Bruksela, dnia 27.01.2005

COM(2005) 17 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO.

Przegląd polityki ochrony środowiska 2004 {SEC(2005) 97}

1. WSTĘP

Niniejszy Przegląd Polityki Ochrony Środowiska (EPR) przedstawia postępy polityki ochrony środowiska UE w 2004 r. i daje wskazówki na najbliższy rok (szczegóły w załączniku). Biorąc pod uwagę wkład EPR w ramach procesu lizbońskiego i aktualne zainteresowanie średnioterminowym przeglądem procesu lizbońskiego, tegoroczny przegląd kładzie szczególny nacisk na zależności między środowiskiem a gospodarką. Stanowi on również przegląd postępów dokonanych w ramach Szóstego Planu Działania w zakresie ochrony środowiska (EAP), który w dalszym ciągu określa ogólne ramy dla polityki ochrony środowiska UE. Raport bazuje na niedawnym podsumowaniu procesu z Cardiff w zakresie integracji ochrony środowiska[1] oraz na sprawozdaniach dotyczących wdrożenia istniejącego prawa w Państwach Członkowskich.

W ubiegłym roku miały miejsce:

- rozszerzenie UE, które ma wpływ na przyszłą politykę ponieważ nowe Państwa Członkowskie muszą wdrożyć istniejące prawo UE w zakresie ochrony środowiska,

- gorąca debata w sprawie polityki ochrony środowiska oraz konkurencyjności w perspektywie strategii lizbońskiej,

- debata w sprawie przeglądu i wdrożenia strategii zrównoważonego rozwoju Unii Europejskiej

- działania mające na celu promocję bardziej zrównoważonej produkcji i konsumpcji (SPC), w tym Plan Działania na rzecz technologii środowiskowych,

- przygotowanie do handlu uprawnieniami do emisji oraz strategii w sprawie zmian klimatycznych na okres po 2012 r.

- starania, aby do 2010 r. osiągnąć cel UE w zakresie wstrzymania utraty zróżnicowania biologicznego,

- postępy w międzyinstytucjonalnej debacie i pracach przygotowawczych do REACH,

- konsultacje w sprawie strategii tematycznych, które zostaną przedstawione w 2005 r. w ramach 6. EAP.

- przedstawienie Planu Działania na rzecz ochrony środowiska i zdrowia na Konferencji Ministerialnej WHO.

2. INNOWACJE EKOLOGICZNE ORAZ WYDAJNOŚĆ ZASOBÓW KLUCZEM DO ZWIĘKSZONEJ KONKURNCYJNOŚCI

Najważniejsze fakty

W ubiegłym roku sprawy dotyczące konkurencyjności zdominowały debatę na temat polityki UE, w czasie której osiągnięto konsensus w zakresie pozytywnego wpływu, jaki innowacje ekologiczne i wydajność zasobów mają na konkurencyjność UE i w zakresie możliwości rynkowych, które z tego wynikają.

Trwają prace nad poprawą regulacji prawnych w celu lepszego wykorzystania oceny wpływu regulacji i nad uproszczeniem prawodawstwa ochrony środowiska, aby maksymalnie zwiększyć opłacalność nowego prawodawstwa.

Raport Kok’a podkreśla rolę zrównoważenia środowiskowego i spójności społecznej dla wzrostu i tworzenia miejsca pracy oraz zysk, jaki Europa może osiągnąć w wyniku stosowania produktów i procesów ekologicznych.

W ramach innych prac poszukiwano możliwości maksymalizacji wkładu środowiska do wzrostu PKB i zatrudnienia:

- Dokonano postępów w zakresie wdrażania Planu Działania na rzecz technologii środowiskowych Komisji;

- Podczas Prezydencji Niderlandów podkreślono znaczenie innowacji ekologicznych na rzecz „Czystej, Mądrej i Konkurencyjnej” Europy.

- W konsultacji z zainteresowanymi stronami, dokonano postępów w zakresie strategii tematycznych Komisji dotyczących zarządzania zasobami naturalnymi oraz recyklingu i zapobiegania powstawaniu odpadów. To również przyczyni się do poprawy uregulowań prawnych;

- Komisja opublikowała wytyczne dla władz krajowych i lokalnych w sprawie pro-ekologicznych zamówień publicznych.

Nowe ustalenia [2]

Można z coraz większą pewnością stwierdzić, że polityka ochrony środowiska i innowacja ekologiczna mogą wspierać wzrost gospodarczy oraz utrzymywać i tworzyć miejsca pracy, wpływając pozytywnie na konkurencyjność i zatrudnienie. Rynek światowy na towary i usługi w zakresie ochrony środowiska, który ocenia się na ponad 500 mld euro w 2003 r., rośnie. Sektor przemysłu ekologicznego zatrudnia ponad 2 mln osób w Europie i odnotowuje stały wzrost w tempie ok. 5% rocznie. Istnieją obiecujące możliwości rynkowe dla produktów ekologicznych. Pojawienie się wielkich i dynamicznych gospodarek jak Brazylia, Indie lub Chiny ma rosnący wpływ na zasoby naturalne i zwiększa światowe emisje zanieczyszczeń, co stwarza potrzebę poprawy wydajności energetycznej i zasobów, zarówno w tych państwach, jak i u nas. Wynikające ze środowiska ograniczenie szybkiego wzrostu gospodarczego jest coraz bardziej uznawane przez takie państwa jak Chiny, co prowadzi do wzrostu świadomości w zakresie potrzeby zrównoważonego rozwoju i w konsekwencji oferuje interesujące możliwości rynkowe dla technologii środowiskowych.

Dla przykładu, ostatnie raporty pokazują, że

- Wpływ netto polityki ochrony środowiska na miejsca pracy jest obojętny lub lekko pozytywny,

- Przemysł ekologiczny rozwija się lepiej niż pozostałe części gospodarki,

- Energia odnawialna i wydajne działania mające na celu zwiększenie wydajności energetycznej zwiększają bezpieczeństwo dostaw energetycznych i zmniejszają straty gospodarki spowodowane wahaniami cen ropy, równocześnie zmniejszając emisję gazów cieplarnianych i marnowanie ograniczonych zasobów,

- Wydatki przemysłu związane z zanieczyszczeniem powietrza mają ograniczony wpływ na konkurencyjność;

- Rosnąca liczba przedsiębiorstw i inwestorów interesuje się aktywnie wynikami w zakresie ochrony środowiska, a kilka ostatnio przeprowadzonych badań wskazuje, że dobre zarządzanie w zakresie ochrony środowiska ma bezpośredni związek z większą wydajnością, lepszymi wynikami finansowymi i otwiera nowe rynki.

Perspektywy na 2005 r.

Następujące działania będą miały na celu wspieranie UE w osiągnięciu pełnych korzyści z wpływu polityki ochrony środowiska na konkurencyjność:

- Zobowiązania UE i krajowe do wdrożenia Planu Działania na rzecz technologii środowiskowych;

- Dyskusja, w jaki sposób ceny mogą lepiej odzwierciedlać całość kosztów dla społeczeństwa;

- Strategie tematyczne w sprawie zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych oraz recyklingu i zapobiegania powstawaniu odpadów.

Komisja będzie nadal pracować z innymi państwami, aby wspierać bardziej zrównoważony rozwój. Będzie w szczególności rozwijać dialog z rozwijającymi się gospodarkami jak Chiny, które podzielają podobne poglądy w sprawie zrównoważonego rozwoju, aby podjąć konieczne działania międzynarodowe odnoszące się do globalnych problemów w zakresie ochrony środowiska, aby unikać konkurencji opartej na zmniejszaniu norm środowiskowych i aby wspierać przyjmowanie innowacji ekologicznych oraz produktów i procesów bardziej zrównoważonych.

Trwające prace w celu uproszczenia i poprawy regulacji prawnych w zakresie ochrony środowiska są również istotne. Zajmowanie się zmianami klimatycznymi, zmniejszanie utraty różnorodności biologicznej oraz zwiększanie naszego zrozumienia dla powiązań między środowiskiem a zdrowiem mogą również wspierać wzrost gospodarczy w perspektywie długoterminowej wpływając jednocześnie na poprawę środowiska i poziomu naszego życia.

