Sprawa C‑604/13 P

Aloys F. Dornbracht GmbH & Co. KG

przeciwko

Komisji Europejskiej

Odwołanie – Porozumienia, decyzje i uzgodnione praktyki – Belgijski, niemiecki, francuski, włoski, niderlandzki i austriacki rynek instalacji sanitarnych do łazienek – Koordynacja cen i wymiana szczególnie chronionych informacji handlowych – Rozporządzenie (WE) nr 1/2003 – Artykuł 23 ust. 2 – Pułap wynoszący 10% obrotu – Wytyczne z 2006 r. w sprawie metody ustalania grzywien – Zasada niedziałania prawa wstecz – Wykonywanie nieograniczonego prawa orzekania – Przewlekłość postępowania

Streszczenie – wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 26 stycznia 2017 r.

1. Konkurencja–Grzywny–Kwota–Ustalenie–Kwota maksymalna–Obliczanie–Rozróżnienie między kwotą ostateczną a kwotą pośrednią grzywny–Konsekwencje

   (rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3)

2. Odwołanie–Zarzuty–Zwykłe powtórzenie zarzutów i argumentów podniesionych przed Sądem–Brak określenia podnoszonego naruszenia prawa–Niedopuszczalność

   [art. 256 ust. 1 akapit drugi TFUE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 58 akapit pierwszy; regulamin postępowania przed Trybunałem, art. 168 § 1 lit. d), art. 169 § 2]

3. Prawo Unii Europejskiej–Zasady–Niedziałanie wstecz przepisów karnych–Zakres stosowania–Grzywny nakładane za naruszenie reguł konkurencji–Włączenie–Ewentualne naruszenie tej zasady poprzez zastosowanie do naruszenia, które miało miejsce przed wejściem w życie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien–Przewidywalny charakter zmian wprowadzonych przez wytyczne–Brak naruszenia

   (rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2; komunikat Komisji 2006/C 210/02)

4. Konkurencja–Grzywny–Kwota–Kontrola sądowa–Nieograniczone prawo orzekania–Kontrola zgodności z prawem–Zakres i ograniczenia–Nieograniczone prawo orzekania ściśle ograniczone do ustalania kwoty nałożonej grzywny

   (art. 261 TFUE, 263 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 31)

5. Postępowanie sądowe–Podnoszenie nowych zarzutów w toku postępowania–Przesłanki–Rozszerzenie istniejącego zarzutu–Brak rozszerzenia–Niedopuszczalność

   [regulamin postępowania przed Sądem (1991 r.), art. 48 § 2]

6. Odwołanie–Właściwość Trybunału–Zakwestionowanie, ze względów słuszności, oceny dokonanej przez Sąd w zakresie kwoty grzywien nałożonych na przedsiębiorstwa, które naruszyły traktatowe reguły konkurencji–Wyłączenie

   (art. 256 TFUE, 261 TFUE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 58 akapit pierwszy; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 31)

7. Konkurencja–Grzywny–Kwota–Ustalenie–Ustalenie kwoty podstawowej–Waga naruszenia–Opłata wejściowa–Czynniki, jakie należy uwzględnić

   (art. 101 TFUE; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 2, 3; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 21, 23, 25)

8. Konkurencja–Grzywny–Kwota–Ustalenie–Kontrola sądowa–Nieograniczone prawo orzekania sądu Unii–Zakres–Granica–Przestrzeganie zasady równego traktowania–Uwzględnienie różnic i okoliczności swoistych dla zainteresowanych przedsiębiorstw

   (art. 101 TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 20, 21; rozporządzenie Rady nr 1/2003, art. 23 ust. 3; komunikat Komisji 2006/C 210/02, pkt 13, 19–22, 25, 28, 29)

9. Odwołanie–Zarzuty–Niewystarczające uzasadnienie–Podanie przez Sąd uzasadnienia dorozumianego–Dopuszczalność–Przesłanki

   (art. 256 TFUE; statut Trybunału Sprawiedliwości, art. 36, art. 53 akapit pierwszy; regulamin postępowania przed Sądem, art. 81)

