52006DC0120

[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 15.3.2006

KOM(2006) 120 wersja ostateczna

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Sprawozdanie z wykonania dyrektywy 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie 3

2. Dyrektywa 3

2.1. Informacje ogólne 3

2.2. Wykonanie dyrektywy 4

2.3. Treść dyrektywy 4

2.3.1 Cel i zakres 4

2.3.2. Przewidziane w dyrektywie rodzaje podpisu elektronicznego 4

2.3.3. Rynek wewnętrzny 5

2.3.4 Uznawanie prawne 5

3. Wpływ dyrektywy na rynek wewnętrzny 6

3.1. Ogólne uwagi na temat związku pomiędzy dyrektywą i rozwojem rynku 6

3.2. Rynek certyfikatów elektronicznych – praktyczne zastosowania 6

3.3. Postęp techniczny 7

3.3.1. Normalizacja 7

3.3.2. Wyzwania techniczne 7

4. Wpływ dyrektywy na inne regulacje 8

4.1. Dyrektywa 2001/115/WE 9

4.2. Nowe dyrektywy dotyczące zamówień publicznych 9

4.3 Decyzja Komisji w sprawie dokumentów elektronicznych i cyfrowych 10

5. Wnioski 10

5.1. Aspekt prawny 10

5.2. Wpływ na rynek 11

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

Sprawozdanie z wykonania dyrektywy 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych (Tekst mający znaczenie dla EOG)

1. WPROWADZENIE

W niniejszym sprawozdaniu dokonano przeglądu wykonania dyrektywy 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych[1] (dalej: dyrektywy) zgodnie z jej art. 12. Sprawozdanie oparte jest częściowo na wynikach niezależnego studium wykonanego przez konsultantów zewnętrznych[2] (zwanego dalej „studium”) i ukończonego w roku 2003, a także na wynikach nieformalnych konsultacji z zainteresowanymi stronami[3].

2. Dyrektywa

2.1. Informacje ogólne

W ślad za pierwszą propozycją regulacji prawnych w dziedzinie podpisu cyfrowego, ogłoszoną w komunikacie „ Bezpieczeństwo i zaufanie w łączności elektronicznej. W stronę europejskich ram w zakresie kryptografii i podpisów cyfrowych ” [4], w roku 1998 opublikowano wniosek w sprawie przyjęcia odpowiedniej dyrektywy[5]. Niektóre z państw członkowskich już wcześniej wprowadziły krajowe przepisy prawne dotyczące podpisu elektronicznego bądź prowadziły odpowiednie prace legislacyjne, uważając je za warunek konieczny rozwoju handlu elektronicznego oraz ważny czynnik zapewnienia zaufania do transakcji elektronicznych.

Z perspektywy unijnej istnienie krajowych przepisów prawa, nakładających zróżnicowane wymagania, groziło wstrzymaniem skutecznego rozwoju rynku wewnętrznego, w szczególności w dziedzinach uzależnionych od produktów i usług związanych z podpisem elektronicznym. U podstaw proponowanych środków harmonizacji znalazło się dążenie do uniknięcia zakłóceń funkcjonowania rynku wewnętrznego w obszarze uznawanym za posiadający decydujące znaczenie dla przyszłości transakcji elektronicznych w gospodarce europejskiej. Jednym z najważniejszych wymagań była konieczność wyjaśnienia statusu prawnego podpisów elektronicznych celem zapewnienia ich skuteczności prawnej, która była często kwestionowana.

Dyrektywa została przyjęta przez Parlament Europejski i Radę w grudniu 1999 r.

2.2. Wykonanie dyrektywy

Ogólne zasady omawianej dyrektywy zostały wprowadzone w życie przez wszystkie 25 państw członkowskich UE. Przedstawione w dalszej części uwagi oparte są na szczegółowym przeglądzie wyników konsultacji oraz środków wykonawczych przyjętych przez państwa członkowskie, chociaż do czasu zakończenia prac nad niniejszym sprawozdaniem nie była jeszcze gotowa formalna analiza przepisów prawa stanowiących transpozycję dyrektywy.

