Sprawa T‑615/24

Asociación de ciudadanos contra la corrupción y para la defensa del estado de derecho

przeciwko

Europejskiemu Rzecznikowi Praw Obywatelskich

Postanowienie Sądu (druga izba) z dnia 17 czerwca 2025 r.

Skarga o stwierdzenie nieważności – Decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich o niewszczynaniu dochodzenia w następstwie skargi – Akt niepodlegający zaskarżeniu – Oczywisty częściowy brak właściwości – Częściowa oczywista niedopuszczalność

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty podlegające zaskarżeniu – Pojęcie – Akty wywołujące wiążące skutki prawne – Decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich o zamknięciu badania skargi lub o niewszczynaniu dochodzenia – Wyłączenie

   (art. 228, 263 TFUE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego 2021/1163, art. 2–4)

   (zob. pkt 9–11)

2. Skarga na bezczynność – Osoby fizyczne lub prawne – Zaniechania podlegające zaskarżeniu – Decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich o niewszczynaniu dochodzenia w następstwie skargi lub o niewydawaniu zaleceń – Wyłączenie

   (art. 265 akapit trzeci TFUE)

   (zob. pkt 14)

Streszczenie

Sąd, rozpatrując skargę o stwierdzenie nieważności, którą odrzucił w części ze względu na oczywisty brak właściwości, a w części jako oczywiście niedopuszczalną, wypowiedział się po raz pierwszy od momentu przyjęcia w 2021 r. ( 1 ) nowego statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w kwestii, czy decyzje Rzecznika Praw Obywatelskich o niewszczynaniu dochodzenia w następstwie skargi mogą być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności.

Skarżąca, Asociación de ciudadanos contra la corrupción y para la defensa del estado de derecho, jest stowarzyszeniem prawa hiszpańskiego, którego celem jest walka z korupcją i obrona praworządności.

W dniu 28 sierpnia 2024 r. skarżąca złożyła do Rzecznika Praw Obywatelskich skargę przeciwko Komisji Europejskiej. Rzecznik Praw Obywatelskich pismem z dnia 18 września 2024 r. poinformował skarżącą, że po zbadaniu skargi nie ma wystarczających dowodów, aby wszcząć dochodzenie, i że postępowanie w sprawie skargi zostanie umorzone. Po zwróceniu się do niego przez skarżącą Rzecznik Praw Obywatelskich w wiadomości elektronicznej z dnia 27 września 2024 r. i w piśmie z dnia 3 października 2024 r. przypomniał swoje poprzednie odpowiedzi i udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącej o wszczęcie przez niego dochodzenia z własnej inicjatywy.

Stowarzyszenie wniosło skargę o stwierdzenie nieważności decyzji zawartej we wspomnianym piśmie Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 3 października 2024 r.

Ocena Sądu

Sąd odrzucił to żądanie stwierdzenia nieważności jako oczywiście niedopuszczalne ze względu na to, że zaskarżona decyzja nie stanowi aktu zaskarżalnego w rozumieniu art. 263 TFUE.

W tym względzie Sąd zauważył, że z art. 228 TFUE i z art. 2–4 rozporządzenia 2021/1163 wynika, iż Rzecznik Praw Obywatelskich rozpatruje otrzymane skargi dotyczące przypadków niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji, organów lub jednostek organizacyjnych Unii i prowadzi dochodzenia, które uważa za uzasadnione ( 2 ). Konkretnie, odrzuca on skargi, które wykraczają poza zakres jego kompetencji lub które nie spełniają określonych wymogów proceduralnych ( 3 ); jeżeli stwierdzi, że skarga jest oczywiście bezzasadna, zamyka sprawę i informuje o tym skarżącego ( 4 ), a jeżeli uzna to za uzasadnione, może podjąć decyzję o wszczęciu dochodzenia ( 5 ). W tym kontekście jak najszybciej informuje skarżącego o działaniach podjętych w związku ze skargą i może zaproponować skarżącemu oraz zainteresowanej instytucji, zainteresowanemu organowi lub zainteresowanej jednostce organizacyjnej rozwiązanie pozwalające na wyeliminowanie przypadku niewłaściwego administrowania, którego dotyczy skarga, a jeżeli rozwiązanie to zostanie przez nich zaakceptowane, może on zamknąć sprawę ( 6 ). Jeżeli w wyniku dochodzenia Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdzi przypadek niewłaściwego administrowania, informuje zainteresowaną instytucję, zainteresowany organ lub zainteresowaną jednostkę organizacyjną o ustaleniach dochodzenia i w stosownych przypadkach wydaje zalecenia ( 7 ). W następstwie przekazania tej informacji zainteresowana instytucja, zainteresowany organ lub zainteresowana jednostka organizacyjna mają trzy miesiące na przesłanie Rzecznikowi Praw Obywatelskich szczegółowej opinii ( 8 ), po czym Rzecznik Praw Obywatelskich może zamknąć dochodzenie i przekazać danej instytucji, danemu organowi lub danej jednostce organizacyjnej, a w niektórych przypadkach Parlamentowi Europejskiemu sprawozdanie, w którym może sformułować zalecenia. Wreszcie Rzecznik Praw Obywatelskich informuje skarżącego o wynikach dochodzenia, o otrzymanej opinii, a także o ewentualnych zaleceniach zawartych w sprawozdaniu ( 9 ).

