Sprawa C‑20/13

Daniel Unland

przeciwko

Landowi Berlin

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgericht Berlin)

„Odesłanie prejudycjalne — Polityka społeczna — Dyrektywa 2000/78/WE — Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy — Artykuł 2, art. 3 ust. 1 lit. c) i art. 6 ust. 1 — Dyskryminacja bezpośrednia ze względu na wiek — Wynagrodzenie zasadnicze sędziów — Przepisy przejściowe — Zmiana zaszeregowania i późniejsza progresja — Utrwalenie odmiennego traktowania — Uzasadnienia”

Streszczenie – wyrok Trybunału (druga izba) z dnia 9 września 2015 r.

1. Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78 – Zakres stosowania – Warunki wynagrodzenia sędziów – Włączenie

   [art. 153 ust. 5 TFUE; dyrektywa Rady 2000/78, art. 3 ust. 1 lit. c)]

2. Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Uregulowanie krajowe określające wynagrodzenie zasadnicze sędziego, w chwili jego zatrudnienia, uwzględniające wyłącznie wiek tego sędziego – Niedopuszczalność – Naruszenie zasady proporcjonalności

   (dyrektywa Rady 2000/78, art. 2, art. 6 ust. 1)

3. Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Uregulowanie krajowe określające szczegółowe zasady zmiany zaszeregowania, w ramach nowego systemu wynagradzania sędziów pozostających już w stosunku służbowym przed wejściem w życie tego prawodawstwa – Uregulowanie przewidujące określenie nowego stopnia wynagrodzenia, wyłącznie na podstawie kwoty wynagrodzenia zasadniczego zgodnie z poprzednim systemem wynagradzania opartym na dyskryminacji ze względu na wiek – Dopuszczalność – Przesłanka – Przepisy dotyczące ochrony praw nabytych

   (dyrektywa Rady 2000/78, art. 2, art. 6 ust. 1)

4. Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Uregulowanie krajowe określające zasady awansu sędziów pozostających już w stosunku służbowym przed wejściem w życie tego prawodawstwa w ramach nowego systemu wynagradzania – Uregulowanie przewidujące dla sędziów, którzy osiągnęli określony wiek w dniu odniesienia ustalonym dla celów przejścia do nowego systemu, począwszy od pewnego stopnia, uprawnienie do szybszego tempa wzrostu wynagrodzenia niż określone dla sędziów, którzy byli młodsi we wspomnianym dniu odniesienia – Dopuszczalność – Przesłanka – Cele, do których zmierza uregulowanie, obiektywnie i racjonalnie uzasadnione w ramach prawa krajowego

   (dyrektywa Rady 2000/78, art. 2, art. 6 ust. 1)

5. Polityka społeczna – Równość traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy – Dyrektywa 2000/78 – Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek – Naruszenie tego zakazu przez uregulowanie krajowe dotyczące wynagradzania sędziów – Konsekwencje – Obowiązek przyznania dyskryminowanym sędziom z mocą wsteczną kwoty odpowiadającej różnicy pomiędzy wynagrodzeniem rzeczywiście uzyskanym a wynagrodzeniem odpowiadającym najwyższemu szczeblowi w ich grupie zaszeregowania – Brak – Zebranie przesłanek powstania odpowiedzialności danego państwa – Ocena przez sąd krajowy

   (dyrektywa Rady 2000/78)

6. Prawo Unii Europejskiej – Prawa przyznane jednostkom – Krajowe przepisy proceduralne – Uregulowanie krajowe przewidujące obowiązek dochodzenia przez sędziego krajowego jego prawa do świadczeń pieniężnych, które nie wynikają bezpośrednio z ustawy przed zakończeniem realizacji bieżącego budżetu – Dopuszczalność – Przesłanki – Poszanowanie zasad równoważności i skuteczności

1.  Artykuł 3 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/78 ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy należy interpretować w ten sposób, że warunki wynagradzania sędziów są objęte zakresem zastosowania tej dyrektywy.

   W istocie o ile art. 153 ust. 5 TFUE przewiduje wyjątek od kompetencji Unii w dziedzinie polityki społecznej polegający na tym, że Unia nie ma kompetencji w odniesieniu, w szczególności do wynagrodzeń, należy dokonać rozróżnienia pomiędzy terminem »wynagrodzenie« w rozumieniu tego przepisu, a takim samym terminem zawartym w art. 3 ust. 1 lit. c) dyrektywy 2000/78, ponieważ ten ostatni stanowi element warunków zatrudnienia i nie dotyczy on bezpośrednio określania kwoty wynagrodzenia.