2.3. Treść dyrektywy

2.3.1 Cel i zakres

Głównym celem dyrektywy jest stworzenie wspólnotowych ram dla stosowania podpisu elektronicznego, umożliwiających swobodny, transgraniczny przepływ związanych z nim produktów i usług oraz zapewniających uznawanie jego skuteczności prawnej w podstawowym zakresie.

Należy podkreślić, że dyrektywa nie zajmuje się kwestiami zawierania i skuteczności umów bądź innych zobowiązań prawnych, wynikającymi z krajowych lub wspólnotowych przepisów prawa dotyczących formy umów. Nie ma także wpływu na przewidziane w prawie krajowym lub wspólnotowym zasady i ograniczenia dotyczące stosowania dokumentów[6]. W rezultacie dyrektywa nie ma wpływu na krajowe przepisy wymagające np. zawierania określonych rodzajów umów na papierze. Ponadto dyrektywa nie wyklucza możliwości uzgodnienia szczególnych warunków stosowania podpisu elektronicznego przez strony układu o charakterze zamkniętym (np. w wewnętrznej sieci informatycznej przedsiębiorstwa lub pomiędzy usługodawcą i jego klientami).

2.3.2. Przewidziane w dyrektywie rodzaje podpisu elektronicznego

W dyrektywie mowa jest o trzech rodzajach podpisu cyfrowego. Pierwszym z nich jest najprostszy „ podpis elektroniczny ”, posiadający szerokie znaczenie. Podpis taki służy do weryfikacji tożsamości i uwierzytelniania danych. Może przy tym chodzić o tak prostą czynność jak podpisanie wiadomości elektronicznej nazwiskiem nadawcy lub przy użyciu kodu PIN. Aby stanowić podpis, uwierzytelnienie musi dotyczyć danych , a nie służyć tylko jako metoda lub technika uwierzytelniania podmiotu .

Drugim zdefiniowanym w dyrektywie rodzajem podpisu cyfrowego jest „ zaawansowany podpis elektroniczny ”. Podpis taki musi spełniać wymagania określone w art. 2 ust. 2 dyrektywy. Dyrektywa nie preferuje żadnej technologii, ale w praktyce definicja ta dotyczy głównie podpisów elektronicznych opartych na infrastrukturze klucza publicznego (PKI). W rozwiązaniu tym dane podpisywane są z wykorzystaniem technik szyfrowania, które wymagają użycia klucza publicznego i klucza prywatnego.

W art. 5 ust. 1 mowa jest o trzecim rodzaju podpisu cyfrowego, który w dyrektywie nie otrzymał własnej nazwy, natomiast na potrzeby niniejszego sprawozdania zwany będzie „kwalifikowanym podpisem elektronicznym”. Chodzi o zaawansowany podpis elektroniczny oparty na kwalifikowanym certyfikacie i złożony za pomocą bezpiecznego urządzenia służącego do składania podpisu. Podpis taki musi spełniać wymagania określone w załącznikach I, II i III.

„ Podpisujący ” jest zdefiniowany w dyrektywie jako „osoba posiadająca urządzenie służące do składania podpisów, która działa w imieniu własnym lub w imieniu osób prawnych lub fizycznych, lub podmiotu, którego jest przedstawicielem”. Mimo iż dyrektywa nie stanowi, że podpis elektroniczny musi dotyczyć osoby fizycznej, składającym kwalifikowany podpis elektroniczny (art. 5 ust. 1 dyrektywy) może być tylko osoba fizyczna, ponieważ podpis taki uważany jest za równoważny z podpisem odręcznym[7].

