w dziedzinie nauczania języków w szkołach europejskich “ Key Data on Teaching Languages at Schools in Europe” (IV.1.5), który ustanowił podwaliny dla globalnej oceny stanu usług w dziedzinie szkoleń językowych w 2003 r. Kolejne wydanie obejmujące lata 2004-2006 i umożliwiające dokonanie porównań statystycznych i analiz zaobserwowanych tendencji zostanie opublikowane mniej więcej w połowie roku 2008.

Szczegóły na temat działania na rzecz propagowania języków w ramach programów w dziedzinie edukacji, szkoleń, młodzieży, mediów i kultury w latach 2004-2006 (IV.1.6) zawarto w odpowiednich częściach niniejszego dokumentu. Należy ponadto wspomnieć, że program pod hasłem Młodzież dotarł do publiczności rzędu 1 mln młodych, wspierając wymianę około 6 tysięcy wolontariuszy. Przygotowanie językowe dla uczestników Europejskiego Wolontariatu było nie tylko wspierane, ale wręcz wymagane. Co więcej, jednym z podstawowych celów nowego programu pt. Młodzież w działaniu (2007-2013) jest uznanie kulturowej, wielokulturowej i językowej różnorodności w Europie oraz rozpropagowanie nieformalnego uczenia się języków.

5.4.2. Skuteczniejsze dzielenie się wiedzą przez praktyków

W celu propagowania wymiany dobrych praktyk służących poprawie jakości nauczania języków, w roku 2006 utworzono europejską sieć inspektorów kształcenia i szkolenia językowego, czyli ELIN (IV.2.1). Jak dotąd działania sieci koncentrowały się na trzech zagadnieniach: wspieraniu zarządzających szkolnictwem w dziedzinie nauczania języków obcych, wstępne i robocze szkolenia nauczycieli oraz wpływ systemów wizytacji i praktyk. Program Arion, służący wspieraniu wizytacji dokonywanych przez przedstawicieli zainteresowanych stron sektora edukacji, przeprowadził 36 wizytacji kursów językowych z udziałem prawie 400 uczestników, w tym nauczycieli języków, dyrektorów szkół, polityków i znacznej liczby inspektorów językowych (II.3.3). Program Arion jest kontynuowany w ramach programu uczenia się przez całe życie, przy szczególnym uwzględnieniu działań ukierunkowanych na języki obce.

5.4.3. Przejrzyste procedury dotyczące kontynuacji planu działania

Mając na względzie zapewnienie trwałego wpływu, cele planu działania zostały podjęte w ramach programu uczenia się przez całe życie (LLP, od Lifelong Learning Programme) w latach 2007-2013 (IV.3.1). Upowszechnianie nauki języków obcych oraz różnorodności językowej stanowi ogólny cel LLP, który z kolei odzwierciedlono w priorytetach wyznaczonych dla szczegółowych programów adresowanych do szkół (Comenius), uniwersytetów (Erasmus), kształcenia zawodowego (Leonardo) oraz kształcenia dorosłych (Grundtvig). Szczegółowe programy zostały uzupełnione przekrojowymi działaniami na rzecz języków (2 kluczowe działanie: języki). Do pomocy mogą kwalifikować się wszystkie języki: czy to urzędowe, regionalne, czy należące do mniejszości i używane przez społeczności migrujące oraz języki czołowych partnerów handlowych danego kraju.

6. WNIOSKI

Wyniki wdrożenia planu działania są zachęcające. Ogólnie rzecz biorąc Komisja wypełniła bez opóźnień wszystkie swoje zadania. Państwa członkowskie dokładały starań na rzecz realizacji znacznej liczby celów określonych przez plan działania. Inne zadania, jakie wytyczył plan działania wymagają długofalowych starań, a ich spełnienia nie da się zamknąć w konkretnych ramach czasowych. Pomimo, iż ogólne tendencje wydają się pozytywne, sytuacja w poszczególnych krajach jest zróżnicowana, zważywszy na zróżnicowanie punktów wyjścia a także przyjętej przez każdy z nich polityki. Zdwojone wysiłki ze strony wszystkich zainteresowanych stron będą pomocą w utrzymaniu tych tendencji oraz w skonsolidowaniu zapoczątkowanych przez państwa członkowskie reform.

O ile wiele zaleceń zawartych w planie działania zostało podjętych na poziomie krajowym, pewna ich część wciąż wymaga dalszych starań w celu osiągnięcia zamierzonego wpływu – w szczególności do rozszerzenia nauczania języków na wszystkie ścieżki edukacji (w tym kształcenia zawodowego), zwiększenia zróżnicowania nauczanych języków, propagowania szkół sprzyjających nauce języków oraz wykorzystania potencjału w dziedzinie kształcenia dorosłych oraz uczenia się nieformalnego jak również pobudzenia powszechnej motywacji do nauki języków. Komisja zamierza nadal wspierać państwa członkowskie w ich staraniach na rzecz poprawy jakości nauczania języków obcych, poszerzenia liczby nauczanych języków oraz propagowania szkół sprzyjających nauce języków. Z kolei od strony uczących się konieczne są dalsze działania służące pogłębieniu świadomości społecznej istotnego znaczenia uczenia się większej ilości języków, niezależnie od inicjatyw służących zachęceniu uczniów i osób dorosłych do podejmowania nauki języków, w tym również uczenia się nieformalnego. Większość działań zalecanych przez plan działania skoncentrowano na edukacji i kształceniu oraz związanym z nimi szkoleniu nauczycieli. Można już obecnie położyć nacisk na naukę języków przez osoby dorosłe, poszerzając krąg zainteresowanych stron z uwzględnieniem sektora przedsiębiorców, ustawicznego szkolenia zawodowego i nieformalnej nauki języków za pośrednictwem mediów i wydarzeń kulturalnych.

