Sprawa T‑440/17

Arca Capital Bohemia a.s.

przeciwko

Komisji Europejskiej

Dostęp do dokumentów – Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 – Dokumenty związane z postępowaniem kontrolnym w sprawie pomocy państwa – Odmowa dostępu – Wyjątek dotyczący ochrony interesów handlowych stron trzecich – Wyjątek dotyczący ochrony celów kontroli, dochodzenia i audytu – Ogólne domniemanie poufności – Obowiązek przeprowadzenia konkretnego i indywidualnego badania – Nadrzędny interes publiczny

Streszczenie – wyrok Sądu (druga izba) z dnia 11 grudnia 2018 r.

1. Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty podlegające zaskarżeniu – Pojęcie – Akty wywołujące wiążące skutki prawne – Ocena tych skutków zgodnie z istotą aktu

   (art. 263 TFUE)

2. Skarga o stwierdzenie nieważności – Akty podlegające zaskarżeniu – Pojęcie – Decyzja odmowna w przedmiocie pierwotnego wniosku o udzielenie dostępu do dokumentów instytucji – Wyłączenie – Wyjątki

   (art. 263 TFUE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1049/2001, art. 7 ust. 1)

3. Instytucje Unii Europejskiej – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Wyjątki od prawa dostępu do dokumentów – Obowiązek udzielenia częściowego dostępu do danych nieobjętych wyjątkami – Zastosowanie do dokumentów należących do kategorii objętej zakresem ogólnego domniemania odmowy dostępu – Wyłączenie

   (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1049/2001, art. 4 ust. 6)

4. Instytucje Unii Europejskiej – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Wyjątki od prawa dostępu do dokumentów – Odmowa dostępu – Obowiązek przeprowadzenia przez instytucję konkretnego i indywidualnego badania dokumentów – Możliwość oparcia się na ogólnych domniemaniach dotyczących pewnych kategorii dokumentów – Zakres – Obalenie tego domniemania – Konieczność powołania się na okoliczności mogące wykazać istnienie nadrzędnego interesu przeważającego nad względami uzasadniającymi odmowę dostępu

   (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1049/2001, art. 4 ust. 2)

5. Instytucje Unii Europejskiej – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Wyjątki od prawa dostępu do dokumentów – Ochrona interesów handlowych – Zakres – Zastosowanie do akt administracyjnych związanych z postępowaniami w sprawie pomocy państwa – Ogólne domniemanie stosowania wyjątku od prawa dostępu w odniesieniu do wszystkich dokumentów znajdujących się w danych aktach administracyjnych – Podtrzymanie domniemania po zamknięciu postępowania

   (art. 108 ust. 2 TFUE; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1049/2001, art. 4 ust. 2 tiret pierwsze; rozporządzenie Rady 2015/1589, art. 30)

6. Instytucje Unii Europejskiej – Zobowiązania – Poszanowanie tajemnicy zawodowej – Zakres

   (art. 108, 339 TFUE; rozporządzenie Rady 2015/2003; komunikat Komisji 2003/C 297/03, motywy 10, 11)

7. Postępowanie sądowe – Podnoszenie nowych zarzutów w toku postępowania – Zarzut podniesiony po raz pierwszy na etapie repliki – Niedopuszczalność

   (regulamin postępowania przed Sądem, art. 84 § 1)

8. Instytucje Unii Europejskiej – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Wyjątki od prawa dostępu do dokumentów – Ochrona interesów handlowych – Nadrzędny interes publiczny uzasadniający ujawnienie dokumentów – Pojęcie – Interesy dotyczące kontroli zarządzania środkami publicznymi i postępowań prywatyzacyjnych oraz stabilności sektora bankowego w państwie członkowskim – Zakwestionowanie ocen Komisji dokonanych w ramach decyzji w dziedzinie pomocy państwa – Wyłączenie

   (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1049/2001, art. 4 ust. 2 tiret pierwsze)

9. Instytucje Unii Europejskiej – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Wyjątki od prawa dostępu do dokumentów – Interes publiczny uzasadniający ujawnienie dokumentów – Powołanie się na zasadę przejrzystości – Konieczność wykazania szczególnych względów mających związek ze sprawą

   (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1049/2001, art. 4 ust. 2)