2.3.3. Rynek wewnętrzny

W celu wspierania rozwoju wewnętrznego rynku produktów i usług certyfikacyjnych oraz w celu zagwarantowania podmiotom świadczącym usługi certyfikacyjne, posiadającym siedzibę w jednym z państw członkowskich, możliwości świadczenia usług w innych państwach członkowskich, art. 3 stanowi, że dostęp do rynku nie jest uzależniony od uprzedniego zezwolenia. Jednocześnie aby zapewnić spełnienie określonych w załącznikach wymogów przez podmioty świadczące usługi certyfikacyjne i wystawiające powszechnie kwalifikowane certyfikaty, państwa członkowskie muszą stworzyć właściwe systemy nadzoru. W odniesieniu do systemów nadzoru nie określono żadnych wiążących wymagań. Państwa członkowskie wprowadziły różne modele tych systemów, które do tej pory funkcjonują głównie w kraju, z którego się wywodzą, i nie okazały się źródłem przeszkód. Różnice pomiędzy systemami stosowanymi w poszczególnych państwach członkowskich mogą jednak negatywnie wpływać na rozwój transgranicznych usług certyfikacyjnych.

W odniesieniu do transgranicznego świadczenia usług certyfikacyjnych na rynku wewnętrznym, usługi takie świadczone z terytorium innego państwa członkowskiego nie mogą podlegać żadnym ograniczeniom.

2.3.4 Uznawanie prawne

W art. 5 ust. 2 określono ogólną zasadę uznawania prawnego wszystkich rodzajów podpisów elektronicznych przewidzianych w dyrektywie.

Zgodnie z tą zasadą państwa członkowskie mają obowiązek zapewnić, aby kwalifikowane podpisy elektroniczne (art. 5 ust. 1) były uznawane za spełniające wymogi prawne dla podpisu odręcznego oraz aby były dopuszczalne jako dowód w postępowaniu sądowym na równi z podpisami odręcznymi na dokumentach tradycyjnych.

W odniesieniu do skutków prawnych podpisu elektronicznego brak na razie reprezentatywnego orzecznictwa, które umożliwiałoby ocenę uznawania podpisów elektronicznych w praktyce.

3. WPłYW DYREKTYWY NA RYNEK WEWNęTRZNY

3.1. Ogólne uwagi na temat związku pomiędzy dyrektywą i rozwojem rynku

Wraz z przyjęciem dyrektywy pojawiły się oczekiwania, że jej przepisy pomogą w szybszym rozwoju rynku podpisów elektronicznych. Napędzanie popytu rynkowego nie jest jednak generalnie celem wprowadzania przepisów prawa i nie było nim również w przypadku omawianej dyrektywy. Dyrektywa powinna natomiast zapewnić większe bezpieczeństwo prawne posługiwania się podpisem cyfrowym i związanych z nim usług. Pod tym względem mogłaby ona doprowadzić do powstania płaszczyzny zaufania, umożliwiającej szybki rozwój rynku.

Pomimo iż w studium skoncentrowano się na zaawansowanym i kwalifikowanym podpisie elektronicznym, stwierdzając że przyjmują się one bardzo powoli, jednocześnie wykazano, że pojawiło się wiele innych zastosowań podpisu elektronicznego, wykorzystujących jego prostszą formę.

3.2. Rynek certyfikatów elektronicznych – praktyczne zastosowania

Dwa dominujące zastosowania podpisu elektronicznego związane są z elektronicznym dostępem do usług administracji oraz do usług bankowych dla ludności. W wielu państwach członkowskich oraz w kilku innych państwach europejskich wprowadzono systemy elektronicznego dostępu do usług administracji publicznej bądź planuje się ich wprowadzenie. Wiele z tych systemów opartych jest na zastosowaniu elektronicznych kart identyfikacyjnych. Karty takie mogą służyć jako dokument identyfikacyjny, a także zapewniać obywatelom elektroniczny dostęp do usług publicznych. W większości przypadków karta posiada trzy funkcje: identyfikację, uwierzytelnianie i podpisywanie.

Drugim ważnym zastosowaniem podpisu elektronicznego są elektroniczne usługi bankowe dla ludności, w których podpis elektroniczny zaczyna się przyjmować w większości państw UE. W większości systemów uwierzytelniania stosowanych w elektronicznych usługach bankowych dla ludności stosuje się hasła jednorazowe i tzw. tokeny, które zgodnie z dyrektywą stanowią najprostszą postać podpisu elektronicznego. W wielu systemach bankowości elektronicznej rozwiązania te służą tylko do uwierzytelniania użytkownika, ale coraz częściej stosuje się też elektroniczne podpisywanie transakcji. W systemach bankowości elektronicznej dla przedsiębiorstw oraz w rozliczeniach międzybankowych bardziej rozpowszechnione jest stosowanie kart inteligentnych, uważanych za skuteczniejsze zabezpieczenie.