3. OSIĄGNIĘCIA, TRENDY I PERSPEKTYWY W TRZECH OBSZARACH PRIORYTETOWYCH

Zmiany klimatyczne, utrata zróżnicowania biologicznego oraz wpływ środowiska na zdrowie należą do głównych priorytetów Szóstego Planu Działania na rzecz ochrony środowiska.

3.1. Zmiany klimatyczne

Najważniejsze fakty

Ratyfikacja przez Rosję Protokołu z Kioto oznacza, że wejdzie on w życie na początku 2005 r.

Komisja przygotowuje się do największego na skalę światową systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, włącznie z przyjęciem rozporządzenia w sprawie rejestru i wytycznych w sprawie monitorowania i sprawozdawczości oraz zatwierdzeniem 21 krajowych planów rozdzielenia w celu przypisania przydziałów emisji do energochłonnych instalacji. System, który pozwala na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych przy najmniejszych kosztach został uruchomiony 1 stycznia 2005 r.

Aby pomóc zwalczaniu zmian klimatycznych Komisja stale promuje integrację aspektów środowiskowych do pozostałych polityk, w szczególności do polityki transportowej i pomocy rozwojowej. Komisja złożyła również niedawno trzy wnioski w celu promowania bardziej wydajnego zużycia energii.

Nowe ustalenia 2

Najnowsze informacje na temat emisji gazów cieplarnianych oraz nowe dostępne dane dotyczące możliwej skali i wpływu zmian klimatycznych wciąż niepokoją..= Zaobserwowano niewielki spadek emisji gazów cieplarnianych, ale niewystarczający, aby uznać, że UE 15 jest na dobrej drodze, żeby osiągnąć cele wyznaczone w Kioto. Ogólnie, 12 spośród 25 Państw Członkowskich miało emisje wyższe niż ustalony poziom.

Tendencje w niektórych sektorach nadal niepokoją. Ostatnie dane statystyczne wskazują, że emisje gazów cieplarnianych w sektorze transportu wciąż rosną, osiągając w 2002 r. poziom prawie 22% wyższy niż w 1990 r. w UE 15 oraz, że nie udało się dotychczas oddzielić wzrostu emisji w sektorze transportu od wzrostu gospodarczego.

W 2000 r. pojawiły się nowe dane na temat potencjalnych kosztów wynikających z niezajmowania się zmianami klimatycznymi, między innymi jako rezulat prac BRT finansowanych przez Wspólnotę. Wyjątkowe zjawiska pogodowe, jak na przykład fala upałów w lecie 2003 r., będą stawały się coraz częstsze wraz z postępowaniem zmian klimatycznych. Do 2050 r. zmiany klimatyczne mogą sprawić, że od 15 do 37% wszystkich gatunków będzie zagrożonych wyginięciem. Lodowce topnieją w bardzo szybkim tempie, co będzie miało wpływ na dostawy wody pitnej, nawadnianie i energię wodną w całej Europie, oraz na turystykę zimową w Alpach. Powoduje to wzrost kosztów ubezpieczenia i szkód nieubezpieczonych. Straty gospodarcze w wyniku wyjątkowych zjawisk pogodowych, spowodowanych częściowo przez zmiany klimatyczne, wzrosły z średniej rocznej wynoszącej mniej niż 5 mld USD do około 11 mld USD w ciągu ostatnich 20 lat.

Perspektywy na 2005 r.

Istnieją trzy ogólne cele na 2005 r.

- Postępy we wdrażaniu środków potrzebnych, żeby wypełnić zobowiązania z Kioto,

- Rozpoczęcie międzynarodowej dyskusji o globalnych środkach w celu zmniejszenia emisji na okres po 2012 r.;

- Przygotowanie do dostosowania się do nieunikalnych zmian klimatycznych

3.2. Zróżnicowanie biologiczne

Najważniejsze fakty

- Wraz z przyjęciem wykazów miejsc dla regionów atlantyckich i kontynentalnych w tworzeniu sieci Natura 2000 obejmującej chronione obszary w UE 15 dokonał się znaczny postęp. Na początku 2005 r. spodziewana jest decyzja Komisji w sprawie pozostającego regionu bio—geograficznego (śródziemnomorskiego). Obszary te, wybrane tak, aby obejmowały siedliska naturalne i gatunki, których zachowanie jest przedmiotem zainteresowania UE, obejmują około 17% terytorium UE 15. Rozszerzenie przyniosło nowe wyzwania i zasoby w zakresie zróżnicowania biologicznego, w tym utworzenie nowego regionu bio-geograficznego (region pannoński). W 2004 r dokonano postępów w zakresie wyznaczania obszarów w nowych Państwach Członkowskich. Został też opublikowany Komunikat Komisji w sprawie finansowania Natury 2000. W propozycjach rozporządzeń w sprawie rozwoju obszarów wiejskich i funduszy strukturalnych na lata 2007-2013 zostały zawarte istotne nowe możliwości współfinansowania.

- Konferencja w Malahide w maju 2004 r ujawniła wyraźną zgodność w sprawie środków, które należy podjąć, żeby chronić zróżnicowanie biologiczne na poziomie europejskim. Zgromadzenie to wypracowało cele priorytetowe, aby spełnić zobowiązanie w sprawie wstrzymania spadku zróżnicowania biologicznego w UE do 2010 r.

- W czasie konferencji w Bergen-op-Zoom w listopadzie 2004 r. określono dalsze działania priorytetowe w zakresie ochrony ptaków.

- Propozycje dotyczące polityki rozwoju obszarów wiejskich po 2006 r. podkreślają znaczenie usług środowiskowych w rolnictwie.

Na szczeblu międzynarodowym, rok 2004 przyniósł kilka istotnych decyzji w zakresie globalnych działań w celu ograniczenia spadku zróżnicowania biologicznego.

- W ramach 7 konferencji stron (COP7) Konwencji ONZ w sprawie zróżnicowania biologicznego przyjęto program ustanowienia krajowych i regionalnych systemów obszarów chronionych na lądzie do 2010 r. oraz na morzu do 2012 r., a także w sprawie wskaźników oceny postępów w zakresie globalnego celu znacznego zmniejszenia stopnia utraty zróżnicowania biologicznego do 2010 r.

- W czasie pierwszego spotkania stron Protokołu z Kartageny w sprawie bezpieczeństwa biologicznego określono wymogi dotyczące dokumentacji i mechanizmy zgodności dla organizmów genetycznie zmodyfikowanych.

- Strony Konwencji o międzynarodowym handlu zagrożonymi gatunkami (CITES) uzgodniły wzmocnienie kontroli handlu w odniesieniu do niektórych zagrożonych gatunków, w tym plan działania w sprawie nielegalnego handlu kością słoniową.

Nowe ustalenia 2

Opublikowane w 2004 r. badania wykazały, że połowa znanych 5743 gatunków płazów (płazy są dobrym wskaźnikiem zróżnicowania biologicznego) utrzymuje się w tendencji spadkowej, a jedna trzecia jest zagrożona wyginięciem, co wskazuje na możliwe dramatyczne wyginięcie wielu gatunków. Wykazały też, że ochrona około 43% gatunków ptaków w Europie budzi obawy.

Włączanie zagadnień zróżnicowania biologicznego do innych polityk wzrasta. Rolnictwo ekologiczne podlega wzrostowi, choć w nieco wolniejszym tempie. Proporcja wydatków rolniczych przeznaczonych na rozwój obszarów wiejskich i systemów rolno-środowiskowych wykazuje również tendencję wzrostową. Nadmierna eksploatacja łowisk pozostaje problemem, a odbudowa niektórych zasobów okazuje się trudniejsza niż się spodziewano.

Perspektywy na 2005 r.

- Komisja opublikuje Komunikat w sprawie polityki zróżnicowania biologicznego w 2005 r., na podstawie zaleceń opracowanych w czasie konferencji w Malahide i Bergen-op-Zoom.

- Komisja będzie nadal wpierać tworzenie i wdrażanie sieci Natura 2000, wraz z jej rozszerzeniem na nowe Państwa Członkowskie i na środowisko morskie. W ogólnych ramach propozycji Komisji w sprawie perspektyw finansowych na lata 2007-2013 podjęte zostaną dalsze działania, aby skonsolidować współfinansowanie przez Wspólnotę sieci Natura 2000, co pomoże zmobilizować odpowiednie środki w Państwach Członkowskich.