10. Instytucje Unii Europejskiej – Prawo publicznego dostępu do dokumentów – Rozporządzenie nr 1049/2001 – Wyjątki od prawa dostępu do dokumentów – Nadrzędny interes publiczny uzasadniający ujawnienie dokumentów – Pojęcie – Indywidualny interes wnioskodawcy – Wyłączenie

    (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1049/2001, art. 4 ust. 2)

1.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 15, 16)

2.  Odpowiedź udzielona na wniosek wstępny w rozumieniu art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji stanowi jedynie pierwsze stanowisko, zasadniczo niepodlegające zaskarżeniu, ponieważ odpowiedź ta nie wywołuje skutków prawnych, w braku wyjątkowych okoliczności. Inaczej jest w szczególności w sytuacji, gdy odpowiedź udzielona na wniosek wstępny jest dotknięta wadą formalną ze względu na to, że Komisja nie poinformowała skarżącej o jej prawie do złożenia ponownego wniosku lub jeżeli instytucja przyjmie w owej odpowiedzi swe stanowisko w sposób ostateczny.

   (zob. pkt 19, 20)

3.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 31–33)

4.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 35–37, 56, 60, 61, 72)

5.  Do celów wykładni wyjątku przewidzianego w art. 4 ust. 2 tiret pierwsze rozporządzenia nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji należy uznać istnienie ogólnego założenia, zgodnie z którym ujawnienie dokumentów z akt administracyjnych dotyczących kontroli pomocy państwa naruszałoby zasadniczo interesy handlowe przedsiębiorstw objętych takim postępowaniem.

   Prawo wglądu do akt postępowania administracyjnego w ramach postępowania dotyczącego zastosowania art. 108 ust. 2 TFUE oraz prawo dostępu do dokumentów na podstawie rozporządzenia nr 1049/2001 różnią się bowiem z prawnego punktu widzenia, co jednak nie zmienia faktu, że prowadzą one do sytuacji porównywalnej pod względem funkcjonalnym. Niezależnie od podstawy prawnej przyznania dostępu do akt pozwala ono zainteresowanym na zapoznanie się z ogółem uwag i dokumentów przedstawionych Komisji. W tym względzie przepisy, które regulują postępowanie kontrolne w sprawie pomocy państwa, przewidują rygorystyczne zasady w zakresie przetwarzania informacji istotnych z handlowego punktu widzenia uzyskanych lub ustalonych w ramach takiego postępowania, ponieważ art. 30 rozporządzenia 2015/1589 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 TFUE wprowadza wymóg nieujawniania informacji zebranych na podstawie tego rozporządzenia i objętych tajemnicą zawodową.

   W tych okolicznościach upubliczniony dostęp na podstawie rozporządzenia nr 1049/2001 do dokumentów zawartych w aktach administracyjnych postępowania kontrolnego w sprawie pomocy państwa mógłby naruszyć równowagę, jaką prawodawca Unii chciał zapewnić w rozporządzeniu w sprawie koncentracji z jednej strony między ciążącym na danym państwie członkowskim obowiązkiem i, w danym wypadku, wolą przekazania Komisji przez strony trzecie potencjalnie mających szczególne znaczenie informacji handlowych w celu umożliwienia dokonania Komisji oceny zgodności pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym a z drugiej strony gwarancją zaostrzonej ochrony obejmującą, ze względu na tajemnicę zawodową i tajemnicę handlową, informacje w ten sposób przekazane Komisji. Gdyby osoby inne niż państwo członkowskie, którego dotyczy postępowanie kontrolne w sprawie pomocy państwa, jako jedyne uprawnione do dostępu do akt tego postępowania w drodze uregulowań w przedmiocie pomocy państwa mogły uzyskać dostęp do dokumentów na podstawie rozporządzenia nr 1049/2001, system ustanowiony tymi uregulowaniami zostałby podważony.

   Wniosek ten nasuwa się niezależnie od kwestii, czy wniosek o udzielenie dostępu dotyczy postępowania kontrolnego już zakończonego, czy też jeszcze toczącego się. Ze względu na interesy chronione w ramach postępowania kontrolnego w sprawie pomocy państwa publikacja mających szczególne znaczenie informacji dotyczących działalności gospodarczej objętych tym postępowaniem przedsiębiorstw, w szczególności beneficjenta pomocy, może bowiem naruszyć interesy handlowe owych przedsiębiorstw, niezależnie od tego, że postępowanie na podstawie art. 108 TFUE zostało już zakończone.