Jednocześnie w niektórych państwach członkowskich rozszerza się spektrum usług wymagających uwierzytelniania na poziomie odpowiadającym prostej postaci podpisu elektronicznego.

3.3. Postęp techniczny

3.3.1. Normalizacja

Artykuł 3 ust. 5 dyrektywy pozwala Komisji przyznać i opublikować numery referencyjne dla „powszechnie uznanych norm” [8] dotyczących produktów podpisu elektronicznego. W rezultacie wymagania określone w załączniku II lit. f) oraz w załączniku III uważa się za spełnione, gdy produkt podpisu elektronicznego jest zgodny z takimi normami.

Komisja upoważniła europejskie organizacje normalizacyjne do prowadzenia prac normalizacyjnych. Powołano europejską inicjatywę na rzecz normalizacji podpisu elektronicznego (ang. EESSI), złożoną z przedstawicieli CEN/ISSS oraz ETSI, która opracowała normy dla produktów i usług związanych z podpisem elektronicznym[9].

W lipcu 2003 r. Komisja na mocy art. 3 ust. 5 dyrektywy wydała decyzję[10] zawierającą odniesienia do norm CEN (tzw. uzgodnień roboczych CWA) dla wymagań dotyczących składania kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Uzgodnienia CWA obowiązują przez okres trzech lat od opublikowania, jednak w razie potrzeby CEN może przedłużyć ich ważność na kolejny okres.

Zgodnie z art. 3 ust. 5 dyrektywy możliwe jest także opracowywanie i zatwierdzanie przez Komisję innych norm celem spełnienia wymagań dyrektywy, o ile normy takie mogą być uważane za „powszechnie uznane”. Generalnie określone w załącznikach wymagania mogą zostać spełnione również za pomocą norm innych niż wskazane w Dzienniku Urzędowym.

Dla rynku istotne jest, aby w przyszłych pracach normalizacyjnych uwzględniono nowe osiągnięcia techniki, ponieważ w przyszłości użytkownicy będą przenosić swoje klucze podpisu cyfrowego z urządzenia na urządzenie w środowisku sieciowym.

3.3.2. Wyzwania techniczne

Nie ma prostej odpowiedzi na pytanie, dlaczego rynek podpisów elektronicznych nie rozwinął się szybciej, ale faktem jest, że stoi on wobec szeregu problemów technicznych. Jednym z często podnoszonych problemów, który mógł mieć wpływ na powolne przyjmowanie się zaawansowanego i kwalifikowanego podpisu elektronicznego w Europie, jest złożoność technologii PKI. Często podkreślaną zaletą rozwiązań PKI jest fakt wykorzystywania koncepcji „zaufanej strony trzeciej”, dzięki której strony, które nie znały się wcześniej, mogą zaufać sobie podczas transakcji przez Internet. W przypadku wielu spośród obecnych wdrożeń wydaje się jednak, że usługodawcy nie są szczególnie zainteresowani umożliwieniem klientom korzystania ze swojego urządzenia do uwierzytelniania na potrzeby innych usług, zasadniczo ze względu na odpowiedzialność. Z tego powodu najczęściej stosowanym na rynku rozwiązaniem są nadal różnego rodzaju hasła jednorazowe i niewiele wskazuje na to, by sytuacja miała się zmienić w najbliższej przyszłości.

