Sprawa C‑469/17

Funke Medien NRW GmbH

przeciwko

Bundesrepublik Deutschland

(wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Bundesgerichtshof)

Wyrok Trybunału (wielka izba) z dnia 29 lipca 2019 r.

Odesłanie prejudycjalne – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2001/29/WE – Społeczeństwo informacyjne – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych – Artykuł 2 lit. a) – Prawo do zwielokrotniania utworu – Artykuł 3 ust. 1 – Publiczne udostępnianie – Artykuł 5 ust. 2 i 3 – Wyjątki i ograniczenia – Zakres – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej

1. Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2001/29 – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Zakres stosowania – Utwór – Pojęcie – Wykładnia autonomiczna i jednolita – Zakwalifikowanie przedmiotu jako utworu – Przesłanki kumulatywne – Ocena przez sąd krajowy

   [dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 lit. a), art. 3 ust. 1]

   (zob. pkt 18–20, 22–24)

2. Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2001/29 – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Prawa do zwielokrotniania i do publicznego udostępniania utworów – Środki pełnej harmonizacji – Wyjątki i ograniczenia – Sprawozdanie z aktualnych wydarzeń i cytowanie – Brak pełnej harmonizacji – Granice – Przestrzeganie prawa Unii

   [dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 lit. a), art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 3 lit. c), d)]

   (zob. pkt 38, 42, 46, 54; pkt 1 sentencji)

3. Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2001/29 – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Prawa do zwielokrotniania i do publicznego udostępniania utworów – Wyjątki i ograniczenia – Zakres – Wolność wypowiedzi i informacji – Wyłączenie

   [Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 11; dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 lit. a), art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 2, 3]

   (zob. pkt 56, 64; pkt 2 sentencji)

4. Zbliżanie ustawodawstw – Prawo autorskie i prawa pokrewne – Dyrektywa 2001/29 – Harmonizacja niektórych aspektów prawa autorskiego i praw pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym – Prawa do zwielokrotniania i do publicznego udostępniania utworów – Wyjątki i ograniczenia – Sprawozdanie z aktualnych wydarzeń i cytowanie – Wyważenie dokonywane przez sąd krajowy – Zgodność z zagwarantowanymi w karcie prawami podstawowymi

   [dyrektywa 2001/29 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 2 lit. a), art. 3 ust. 1, art. 5 ust. 3 lit. c,)i d)]

   (zob. pkt 71, 76; pkt 3 sentencji)

Streszczenie

W wyroku z dnia 29 lipca 2019 r., Funke Medien NRW (C‑469/17), Trybunał, orzekający w składzie wielkiej izby, dokonał wykładni wyłącznych praw autorów do zwielokrotniania i do publicznego udostępniania ich utworów, a także wyjątków i ograniczeń dotyczących tych praw, przewidzianych w dyrektywie 2001/29 ( 1 ), w kontekście publikacji na portalu internetowym dziennika zaklasyfikowanych jako zastrzeżone raportów o sytuacji wojskowej, sporządzanych przez państwo członkowskie.

Spór w postępowaniu głównym zawisł pomiędzy spółką Funke Medien, która prowadzi portal internetowy niemieckiego dziennika Westdeutsche Allgemeine Zeitung, a Republiką Federalną Niemiec w przedmiocie publikacji przez Funke Medien pewnych „zaklasyfikowanych jako zastrzeżone” raportów o sytuacji wojskowej, sporządzonych przez rząd niemiecki. Republika Federalna Niemiec, uznawszy, że Funke Medien naruszyła w związku z tym jej prawa autorskie do tych raportów, wytoczyła przeciwko tej spółce powództwo o zaniechanie, które zostało uwzględnione przez sąd krajowy. Wyrok sądu krajowego został następnie utrzymany w mocy przez wyższy sąd krajowy. We wniesionej do sądu odsyłającego skardze rewizyjnej Funke Medien podtrzymała żądanie oddalenia powództwa o zaniechanie.

Na wstępie Trybunał przypomniał, że raporty o sytuacji wojskowej mogą być chronione prawem autorskim jedynie pod warunkiem, który powinien zostać zweryfikowany przez sąd krajowy w każdym konkretnym przypadku, że raporty te stanowią twórczość intelektualną ich autora, odzwierciedlającą jego osobowość i wyrażającą się w swobodnych i twórczych wyborach dokonywanych przez niego w trakcie sporządzania wspomnianych raportów.

Odpowiadając najpierw na pytanie, czy przepisy dyrektywy 2001/29 pozostawiają państwom członkowskim zakres swobody przy dokonywaniu ich transpozycji do prawa krajowego, Trybunał stwierdził, że przepisy przewidujące wyłączne prawa autorów do zwielokrotniania ( 2 ) i do publicznego udostępniania ich utworów ( 3 ) stanowią środki pełnej harmonizacji materialnej treści praw, o których w nich mowa. Natomiast Trybunał orzekł, że przepisy dyrektywy 2001/29 pozwalające na odstępstwo od wspomnianych praw w odniesieniu do sprawozdań z aktualnych wydarzeń i cytowania ( 4 ) nie stanowią środków pełnej harmonizacji zakresu wyjątków lub ograniczeń w nich zawartych. Jednakże państwa członkowskie powinny korzystać z zakresu swobody we wprowadzaniu w życie tych przepisów w granicach ustanowionych przez prawo Unii, w celu utrzymania właściwej równowagi między z jednej strony interesem podmiotów praw autorskich, jaki one mają w ochronie ich prawa własności intelektualnej ( 5 ), zagwarantowanej w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”), a z drugiej strony prawami i interesami użytkowników utworów i przedmiotów objętych ochroną, w szczególności ich wolności wypowiedzi i informacji ( 6 ), też gwarantowanej w karcie, a także interesem ogólnym.

Następnie, w odniesieniu do wolności wypowiedzi i informacji, Trybunał wyjaśnił, że nie może ona uzasadniać, poza wyjątkami i ograniczeniami przewidzianymi w dyrektywie 2001/29 ( 7 ), odstępstwa od wyłącznych praw autorów do zwielokrotniania i publicznego udostępniania ich utworów, innego niż odstępstwo przewidziane we wspomnianej dyrektywie. W tym względzie Trybunał przypomniał, że wykaz wyjątków i ograniczeń przewidzianych w dyrektywie 2001/29 ma charakter wyczerpujący.

Wreszcie według Trybunału, w ramach wyważenia, jakiego sąd krajowy powinien w świetle wszystkich okoliczności konkretnej sprawy dokonać pomiędzy z jednej strony prawami wyłącznymi autorów do zwielokrotniania i do publicznego udostępniania ich utworów a z drugiej strony prawami użytkowników przedmiotów objętych ochroną, o których mowa w ustanawiających odstępstwa przepisach dyrektywy 2001/29 dotyczących sprawozdań z aktualnych wydarzeń i cytowania, powinien on oprzeć się na wykładni tych przepisów, która, uwzględniając ich brzmienie i zachowując ich skuteczność (effet utile), jest w pełni zgodna z zagwarantowanymi w karcie prawami podstawowymi.

( 1 ) Dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10).

( 2 ) Artykuł 2 lit. a) dyrektywy 2001/29.

( 3 ) Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

( 4 ) Artykuł 5 ust. 3 lit. c) przypadek drugi i lit. d) dyrektywy 2001/29.

( 5 ) Artykuł 17 ust. 2 karty.

( 6 ) Artykuł 11 karty.

( 7 ) Artykuł 5 ust. 2 i 3 dyrektywy 2001/29.