   (zob. pkt 41, 42, 44–46, 48)

6.  Informacjami objętymi tajemnicą zawodową mogą być bowiem zarówno informacje poufne, jak i tajemnice handlowe. Jak wynika z motywów 10 i 11 komunikatu Komisji w sprawie tajemnicy zawodowej w decyzjach dotyczących pomocy państwa, tajemnice handlowe w aktach związanych z postępowaniem w sprawie kontroli pomocy państwa, które dotyczą, po pierwsze, beneficjenta pomocy, lecz także strony trzeciej, mogą odnosić się w szczególności do metod oszacowania kosztów produkcji i dystrybucji, tajemnic produkcji oraz procesów produkcyjnych, źródeł dostaw, wyprodukowanych oraz sprzedanych ilości, udziałów w rynku, list klientów i dystrybutorów, strategii handlowych, struktury kosztów własnych, polityki sprzedaży oraz informacji na temat wewnętrznej organizacji przedsiębiorstwa.

   Gdyby te nieupublicznione informacje zostały ujawnione, mogłyby one zostać wykorzystane z zyskiem przez pozostałe przedsiębiorstwa, gdyż przysparzają posiadającemu je przedsiębiorstwu korzyści gospodarczej, strategicznej lub organizacyjnej i strukturalnej. Takie ujawnienie może zatem naruszyć interesy handlowe beneficjenta pomocy lub strony trzeciej uczestniczącej w postępowaniu kontrolnym w sprawie pomocy państwa. Ponieważ informacje te zostały zebrane na podstawie rozporządzenia nr 2015/1589 ustanawiające szczegółowe zasady stosowania art. 108 TFUE, są one zatem objęte tajemnicą handlową.

   (zob. pkt 53, 54)

7.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 63)

8.  Ten, kto powołuje się na istnienie nadrzędnego interesu publicznego uzasadniającego ujawnienie dokumentów na podstawie art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, powinien w sposób konkretny wskazać okoliczności uzasadniające ujawnienie danych dokumentów.

   Co się tyczy dokumentów wpisujących się w ramy postępowania kontrolnego w sprawie pomocy państwa, które skutkowało decyzją Komisji stwierdzającą zgodność z rynkiem wewnętrznym pomocy udzielonej w ramach prywatyzacji i restrukturyzacji banków krajowych, wnioskodawca nie może skutecznie powoływać się na interes dotyczący kontroli środków publicznych i kontroli postępowań prywatyzacyjnych oraz na interes jakoby wynikający z ewentualnego zagrożenia dla stabilności sektora bankowego w danym państwie członkowskim, ze względu na domniemaną niezgodność z prawem prywatyzacji banku krajowego. Wnioskodawca, w ramach postępowania przed sądem Unii dotyczącego decyzji o odmowie udzielenia dostępu do wnioskowanych dokumentów, nie może bowiem podważyć oceny Komisji co do zgodności pomocy twierdzeniami dotyczącymi ewentualnej niezgodności z prawem środków przyjętych przez dane państwo członkowskie. Badanie tej niezgodności nie należy do wnioskodawcy i nie jest zadaniem sądu Unii.

   Wręcz przeciwnie, jeżeli postępowania krajowe, w szczególności mające za przedmiot uchybienia niektórych osób biorących udział w prywatyzacji banku krajowego, są w toku, to w ramach tych właśnie procedur mogłaby być zapewniona ochrona interesu publicznego dotyczącego kontroli zarządzania środkami publicznymi przez organy państwa. Wnioskowany przez skarżącego dostęp do dokumentów może zatem leżeć w jej ewentualnym interesie prywatnym w utrzymywaniu swych własnych przekonań dotyczących niezgodności z prawem działań organów danego państwa członkowskiego i ewentualnie w wykazaniu ich w postępowaniach sądowych, w których skarżący wniósł skargę, lub w interesie w publicznym powiadomieniu o ewentualnych błędach popełnionych w ramach tych postępowań.

   (zob. pkt 73, 79–81)

9.  Zobacz tekst orzeczenia.

   (zob. pkt 76)

10.  Zobacz tekst orzeczenia.

    (zob. pkt 82–84)