- Rozpocznie się wdrażanie Planu Działania Komisji na rzecz ekologicznej żywności i rolnictwa.

- Morska strategia tematyczna zaproponuje ramy dla opracowania i wdrożenia podejścia opartego na ekosystemie dla zarządzania morzami i oceanami.

3.3. Środowisko naturalne i zdrowie,

Najważniejsze fakty

Plan działania Komisji na rzecz ochrony środowiska i zdrowia został stworzony aby uzupełnić wiedzę, określić najważniejsze zagadnienia i poprawić komunikację. Został przedstawiony na Konferencji WHO w sprawie ochrony środowiska i zdrowia w Budapeszcie, gdzie ministrowie ochrony środowiska i zdrowia z 52 państw przyjęli plan działania na rzecz ochrony środowiska i zdrowia dzieci w Europie (CEHAPE), w stosunku do którego Komisja wyraziła swoje poparcie.

Debatę w sprawie REACH, wniosku Komisji w sprawie nowych regulacji prawnych dla chemikaliów kontynuowano w Radzie (ds. ochrony środowiska i konkurencyjności) oraz w Parlamencie. W ramach zorganizowanego przez Prezydencję warsztatu w sprawie rozszerzonej oceny wpływu stwierdzono, że korzyści z systemu REACH znacząco przewyższają koszty, co potwierdza ogólny wniosek Komisji z oceny wpływu. Debata umożliwiła też określenie środków ułatwiających wdrożenie i tym samym zmniejszających koszty przy równoczesnym osiągnięciu pełnych zysków ze zwiększonego poziomu ochrony zdrowia ludzi i środowiska. Poczyniono również przygotowania do wdrożenia systemu, w tym ustanowiono partnerstwa z zainteresowanymi podmiotami, pracujące nad wykonalnością i zminimalizowaniem kosztu systemu, tworzące system informatyczny i przygotowujące wytyczne dla przemysłu i Państw Członkowskich.

Europejski Rejestr Emisji Zanieczyszczeń (EPER), pierwszy europejski publiczny rejestr emisji do powietrza i do wody pochodzących z obiektów przemysłowych, stworzył lepszy dostęp do informacji w zakresie ochrony środowiska.

Wspólnota ratyfikowała europejską umowę ONZ i przystąpiła do drugiej światowej konwencji w celu wyeliminowania zanieczyszczenia przez trwałe zanieczyszczenia organiczne (POP). Są to substancje toksyczne, które mogą przemieszczać się na długich dystansach, pozostając w środowisku i podlegać akumulacji w łańcuchu pokarmowym.

Nowe ustalenia 2

Około 2 do 8 % chorób w UE 25 można przypisać czynnikom środowiskowym, szczególnie zanieczyszczeniu powietrza i hałasowi wytwarzanemu przez transport.

Potrzeba dalszych działań, aby zająć się znanymi zagrożeniami dla zdrowia, jak nadmierne narażenie na zanieczyszczenia powietrza, jak pyły i ozon, oraz szkodliwy poziom rtęci w owocach morza.

Państwa Członkowskie UE inwestują już w badania, w tym w monitorowanie biologiczne człowieka, ze specjalnym uwzględnieniem metali ciężkich , dioksyn, PCB, substancji powodujących zaburzenia endokrynologiczne, oraz astmy i alergii. Jednak ponieważ Państwa Członkowskie zazwyczaj nie stosują takiego samego podejścia metodologicznego, porównanie wyników jest trudne.

Perspektywy na 2005 r.

Kontynuowane będą prace mające na celu dostarczenie informacji potrzebnych do zajęcia się zagrożeniami dla zdrowia człowieka spowodowanymi przez substancje zawarte w środowisku :

- wypracowanie porozumienia w sprawie wnioskowanego rozporządzenia REACH, aby umożliwić bardziej rygorystyczną ocenę i kontrolę stosowanych chemikaliów;

- wdrożenie planu działania na rzecz ochrony środowiska i zdrowia UE, aby uruchomić działania w zakresie monitorowania biologicznego, badań, informacji na temat środowiska i zdrowia człowieka.

Komisja również zaproponuje środki, aby ograniczyć narażenie na rtęć, pestycydy oraz zanieczyszczenie powietrza, w ramach strategii, które będą opublikowane w 2005 r.

4. SPROSTANIE WYZWANIOM WDRAŻANIA I POPRAWY PRAWODAWSTWA

Najważniejsze fakty

Mimo iż prawodawstwo UE przysłużyło się w znacznym stopniu do poprawy jakości środowiska naturalnego, do stworzenia takich samych warunków dla przedsiębiorstw w całej UE oraz do wspierania promocji nowych możliwości rynkowych, wciąż wiele pozostaje do zrobienia. Pełne wdrożenie prawodawstwa UE z zakresu ochrony środowiska przez Państwa Członkowskie nadal stanowi wyzwanie, w tym dla nowych Państw Członkowskich. Postępowania w dziedzinie ochrony środowiska w dalszym ciągu stanowią jedną trzecią ogółu obecnie wszczynanych postępowań o brak wdrożenia prawa w UE 25. W 2004 r. Komisja zbadała główne obszary, w których występują trudności (odpady, woda, ochrona przyrody oraz ocena wpływu na środowisko naturalne) i opracowuje obecnie plany działań, które mają na celu poprawę stopnia zgodności.

Prawidłowe wdrażanie oznacza zarówno przyjmowanie odpowiedniego krajowego ustawodawstwa w odpowiednim terminie, jak również zapewnienie koniecznej infrastruktury. Istnieje również potrzeba prowadzenia kontroli i podejmowania odpowiednich działań w odniesieniu do podmiotów działających nielegalnie. Środki wspólnotowe powinny w dalszym ciągu spełniać rolę katalizatora dla inwestycji niezbędnych w Państwach Członkowskich.

Celem aktualnego zobowiązania Komisji poprawy prawodawstwa jest doprowadzenie do tego, aby stało się ono jaśniejsze i łatwiejsze do wdrożenia, a także zachęcało do stosowania najbardziej opłacalnych rozwiązań. Komisja nadal wspiera wykorzystanie dobrowolnego podejścia w stosownych przypadkach i rozpoczęła przegląd systemów EMAS i Eco-label.

Przygotowując nowego prawodawstwo Komisja stara się uwzględniać problemy, jakie mogą pojawić się w przyszłości, zmniejszyć obciążenia administracyjne, ograniczyć koszty realizacji i rozszerzyć nowe możliwości. W tym celu przeprowadzane są oceny wpływu, konsultacje publiczne i wykonywany jest screeningu.

Należy w dalszym ciągu pracować nad włączaniem aspektów środowiskowych do innych polityk i decyzji podejmowanych w poszczególnych sektorach, co pozwoli osiągnąć wiele korzyści środowiskowych i wykraczających poza samo środowisko, które nie mogłyby być zapewnione w ramach samej polityki ochrony środowiska. Przy podsumowaniu procesu z Cardiff w zakresie integracji ochrony środowiska sformułowano zalecenia ożywienia procesu integracji, w tym konieczność pełnego wdrożenia dyrektywy w sprawie Strategiczna Ocena Oddziaływania na Środowisko przez Państwa Członkowskie.

Perspektywy na rok 2005

Państwa Członkowskie mają obowiązek pełnego wdrożenia prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska. Komisja skoncentruje swoją uwagę na istotnych obszarach, w których napotyka się najwięcej problemów. Inne kwestie, które należy wziąć pod uwagę to uproszczenie prawodawstwa, wymóg prowadzenia monitoringu i przedstawiania sprawozdań.