Wśród innych przyczyn powolnego przyjmowania się podpisu elektronicznego wymienić można brak w dyrektywie przepisów dotyczących kryteriów dla usług weryfikacji podpisu elektronicznego realizowanych przez podmiot świadczący usługi certyfikacyjne na rzecz użytkownika oraz brak przepisów dotyczących wzajemnego uznawania się przez podmioty świadczące usługi certyfikacyjne. W zależności od kraju stosowane są różne rozwiązania weryfikacji ważności certyfikatu, takie jak główny urząd certyfikacji (ang. Root CA), pośredniczący urząd certyfikacji (ang. Bridge CA) czy lista podmiotów zaufanych. W zakresie transgranicznych transakcji elektronicznych pomiędzy administracjami krajowymi, realizowany w ramach działania Bridge/Gateway Certification Authority[11] programu IDA II projekt pilotażowy „Bridge/Gateway CA Pilot” pozwolił na zidentyfikowanie problemów natury nie tylko technicznej, lecz także prawnej i organizacyjnej.

Kolejną przeszkodą dla rynkowej akceptacji podpisu elektronicznego jest brak interoperacyjności technicznej na poziomie krajowym i międzynarodowym. W rezultacie powstało wiele wzajemnie odizolowanych rozwiązań, w których certyfikaty mogą być używane tylko na potrzeby jednego, konkretnego systemu podpisu elektronicznego. Prace nad wspólnymi standardami interoperacyjności są prowadzone w ramach inicjatywy EESSI, ale większość państw członkowskich wprowadziła krajowe normy mające wspierać rozwój interoperacyjności[12].

Aktualnie w środowisku PKI najpopularniejszym urządzeniem do składania podpisów jest karta inteligentna, która umożliwia bezpieczne przechowywanie klucza prywatnego. Jest to rozwiązanie kosztowne i wymagające inwestycji w infrastrukturę fizyczną (rozprowadzanie kart i czytników, itp.). Jednak istnieje już szereg alternatywnych rozwiązań umożliwiających bezpieczne przechowywanie kluczy kryptograficznych.

Kolejnym praktycznym powodem niechęci do wdrażania systemów podpisu elektronicznego jest fakt, że archiwizacja podpisanych elektronicznie dokumentów jest uważana za zbyt skomplikowaną i niepewną. Wynikający z przepisów prawa obowiązek przechowywania dokumentów nawet przez 30 lat wymaga zastosowania kosztownych i kłopotliwych rozwiązań technicznych i procedur, mających zapewnić możliwość odczytu i weryfikacji dokumentów w tak długim okresie.

4. Wpływ dyrektywy na inne regulacje

Mimo iż popytu na wdrażanie infrastruktury klucza publicznego nie można wykreować na drodze prawodawczej, Komisja nadal uważa wprowadzanie podpisu elektronicznego za ważne narzędzie wspomagające rozwój usług społeczeństwa informacyjnego oraz bezpiecznego handlu elektronicznego.

Wprowadzanie podpisu elektronicznego oraz odwołania do dyrektywy 1999/93/WE uwzględniono w niektórych spośród dyrektyw i decyzji przyjętych w ostatnim czasie.

4.1. Dyrektywa 2001/115/WE

Dyrektywa 2001/115/WE[13] przewiduje możliwość przesyłania faktur drogą elektroniczną. W takim przypadku konieczne jest zagwarantowanie autentyczności pochodzenia faktury oraz integralności jej treści, na przykład poprzez zastosowanie zaawansowanego podpisu elektronicznego.

W myśl dyrektywy zadaniem zaawansowanego podpisu elektronicznego jest zapewnienie bezpieczeństwa technicznego w procesie przesyłania i przechowywania faktury. W gruncie rzeczy nie we wszystkich krajach obowiązujące przepisy prawa wymagają opatrzenia dokumentu papierowego podpisem odręcznym, a dyrektywa stanowi, że państwa członkowskie nie mogą wymagać podpisywania faktur. Można zatem stwierdzić, że w tym przypadku pojęcie podpisu elektronicznego dotyczy raczej koncepcji technicznej niż prawnej.

4.2. Nowe dyrektywy dotyczące zamówień publicznych

Dopełnieniem ram prawnych stosowania podpisu elektronicznego w zamówieniach publicznych są nowe dyrektywy dotyczące zamówień publicznych, które weszły w życie z dniem 30 kwietnia 2004 r. [14]

Stosowanie podpisu elektronicznego ma decydujące znaczenie dla utworzenia funkcjonujących systemów elektronicznych zamówień publicznych w całej Unii Europejskiej. Można oczekiwać, że dziedzina ta stanie się jednym z najważniejszych obszarów zastosowania podpisu elektronicznego, szczególnie w jego bardziej zaawansowanych postaciach. Elektroniczne zamówienia publiczne stanowią dobrą ilustrację problemów, jakie trzeba przezwyciężyć przy popularyzacji stosowania podpisu elektronicznego.