10. Postępowanie sądowe–Czas trwania postępowania przed Sądem–Rozsądny termin–Spór co do istnienia naruszenia reguł konkurencji–Niedotrzymanie rozsądnego terminu–Konsekwencje

    (Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47 akapit drugi)

11. Postępowanie sądowe–Czas trwania postępowania przed Sądem–Rozsądny termin–Spór co do istnienia naruszenia reguł konkurencji–Niedotrzymanie rozsądnego terminu–Konsekwencje–Pozaumowna odpowiedzialność odszkodowawcza dochodzona w drodze skargi o odszkodowanie

    (art. 256 ust. 1 TFUE, art. 268 TFUE, art. 340 akapit drugi TFUE; Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 47 akapit drugi)

1.  Artykuł 23 ust. 2 rozporządzenia nr 1/2003 należy interpretować w ten sposób, że jedynie ostateczna kwota nałożonej grzywny nie może przekraczać maksymalnej granicy 10% obrotu przewidzianej w tym przepisie i że ów przepis nie zabrania Komisji przyjęcia, na różnych etapach obliczania grzywny, kwoty pośredniej przekraczającej tę granicę, o ile ostateczna kwota grzywny jej nie przekracza.

   Okoliczność, że ze względu na zastosowanie granicy 10% obrotu przewidzianej w art. 23 ust. 2 tego rozporządzenia niektóre czynniki, takie jak waga i czas trwania naruszenia, nie mają rzeczywistego wpływu na kwotę nałożonej grzywny, jest tylko zwykłą konsekwencją zastosowania owej górnej granicy do ostatecznej kwoty grzywny.

   Chodzi bowiem o granicę mającą jednolite zastosowanie do wszystkich przedsiębiorstw i uzależnioną od wielkości każdego z nich, która służy uniknięciu nadmiernych i nieproporcjonalnych grzywien. Ta górna granica, w przeciwieństwie do kryteriów wagi i czasu trwania naruszenia, służy zatem odrębnemu i niezależnemu celowi.

   (zob. pkt 22, 23, 25)

2.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 32, 33)

3.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 42, 43)

4.  W ramach systemu kontroli sądowej decyzji Komisji dotyczących postępowań prowadzonych w zastosowaniu art. 101 i 102 TFUE przeprowadzana jest przewidziana w art. 263 TFUE kontrola zgodności z prawem wydanych przez instytucje aktów, która w zastosowaniu art. 261 TFUE i na żądanie skarżących może zostać uzupełniona wykonaniem przez Sąd nieograniczonego prawa orzekania w odniesieniu do kar nałożonych w tej dziedzinie przez Komisję.

   Zakres tego nieograniczonego prawa orzekania przysługującego Sądowi jest ściśle ograniczony, w odróżnieniu od kontroli zgodności z prawem przewidzianej w art. 263 TFUE, do ustalenia kwoty grzywny. Prawo to dotyczy tylko dokonania przez Sąd oceny nałożonej przez Komisję grzywny, z wyjątkiem wszelkich zmian okoliczności stanowiących naruszenie stwierdzone zgodnie z prawem przez Komisję w decyzji rozpatrywanej przez Sąd.

   (zob. pkt 52, 53)

5.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 58)

6.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 66)

7.  Przy określaniu kwoty grzywien nakładanych z tytułu naruszenie reguł konkurencji trzeba uwzględnić czas trwania naruszenia i wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na ocenę jego wagi. Wśród okoliczności, które mogą wpływać na ocenę wagi naruszeń, znajdują się: zachowanie każdego z przedsiębiorstw, rola odgrywana przez każde z nich w ustanowieniu kartelu, korzyść, którą mogły odnieść z tego kartelu, wielkość przedsiębiorstw i wartość odnośnych towarów, jak również zagrożenie, jakie naruszenia tego rodzaju stanowią dla celów Unii Europejskiej.