5. WNIOSKI

Rozwój polityki ochrony środowiska na szczeblu europejskim i krajowym w 2004 r. odpowiada większości tendencji określonych w przeglądzie polityki ochrony środowiska za rok 2003:

Strategia lizbońska a ochrona środowiska:

- Ochrona środowiska, obejmująca innowacje ekologiczne, jest zasadniczym elementem strategii lizbońskiej przez swój wkład do trwałego wzrostu gospodarczego i długoterminowej konkurencyjności gospodarki UE. W szczególności obejmuje to następujące elementy:

- Dalsze udoskonalanie bezpiecznego dla środowiska wykorzystania energii i zasobów naturalnych, które pozwala zarówno na zwiększenie wydajności zasobów jak i ograniczenie presji na środowisko;

- Realizacja już ustalonych konkretnych celów zwalczania zmian klimatycznych, wydajności energetycznej, bardziej zrównoważonego transportu wymaga między innymi podjęcia następujących środków:

- Dostarczania przedsiębiorstwom i obywatelom UE pełniejszej informacji o produktach, procesach i usługach, które pozwalają na stawienie czoła zagrożeniom środowiskowym i związanym ze zmianami klimatycznymi

- Głębszej refleksji i dokładniejszej wyceny poniesionych przez społeczeństwo jako całość pełnych kosztów różnych źródeł energii oraz różnych towarów i usług, takich jak usługi transportowe i związane z mobilnością, mających być bardziej zrównoważoną odpowiedzią na wciąż wzrastający popyt.

- Promocja bezpiecznych dla środowiska innowacji we wszystkich sektorach gospodarki, w szczególności poprzez pełną realizację Planu Działania na rzecz technologii środowiskowych (ETAP). Państwa Członkowskie powinny opracować mapy drogowe do celów realizacji planu ETAP oraz zostać zachęconym do sporządzania planów działań dla pro-ekologicznych zamówień publicznych. Ponadto konieczne są zwiększone starania w całej Europie w celu uczynienia rzeczywistych postępów w zakresie wydajności energetycznej.

- W dziedzinie innowacji ekologicznych, dorównanie konkurentom UE, takim jak Stany Zjednoczone i Japonia. Wzrasta obecnie ogólny popyt na innowacje ekologiczne ze względu na rosnący poziom świadomości w rozwijających się gospodarkach, takich jak Chiny, iż ich szybki wzrost może być wkrótce ograniczony barierami środowiskowymi. Aby sprostać temu wyzwaniu niezbędne są odpowiednie technologie środowiskowe i nowe innowacje. Należy zapewnić aby pomoc państwa dla działalności badawczej i „niebezpiecznych” doświadczeń była na poziomie pomocy udzielanej przez konkurentów UE.

Środowisko naturalne w UE

- Szósty Plan Działania na rzecz ochrony środowiska ustanawia do 2012 r. stabilne ramy dla wspólnotowych polityk ochrony środowiska oraz integracji kwestii ochrony środowiska do polityk sektorowych. Cztery główne priorytety zawarte w tym planie – zmiany klimatyczne, zróżnicowanie biologiczne, zasoby oraz ochrona środowiska i zdrowia- będą wymagały działań długoterminowych. W niektórych obszarach zachodzi potrzeba działań krótkoterminowych. Konsekwencją braku natychmiastowego działania mogą być w przyszłości wysokie koszty lub nieodwracalne szkody i utrata możliwości wprowadzenia opłacalnych rozwiązań.

I na świecie

- Komisja będzie nadal promować współpracę międzynarodową w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, starać się rozwiązywać światowe i transgraniczne problemy związane z ochroną środowiska, rozwijać politykę ochrony środowiska UE w zakresie problemów globalnych, dbać o włączenie wymogów ochrony środowiska do wszystkich polityk zewnętrznych, w tym polityki bezpieczeństwa, polityki na rzecz rozwoju, polityki handlowej i polityki sąsiedztwa.

Nadchodzący rok

- W 2005 r. Komisja rozpocznie szereg istotnych inicjatyw z zakresu polityki ochrony środowiska, kształtujących politykę ochrony środowiska UE na najbliższe lata:

- Komunikaty w sprawie polityki UE na rzecz klimatu na okres po 2012 r. (luty 2005 r.) i w sprawie instrumentów ekonomicznych służących do rozwiązania problemu wpływu lotnictwa na zmiany klimatu

- Komunikat w sprawie polityki zróżnicowania biologicznego

- Strategie tematyczne dotyczące jakości powietrza, wykorzystania zasobów, recyklingu i zapobiegania powstawaniu odpadów, środowiska morskiego, stosowania pestycydów, środowiska miejskiego oraz gleby

Lepsze wdrożenie

- Ramowa polityka ochrony środowiska jest wyraźnie ukształtowana; szereg istotnych przepisów z zakresu ochrony środowiska już obowiązuje. Chociaż w stosownych przypadkach zostaną opracowane nowe propozycje legislacyjne, zdecydowanie większy nacisk należy położyć na wdrażanie istniejących polityk i prawodawstwa. Ustalono i przyjęto cele i obowiązujące przepisy. Państwa Członkowskie są odpowiedzialne za wdrożenie tych polityk i zapewnienie, aby przyniosły one korzyści całemu społeczeństwu. Komisja zintensyfikuje swoje działania na rzecz współpracy z Państwami Członkowskimi w celu poprawy wdrożenia polityk.

i doskonalenie kształtowania polityki ochrony środowiska

- Polityka ochrony środowiska w coraz większym stopniu oparta jest na lepszej wiedzy i osiągnięciach naukowych. Tym niemniej wciąż istnieją wątpliwości i obszary mało zbadane, wymagające podejmowania stałych wysiłków dla rozwoju naszych podstaw wiedzy. W celu uzupełnienia tych braków konieczne jest wzmożenie działań badawczo-rozwojowych, zarówno na poziomie Państw Członkowskich, jak i w całej UE. W odniesieniu do wspólnotowych programów badawczych należy ponownie rozpatrzyć kwestię stałego obniżania rangi badań z zakresu ochrony środowiska i energetyki.

- W oparciu o nowoczesne technologie należy stworzyć skuteczniejszy i przejrzysty system wymiany informacji na potrzeby UE. System ten mógłby być wykorzystywany zarówno dla potrzeb Państw Członkowskich, jak i całej UE oraz dla potrzeb wszystkich obywateli w rozszerzonej Unii. W tym kontekście Europejska Agencja Środowiska, posiadająca rozbudowaną sieć, może okazać się pomocna.

- Komisja kontynuuje wysiłki na rzecz lepszego opracowywania i wdrażania polityki ochrony środowiska. Korzystanie z ocen wpływu i szeroko zakrojonych konsultacji z zainteresowanymi podmiotami stało się powszechną praktyką. Obok bardziej tradycyjnych instrumentów prawnych stosuje się instrumenty rynkowe i inne środki w celu zwiększenia możliwości pełnego i opłacalnego wdrożenia polityki. Należy kontynuować i doskonalić tę koncepcję zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i Państw Członkowskich. W strategiach tematycznych na 2005 r. główny nacisk będzie położony na koncepcje zmierzające do pobudzenia innowacji w dziedzinie ochrony środowiska, optymalizacji kosztów i integracji.

- Należy kontynuować proces upraszczania regulacji prawnych, aby zmniejszyć obciążenia administracyjne sektora publicznego i przedsiębiorstw, jednocześnie zachowując wysokie normy ochrony środowiska naturalnego i zapewniając równe zasady na rynku wewnętrznym. Działania powinny zostać podjęte zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i na poziomie Państw Członkowskich. Strategie tematyczne na 2005 r. stwarzają niepowtarzalną możliwość dokonywania dalszych postępów w upraszczaniu uregulowań prawnych.

Spełnienie oczekiwań obywateli UE

- Polityka ochrony środowiska dotyczy również jakości życia. Jest bezpośrednio związana z życiem ludzkim. Kolejne badania opinii publicznej w całej Europie wskazują, że zdecydowana większość obywateli UE chciałaby, aby zwrócić większą uwagę na środowisko naturalne i oczekuje decyzji, które doprowadzą do poprawy jakości środowiskowej i usług na poziomie UE. Dlatego silna europejska polityka ochrony środowiska ma dla obywateli UE znaczenie priorytetowe i przybliża im Europę.

- Europa musi podjąć wyzwanie i wykorzystać w ramach swoich polityk wzrostu i tworzenia miejsc pracy możliwości i ograniczenia wynikające z ochrony środowiska. Jest to istotny warunek przyszłego dobrobytu i zmniejszenia różnic. Europa powinna zacząć działać już dziś na poziomie europejskim i światowym.