W nowych dyrektywach dotyczących zamówień publicznych nie określono rodzaju podpisu elektronicznego, który powinien być stosowany w elektronicznych postępowaniach przetargowych, wybór pozostawiając państwom członkowskim, pod warunkiem, że będzie on zgodny z krajowymi przepisami prawa wykonującymi dyrektywę 1999/93/WE[15]. Stanowi to odzwierciedlenie obecnej praktyki w zakresie składania ofert w postaci papierowej, dla których w unijnych dyrektywach o zamówieniach publicznych nie określono sposobu podpisywania ofert ani ich zabezpieczania.

Z faktem, że państwa członkowskie mają swobodę wyboru rodzaju stosowanego podpisu elektronicznego, wiąże się ryzyko, że wdrożone systemy obsługi elektronicznych zamówień publicznych będą skonstruowane z uwzględnieniem opracowanych w danym kraju produktów. Grozi to rozdrobnieniem rynku zamówień publicznych i powstawaniem barier na wewnętrznym rynku podpisów elektronicznych.

Zatem wyzwaniem jest wprowadzenie w Europie podpisu elektronicznego w zamówieniach publicznych w taki sposób, aby nie doprowadzić do powstania barier dla obrotu transgranicznego.

Uzupełnieniem nowych dyrektyw jest plan działania[16], w którym określono cele oraz wskazano działania możliwe do podjęcia przez Komisję i państwa członkowskie w latach 2005-2007, celem doprowadzenia do powszechnego przyjęcia elektronicznych zamówień publicznych w Europie do roku 2010. W planie tym wzywa się do znalezienia praktycznego rozwiązania obsługi podpisu elektronicznego w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania, które nie powinno różnić się od odpowiednich rozwiązań stosowanych w innych obszarach działalności.

4.3 Decyzja Komisji w sprawie dokumentów elektronicznych i cyfrowych

W dniu 7 lipca 2004 r. Komisja przyjęła decyzję 2004/563 w sprawie dokumentów elektronicznych i cyfrowych[17], zmieniającą regulamin wewnętrzny Komisji.

W decyzji określono warunki ważności dokumentów elektronicznych i cyfrowych na potrzeby Komisji. Decyzja dotyczy dokumentów elektronicznych opracowanych lub otrzymanych przez Komisję i będących w jej posiadaniu[18]. W razie potrzeby do potwierdzenia ważności dokumentów elektronicznych stosowany będzie podpis elektroniczny.

Komisja opracowała projekt przepisów wykonawczych do tej decyzji. Przepisy te obejmują zasady niezbędne dla wdrożenia infrastruktury technicznej na potrzeby podpisu elektronicznego.

5. Wnioski

5.1. Aspekt prawny

Dyrektywa wprowadza pewność prawną w odniesieniu do ogólnej dopuszczalności podpisu elektronicznego. Uregulowanie statusu prawnego podpisu elektronicznego osiągnięto poprzez transpozycję przepisów dyrektywy do prawodawstwa państw członkowskich.

W związku z tym Komisja uważa, że cele dyrektywy zostały w większości zrealizowane, oraz że na obecnym etapie nie ma wyraźnej potrzeby jej zmiany.

Niemniej jednak, wobec problemów z wzajemnym uznawaniem podpisów elektronicznych oraz z interoperacyjnością na poziomie ogólnym, Komisja zorganizuje szereg spotkań z państwami członkowskimi oraz z zainteresowanymi podmiotami, celem omówienia następujących kwestii: różnic w transpozycji dyrektywy; wyjaśnienia jej poszczególnych artykułów; aspektów technicznych i normalizacyjnych oraz problemów związanych z interoperacyjnością; oraz w razie potrzeby rozważenia wprowadzenia dodatkowych środków. Uwzględnione przy tym zostaną wyniki odpowiednich działań służb Komisji.