   Co się tyczy tajnego kartelu mającego na celu koordynację przyszłych podwyżek omawianych produktów na terytoriach Niemiec i Austrii, współczynniki „wagi naruszenia” i „kwoty dodatkowej” w wysokości 15% mogą znaleźć uzasadnienie w świetle samego charakteru naruszenia, ponieważ naruszenie to zalicza się do najpoważniejszych ograniczeń konkurencji w rozumieniu pkt 23 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003, a taka stawka odpowiada najniższej stawce w skali grzywien przewidzianej dla takich naruszeń na mocy owych wytycznych.

   (zob. pkt 67, 68, 72, 75)

8.  Sąd musi przestrzegać zasady równego traktowania nie tylko w ramach sprawowanej przezeń kontroli zgodności z prawem decyzji Komisji nakładającej grzywny, lecz również w ramach wykonywania przysługującego mu nieograniczonego prawa orzekania. Wykonywanie tego prawa nie może bowiem prowadzić przy określaniu wysokości nałożonych grzywien do dyskryminacji między przedsiębiorstwami, które uczestniczyły w porozumieniu lub w uzgodnionej praktyce, sprzecznych z art. 101 ust. 1 TFUE.

   Uwzględnienie, w celu oceny wagi naruszenia, różnic między przedsiębiorstwami uczestniczącymi w tym samym kartelu, w szczególności w świetle zasięgu geograficznego udziału każdego z nich, niekoniecznie musi nastąpić w chwili ustalenia współczynników „wagi naruszenia” i „kwoty dodatkowej”, lecz może mieć miejsce na innym etapie obliczania grzywny, na przykład w chwili dostosowania kwoty podstawowej grzywny w zależności od okoliczności łagodzących i obciążających na podstawie pkt 28 i 29 wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1/2003. Takie różnice mogą ujawnić się też w kontekście wartości sprzedaży przyjętej celem obliczenia kwoty podstawowej grzywny, w zakresie w jakim wartość ta odzwierciedla w stosunku do każdego uczestniczącego przedsiębiorstwa znaczenie jego udziału w omawianym naruszeniu zgodnie z pkt 13 wytycznych z 2006 r., który pozwala przyjąć za punkt wyjścia przy obliczaniu grzywien kwotę, która odzwierciedla gospodarcze znaczenie naruszenia oraz stopień zaangażowania uczestniczącego w nim przedsiębiorstwa.

   (zob. pkt 78–80)

9.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 84–86)

10.  W braku jakiejkolwiek poszlaki wskazującej, że przewlekłość postępowania przed Sądem miała wpływ na wynik sporu, nieprzestrzeganie terminu do wydania rozsądnego orzeczenia nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. W przypadku bowiem gdy nieprzestrzeganie rozsądnego terminu do wydania orzeczenia pozostaje bez wpływu na wynik sporu, uchylenie zaskarżonego wyroku nie byłoby w stanie zaradzić naruszeniu przez Sąd zasady skutecznej ochrony sądowej.

    (zob. pkt 94)

11.  Naruszenie przez sąd Unii wynikającego z art. 47 akapit drugi karty podstawowych Unii Europejskiej obowiązku do wydania w rozsądnym terminie orzeczenia w sprawach do niego skierowanych powinno spotkać się z sankcją w postaci skargi o odszkodowanie wniesionej przed Sąd, ponieważ taka skarga stanowi skuteczny ku temu środek. Zatem żądanie naprawienia szkody spowodowanej nieprzestrzeganiem przez Sąd rozsądnego terminu do wydania orzeczenia nie może być bezpośrednio przedłożone Trybunałowi w ramach odwołania, lecz należy je złożyć do samego Sądu.

    To Sąd – orzekając w innym składzie niż ten, który rozpoznawał spór zapoczątkowujący postępowanie, którego czas trwania jest krytykowany – jest zgodnie z art. 256 ust. 1 TFUE właściwy, aby wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie takiego żądania odszkodowawczego.

    Jednakże w przypadku gdy jest oczywiste, bez konieczności przedstawienia przez strony dodatkowego materiału dowodowego, że Sąd dopuścił się wystarczająco istotnego naruszenia ciążącego na nim obowiązku wydania orzeczenia w rozsądnym terminie – Trybunał może dokonać takiego stwierdzenia.

    (zob. pkt 97–99)