[1] COM (2004) 394

[2] SEC(2005)97

[pic] | KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH |

Bruksela, dnia 27.01.2005

COM(2005) 17 wersja ostateczna

KOMUNIKAT KOMISJI DO RADY I PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO.

Przegląd polityki ochrony środowiska 2004 {SEC(2005) 97}

1. WSTĘP

Niniejszy Przegląd Polityki Ochrony Środowiska (EPR) przedstawia postępy polityki ochrony środowiska UE w 2004 r. i daje wskazówki na najbliższy rok (szczegóły w załączniku). Biorąc pod uwagę wkład EPR w ramach procesu lizbońskiego i aktualne zainteresowanie średnioterminowym przeglądem procesu lizbońskiego, tegoroczny przegląd kładzie szczególny nacisk na zależności między środowiskiem a gospodarką. Stanowi on również przegląd postępów dokonanych w ramach Szóstego Planu Działania w zakresie ochrony środowiska (EAP), który w dalszym ciągu określa ogólne ramy dla polityki ochrony środowiska UE. Raport bazuje na niedawnym podsumowaniu procesu z Cardiff w zakresie integracji ochrony środowiska[1] oraz na sprawozdaniach dotyczących wdrożenia istniejącego prawa w Państwach Członkowskich.

W ubiegłym roku miały miejsce:

- rozszerzenie UE, które ma wpływ na przyszłą politykę ponieważ nowe Państwa Członkowskie muszą wdrożyć istniejące prawo UE w zakresie ochrony środowiska,

- gorąca debata w sprawie polityki ochrony środowiska oraz konkurencyjności w perspektywie strategii lizbońskiej,

- debata w sprawie przeglądu i wdrożenia strategii zrównoważonego rozwoju Unii Europejskiej

- działania mające na celu promocję bardziej zrównoważonej produkcji i konsumpcji (SPC), w tym Plan Działania na rzecz technologii środowiskowych,

- przygotowanie do handlu uprawnieniami do emisji oraz strategii w sprawie zmian klimatycznych na okres po 2012 r.

- starania, aby do 2010 r. osiągnąć cel UE w zakresie wstrzymania utraty zróżnicowania biologicznego,

- postępy w międzyinstytucjonalnej debacie i pracach przygotowawczych do REACH,

- konsultacje w sprawie strategii tematycznych, które zostaną przedstawione w 2005 r. w ramach 6. EAP.

- przedstawienie Planu Działania na rzecz ochrony środowiska i zdrowia na Konferencji Ministerialnej WHO.

2. INNOWACJE EKOLOGICZNE ORAZ WYDAJNOŚĆ ZASOBÓW KLUCZEM DO ZWIĘKSZONEJ KONKURNCYJNOŚCI

Najważniejsze fakty

W ubiegłym roku sprawy dotyczące konkurencyjności zdominowały debatę na temat polityki UE, w czasie której osiągnięto konsensus w zakresie pozytywnego wpływu, jaki innowacje ekologiczne i wydajność zasobów mają na konkurencyjność UE i w zakresie możliwości rynkowych, które z tego wynikają.

Trwają prace nad poprawą regulacji prawnych w celu lepszego wykorzystania oceny wpływu regulacji i nad uproszczeniem prawodawstwa ochrony środowiska, aby maksymalnie zwiększyć opłacalność nowego prawodawstwa.

Raport Kok’a podkreśla rolę zrównoważenia środowiskowego i spójności społecznej dla wzrostu i tworzenia miejsca pracy oraz zysk, jaki Europa może osiągnąć w wyniku stosowania produktów i procesów ekologicznych.

W ramach innych prac poszukiwano możliwości maksymalizacji wkładu środowiska do wzrostu PKB i zatrudnienia:

- Dokonano postępów w zakresie wdrażania Planu Działania na rzecz technologii środowiskowych Komisji;

- Podczas Prezydencji Niderlandów podkreślono znaczenie innowacji ekologicznych na rzecz „Czystej, Mądrej i Konkurencyjnej” Europy.

- W konsultacji z zainteresowanymi stronami, dokonano postępów w zakresie strategii tematycznych Komisji dotyczących zarządzania zasobami naturalnymi oraz recyklingu i zapobiegania powstawaniu odpadów. To również przyczyni się do poprawy uregulowań prawnych;

- Komisja opublikowała wytyczne dla władz krajowych i lokalnych w sprawie pro-ekologicznych zamówień publicznych.

Nowe ustalenia [2]

Można z coraz większą pewnością stwierdzić, że polityka ochrony środowiska i innowacja ekologiczna mogą wspierać wzrost gospodarczy oraz utrzymywać i tworzyć miejsca pracy, wpływając pozytywnie na konkurencyjność i zatrudnienie. Rynek światowy na towary i usługi w zakresie ochrony środowiska, który ocenia się na ponad 500 mld euro w 2003 r., rośnie. Sektor przemysłu ekologicznego zatrudnia ponad 2 mln osób w Europie i odnotowuje stały wzrost w tempie ok. 5% rocznie. Istnieją obiecujące możliwości rynkowe dla produktów ekologicznych. Pojawienie się wielkich i dynamicznych gospodarek jak Brazylia, Indie lub Chiny ma rosnący wpływ na zasoby naturalne i zwiększa światowe emisje zanieczyszczeń, co stwarza potrzebę poprawy wydajności energetycznej i zasobów, zarówno w tych państwach, jak i u nas. Wynikające ze środowiska ograniczenie szybkiego wzrostu gospodarczego jest coraz bardziej uznawane przez takie państwa jak Chiny, co prowadzi do wzrostu świadomości w zakresie potrzeby zrównoważonego rozwoju i w konsekwencji oferuje interesujące możliwości rynkowe dla technologii środowiskowych.

Dla przykładu, ostatnie raporty pokazują, że

- Wpływ netto polityki ochrony środowiska na miejsca pracy jest obojętny lub lekko pozytywny,

- Przemysł ekologiczny rozwija się lepiej niż pozostałe części gospodarki,

- Energia odnawialna i wydajne działania mające na celu zwiększenie wydajności energetycznej zwiększają bezpieczeństwo dostaw energetycznych i zmniejszają straty gospodarki spowodowane wahaniami cen ropy, równocześnie zmniejszając emisję gazów cieplarnianych i marnowanie ograniczonych zasobów,

- Wydatki przemysłu związane z zanieczyszczeniem powietrza mają ograniczony wpływ na konkurencyjność;

- Rosnąca liczba przedsiębiorstw i inwestorów interesuje się aktywnie wynikami w zakresie ochrony środowiska, a kilka ostatnio przeprowadzonych badań wskazuje, że dobre zarządzanie w zakresie ochrony środowiska ma bezpośredni związek z większą wydajnością, lepszymi wynikami finansowymi i otwiera nowe rynki.

Perspektywy na 2005 r.

Następujące działania będą miały na celu wspieranie UE w osiągnięciu pełnych korzyści z wpływu polityki ochrony środowiska na konkurencyjność:

- Zobowiązania UE i krajowe do wdrożenia Planu Działania na rzecz technologii środowiskowych;

- Dyskusja, w jaki sposób ceny mogą lepiej odzwierciedlać całość kosztów dla społeczeństwa;

- Strategie tematyczne w sprawie zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych oraz recyklingu i zapobiegania powstawaniu odpadów.

Komisja będzie nadal pracować z innymi państwami, aby wspierać bardziej zrównoważony rozwój. Będzie w szczególności rozwijać dialog z rozwijającymi się gospodarkami jak Chiny, które podzielają podobne poglądy w sprawie zrównoważonego rozwoju, aby podjąć konieczne działania międzynarodowe odnoszące się do globalnych problemów w zakresie ochrony środowiska, aby unikać konkurencji opartej na zmniejszaniu norm środowiskowych i aby wspierać przyjmowanie innowacji ekologicznych oraz produktów i procesów bardziej zrównoważonych.

Trwające prace w celu uproszczenia i poprawy regulacji prawnych w zakresie ochrony środowiska są również istotne. Zajmowanie się zmianami klimatycznymi, zmniejszanie utraty różnorodności biologicznej oraz zwiększanie naszego zrozumienia dla powiązań między środowiskiem a zdrowiem mogą również wspierać wzrost gospodarczy w perspektywie długoterminowej wpływając jednocześnie na poprawę środowiska i poziomu naszego życia.