   (por. pkt 26, 27, 29; pkt 1 sentencji)

2.  Artykuł 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie prawodawstwu krajowemu, zgodnie z którym wynagrodzenie zasadnicze sędziego określa się w chwili jego zatrudnienia uwzględniając wyłącznie wiek tego sędziego.

   W istocie orzeczono już wcześniej, że wspomniane ustawodawstwo krajowe stanowi dyskryminację w rozumieniu art. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 ponieważ zaszeregowanie urzędników według ich wieku w chwili zatrudnienia do stopnia wynagrodzenia zasadniczego wykracza poza to co jest niezbędne, aby osiągnąć zgodny z prawem cel zamierzony przez tę ustawę.

   Okoliczność, że to ustawodawstwo krajowe ma na celu zrekompensowanie doświadczenia zawodowego lub kompetencji społecznych sędziów, nie jest istotna w tym względzie.

   (por. pkt 34–36; pkt 2 sentencji)

3.  Artykuł 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy, należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie prawodawstwu krajowemu określającemu szczegółowe zasady zmiany zaszeregowania w ramach nowego systemu wynagradzania sędziów pozostających już w stosunku służbowym przed wejściem w życie tego prawodawstwa oraz przewidującemu, że stopień wynagrodzenia, do którego zostaną oni od tej chwili zakwalifikowani, jest określany wyłącznie na podstawie kwoty wynagrodzenia zasadniczego, które otrzymywali zgodnie z poprzednim systemem wynagradzania, mimo że ten ostatni system był oparty na dyskryminacji ze względu na wiek sędziego, w zakresie, w jakim odmienne traktowanie, którym skutkuje to prawodawstwo, może zostać uzasadnione celem ochrony praw nabytych.

   (por. pkt 49; pkt 3 sentencji)

4.  Artykuł 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy, należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie prawodawstwu krajowemu, określającemu szczegółowe zasady awansu sędziów pozostających już w stosunku służbowym przed wejściem w życie tego prawodawstwa w ramach nowego systemu wynagradzania oraz przewidującemu, że od pewnego stopnia wynagrodzenia sędziowie, którzy osiągnęli określony wiek w dniu odniesienia ustalonym dla celów przejścia do nowego systemu, są uprawnieni do szybszego tempa wzrostu wynagrodzenia niż określone dla sędziów, którzy byli młodsi w dniu odniesienia ustalonym dla celów przejścia do nowego systemu, w zakresie, w jakim odmienne traktowanie, którym skutkuje to prawodawstwo, może zostać uzasadnione na podstawie art. 6 ust. 1 tej dyrektywy.

   W istocie państwa członkowskie oraz partnerzy społeczni na poziomie krajowym dysponują szerokim zakresem uznania przy wyborze nie tylko sposobu osiągnięcia jednego celu spośród innych w dziedzinie polityki społecznej i polityki zatrudnienia, lecz również przy definiowaniu środków mogących go zrealizować.

   Cele do jakich zmierza dane ustawodawstwo, zatem dostosowanie krzywej zmian wynagrodzeń sędziów do krzywej zmian wynagrodzeń urzędników, które to zostały już objęte reformą, oraz, in fine, uczynienie stanowiska sędziego atrakcyjniejszym niż wcześniej, w szczególności poprzez zapewnienie, iż na początku kariery dochód wzrasta szybciej i zapewnienie, że żaden sędzia pozostający już w stosunku służbowym nie poniesie natychmiastowej straty w zakresie wynagrodzenia lub w ramach całej swojej kariery i że wszyscy sędziowie w wieku 49 lat osiągną ostatni stopień wynagrodzenia, mogą w zasadzie uzasadniać obiektywnie i racjonalnie w ramach prawa krajowego odmienne traktowanie ze względu na wiek, jak stanowi art. 6 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2000/78.

   (por. pkt 56–58, 66; pkt 4 sentencji)

5.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (por. pkt 68, 69; pkt 5 sentencji)

6.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (por. pkt 71, 72; pkt 6 sentencji)