Z przepisów tych wynika zatem, że Rzecznik Praw Obywatelskich ogranicza się do poinformowania skarżącego w możliwie najkrótszym terminie o działaniach podjętych w związku z jego skargą oraz że jeśli po zwróceniu się do danej instytucji, danego organu lub danej jednostki organizacyjnej stwierdzi on przypadek niewłaściwego administrowania, informuje po prostu skarżącego o wyniku dochodzenia oraz o opinii wydanej przez daną instytucję, dany organ lub daną jednostkę organizacyjną oraz o swoich ewentualnych zaleceniach.

W szczególności po zbadaniu skargi Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest uprawniony do podejmowania wiążących środków, a sprawozdanie, które przekazuje danej instytucji, danemu organowi lub danej jednostce organizacyjnej w razie stwierdzenia przypadku niewłaściwego administrowania, z definicji nie wywołuje żadnych skutków prawnych wobec osób trzecich w rozumieniu art. 263 TFUE ani nie wiąże danej instytucji, danego organu lub danej jednostki organizacyjnej, które mogą swobodnie decydować, w ramach wykonywania przyznanych im przez prawo Unii uprawnień, jakie działania należy podjąć w związku z tym sprawozdaniem.

Sąd doszedł na tej podstawie do wniosku, że uzasadniona decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich kończąca badanie skargi poprzez umorzenie postępowania w jej sprawie, również wtedy gdy nie wszczęto dochodzenia, nie stanowi aktu zaskarżalnego w drodze skargi o stwierdzenie nieważności, ponieważ taka decyzja nie wywołuje skutków prawnych wobec osób trzecich w rozumieniu art. 263 TFUE.

Z tych samych powodów Sąd zauważył ponadto, że – przy założeniu, że skarga ma na celu stwierdzenie, w ramach skargi na bezczynność opartej na art. 265 TFUE, iż Rzecznik Praw Obywatelskich nie wszczął dochodzenia, a nawet nie przekazał Komisji sprawozdania i zaleceń – takie akty nie mogą być przedmiotem skargi na bezczynność na podstawie art. 265 akapit trzeci TFUE. Celem skargi na bezczynność jest bowiem sankcja za nieprzyjęcie prawnie wiążącego aktu. Tymczasem Rzecznik Praw Obywatelskich nie podejmuje środków wiążących wobec skarżącego ani też wobec danej instytucji, danego organu lub danej jednostki organizacyjnej.

( 1 ) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego (UE, Euratom) 2021/1163 z dnia 24 czerwca 2021 r. określające przepisy i ogólne warunki regulujące wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich (statut Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich) i uchylające decyzję 94/262/EWWiS, WE, Euratom (Dz.U. 2021, L 253, s. 1).

( 2 ) Artykuł 228 ust. 1 akapity pierwszy i drugi TFUE.

( 3 ) Artykuł 2 ust. 4 statutu Rzecznika Praw Obywatelskich.

( 4 ) Artykuł 2 ust. 5 tego statutu.

( 5 ) Artykuł 2 ust. 7 i art. 3 ust. 1 tego statutu.

( 6 ) Artykuł 2 ust. 10 tego statutu.

( 7 ) Artykuł 4 ust. 1 tego statutu.

( 8 ) Artykuł 4 ust. 2 tego statutu.

( 9 ) Artykuł 4 ust. 3 tego statutu.