3. OSIĄGNIĘCIA, TRENDY I PERSPEKTYWY W TRZECH OBSZARACH PRIORYTETOWYCH

Zmiany klimatyczne, utrata zróżnicowania biologicznego oraz wpływ środowiska na zdrowie należą do głównych priorytetów Szóstego Planu Działania na rzecz ochrony środowiska.

3.1. Zmiany klimatyczne

Najważniejsze fakty

Ratyfikacja przez Rosję Protokołu z Kioto oznacza, że wejdzie on w życie na początku 2005 r.

Komisja przygotowuje się do największego na skalę światową systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, włącznie z przyjęciem rozporządzenia w sprawie rejestru i wytycznych w sprawie monitorowania i sprawozdawczości oraz zatwierdzeniem 21 krajowych planów rozdzielenia w celu przypisania przydziałów emisji do energochłonnych instalacji. System, który pozwala na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych przy najmniejszych kosztach został uruchomiony 1 stycznia 2005 r.

Aby pomóc zwalczaniu zmian klimatycznych Komisja stale promuje integrację aspektów środowiskowych do pozostałych polityk, w szczególności do polityki transportowej i pomocy rozwojowej. Komisja złożyła również niedawno trzy wnioski w celu promowania bardziej wydajnego zużycia energii.

Nowe ustalenia 2

Najnowsze informacje na temat emisji gazów cieplarnianych oraz nowe dostępne dane dotyczące możliwej skali i wpływu zmian klimatycznych wciąż niepokoją..= Zaobserwowano niewielki spadek emisji gazów cieplarnianych, ale niewystarczający, aby uznać, że UE 15 jest na dobrej drodze, żeby osiągnąć cele wyznaczone w Kioto. Ogólnie, 12 spośród 25 Państw Członkowskich miało emisje wyższe niż ustalony poziom.

Tendencje w niektórych sektorach nadal niepokoją. Ostatnie dane statystyczne wskazują, że emisje gazów cieplarnianych w sektorze transportu wciąż rosną, osiągając w 2002 r. poziom prawie 22% wyższy niż w 1990 r. w UE 15 oraz, że nie udało się dotychczas oddzielić wzrostu emisji w sektorze transportu od wzrostu gospodarczego.

W 2000 r. pojawiły się nowe dane na temat potencjalnych kosztów wynikających z niezajmowania się zmianami klimatycznymi, między innymi jako rezulat prac BRT finansowanych przez Wspólnotę. Wyjątkowe zjawiska pogodowe, jak na przykład fala upałów w lecie 2003 r., będą stawały się coraz częstsze wraz z postępowaniem zmian klimatycznych. Do 2050 r. zmiany klimatyczne mogą sprawić, że od 15 do 37% wszystkich gatunków będzie zagrożonych wyginięciem. Lodowce topnieją w bardzo szybkim tempie, co będzie miało wpływ na dostawy wody pitnej, nawadnianie i energię wodną w całej Europie, oraz na turystykę zimową w Alpach. Powoduje to wzrost kosztów ubezpieczenia i szkód nieubezpieczonych. Straty gospodarcze w wyniku wyjątkowych zjawisk pogodowych, spowodowanych częściowo przez zmiany klimatyczne, wzrosły z średniej rocznej wynoszącej mniej niż 5 mld USD do około 11 mld USD w ciągu ostatnich 20 lat.

Perspektywy na 2005 r.

Istnieją trzy ogólne cele na 2005 r.

- Postępy we wdrażaniu środków potrzebnych, żeby wypełnić zobowiązania z Kioto,

- Rozpoczęcie międzynarodowej dyskusji o globalnych środkach w celu zmniejszenia emisji na okres po 2012 r.;

- Przygotowanie do dostosowania się do nieunikalnych zmian klimatycznych

3.2. Zróżnicowanie biologiczne

Najważniejsze fakty

- Wraz z przyjęciem wykazów miejsc dla regionów atlantyckich i kontynentalnych w tworzeniu sieci Natura 2000 obejmującej chronione obszary w UE 15 dokonał się znaczny postęp. Na początku 2005 r. spodziewana jest decyzja Komisji w sprawie pozostającego regionu bio—geograficznego (śródziemnomorskiego). Obszary te, wybrane tak, aby obejmowały siedliska naturalne i gatunki, których zachowanie jest przedmiotem zainteresowania UE, obejmują około 17% terytorium UE 15. Rozszerzenie przyniosło nowe wyzwania i zasoby w zakresie zróżnicowania biologicznego, w tym utworzenie nowego regionu bio-geograficznego (region pannoński). W 2004 r dokonano postępów w zakresie wyznaczania obszarów w nowych Państwach Członkowskich. Został też opublikowany Komunikat Komisji w sprawie finansowania Natury 2000. W propozycjach rozporządzeń w sprawie rozwoju obszarów wiejskich i funduszy strukturalnych na lata 2007-2013 zostały zawarte istotne nowe możliwości współfinansowania.

- Konferencja w Malahide w maju 2004 r ujawniła wyraźną zgodność w sprawie środków, które należy podjąć, żeby chronić zróżnicowanie biologiczne na poziomie europejskim. Zgromadzenie to wypracowało cele priorytetowe, aby spełnić zobowiązanie w sprawie wstrzymania spadku zróżnicowania biologicznego w UE do 2010 r.

- W czasie konferencji w Bergen-op-Zoom w listopadzie 2004 r. określono dalsze działania priorytetowe w zakresie ochrony ptaków.

- Propozycje dotyczące polityki rozwoju obszarów wiejskich po 2006 r. podkreślają znaczenie usług środowiskowych w rolnictwie.

Na szczeblu międzynarodowym, rok 2004 przyniósł kilka istotnych decyzji w zakresie globalnych działań w celu ograniczenia spadku zróżnicowania biologicznego.

- W ramach 7 konferencji stron (COP7) Konwencji ONZ w sprawie zróżnicowania biologicznego przyjęto program ustanowienia krajowych i regionalnych systemów obszarów chronionych na lądzie do 2010 r. oraz na morzu do 2012 r., a także w sprawie wskaźników oceny postępów w zakresie globalnego celu znacznego zmniejszenia stopnia utraty zróżnicowania biologicznego do 2010 r.

- W czasie pierwszego spotkania stron Protokołu z Kartageny w sprawie bezpieczeństwa biologicznego określono wymogi dotyczące dokumentacji i mechanizmy zgodności dla organizmów genetycznie zmodyfikowanych.

- Strony Konwencji o międzynarodowym handlu zagrożonymi gatunkami (CITES) uzgodniły wzmocnienie kontroli handlu w odniesieniu do niektórych zagrożonych gatunków, w tym plan działania w sprawie nielegalnego handlu kością słoniową.

Nowe ustalenia 2

Opublikowane w 2004 r. badania wykazały, że połowa znanych 5743 gatunków płazów (płazy są dobrym wskaźnikiem zróżnicowania biologicznego) utrzymuje się w tendencji spadkowej, a jedna trzecia jest zagrożona wyginięciem, co wskazuje na możliwe dramatyczne wyginięcie wielu gatunków. Wykazały też, że ochrona około 43% gatunków ptaków w Europie budzi obawy.

Włączanie zagadnień zróżnicowania biologicznego do innych polityk wzrasta. Rolnictwo ekologiczne podlega wzrostowi, choć w nieco wolniejszym tempie. Proporcja wydatków rolniczych przeznaczonych na rozwój obszarów wiejskich i systemów rolno-środowiskowych wykazuje również tendencję wzrostową. Nadmierna eksploatacja łowisk pozostaje problemem, a odbudowa niektórych zasobów okazuje się trudniejsza niż się spodziewano.

Perspektywy na 2005 r.

- Komisja opublikuje Komunikat w sprawie polityki zróżnicowania biologicznego w 2005 r., na podstawie zaleceń opracowanych w czasie konferencji w Malahide i Bergen-op-Zoom.

- Komisja będzie nadal wpierać tworzenie i wdrażanie sieci Natura 2000, wraz z jej rozszerzeniem na nowe Państwa Członkowskie i na środowisko morskie. W ogólnych ramach propozycji Komisji w sprawie perspektyw finansowych na lata 2007-2013 podjęte zostaną dalsze działania, aby skonsolidować współfinansowanie przez Wspólnotę sieci Natura 2000, co pomoże zmobilizować odpowiednie środki w Państwach Członkowskich.