5.2. Wpływ na rynek

Kwalifikowany podpis elektroniczny jest do tej pory używany znacznie rzadziej niż oczekiwano, a rynek jest obecnie niezbyt dobrze rozwinięty. Użytkownik nie może aktualnie posługiwać się jednym certyfikatem elektronicznym do podpisywania dokumentów lub transakcji w środowisku cyfrowym w taki sam sposób, jak na papierze. W związku z tym na obecnym etapie nie można dokonać całościowej oceny celu dyrektywy w zakresie rynku wewnętrznego, jakim jest swobodne posługiwanie się kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Główna przyczyna powolnego rozwoju rynku ma charakter gospodarczy: usługodawcy nie mają dostatecznej motywacji do rozwijania uniwersalnego podpisu elektronicznego i wolą oferować rozwiązania przeznaczone do współpracy z ich własnymi usługami – np. rozwiązania opracowane przez przedsiębiorstwa sektora bankowego. Powoduje to spowolnienie procesu opracowywania rozwiązań interoperacyjnych. Przeszkodę w rozwoju uniwersalnego podpisu elektronicznego może stanowić również brak odpowiednich aplikacji, takich jak kompleksowe systemy elektronicznych archiwów, a tym samym nieosiągnięcie jeszcze krytycznej masy użytkowników i zastosowań.

W przyszłości może jednak pojawić się szereg aplikacji, które pobudzą rozwój rynku. Wykorzystanie podpisu elektronicznego w elektronicznym dostępie do usług administracji publicznej osiągnęło już pewną masę i w przyszłości stanowić będzie prawdopodobnie istotny czynnik wzrostu. Strategiczna rola systemów e-administracji została dostrzeżona w inicjatywie i2010[19], której celem jest wspieranie wdrażania i efektywnego wykorzystywania technologii teleinformatycznych w sektorach prywatnym i publicznym. Zapotrzebowanie na bezpieczny środek elektronicznej identyfikacji na potrzeby dostępu do usług publicznych i korzystania z nich ma zasadnicze znaczenie dla obywateli i przedsiębiorstw, i przyczyni się do rozpowszechnienia podpisu elektronicznego[20]. Pojawiać się będą różne formy elektronicznych dokumentów identyfikacyjnych, które wymagać będą pewnego stopnia interoperacyjności. Komisja przyznaje wysoki priorytet inicjatywom związanym z elektroniczną identyfikacją, na przykład poprzez plan działania na rzecz elektronicznych zamówień publicznych, harmonizację zabezpieczeń dokumentów podróżnych, realizowane w ramach programu IDABC działanie na rzecz aspektów interoperacyjności elektronicznych dokumentów identyfikacyjnych na potrzeby paneuropejskich usług e-administracji, programy IST oraz eTen. Wewnętrznie Komisja zamierza kontynuować modernizację własnej administracji[21]. Jednym z takich środków jest planowane wprowadzenie podpisu elektronicznego celem ograniczenia obiegu dokumentów papierowych.

Komisja będzie nadal wspierać rozwój związanych z podpisem elektronicznym usług i jego zastosowań oraz monitorować rynek. Oprócz wsparcia w ramach działań na rzecz e-administracji, szczególny nacisk położony zostanie na kwestie interoperacyjności i posługiwania się podpisem elektronicznym w obrocie transgranicznym. Komisja będzie wspierać dalsze prace normalizacyjne celem promowania interoperacyjności oraz stosowania wszelkiego rodzaju rozwiązań technicznych dla kwalifikowanego podpisu elektronicznego na rynku wewnętrznym. W roku 2006 Komisja opracuje sprawozdanie na temat standardów w zakresie podpisu elektronicznego.

[1] Dyrektywa 1999/93/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 grudnia 1999 r. w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych, Dz.U. L 13 z 19.1.2000, str. 12.