Programy europejskie w dziedzinie edukacji, kultury, młodzieży i społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności dotyczące uczenia się przez całe życie stanowią potężne narzędzia uzupełniające politykę poszczególnych krajów poprzez nadanie działalności związanej z uczeniem się wymiaru europejskiego. Udzielane przez nie wsparcie dla wielojęzyczności zostało umocnione przez nową generację programów na lata 2007-2013, zarówno dzięki postawieniu za cel nauczania języków obcych oraz różnorodności językowej, jak też poprzez zwiększenie budżetu przeznaczonego na działania językowe. Komisja będzie śledziła ich wprowadzanie w życie mając na uwadze zapewnienie ich strategicznego wykorzystania w obszarach, w których konieczne są dalsze wysiłki. Jednocześnie Komisja wesprze opracowanie wskaźnika kompetencji językowych dla zapewnienia państwom członkowskim porównywalnej podstawy do podejmowania decyzji politycznych. Zbadane zostaną nowe możliwości propagowania wielojęzyczności za pomocą innych dziedzin polityki, na przykład polityki społecznej lub regionalnej. Dalsze działania powinny być oparte na zwiększonym zaangażowaniu zainteresowanych stron oraz prowadzić do długofalowego partnerstwa na rzecz wielojęzyczności.

Komisja prowadzi obecnie przegląd własnej koncepcji wielojęzyczności w celu poparcia państw członkowskich w ramach lizbońskiej strategii wzrostu gospodarczego i zatrudnienia, a także w myśl propozycji złożonych przez Parlament Europejski w trakcie przesłuchań komisarza Orbana. W toku procesu kształtowania polityki za pośrednictwem konsultacji internetowej zaangażowany zostanie szeroki krąg zainteresowanych. Zostanie ona przeprowadzona w ścisłym partnerstwie z innymi instytucjami europejskimi oraz z państwami członkowskimi, które omówią dalszy rozwój sytuacji w dziedzinie polityki wielojęzyczności na forum konferencji ministerialnej w lutym 2008 r. Ustalenia płynące z niniejszego dokumentu wraz z pozostałymi elementami informacji zwrotnej w rodzaju zaleceń Grupy wysokiego szczebla ds. wielojęzyczności zasilą tę debatę. Proces konsultacji ma na celu opracowanie nowego komunikatu Komisji – zaplanowanego na wrzesień 2008 r. – w którym zarysowana zostanie szersza koncepcja polityki wielojęzyczności.

[1] Dokument A5-0271/2003 wersja ostateczna z 14.7.2003: Sprawozdanie Parlamentu Europejskiego z zaleceniami dla Komisji w sprawie europejskich języków regionalnych i rzadziej używanych (języków mniejszości w UE) w kontekście rozszerzenia i różnorodności kulturowej.

[2] Zob. COM(2003) 449 wersja ostateczna z 24.7.2003. Komunikat Komisji do Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów pt. Promowanie nauki języków obcych i różnorodności językowej ( Promoting Language Learning and Linguistic Diversity ): plan działania na lata 2004-2006.

[3] Dz.U. C 142 z 14.6.2002, str. 1. Dokument Rady: Szczegółowy program prac dotyczący dalszych działań związanych z celami systemów edukacji i szkolenia w Europie.

[4] 2003/962/WE.

[5] COM(2005) 596 wersja ostateczna z 22.11.2005.

[6] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady. Europejski wskaźnik kompetencji językowych. Bruksela, 1.8.2005. COM(2005) 356, wersja ostateczna.

Komunikat Komisji do Rady. Ramy europejskiego badania kompetencji językowych . Bruksela, 13.4.2007. COM(2007) 184, wersja ostateczna.

[7] Metoda CLIL polega na nauczaniu przedmiotu za pośrednictwem języka obcego, przy równoczesnym kształceniu umiejętności w zakresie wykładanego przedmiotu i języka.

[8] To odniesienie wraz z innymi odnosi się do pierwotnej numeracji działań zastosowanej w planie działania. Wskazują one wszystkie działania zarówno w tekście jak i załącznikach.

[9] http://www.jyu.fi/hum/laitokset/solki/tutkimus/projektit/kiepo/.

[10] http://www.learn-line.nrw.de/angebote/certilingua/.

[11] http://www.wordwatjewil.be.