- Rozpocznie się wdrażanie Planu Działania Komisji na rzecz ekologicznej żywności i rolnictwa.

- Morska strategia tematyczna zaproponuje ramy dla opracowania i wdrożenia podejścia opartego na ekosystemie dla zarządzania morzami i oceanami.

3.3. Środowisko naturalne i zdrowie,

Najważniejsze fakty

Plan działania Komisji na rzecz ochrony środowiska i zdrowia został stworzony aby uzupełnić wiedzę, określić najważniejsze zagadnienia i poprawić komunikację. Został przedstawiony na Konferencji WHO w sprawie ochrony środowiska i zdrowia w Budapeszcie, gdzie ministrowie ochrony środowiska i zdrowia z 52 państw przyjęli plan działania na rzecz ochrony środowiska i zdrowia dzieci w Europie (CEHAPE), w stosunku do którego Komisja wyraziła swoje poparcie.

Debatę w sprawie REACH, wniosku Komisji w sprawie nowych regulacji prawnych dla chemikaliów kontynuowano w Radzie (ds. ochrony środowiska i konkurencyjności) oraz w Parlamencie. W ramach zorganizowanego przez Prezydencję warsztatu w sprawie rozszerzonej oceny wpływu stwierdzono, że korzyści z systemu REACH znacząco przewyższają koszty, co potwierdza ogólny wniosek Komisji z oceny wpływu. Debata umożliwiła też określenie środków ułatwiających wdrożenie i tym samym zmniejszających koszty przy równoczesnym osiągnięciu pełnych zysków ze zwiększonego poziomu ochrony zdrowia ludzi i środowiska. Poczyniono również przygotowania do wdrożenia systemu, w tym ustanowiono partnerstwa z zainteresowanymi podmiotami, pracujące nad wykonalnością i zminimalizowaniem kosztu systemu, tworzące system informatyczny i przygotowujące wytyczne dla przemysłu i Państw Członkowskich.

Europejski Rejestr Emisji Zanieczyszczeń (EPER), pierwszy europejski publiczny rejestr emisji do powietrza i do wody pochodzących z obiektów przemysłowych, stworzył lepszy dostęp do informacji w zakresie ochrony środowiska.

Wspólnota ratyfikowała europejską umowę ONZ i przystąpiła do drugiej światowej konwencji w celu wyeliminowania zanieczyszczenia przez trwałe zanieczyszczenia organiczne (POP). Są to substancje toksyczne, które mogą przemieszczać się na długich dystansach, pozostając w środowisku i podlegać akumulacji w łańcuchu pokarmowym.

Nowe ustalenia 2

Około 2 do 8 % chorób w UE 25 można przypisać czynnikom środowiskowym, szczególnie zanieczyszczeniu powietrza i hałasowi wytwarzanemu przez transport.

Potrzeba dalszych działań, aby zająć się znanymi zagrożeniami dla zdrowia, jak nadmierne narażenie na zanieczyszczenia powietrza, jak pyły i ozon, oraz szkodliwy poziom rtęci w owocach morza.

Państwa Członkowskie UE inwestują już w badania, w tym w monitorowanie biologiczne człowieka, ze specjalnym uwzględnieniem metali ciężkich , dioksyn, PCB, substancji powodujących zaburzenia endokrynologiczne, oraz astmy i alergii. Jednak ponieważ Państwa Członkowskie zazwyczaj nie stosują takiego samego podejścia metodologicznego, porównanie wyników jest trudne.

Perspektywy na 2005 r.

Kontynuowane będą prace mające na celu dostarczenie informacji potrzebnych do zajęcia się zagrożeniami dla zdrowia człowieka spowodowanymi przez substancje zawarte w środowisku :

- wypracowanie porozumienia w sprawie wnioskowanego rozporządzenia REACH, aby umożliwić bardziej rygorystyczną ocenę i kontrolę stosowanych chemikaliów;

- wdrożenie planu działania na rzecz ochrony środowiska i zdrowia UE, aby uruchomić działania w zakresie monitorowania biologicznego, badań, informacji na temat środowiska i zdrowia człowieka.

Komisja również zaproponuje środki, aby ograniczyć narażenie na rtęć, pestycydy oraz zanieczyszczenie powietrza, w ramach strategii, które będą opublikowane w 2005 r.

4. SPROSTANIE WYZWANIOM WDRAŻANIA I POPRAWY PRAWODAWSTWA

Najważniejsze fakty

Mimo iż prawodawstwo UE przysłużyło się w znacznym stopniu do poprawy jakości środowiska naturalnego, do stworzenia takich samych warunków dla przedsiębiorstw w całej UE oraz do wspierania promocji nowych możliwości rynkowych, wciąż wiele pozostaje do zrobienia. Pełne wdrożenie prawodawstwa UE z zakresu ochrony środowiska przez Państwa Członkowskie nadal stanowi wyzwanie, w tym dla nowych Państw Członkowskich. Postępowania w dziedzinie ochrony środowiska w dalszym ciągu stanowią jedną trzecią ogółu obecnie wszczynanych postępowań o brak wdrożenia prawa w UE 25. W 2004 r. Komisja zbadała główne obszary, w których występują trudności (odpady, woda, ochrona przyrody oraz ocena wpływu na środowisko naturalne) i opracowuje obecnie plany działań, które mają na celu poprawę stopnia zgodności.

Prawidłowe wdrażanie oznacza zarówno przyjmowanie odpowiedniego krajowego ustawodawstwa w odpowiednim terminie, jak również zapewnienie koniecznej infrastruktury. Istnieje również potrzeba prowadzenia kontroli i podejmowania odpowiednich działań w odniesieniu do podmiotów działających nielegalnie. Środki wspólnotowe powinny w dalszym ciągu spełniać rolę katalizatora dla inwestycji niezbędnych w Państwach Członkowskich.

Celem aktualnego zobowiązania Komisji poprawy prawodawstwa jest doprowadzenie do tego, aby stało się ono jaśniejsze i łatwiejsze do wdrożenia, a także zachęcało do stosowania najbardziej opłacalnych rozwiązań. Komisja nadal wspiera wykorzystanie dobrowolnego podejścia w stosownych przypadkach i rozpoczęła przegląd systemów EMAS i Eco-label.

Przygotowując nowego prawodawstwo Komisja stara się uwzględniać problemy, jakie mogą pojawić się w przyszłości, zmniejszyć obciążenia administracyjne, ograniczyć koszty realizacji i rozszerzyć nowe możliwości. W tym celu przeprowadzane są oceny wpływu, konsultacje publiczne i wykonywany jest screeningu.

Należy w dalszym ciągu pracować nad włączaniem aspektów środowiskowych do innych polityk i decyzji podejmowanych w poszczególnych sektorach, co pozwoli osiągnąć wiele korzyści środowiskowych i wykraczających poza samo środowisko, które nie mogłyby być zapewnione w ramach samej polityki ochrony środowiska. Przy podsumowaniu procesu z Cardiff w zakresie integracji ochrony środowiska sformułowano zalecenia ożywienia procesu integracji, w tym konieczność pełnego wdrożenia dyrektywy w sprawie Strategiczna Ocena Oddziaływania na Środowisko przez Państwa Członkowskie.

Perspektywy na rok 2005

Państwa Członkowskie mają obowiązek pełnego wdrożenia prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska. Komisja skoncentruje swoją uwagę na istotnych obszarach, w których napotyka się najwięcej problemów. Inne kwestie, które należy wziąć pod uwagę to uproszczenie prawodawstwa, wymóg prowadzenia monitoringu i przedstawiania sprawozdań.