[2] Study on the legal and market aspects of electronic signatures [ Studium na temat prawnych i rynkowych aspektów podpisu elektronicznego ], K.U.L., 2003, http://europa.eu.int/information_society/eeurope/2005/all_about/trust/electronic_sig_report.pdf

[3] W roku 2003 Komisja zainicjowała nieformalne konsultacje z wszystkimi zainteresowanymi stronami, mając na celu zebranie uwag dotyczących wykonania przedmiotowej dyrektywy. Otrzymane uwagi uwzględniono w niniejszym sprawozdaniu.

[4] COM(97) 503 z dnia 8 października 1997 r.

[5] Dz.U. C 325 z 23.10.1998, str. 5.

[6] Kwestię usuwania przeszkód prawnych dla zawierania umów drogą elektroniczną reguluje art. 9 dyrektywy o handlu elektronicznym (dyrektywa 2000/31/WE, Dz.U. L 178, str. 1).

[7] Ograniczenie stosowania zaawansowanego podpisu elektronicznego do osób fizycznych dowodzi, że wielu regulatorów uważa podpis elektroniczny po prostu za elektroniczny odpowiednik tradycyjnego podpisu odręcznego. Jednak najpopularniejszym zastosowaniem podpisu cyfrowego jest wyłącznie podniesienie wiarygodności i integralności wiadomości, bez zamiaru wykazania woli złożenia podpisu w sensie tradycyjnym, na co podczas nieformalnych konsultacji wskazała również Międzynarodowa Izba Handlowa.

[8] Pojęcie to odnosi się do wymogów aktualności technologicznej oraz uznania przez przedstawicieli branży lub ich odpowiedniego udziału w przygotowaniu norm.

[9] Wykaz opracowanych norm znajduje się na stronach internetowych EESSI: http://www.ict.etsi.org/EESSI_home.htm

[10] Decyzja 2003/511/WE z dnia 14 lipca 2003 r. w sprawie publikacji numerów referencyjnych powszechnie uznanych norm dotyczących produktów podpisu elektronicznego zgodnie z dyrektywą 1999/93/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, Dz.U. L 175 z 15.7.2003, str. 45.

[11] Działanie BGCA w ramach programu IDA II: http://europa.eu.int/idabc/en/document/2318/556

[12] Na przykład w Niemczech wprowadzono specyfikacje ISIS-MTT, mające stworzyć interoperacyjność techniczną między produktami podpisu elektronicznego.

[13] Dyrektywa Rady 2001/115/WE z dnia 20 grudnia 2001 r. zmieniająca dyrektywę 77/388/EWG w celu uproszczenia, modernizacji i harmonizacji ustanowionych warunków fakturowania w zakresie podatku od wartości dodanej, Dz.U. L 15 z 17.1.2002, str. 24.

[14] Dyrektywa 2004/17/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. koordynująca procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych, Dz.U. L 134 z 30.4.2004, str. 1, oraz dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi, Dz.U. L 134 z 30.4.2004, str. 114.

[15] Por. załącznik X do dyrektywy 2004/18/WE o zamówieniach publicznych.

[16] Komunikat Komisji dla Rady, Parlamentu Europejskiego, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów „Plan działania na rzecz wprowadzenia w życie ram prawnych dla elektronicznych zamówień publicznych” z 14.10.2004.

[17] Decyzja Komisji z dnia 7 lipca 2004 r. zmieniająca jej regulamin wewnętrzny, Dz.U. L 251 z 27.7.2004, str. 9.

[18] W drodze porozumienia przepisy te mogą mieć zastosowanie do organów i jednostek odpowiedzialnych za realizację określonych polityk wspólnotowych oraz do władz krajowych, w przypadku gdy procedura obejmuje Komisję i tego rodzaju inne jednostki.

[19] COM(2005) 229 wersja ostateczna.

[20] Patrz także: deklaracja ministrów z dnia 24/11/05 r. przyjęta jednogłośnie podczas konferencji ministerialnej w Manchesterze poświęconej e-administracji „Przekształcenia usług publicznych”.

[21] Ramy strategiczne „e-Komisja 2006-2010: w stronę sprawności i przejrzystości” – C/2005/44 73.