5. WNIOSKI

Rozwój polityki ochrony środowiska na szczeblu europejskim i krajowym w 2004 r. odpowiada większości tendencji określonych w przeglądzie polityki ochrony środowiska za rok 2003:

Strategia lizbońska a ochrona środowiska:

- Ochrona środowiska, obejmująca innowacje ekologiczne, jest zasadniczym elementem strategii lizbońskiej przez swój wkład do trwałego wzrostu gospodarczego i długoterminowej konkurencyjności gospodarki UE. W szczególności obejmuje to następujące elementy:

- Dalsze udoskonalanie bezpiecznego dla środowiska wykorzystania energii i zasobów naturalnych, które pozwala zarówno na zwiększenie wydajności zasobów jak i ograniczenie presji na środowisko;

- Realizacja już ustalonych konkretnych celów zwalczania zmian klimatycznych, wydajności energetycznej, bardziej zrównoważonego transportu wymaga między innymi podjęcia następujących środków:

- Dostarczania przedsiębiorstwom i obywatelom UE pełniejszej informacji o produktach, procesach i usługach, które pozwalają na stawienie czoła zagrożeniom środowiskowym i związanym ze zmianami klimatycznymi

- Głębszej refleksji i dokładniejszej wyceny poniesionych przez społeczeństwo jako całość pełnych kosztów różnych źródeł energii oraz różnych towarów i usług, takich jak usługi transportowe i związane z mobilnością, mających być bardziej zrównoważoną odpowiedzią na wciąż wzrastający popyt.

- Promocja bezpiecznych dla środowiska innowacji we wszystkich sektorach gospodarki, w szczególności poprzez pełną realizację Planu Działania na rzecz technologii środowiskowych (ETAP). Państwa Członkowskie powinny opracować mapy drogowe do celów realizacji planu ETAP oraz zostać zachęconym do sporządzania planów działań dla pro-ekologicznych zamówień publicznych. Ponadto konieczne są zwiększone starania w całej Europie w celu uczynienia rzeczywistych postępów w zakresie wydajności energetycznej.

- W dziedzinie innowacji ekologicznych, dorównanie konkurentom UE, takim jak Stany Zjednoczone i Japonia. Wzrasta obecnie ogólny popyt na innowacje ekologiczne ze względu na rosnący poziom świadomości w rozwijających się gospodarkach, takich jak Chiny, iż ich szybki wzrost może być wkrótce ograniczony barierami środowiskowymi. Aby sprostać temu wyzwaniu niezbędne są odpowiednie technologie środowiskowe i nowe innowacje. Należy zapewnić aby pomoc państwa dla działalności badawczej i „niebezpiecznych” doświadczeń była na poziomie pomocy udzielanej przez konkurentów UE.

Środowisko naturalne w UE

- Szósty Plan Działania na rzecz ochrony środowiska ustanawia do 2012 r. stabilne ramy dla wspólnotowych polityk ochrony środowiska oraz integracji kwestii ochrony środowiska do polityk sektorowych. Cztery główne priorytety zawarte w tym planie – zmiany klimatyczne, zróżnicowanie biologiczne, zasoby oraz ochrona środowiska i zdrowia- będą wymagały działań długoterminowych. W niektórych obszarach zachodzi potrzeba działań krótkoterminowych. Konsekwencją braku natychmiastowego działania mogą być w przyszłości wysokie koszty lub nieodwracalne szkody i utrata możliwości wprowadzenia opłacalnych rozwiązań.

I na świecie

- Komisja będzie nadal promować współpracę międzynarodową w celu osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, starać się rozwiązywać światowe i transgraniczne problemy związane z ochroną środowiska, rozwijać politykę ochrony środowiska UE w zakresie problemów globalnych, dbać o włączenie wymogów ochrony środowiska do wszystkich polityk zewnętrznych, w tym polityki bezpieczeństwa, polityki na rzecz rozwoju, polityki handlowej i polityki sąsiedztwa.

Nadchodzący rok

- W 2005 r. Komisja rozpocznie szereg istotnych inicjatyw z zakresu polityki ochrony środowiska, kształtujących politykę ochrony środowiska UE na najbliższe lata:

- Komunikaty w sprawie polityki UE na rzecz klimatu na okres po 2012 r. (luty 2005 r.) i w sprawie instrumentów ekonomicznych służących do rozwiązania problemu wpływu lotnictwa na zmiany klimatu

- Komunikat w sprawie polityki zróżnicowania biologicznego

- Strategie tematyczne dotyczące jakości powietrza, wykorzystania zasobów, recyklingu i zapobiegania powstawaniu odpadów, środowiska morskiego, stosowania pestycydów, środowiska miejskiego oraz gleby

Lepsze wdrożenie

- Ramowa polityka ochrony środowiska jest wyraźnie ukształtowana; szereg istotnych przepisów z zakresu ochrony środowiska już obowiązuje. Chociaż w stosownych przypadkach zostaną opracowane nowe propozycje legislacyjne, zdecydowanie większy nacisk należy położyć na wdrażanie istniejących polityk i prawodawstwa. Ustalono i przyjęto cele i obowiązujące przepisy. Państwa Członkowskie są odpowiedzialne za wdrożenie tych polityk i zapewnienie, aby przyniosły one korzyści całemu społeczeństwu. Komisja zintensyfikuje swoje działania na rzecz współpracy z Państwami Członkowskimi w celu poprawy wdrożenia polityk.

i doskonalenie kształtowania polityki ochrony środowiska

- Polityka ochrony środowiska w coraz większym stopniu oparta jest na lepszej wiedzy i osiągnięciach naukowych. Tym niemniej wciąż istnieją wątpliwości i obszary mało zbadane, wymagające podejmowania stałych wysiłków dla rozwoju naszych podstaw wiedzy. W celu uzupełnienia tych braków konieczne jest wzmożenie działań badawczo-rozwojowych, zarówno na poziomie Państw Członkowskich, jak i w całej UE. W odniesieniu do wspólnotowych programów badawczych należy ponownie rozpatrzyć kwestię stałego obniżania rangi badań z zakresu ochrony środowiska i energetyki.

- W oparciu o nowoczesne technologie należy stworzyć skuteczniejszy i przejrzysty system wymiany informacji na potrzeby UE. System ten mógłby być wykorzystywany zarówno dla potrzeb Państw Członkowskich, jak i całej UE oraz dla potrzeb wszystkich obywateli w rozszerzonej Unii. W tym kontekście Europejska Agencja Środowiska, posiadająca rozbudowaną sieć, może okazać się pomocna.

- Komisja kontynuuje wysiłki na rzecz lepszego opracowywania i wdrażania polityki ochrony środowiska. Korzystanie z ocen wpływu i szeroko zakrojonych konsultacji z zainteresowanymi podmiotami stało się powszechną praktyką. Obok bardziej tradycyjnych instrumentów prawnych stosuje się instrumenty rynkowe i inne środki w celu zwiększenia możliwości pełnego i opłacalnego wdrożenia polityki. Należy kontynuować i doskonalić tę koncepcję zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i Państw Członkowskich. W strategiach tematycznych na 2005 r. główny nacisk będzie położony na koncepcje zmierzające do pobudzenia innowacji w dziedzinie ochrony środowiska, optymalizacji kosztów i integracji.

- Należy kontynuować proces upraszczania regulacji prawnych, aby zmniejszyć obciążenia administracyjne sektora publicznego i przedsiębiorstw, jednocześnie zachowując wysokie normy ochrony środowiska naturalnego i zapewniając równe zasady na rynku wewnętrznym. Działania powinny zostać podjęte zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i na poziomie Państw Członkowskich. Strategie tematyczne na 2005 r. stwarzają niepowtarzalną możliwość dokonywania dalszych postępów w upraszczaniu uregulowań prawnych.

Spełnienie oczekiwań obywateli UE

- Polityka ochrony środowiska dotyczy również jakości życia. Jest bezpośrednio związana z życiem ludzkim. Kolejne badania opinii publicznej w całej Europie wskazują, że zdecydowana większość obywateli UE chciałaby, aby zwrócić większą uwagę na środowisko naturalne i oczekuje decyzji, które doprowadzą do poprawy jakości środowiskowej i usług na poziomie UE. Dlatego silna europejska polityka ochrony środowiska ma dla obywateli UE znaczenie priorytetowe i przybliża im Europę.

- Europa musi podjąć wyzwanie i wykorzystać w ramach swoich polityk wzrostu i tworzenia miejsc pracy możliwości i ograniczenia wynikające z ochrony środowiska. Jest to istotny warunek przyszłego dobrobytu i zmniejszenia różnic. Europa powinna zacząć działać już dziś na poziomie europejskim i światowym.

[1] COM (2004) 394

[2] SEC(2005)97